Copyright: Samsom H.D. Tjeenk Willink / Wise Automatisering


Inhoudsopgave
INDEX

Verwijzend en verklarend

juridisch lexicon

door

mr. N.E. Algra

mr. H.R.W. Gokkel

gebaseerd op

Fockema Andreae's

Verwijzend en verklarend

juridisch woordenboek

negende druk

Samsom H.D. Tjeenk Willink

Alphen aan den Rijn 1996


Copyright 1996
Juridisch Lexicon

CIP GEGEVENS KONINKLIJKE BIBLIOTHEEK, DEN HAAG

Algra, N.E.

Verwijzend en verklarend juridisch woordenboek/N.E. Algra en H.R.W. Gokkel.  Alphen aan den Rijn: Samsom H.D. Tjeenk Willink

Oorspr. titel: Rechtsgeleerd handwoordenboek/S.J. Fockema Andreae.  Groningen: Wolters, 1948  ISBN 90 6092 9829  geb.

ISBN 90 6092 9837  pb.

SISO 390.1 UDC 34(038) NUGI 691

Trefw.: recht; woordenboeken

Typewerk en grafische vormgeving: N.E. Algra, Doorn

Copyright © 1996 N.E. Algra, Doorn; H.R.W. Gokkel, Bloemendaal;

Samsom H.D. Tjeenk Willink, Alphen aan den Rijn

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16b Auteurswet 1912 jo het Besluit van 20 juni 1974, S. 351, zoals gewijzigd bij Besluit van 23 augustus 1988, S. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de stichting Reprorecht (Postbus 882, 1180 AW Amstelveen).

Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (art. 16 Auteurswet 1912) dient u zich te wenden tot: Samsom H.D. Tjeenk Willink, Postbus 4, 2400 MA, Alphen aan den Rijn.


Ten Geleide bij de 7de druk
Juridisch Lexicon

Uit het TEN GELEIDE bij de 7de druk

De vermelding op de titelpagina: `Zevende druk' is enigszins misleidend. De auteurs stond namelijk bij deze editie een geheel ander juridisch woordenboek voor ogen, afgestemd op een veel ruimere kring van gebruikers, dan de vorige `druk'.

In de oorspronkelijke opzet was `Fockema Andreae' (uit piëteit ten aanzien van de initiator is deze naam gehandhaafd, hoewel er nauwelijks meer iets aan diens rechtsgeleerd handwoordenboek herinnert) bedoeld om de termen uit de juridische kunsttaal te verklaren. Een gebruiker vond er dan ook weinig in `vermeld [¼] van die rechtsgedeelten die algemeen bekende zaken betreffen en door de wetgever in algemeen gangbare taal zijn geregeld' (uit de Inleiding tot de eerste druk). In 1948, toen de eerste druk verscheen, was een dergelijk verklarend woordenboek een zeer nuttig hulpmiddel bij de rechtenstudie: het merendeel van de wetboeken stamde nog uit de vorige eeuw en bij het gebruik daarvan was een dergelijk hulpmiddel geen overbodige luxe: de studenten van de na-oorlogse generatie zullen zich niets hebben kunnen voorstellen bij `Klauwengang en stoppelweide' (BW van 1838, art. 680). Belangrijker nog was dat in die tijd de rechtsgeleerde handboeken waren afgestemd op (aankomende) juristen, die zowel Latijn als Frans kenden. Vandaar dat zij doorspekt waren met termen als actio redhibitoria, actio quanti minoris, condictio indebiti en ook: désaveu, déchéance, droit de retour. In de moderne rechtskundige literatuur zijn `juristenlatijn' en Franse termen nagenoeg verdwenen.

De jaren negentig hebben ons immers een plankvullend aantal nieuwe wetten en wetboeken gebracht, waarin aan andere talen ontleende woorden nauwelijks meer voorkomen. Uiteraard moet hier als eerste genoemd worden het nieuw Burgerlijk Wetboek, dat een belangrijke bijdrage leverde tot modernisering van de rechtstaal op het gebied van het privaatrecht. Maar ook elders klinken nieuwe klanken, zoals in het bestuursrecht, dat grotendeels werd vernieuwd met als trekker de Algemene wet bestuursrecht en in haar kielzog vernieuwde wetten zoals Ambtenarenwet, Wet op de Raad van State, Provinciewet, Gemeentewet, Wet Bestuursrechtspraak Bedrijfsorganisatie, maar ook een codificatie van het milieurecht in de Wet milieubeheer. Het strafrecht bleef bij deze vernieuwingsgolf wat achter, hetgeen merkwaardig is omdat ons Wetboek van Strafvordering nogal wat wrijfpunten oplevert met de mensenrechtenverdragen en daardoor beter bovenaan op het lijstje van te herziene regelingen had kunnen staan.

Vanuit dit perspectief leek het gewenst met een geheel ander woordenboek op de markt te komen. Uitgangspunt was daarbij dat iemand die met een juridisch probleem zit allereerst moet weten `waar het staat'. Het kunnen vinden van wetsartikelen is hier het begin van alle wijsheid. Een wetsartikel geeft niet alleen informatie over het geldende recht maar is ook een nauwelijks te onderschatten hulpmiddel bij het vinden van jurisprudentie en literatuur via de ingangen van artikelen-verwijzingen achter in boeken, in kaartenbakken en in allerlei andere moderne technische hulpmiddelen; de drie basisvaardigheden van een jurist zijn:

1	een wetsartikel weten te vinden

2	vervolgens dat artikel kunnen verklaren met behulp van jurisprudentie en literatuur en

3	het gevondene op een geval kunnen toepassen.

Hoe belangrijk ook het kunnen interpreteren van teksten en het geven van oplossingen moge zijn, `weten waar het staat' is daarbij de eerste klap, die veel méér dan een daalder waard is. Immers als men benodigde wetsartikelen weet te vinden zit men in ieder geval op het goede spoor; zonder die basisinformatie kan een gegeven oplossing niet verankerd worden in het rechtskundig systeem en die is daarom dan ook voor juristen al bij voorbaat verdacht.

Er zijn twee wegen die naar een artikel leiden. Iedereen, ook de volleerde jurist, probeert meestal een artikelnummer te vinden met behulp van een trefwoordenregister achterin een wettenbundel. Het is een `sluipweg' want de officieel aangewezen route naar het artikel is de heerbaan van de systematische weg: veelbelovend, wetenschappelijk verantwoord maar tijdrovend. Die vraagt evenwel te veel ervaring om door degenen, die nog niet door de juridische wol geverfd zijn snel en met succes te kunnen worden toegepast. Dan rest nog de weg via het register in het wetboek.

Aan het gebruik van trefwoordenregisters uit de wettenbundels kleven echter enige bezwaren. Soms lijken die registers te zijn gehaald uit een gatenbak in plaats van uit een kaartenbak. [...] Dergelijke fouten zijn te betreuren, want een onjuistheid of manco in een trefwoordenregister leidt tot veel tijdverlies.

Aangewezen zijn op een trefwoordenregister heeft bij het nieuwe Burgerlijk Wetboek nog een ander bezwaar. Veel belangrijke artikelen daaruit kan men alleen maar bezigen in samenhang met andere, die heel ergens anders staan. Zo staat herroeping van een aanbod in art. 6:219, lid 1 BW, maar haar tweelingzusje, intrekking van het aanbod kan men vinden in art. 3:37, lid 5 BW. Schakelbepalingen uit het nieuw Burgerlijk Wetboek kunnen de gebruiker eveneens parten spelen. Voor de beantwoording van een eenvoudige vraag over vestiging van vuistpandrecht op toekomstige zaken heeft de beantwoorder ten minste nodig de artikelen 3:236 BW, 3:90 j° art. 98 BW en 3:97 BW, waarvan de artikelen 3:90, 97 en 98 BW door hem herschreven moeten worden voor het vestigen van een pandrecht.

Dit geheel herschreven woordenboek probeert dergelijke problemen te ondervangen. Het is een soort uitgebreide trefwoordenlijst voor allerlei wetten, waarin telkens naar de desbetreffende artikelen wordt verwezen. Het geeft echter veel meer. Het desbetreffende woord wordt uiteraard verklaard hetgeen uitermate belangrijk is als men een probleem moet oplossen. Het belangrijkste is evenwel dat per trefwoord in beginsel  telkens direct wordt doorverwezen naar andere relevante artikelen; het woordenboek `schakelt' daardoor als het ware voor de student.

Een woordenboek waarin de gebruiker alle denkbare juridische trefwoorden zou kunnen vinden, zou de dikke driedelige Van Dale in omvang overtreffen en daardoor ook weer zijn doel voorbijschieten. Vandaar dat de auteurs zich strenge beperkingen hebben opgelegd. Het gaat erom dat het woordenboek de gebruiker niet in de steek laat als hij de `meest normale' regelingen wil vinden. Daarbij denken wij in de eerste plaats aan het zijn weg kunnen vinden in de wetboeken, en dan met name in het nieuw Burgerlijk Wetboek. Nagenoeg ex aequo stelden wij het nieuwe bestuursrecht. Veel aandacht kreeg verder het belastingrecht. Verder werd nog een andere invalshoek bij de selectie van trefwoorden gebezigd: waarmee heeft een Jan Modaal nogal eens te maken? Vandaar dat anderhalve kolom werd besteed aan het dier: van belang voor de vele dierenliefhebbers maar ook voor hen die hinder van dieren menen te ondervinden. Het recht rond de heilige koe, de auto, kreeg eveneens vrij veel aandacht. Omdat iedereen in zijn leven met verzekeringen, met openbaar vervoer en wellicht ook met georganiseerde reizen te maken krijgt werden ook daaromtrent vrij veel trefwoorden opgenomen. Tenslotte werd geprobeerd de gebruiker wegwijs te maken in het sterk woekerende letterwoud in de vorm van acroniemen.

De auteurs hopen en verwachten dat dit woordenboek de bezitter en/of eigenaar met name veel tijdwinst zal brengen bij het spoorzoeken in onze nationale wettenwildgroei. [..]


Ten Geleide bij de 9de druk
Juridisch Lexicon

TEN GELEIDE BIJ DE 9de DRUK

Deze druk werd aangepast aan de meest recente wetswijzigingen. Het personen- en familierecht met het daarbij behorende procesrecht werden ingrijpend gewijzigd; ouderlijke macht werd ouderlijk gezag en de toeziende voogdij verdween. Omdat de verplichting van de regering tot het vragen van advies aan adviesraden sterk werd besnoeid, werd een groot aantal van die `gedegradeerde' raden geschrapt. In het belastingrecht deed de Tante-Agaath-regeling haar intrede en onze oudste sociale verzekeringswet, de Ziektewet 1913, werd ontmanteld.

Als voorheen zijn wij gebruikers erkentelijk voor hun op- en aanmerkingen.

De kopij werd afgesloten per 15 mei 1996.

N.E. Algra, Doornveldlaan 6, 3941 BK Doorn

H.R.W. Gokkel, Hartenlustlaan 22, 2061 HB Bloemendaal


Afkortingen
Juridisch Lexicon

GEBEZIGDE TEKENS EN AFKORTINGEN

#	verwijst naar een nog niet ingevoerd wetsartikel

@	verwijst naar een regeling of instelling die (vermoedelijk) binnen afzienbare tijd ingetrokken, c.q. opgeheven wordt

~	herhaling van het trefwoord

ABW 	Algemene bijstandswet, S. 1995, 691

afd.	afdeling

AG	Advocaat-Generaal, vertegenwoordigt het Openbaar Ministerie bij de Hoge Raad en bij de Gerechtshoven

AMvB	Algemene maatregel van bestuur

Arbowet 	Arbeidsomstandighedenwet, S. 1996, 133

Arob(wet)	Wet Administratieve rechtspraak overheidsbeschikkingen (vervallen)

art.	artikel(en)

AVA	Algemene Vergadering van Aandeelhouders

Awb	Algemene wet bestuursrecht, S. 1994, 1

AWBZ	Algemene wet bijzondere ziektekosten, S. 1992, 392

Awob	Algemene wet op het binnentreden, S. 1994, 572

AWR	Algemene Wet inzake Rijksbelastingen, S. 1959, 301

BBA	Buitengewoon Besluit Arbeidsverhoudingen, S. F 214, S. 1963, 271

B&W	College van Burgemeester en Wethouders

BIG	Wet BIG, Wet beroepen in de individuele Gezondheidszorg, S. 1993, 655

BOPZ 	Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen, S. 1995, 290

Rv	Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering

BUPO 	Internationaal verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten, New York 16 dec. 1966, Trb. 1978, 177

BW	Burgerlijk Wetboek

Coördinatiewet	Coördinatiewet Sociale verzekering, 24 december 1953, S. 577

EU	Europese Unie, Verdrag van Maastricht van 7 februari 1993

e.v.	en volgende

EHRM	Europees Hof voor de Rechten van de Mens

EVRM	Europees verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, Trb. 1951, 154

Fw	Faillissementswet S. 1893, 140

Gemeentewet	Gemeentewet 1992, S. 1993, 611

GS	Gedeputeerde Staten van een provincie

GW	Grondwet, S. 1996, 218

HR	Hoge Raad der Nederlanden

IB	Inkomstenbelasting

IW	Invorderingswet 1990, S. 221

KvK	Kamer(s) van Koophandel en Fabrieken

LB	Loonbelasting

NBW	Nieuw Burgerlijk Wetboek

OM	Openbaar Ministerie

OvJ	Officier van Justitie

PG	Procureur-Generaal, vertegenwoordigt het Openbaar Ministerie bij de Hoge Raad en bij de Gerechtshoven

Politiewet 1993	Politiewet 1993 van 9 december 1993, S. 1993, 724, S. 1994, 145

Provinciewet	Provinciewet 1993, S. 1993, 668

R.-C.	RechterCommissaris

RO 	Rechterlijke organisatie

RvO I	Reglement van Orde van de Eerste Kamer

RvO II	Reglement van Orde van de Tweede Kamer

RVV 	Reglement Verkeersregels en Verkeerstekens, S. 1990, 459

S. 	Staatsblad

Stcrt. 	Staatscourant

Str 	Wetboek van Strafrecht

Sv 	Wetboek van Strafvordering

Trb. 	Tractatenblad

WAO	Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering, S. 1987, 89

Wb 	Wetboek

WED 	Wet op de economische delicten, S. K. 258, 1950

WEM 	Wet economische mededinging, S. 1990, 17

Wet AB 	Wet houdende algemene bepalingen van het Koninkrijk, S. 1829, 28

Wet BIG	Wet BIG, Wet beroepen in de individuele Gezondheidszorg, S. 1993, 655

Wet BOPZ 	Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen, S. 1995, 290

Wet IB 	Wet op de inkomstenbelasting, S. 1990, 103

Wet LB 	Wet op de loonbelasting, S. 1990, 104

Wet OB 	Wet op de omzetbelasting S. 1968, 329

Wet Vpb 	Wet op de vennootschapsbelasting 1969, S. 1969, 469

Wet VB 	Wet op de vermogensbelasting 1964, S. 1964, 520

WHW 	Wet op het Hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek, S. 1992, 593

WOR 	Wet op de ondernemingsraden, S. 1990, 93

WvK 	Wetboek van Koophandel

WvR	Wegenverkeersreglement 1950, S. K 377

WvW	Wegenverkeerswet 1994, S. 1995, 348

WW	Werkloosheidswet, S. 1987, 93

ZFW	Ziekenfondswet, S. 1992, 391

ZW	Ziektewet, S. 1913, 204


Over …
Juridisch Lexicon

Versie: 1.0	© Samsom H.D. Tjeenk Willink

Uitgave: 1996

Helpdesk, tel: 0547-260328 	Wise Automatisering B.V.


INDEX  A

AA, AAe

AAW

AB

a.b.b.b

ABAR

ABB 1968

ABP

ABW

AC

ACOP

ACP-landen, ACS-landen

À charge

À décharge

À forfait

Adv. bl.

Adv.-Gen.

AETR-overeenkomst

AG

a.i.

AID

AJB

AKW

AMvB

ANW

AOF

AOW

APB

APEC

APK

APV

AR

AR 1971

ARAR

ARBO

Arbo(wet)

AROB

ASEAN

AV

AVAS

AVC

AVD

AVKA 1979

a.v.v.

Awb

AWBZ

AVWD 1995

AWF

AWf.

AWGB

Awob

AWR

AWW

Aanbesteder

Aanbesteding

Aanbeveling Algemene Vergadering VN

Aanbeveling (EU)

Aanbod

Aanbouwwetgeving

Aanbreng

Aandeel

Aandeelbewijs

Aandeelhouder

Aandeelhoudersvergadering

Aandelenfusie

Aandelenkapitaal

Aandelenoptie

Aandelenregister

Aangeboren rechten

Aangelanden

Aangewezen inrichting

Aangewezen instelling

Aangezien

Aangifte

Aangrenzende zone

Aanhaken (aanleunen)

Aanhangig

Aanhangig maken

Aanhouden

Aanhouding op last van hoger hand

Aanklacht

Aanklager, openbare -

Aanknopingspunten

Aankomst, titel van -

Aankondiging, openbare -

Aanleg

Aanlegger

Aanlegvergunning

Aanloopverliezen

Aanmaning

Aanmatiging

Aanmelden door vreemdelingen

Aanmerkelijk belang

Aanmerken

Aanmonstering

Aannemer

Aanneming van werk

Aanplakking, openbare -

Aanranding

Aanrijding

Aanschrijving

Aanslag

Aanslagbelasting

Aanslaggrens

Aanslibbing

Aanspraak

Aansprakelijkheid

Aansprakelijkheidsleren

Aansprakelijkheidsverzekering

Aanstelling

Aanvaarding

Aanvaring

Aanvaringsaansprakelijkheid

Aanvaringstractaten

Aanverwantschap

Aanvraag

Aanvullen van rechtsgronden

Aanvullend

Aanwas

Aanwijzing

Aanwijzingen

Aanzegging

Aard der zaak

Aard- en nagelvast

Abandon

ABC-contract

Ab intestato, abintestaat

Abonnement

Abortus provocatus

Absolute

Absorptietheorie

Abstract

Abus

Accept

Acceptant

Acceptatie

Accessie

Accessoir

Accessoria

Accidentalia

Accoord

Accountant

Accountantsverklaring

Accreditering

Accreditief

Accusatoir strafproces

Accijns

Achterborg

Achternaam

Achterstallig onderhoud

Achterstelling

Achtervolgingsrecht

A contrario-redenering

Act of State doctrine

Acta

Actie

Actief kiesrecht

Actieve hoofdelijkheid

Actio

Activa

Actuaris

Ad hoc

Ad hominem

Ad mutum

Ad quem

Ad rem

Ad usum publicum

Adagium

Adaptatierecht

Adatrecht

Additieve methode

Additioneel

Adel

Adeldom

Ademanalyse

Adequatietheorie

Adherent

Adhesiecontract

Administrateur

Administratie

Administratief beroep

Administratief recht

Administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften, Wet

Administratiekantoor

Administratieplicht

Administratieplichtig

Administratieve boeten

Administratieve kamer

Administratieve maatregel

Administratieve rechtspraak

Administratieve sanctie

Admissibel

Adoptie

Adres

Advies

Advies, bindend

Adviescommissie mensenrechten buitenlands beleid

Adviseur

Advocaat

Advocaat-Generaal

Advocaten, Orde van -

Advocatenwet 1952

Advocatuur

Aequo et bono

Aestimatoire eed

Afbetalingscolporteur

Afbetalingscontract

Afbetalingswezen

Afbreken

Afconcluderen

Afdeling

Afdeling bestuursrechtspraak

Afdeling Contentieux

Afdeling rechtspraak

Afdoening

Afdreiging

Afdrijving

Affectiewaarde

Affidavit

Afgeleide verkrijging

Afgeleide woonplaats

Afgevallen vruchten

Afhankelijk recht

Afhankelijke woonplaats

Afkoelingsperiode

Afkondiging

Afkoop

Afkoopsom

Afkoopwaarde

Afkortingen

Aflevering

Aflossing van schuld

Afluisterapparatuur

Afluisteren

Afnamecontract

Afpaling

Afpersing

Afroepcontract

Afscheiding van erven

Afschrift

Afschrikking

Afschrijving

Afslag, verkoop bij

Afstamming van kind

Afstammingsbeginsel

Afstand

Aftrek van preventieve hechtenis

Aftrek van voorbelasting

Aftrekbare kosten

Afvalstoffen

Afwezige

Afwezigheid, ongeoorloofde

Afzender

Agaath-regeling

Agent

Agent-provocateur

Agentschappen

Agentuurovereenkomst

Ageren

Agio

Agrarisch grondverkeer, wet -

Agrarisch recht

Agreement

Agrément

Agressie

Agressiedelicten

Agressieve verkoopmethoden

Akademie

Akkoord

Akte

Akten van de Burgerlijke Stand

Alcohol, rijden onder invloed van -

Aleatoir

Algemeen belang

Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds

Algemeen verbindend verklaren

Algemeen Werkloosheidsfonds

Algemene aandeelhoudersvergadering

Algemene Arbeidsongeschiktheidswet

Algemene beginselen van behoorlijk bestuur

Algemene bepalingen

Algemene bepalingen milieuhygiëne, Wet -

Algemene Kinderbijslagwet

Algemene Maatregel van Bestuur

Algemene Nabestaandenwet

Algemene ouderdomswet

Algemene overeenkomst inzake tarieven en handel

Algemene raad

Algemene rechtsbeginselen

Algemene Rekenkamer

Algemene Termijnenwet

Algemene titel

Algemene vergadering van aandeelhouders

Algemene vervoercondities

Algemene voorschriften

Algemene volmacht

Algemene Voorwaarden

Algemene Weduwen- en Wezenwet

Algemene wet bestuursrecht

Algemene wet bijzondere ziektekosten

Algemene wet gelijke behandeling

Algemene Wet inzake Rijksbelastingen

Algemene wet op het binnentreden

Alibi

Alimentatie

Alimentatieverdragen

Alimentatieverplichting

Aliud

All Risks

Alleenrechtspraak

Alleenstaande-ouderaftrek

Allonge

Alluvio

Alternatief

Altijddurende rente

Ambassadeur

Ambt

Ambtelijk bevel

Ambtenaar

Ambtenaar van de burgerlijke stand

Ambtenaren van Staat

Ambtenarengerecht

Ambtenarenwet 1929

Ambtscostuum

Ambtsdwang

Ambtsedig

Ambtsgeheim

Ambtshalve

Ambtsmisdrijf

Ambtsovertreding

Ambtsplicht

Ambtszegel notaris

Ambulancevervoer

Amendement

Amnestie

Amortisatie

Ampliatie

Analogisch

Angaria, jus -

Animus

Annexatie

Annotatie

Annuïteitenrente

Anonieme dagvaarding

Anonieme getuige

Anonieme verdachte

Anonieme werknemer

Antecedenten

Antedateren

Anticipatie

Anticipatory breach

Anticiperen

Anti-cumulatieregeling

Antidotaal rekwest

Antikiesregel

Antinomie

Antropologie, Criminele -

Antropometrisch signalement

Antwoord

Apanages

Apatridie

A posteriori

Apostille

Apotheker

Appartementseigenaar

Appartementsrecht

Appèl

Appellant

Appèlrechter

Approbatie

A priori

A quo

Arbeid buitenlandse werknemer

Arbeid, onbetaalde - ten algemenen nutte

Arbeid, Raad van

Arbeid, recht op -

Arbeid, Stichting van de

Arbeider

Arbeidersverzekering

Arbeidsbemiddeling

Arbeidscontract

Arbeidscontractant

Arbeidsduur

Arbeidsgeschil

Arbeidsinkomen

Arbeidsinspectie

Arbeidskostenforfait

Arbeidsloon

Arbeidsomstandighedenwet

Arbeidsongeschikt

Arbeidsongeschiktheid

Arbeidsongeschiktheidsaftrek

Arbeidsongeschiktheidsverzekering

Arbeidsorganisatie, Internationale

Arbeidsovereenkomst

Arbeidsovereenkomst, Collectieve

Arbeidsrecht

Arbeidsrechtspraak

Arbeidsreglement

Arbeidstijdenwet

Arbeidsveiligheidsrapport

Arbeidsverhouding, beëindiging van -

Arbeidsvoorwaarden

Arbeidsvoorzieningsbeleid

Arbeidswetgeving

Arbiter

Arbitraal beding

Arbitrage

Arbitrair

Arbitrale clausule

Arbitreren

Arbocommissie

ARBO-wet

Archief, overheids -

Architect

Architectenrecht

Archivaris

Arglist

Argumentum

Arm, sterke

AROB-beroep

Arobabel

Arrest

Arrestant

Arrestatie

Arresteren

Arrèt de règlement

Arrondissement

Arrondissementsgriffier

Arrondissementsparket

Arrondissementsrechtbank

Arts

Arts-deskundige

Ascendent

Asielrecht

Assemblée

Assertoir

Assimilatiebeginsel

Assistentie

Associatie

Association of Southeast Asian Nations

Assurantie

Assurantiebeding

Assurantiebelasting

Assurantiebemiddeling

Assurantiebezorger

Assurantiemakelaar

At arms' length

Atavisme

Atlantic Charter

Atlantisch Pact

Attentaatsclausule

Attributie

Attributief

Auburn-stelsel

Auctor

Audi et alteram partem

Audiëntieblad

Auditu, testimonium de

Au pair

Auteur

Auteursrecht

Authentieke akte

Authentieke interpretatie

Autocratische clausule

Autodenunciatie

Autogordel

Autokostenfictie

Autokosten

Autonomie

Autonoom tarief

Autovervoer goederen

Autovervoer personen

Aval

Avalist

Avarij

Avarij-grosse

Avarij-grossehandeling

Avarij-particulier

Avarij-rekening

Averij

Avocandi, jus


INDEX  B

B

BA

BAB, Wet -

BABW

BBA

BBRA

BC

B/E

B&W

BFO

BGB

BiB.

BIB

BIE

BIEM

BIRD

BIRPI

BIS

BIT

BL

BLEU

BMW

BNA

BNB

BOPZ

BOVAG

BPM

BPR

BPW

BR

Brv

BS

BTW

BUMA

BUPO(-verdrag)

BV

BVG

BVD

BW

Bijbl. IE of BIE

Baai

Baat, om ~ verkregen

Baatbelasting

Baat(trekking)

Backservice

Bacteriologische wapens

Bagage

Balans

Balanscontinuïteit

Baldadigheid

Balie

Banderol

Bank

Bank for International Settlements

Bankbiljet

Bankbreuk

Banken

Bankgeheim

Bankgirocentrale

Bankhypotheek

Bankraad

Baratterie

Basisaftrek

Basisonderwijs

Bastaard

Baten

Battle of forms

Batig

Bebouwde kom

Bebouwingsvoorschriften

Bedelarij

Bedenkingen

Bediening

Bedieningsgeld

Beding

Beding ten behoeve van een derde

Beding van wederopbouw

Bedreigde getuige, bescherming van -

Bedreiging

Bedrieglijke bankbreuk

Bedrog

Bedrijf

Bedrijfschap

Bedrijfscommissies

Bedrijfsfonds voor de pers

Bedrijfsfusie

Bedrijfsgeheimen

Bedrijfsgeneeskundige dienst

Bedrijfshalve

Bedrijfskolom

Bedrijfskosten

Bedrijfsleven, College van Beroep voor het -

Bedrijfsmatig

Bedrijfsmiddel

Bedrijfsorganisatie

Bedrijfspensioenfonds

Bedrijfsrecht

Bedrijfsrechtspraak

Bedrijfsruimte

Bedrijfsspaarregelingen

Bedrijfsspionage

Bedrijfsvereniging

Beëdiging

Beeldmerk

Beeldrecht, Stichting

Begaan

Begiftigde

Begraafplaats

Begrafeniskosten

Begrafenisverzekering

Begriffsjurisprudenz

Begroting

Begunstigde

Begunstiging

Beheer

Beheersbeding

Beheerschapsgebied

Beheerschapsraad

Beheersinstituut

Beheersovereenkomst

Beheersregeling

Beherend vennoot

Bejaardenoord

Bekendheid, akte van -

Bekendheidsclausule

Bekendmaking

Bekendmakingswet

Bekentenis

Beklaagdenbank

Beklag

Beklagrecht

Beklemming

Bekrachtiging

Bekeuren

Bekrachtigingswet

Bekwaam

Bekwame spoed

Belang

Belang, algemeen -

Belangenafweging

Belangenorganisatie

Belanghebbende

Belastbaar inkomen

Belastbaar loon

Belastbare som

Belasting

Belasting op de toegevoegde waarde

Belasting van personenauto's en motorrijwielen, Wet op de -

Belastingdeurwaarder

Belastingen van rechtsverkeer

Belastingfraude

Belastingkamer

Belastinglatentie

Belastingontwijking

Belastingrechtspraak

Belastingvrije som

Beledigde partij

Belediging

Beleg, staat van

Beleggingsinstelling

Beleidsregels

Beleidssepot

Belemmeringenwet

Belendingenclausule

Belening

Belgisch-Nederlands-Luxemburgse Unie

Belofte

Beloningen, bijzondere -

Beloning, gelijke -

Belijdenisvrijheid

Bemiddeling

Bemiddelingsovereenkomst

Benadeelde partij

Benadeling

Beneficiaire aanvaarding

Beneficiaris

Beneficium

Benelux

Benelux-Gerechtshof

Benelux merkenrecht

Benelux Modellenwet

Benoemde overeenkomsten

Beoordelingsvrijheid

Bepaalbaarheid

Bepaalde zaak

Beperkende werking

Beperkt recht

Beplantingen

Beraad

Berechting minderjarigen

Bereddingskosten

Berging

Bergloon

Bereik

Berisping

Berner Conventie

Beroep

Beroepen in de individuele gezondheidszorg

Beroepsaansprakelijkheid

Beroepschrift

Beroepsgeheim

Beroepsgronden

Beroeps- en Bedrijfsorganisatie

Beroepswet

Beroepsziekten

Berusting

Beschadigde borg

Beschadigdheid

Beschadiging

Bescheiden

Beschermde titels

Bescherming persoonlijke levenssfeer

Beschermingsbeginsel

Beschermingsbewind

Beschermingsconstructies

Beschermingsregel

Beschikbaar gedeelte

Beschikking

Beschikkingsbevoegdheid

Beschikkingsmacht

Beschikkingsrechten

Beschuldigde

Beschutte werkplaats

Beslag

Beslagene

Beslaglegger

Beslagvrije voet

Beslissing

Besloten kring

Besloten plaatsen

Besloten testament

Besloten vennootschap

Besluit

Bestaan, onzekerheid omtrent iemands -

Bestanddeel

Bestek

Bestemmingslandbeginsel

Bestemmingsplan

Bestemmingsreserve

Bestemmingsschade

Bestendig gebruikelijk beding

Bestendige gedragslijn

Bestuur

Bestuurder

Bestuurdersaansprakelijkheid

Bestuursakkoord

Bestuurscollege

Bestuurscompensatie

Bestuursdwang

Bestuursgeschil

Bestuursorgaan

Bestuursrecht

Bestuursrechtspraak

Betaalcheque

Betaalkantoor

Betaalzegelkas

Betaling

Betalingsonmacht

Betalingsunie (Europese)

Betekening

Betering

Betoging, recht van -

Betrekkelijk

Betrokkene

Betwisting

Beunhaas

Beurs

Beurspolis

Beurswetgeving

Beurtvaart

Bevallingsverlof

Beveiligingsmaatregel

Beveiligingsorganisaties

Bevel

Bevelen tot handhaving der openbare orde

Bevelschrift

Bevestiging

Bevoegdheid

Bevolkingsregister

Bevoorrechte vorderingen

Bevrachten

Bevrachter

Bevredigen

Bevrijdende verjaring

Bewaarder

Bewaargever

Bewaargeving

Bewaarnemer

Bewaarneming

Bewaarplicht

Bewakingsdiensten, particuliere -

Bewaren van administratie

Bewaring

Bewegingsvrijheid, recht op -

Bewind

Bewindvoerder

Bewoning

Bewijs

Bewijsgrond

Bewijskracht

Bewijslast

Bewijsmiddelen

Bewijsovereenkomst

Bewijsrecht

Bewijsstuk

Bezet gebied

Bezetting

Bezettingsmaatregelen

Bezichtiging, gerechtelijke

Bezit

Bezit geldt als volkomen titel

Bezitloos pandrecht

Bezitsaanmatiging

Bezitsacties

Bezitsonttrekking

Bezitsoverdracht

Bezitsverkrijging

Bezitsverlies

Bezitter

Bezitvormingsfonds

Bezoekrecht

Bezoldiging

Bezorging

Bezwaar

Bezwaarde

Bezwaarschrift

Bezwaren

Bezwarende titel

Bigamie

Bilateraal

Billijkheid

Bindend aanbod

Bindend advies

Binnenlandse onlusten

Binnenlandse Veiligheidsdienst

Binnenschip

Binnentreden

Binnenvaartrecht

Binnenwateren

Binnenzee

Biologische wapens

Biosociologische school

Biotechnologie

Bipatride

Bis de eadem re ne sit actio

Blanco

Blanco-eindverslag

Blanc-seign

Blanket-termen

Blanketwet

Bloed- en urineonderzoek

Bloedproef

Bloedschande

Bloedverwantschap

Bloemlezing

Blokkade

Blokkaderecht

Bloot

Blijversrecht

Bodembescherming, Wet -

Bodemrecht fiscus

Bodemsanering

Boedel

Boedelafscheiding

Boedelbeschrijving

Boedelnotaris

Boedelpapieren

Boedelrechter

Boedelregister

Boedelscheiding

Boedelschuld

Boedelverdeling

Boedelvergoeding

Boedelvolmacht

Boekenclausule

Boekhoudplicht

Boekjaar

Boete

Boetebeding

Boetecategorieën

Bona fide

Bondsstaat

Bons offices

Bonusaandeel

Bonus-Malus-regeling

Boom

Boordreglement

Bordeelhouder

Borderel

Borg

Borgtocht

Boswachter

Bouwbesluit

Bouw- en woningtoezicht

Bouwexploitatieverordening

Bouwgrondbelasting

Bouwkas

Bouwpolitie

Bouwrecht

Bouwvergunning

Bouwverordening

Bovagclausule

Boycot

Branchegeschillencommissies

Brand

Brandstichting

Brandverzekering

Brede herwaardering

Brengschuld

Brevet

Brevi manu traditio

Briefgeheim

Briefstembewijs

Brievenbusvennootschap

Broederdienst

Bromfiets

Bromfietscertificaat

Bruiklening

Bruine-caféwet

Brusselse Zeerechtconferenties

BSB-regeling

Buiten komend onheil, van -

Buitenechtelijk kind

Buitengerechtelijk

Buitengewone Bevoegdheden Burgerlijk Gezag

Buitengewone lasten

Buitengewone Pensioenraad

Buitengewoon

Buitenkansbeginsel

Buitenlandse betrekkingen

Buitenlandse dienst

Buitenlandse pleegkinderen

Buitensporige verteringen

Buitrecht

BUPO-verdrag

Bureau Financiële Ondersteuning

Bureau International du Travail

Bureau rechtsbijstandvoorziening

Bureau voor de Industriële Eigendom

Bureau voor Muziekauteursrecht

Burengerucht

Burenrecht

Burgemeester

Burgemeester & wethouders

Burgerbevolking

Burgerlijk

Burgerlijk procesrecht

Burgerlijk Recht

Burgerlijk Wetboek

Burgerlijke ongehoorzaamheid

Burgerlijke partij

Burgerlijke rechten

Burgerlijke rechter

Burgerlijke Rechtsvordering

Burgerlijke staat

Burgerlijke stand

Burgerlijke uitzonderingstoestand

Burgerlijke vrucht

Burgerrechtelijke aansprakelijkheid

Burgerschap van de Unie

Burgerschapsrechten

Bijkantoor

Bijkomende straf

Bijkomende verbintenis

Bijlbrief

Bijmonstering

Bijrijder

Bijstand

Bijstandseenheden

Bijstandsnorm

Bijverdiensten

Bijzondere beloningen

Bijzondere commissie

Bijzondere Opnemingen

Bijzondere overeenkomsten

Bijzondere rechtspleging

Bijzondere titel

Bijzondere verbruiksbelasting

Bijzondere ziektekosten


INDEX  C

C

Caf.

CAI

CAO

CARE

CAV

CB of CBB

CBA

CBR

CBS

CC of c.c.

CCI

CCITT

CCOOP

CDIU

c.d.c.

CdK

CEC

CECA

CEE

CEFTA

CE-merk (afk)

C. & F.

CMT (vervoer)

CEP

CEPT

CERN

CGOA

CIC

CICR

CID

CIES

CIF of c.i.f.

CIM

CIPC

CIS

CISAC

CISG

CIV

CIVI

CIVOB

CJIB

CMHAF

CML

CMT

CNV

Co., Cie., Comp.

COA

c.o.d.

Cons. W.

COTG

COTIF

COVA

CP

CPC

c.q.

CRI

CBrvB

CRS

CSE

CT

CTR

Ctsv

c.v.

CvBB

CVE

Cabotage

Cadans

Cadeaus

Cadeaustelsel, Wet beperking -

Calamiteuze polders

Cancelling clause

Canon

Caoutchoucartikel

Carga

Cargadoor

Carolina, Constitutio Criminalis -

Carpoolen

Carry back, carry forward

Cas

Casco

Case-law

Casino

Cassatie

Castiliaans stelsel

Casuele

Casuïstiek

Casus

Catalogusprijs

Causa

Causaal

Causaliteit

Causaliteitsleer

Cautie

Cautio

Cedent

Cederen

Cedul

Ceel

Cellulair

CE-merk

Censuskiesrecht

Censuur

Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen

Centraal Bureau voor de Statistiek

Centraal Instituut Vorming en Opleiding Bestuursdienst

Centraal Stembureau

Centraal Testamentenregister

Centrale bank

Centrale Grondkamer

Centrale Pachtkamer

Centrale Raad

Centrale tuchtcollege

Centralisatie

Certificaat

Certificaathouder, pandrecht van -

Certificering van aandelen

Cessie

Cessionaris

CF-stukken

Chantage

Charge, à

Charter

Chemische afvalstoffen

Cheque

Chips

Chronologisch beginsel

CIF(-beding)

Circulatiebank

Civiel

Claimrecht aandeelhouders

Classificatie

Clausula rebus sic stantibus

Clausule effectief

Code

Codicil

Codificatie

Cognatenerfrecht

Cognossement

Collecte

Collectief

Collectieve Arbeidsovereenkomst

Collectieve straffen

College van Advies voor de justitiële kinderbescherming

College van beroep voor het bedrijfsleven

College van toezicht sociale verzekeringen

Colleges van advies

Collegiale rechtspraak

Collisie

Colportage

Colporteur

Combinatiekiesdeler

Combinatietheorie

Comité-generaal

Commanditaire vennoot

Commanditaire vennootschap

Commercium

Commissaris

Commissarissen, Raad van -

Commissarissenbeloning

Commissie

Commissie Economische Mededinging

Commissie, Europese -

Commissiecontract

Commissie gelijke behandeling

Commissie van toezicht

Commissie van voorbereiding

Commissie vervoervergunningen

Commissie voor de verzoekschriften

Commissiedelict

Commissiegever

Commissionair

Committent

Common Law

Commorientes

Communautair

Commune strafrecht

Communicatiestoornis

Communis opinio (doctorum)

Commutatieve rechtvaardigheid

Commuun

Compagnie, en -

Compagnon

Comparant

Comparitie

Compensatie

Compenseren

Compétence exclusive

Competentie

Complaisancepapier

Complementair bestuur

Complice als kroongetuige

Compromis

Comptabele

Comptabiliteit

Computer, aftrekbaarheid

Computercriminaliteit

Computerfraude

Computerprogramma

Computerrecht

Computervredebreuk

Concentratie van het verweer

Concentratiekamp

Concern

Concessie

Conclusie

Concrete norm

Concrete wijze van schadeberekening

Concurrent

Concurrentie

Concurrentiebeding

Concursus

Condemnatoir

Condictio

Conditio sine qua non

Conduite-staat

Conférence Européenne

Confesso, in -

Confiscatie

Conflict van rechtspraak

Conflictenrecht

Conflictenregel

Conformiteitseis

Confrontatie

Congresbezoek

Connexiteit

Connexiteitseis

Connossement

Consecutieve deelneming

Consensueel

Consent

Conservation zone

Conservatoir beslag

Considerans

Consignatie

Consignatiekas

Constitutie

Constitutief

Constitutioneel

Constitutum possessorium

Constructie

Consul

Consultatie

Consument

Consumentenbescherming

Consumentenklachten

Consumentenkoop

Consumentenkrediet

Consumentenrecht

Contentieuze jurisdictie

Contiguë zone

Continentaal plat(eau)

Contra

Contrabande

Contract

Contractsoverneming

Contractuele aansprakelijkheid

Contract(eer)vrijheid

Contra-debat

Contradictio in terminis

Contradictoir

Contrair

Contraprestatie

Contrarius actus

Contraseign

Contrat d'adhésion

Convalescentie

Convenant

Conventie

Conventie van Ramsar

Conventionele strijdkrachten

Conventions

Conversie

Convocatie

Coöperatieve vereniging

Coöptatie

Copyright

Copyright 1996

Copyright notice

Corpus

Correaliteit

Correspondent

Corruptie

Costuum

Courtage

Crematie

Crime control

Crimen

Criminalist

Criminalistiek

Crimineel Wetboek 1809

Criminele antropologie

Criminele Ordonnantiën

Criminele statistiek

Criminologie

Crisiswetgeving

Cruise

CT-document

Cuius est solum, eius est coelum

Culpa

Cultureel erfgoed

Cultuur, Raad voor de -

Cultuurbezit

Cumulatie

Cumulatief

Curandus

Curatele

Curator

Curia

Cursorisch beroepsonderwijs

Cursuskosten

Custodie

Cijns


INDEX  D

dagv.

DB

DCA

dd.

DEA

D en D

DGO

DIN.

Dir.-Gen.

disc.

div.

DJ

dt.

Daad, Onrechtmatige -

Daadzaak

Dactyloscopie

Dactyloscopisch

Dader

Daderschap

Dading

Dag

Dagboek of journaal

Dagelijks bestuur

Dagelijkse reparaties

Dageneis

Dagen van een termijn

Dagloon

Dagvaarding

Dalweg

Damnum emergens

Dark number

Databank

Dataprotection

Datief

Datum

Deadweight (capacity)

Dealing at arms' length

De cuius

De facto

De jure

De lege ferenda (1)

De residuo

Debat

Debellatio

Debet

Debiteur

Debitor cessus

Decentralisatie

Décharge

Déchéance

Declaratie

Declaratief

Declaratoir vonnis

Declinatoire exceptie

Deconcentratie

Déconfiture

Deconstitutionalisering

Decoraties

Decreten

Deelbare verbintenis

Deelgenoot

Deelnemersraad

Deelneming

Deelnemingsvrijstelling

Deelpacht

Deelvonnis

Defensie

Definitief vonnis

D'-gemeenten

Deken

Dekkingskoop

Delcredere

Delegatie

De lege ferenda

Delict

Delinkwent

Delimitatiecontract

Deltawet grote rivieren

Demarcatie

Demonstratie, vrijheid van -

Denaturalisatie

Déni de justice

Departement

Depot

Derde

Derde-beslagene

Derden-arrest

Derdenbeding

Derdenbescherming

Derden-beslag

Derdenhypotheek

Derdenpand

Derden-verzet

Derdenwerking

Derde-pandhouder

Derde te goeder trouw

Deregulering

Derivatieve verkrijging

Derogatoire gewoonte

Derogerende werking

Dertiende penning, recht van de -

Désaveu

Descendent

Descente

Desertie

Desinvesteringsbijtelling

Deskundige

Destructiewet

Detachering

Detentie

Detentor

Determinisme

Détournement de pouvoir

Deugdelijk merk

Deurwaarder

Deviatie

Devolutief

Dicta et promissa

Dictum

Diefstal

Dieet, extra uitgaven voor -

Dienaar

Dienend erf

Dienende dag

Dienst

Dienstbaarheid, persoonlijke

Dienstbetoon

Dienstbetrekking

Dienstbevel

Dienstcommissie

Diensten

Dienstjaar

Dienstjubileum

Dienstmerk

Dienstplicht

Diensttijd

Dienstverlening

Dienstvoorschrift

Dienstweigering

Dienstwoning

Dier

Diergeneeskunde

Dilatoir

Diligentia

Dingtalen

Diplomatie

Diplonapping

Direct applicability

Direct effectief

Directe verkrijgingsleer

Directe vertegenwoordiging

Directe werking

Directeur gerechtelijke ondersteuning

Directie

Disciplinaire sancties

Disconto

Discretionaire bevoegdheid

Discriminatie

Disculpatie

Dismembratio

Dispache

Dispensatie

Dispositie

Distorsie

Distributie

Distributieovereenkomst

Dividend

Dividendbelasting

Dividendvrijstelling

DNA-onderzoek

Do ut des

Dochtermaatschappij

Dochterrechten

Doctrine

Document

Documentair krediet

Doel

Doelcorporatie

Doelmatigheidstoetsing

Doeloverschrijding

Doelvermogen

Doen plegen

Dogmatische rechtswetenschap

Dolus

Domaniaal

Domein

Domestic jurisdiction

Domicilie

Domiciliëren

Dominium

Dominus litis

Donatio

Donner

Donor

Dood

Doodschouw

Doodslag

Doodsschulden

Doodstraf

Doorcognossement

Doorgaande werking

Doorgangshuis

Doorhaling

Doorlopend krediet

Doorlopende clausule

Doorrijden na ongeval

Doorstootverpliching

Doortocht

Doorvoercognossement

Doorzenden van stukken

Doorzoeken van besloten plaatsen

Dorso, in -

Douanerecht

Douaneservituut

Douane-unie

D'-provincies

Draagmoeder

Draagkrachtbeginsel

Draagplicht

Draagvermogen

Draaideurconstructie

Dragende waarden

Drank, bedwelmende

Drank- en Horecawet

Drankmisbruik

Drankwinkels, drijvende

Drempelprijs

Driehoeksoverleg

Driemachtenleer

Driemijlsgrens

Dringende redenen

Droit

Droit de poursuite

Droit de préférence

Droit de suite

Droit de visite

Droits voisins du droit d'auteur

Dronkenschap

Drost

Drugs

Drukletters, bescherming van -

Drukpersdelicten

Drukpersvrijheid

Drijven van een onderneming

Dualisme

Dubbel huwelijk

Dubbele Kamer

Dubbele nationaliteit

Dubbele verzekering

Due process

Duel

Dupliek

Dura lex sed lex

Duurcontracten

Duurzame ontwrichting

Dwaling

Dwang

Dwangakkoord

Dwangarbeid

Dwangbevel

Dwangcompromis

Dwanglicentie

Dwangmiddelen

Dwangopvoeding

Dwangsom

Dwanguitgifte

Dwangverpleging

Dwingend

Dijkgraaf

Dijkleger

Dijkstoel


INDEX  E

EIII-formulier

EBRD

ECB

ECD

ECOSOC

ECO-tax

ECRM

ECU

EDG

EEG

EER.

EESV

EEX-verdrag

EFTA

EG

eg.

EGKS

EGS

EHRM

EIB

EIM

EK

EMI

EMS

EMU

ENEA

EOE

EOF

EP

EPS

ERE

ERNA

ESA

ESB

ESCB

ESH

ESTEC

ETI

EU

Eumetsat

Eur. Court HR

Eur. TS

EVA

EVRM

Ex nunc

Ex tunc

Echt

Echte-sleutel-clausule

Echtgenoten

Echtheid

Echtscheiding

Echtscheidingsconvenant

Echtscheidingsprocedure

Economisch en Sociaal Comité

Economisch Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf

Economische Controledienst

Economische delicten

Economische eigendom

Economische levering

Economische kamer

Economische mededinging

Economische en monetaire unie EU

Economische politierechter

Economische sancties

Economische zone

Eed

Eedswetten

Eendaadse samenloop

Eenheidspremie

Eenheidsstaat

Eenpersoonsvennootschap

Eenscheepsmaatschappij

Eenvoudig

Eenzijdig

Eer

Eerbaarheid

Eerbiedigende werking

Eerherstel

Eerroof

Eerste Kamer

Eerste levensbehoeften

Eerste minister

Eerstgeboorterecht

Eeuwigdurende renten

Effectenbeurs

Effectief, direct

Effectieve nationaliteit (IPR)

Effectiviteitsbeginsel

Effectus civilis

Egalisatiefonds

Egalisatiereserve

Eigen bederf, eigen gebrek

Eigen risico

Eigen schuld

Eigen vermogen

Eigen waarneming

Eigen weg

Eigen woning

Eigenaar

Eigenbeslag

Eigenbouwer

Eigendom

Eigendomsbeperking

Eigendomsbewijs

Eigendomsoverdracht

Eigendomsovergang

Eigendomsuitwijzing

Eigendomsverkrijging

Eigendomsvoorbehoud

Eigenlijke of materiële bewijskracht

Eigenlijke dwaling

Eigenlijke rechtspraak

Eigenrichting

Eilandenregeling

Eilandsraad

Eilandsverordening

Eindaanwijzing te onteigenen percelen

Eindbeslissing

Einduitspraak

Eindvonnis

Einzelfallgerechtigkeit

Eis

Eiser

Elasticiteit van de eigendom

Elektriciteitswerken

Elektrokutie

Elektronisch huisarrest

Element

Emancipatieraad

Emigratie

Emissie

Emissiekorting

Emolument

Empathische rechtspraak

En cas (matière) de meubles, possession vaut titre

Enclave

Endossant

Endossement

Energiebelasting

Energieraad, Algemene

Enforcement action der Verenigde Naties

Enkelvoudige depot

Enkelvoudige kamer

Enquête

Enquête-commissie

Entrepot

Enuntiatief

Equal pay

Ereambt

Erestraffen

Erf

Erfdeel, wettelijk

Erfdienstbaarheid

Erfenis

Erfgenaam

Erflater

Erfopvolging

Erfpacht

Erfpachter

Erfrecht

Erfrecht bij versterf

Erfstelling

Erfvredebreuk

Erga omnes

Erkenning

Erkentenis, gerechtelijke -

Error

Erven

Essaai

Essentialia

Essentieel

Estoppel-beginsel

Etherreclame

Etiologie

Eudaemonisme

Euratom

Euro

Eurochemie

Eurocheque

Eurocontrol

Euronet-Diane

European Currency Unit (ECU)

European Free Trade Association

European Space Research

Europees handvest

Europees monetair fonds

Europees Monetair Instituut

Europees monetair stelsel

Europees octrooibureau

Europees ontwikkelingsfonds

Europees Parlement

Europees ruimtevaart-programma

Europees Sociaal Fonds

Europees Sociaal Handvest

Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden

Europese akte

Europese Bank voor wederopbouw en ontwikkeling

Europese commissie

Europese Commissie voor de Rechten van de Mens

Europese Conventie

Europese Defensie Gemeenschap

Europese Economische Gemeenschap

Europese Economische Ruimte

Europese Gemeenschap voor Atoomenergie

Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal

Europese Gemeenschappen

Europese groepering tot samenwerking

Europese Hof

Europese Integratie

Europese Investeringsbank

Europese Naamloze Vennootschap

Europese Politieke Samenwerking

Europese Raad

Europese Rekeneenheid

Europese Unie

Europese Vrijhandels-Associatie

Euthanasie

Evenals-of-taxatie

Evenredige vertegenwoordiging

Evenredigheidsbeginsel

Eventualis, dolus -

Eventualiteitsbeginsel

Evocatie

Ex

Excedent-aanvaringsclausule

Exceptie

Exclusieve economische zone

Exclusieve werking

Exclusionary rule

Excommercialiteit

Executant

Executele

Executeur-testamentair

Executie

Executieverdragen

Executiegeschil

Executoir

Executoirverklaring

Executoriale titel

Exequatur

Exhibitieplicht van onderhandse akten

Exhibitionisme

Exhibitum

Exoneratieclausule

Expediteur

Expediteursovereenkomst

Expeditie

Expert

Expertise

Expertisekosten

Exploit

Exploitatieovereenkomst

Exploitatieverordening

Exploot

Extended coverage

Extensief

Externering

Exterritorialiteit

Extinctief

Extra-territoriale werking van wetten

Extremis, in -


INDEX  F

FAA

FAO

FAS

FED

fed.

FIOD

FIOM

FOB

FOR

FOT

FPA

Fw

Fabrieksgeheim

Facto

Factoor

Factuur

Factuurstelsel

Facultatief

Failliet

Faillissement

Fait d'excuse

Familierecht

Familierechtelijke betrekking

Familievennootschap

Fascisme

Fatale termijn

Fatsoen, verplichingen uit moraal en -

Favor testamenti

Feestdagen, algemeen erkende

Feestdagenregeling

Feit

Feitelijk

Felonie

Fiat justitia, pereat mundus

Fictie

Fictief

Fideicommis

Fides

Fiducia cum creditore

Fifo-stelsel

Fileverkeer

Filiaal

Filiatie

Filmauteursrecht

Filmkeuring

Filmwerk

Finance leasing

Financiële verhouding Rijk-gemeente

Fine

Firma

Firmant

Firmaverklaring

Fiscaal

Fiscale eenheid

Fiscale lijfrenteclausule

Fiscale oudedagsreserve

Fiscus

Fixgeschäft

Flessentrekkerij

Fob.

Foltering

Fonds

Fondsenwerving

Food and Agricultural Organization

Fooi

Forain beslag

Force majeure

Forens

Forensis

Forfait

Forfait à

Forfaitair

Formeel

Formulier

Fortuin

Forum

Fotokopie

Fouilleren

Fourneren

Fout

Franchise

Franchising

Franco

Franc-tireurs

Fraude

Fraus

Free alongside ship

Free of capture and seizure

Free from particular average

Free on board

Freies Ermessen

Fries

Functie

Functionele dader

Fundamentele menselijke rechten

Fundamentum petendi

Furtum usus

Fusie

Fysiotherapeut


INDEX  G

GA

GAB

GAI

GAK

GATT

GBA

Ged.

Geïnt.

Geopp.

Gerekw.

Gereq.

GK

GmbH.

GO

GOV

Grk.

Grw.

GS

GW

Gage

Garanderen

Garantie

Garantiebewijs

Garantienorm

Garantieovereenkomst

Garantieprijs

Garantieverdrag

Geacht

Geadresseerde

Geappelleerde

Gearresteerde

Geavaleerde

Gebiedscorporatie

Geblokkeerde rekening

Gebonden beschikking

Geboorte-akte

Gebouw

Gebrek

Gebreke, in -

Gebrekkig

Gebruik

Gebruikelijkheidscriterium

Gebruiksmodel

Gecauseerd

Geclausuleerde erkentenis

Gecombineerd vervoer

Geconsolideerd

Gedaagde

Gedecentraliseerde eenheidsstaat

Gedekt

Gedelegeerd commissaris

Gedeponeerd, wettig -

Gedepossedeerd

Gedeputeerde Staten

Gedetineerde

Geding

Gedomicilieerd

Gedoogdenregeling

Gedoogplicht

Gedwongen

Geëndosseerde

Geërfde

Geest der wet

Geestelijk gestoorde

Geestelijke stoornis

Geestvermogens

Geëxecuteerde

Gefacilieerde herkapitalisatie

Gefailleerde

Gefixeerde strafpositie

Gegevensdrager

Gegrondheid

Gehandicapten

Geheim

Geheime reserve

Geheimhouders

Geheimschennis

Gehengen

Geïncrimineerde feit

Geïnsinueerde

Geïntervenieerde

Geïntimeerde

Gekozen woonplaats

Gekruiste cheque

Gekwalificeerd

Gekwalificeerde erkentenis

Gekwalificeerde meerderheid

Gelaedeerde

Geld

Geldboete

Geldboetecategorieën

Gelden als

Geldingsbron

Geldlening

Geldschieter

Geldschieting, vennootschap bij wijze van -

Geldsom

Geldvervalsing

Geldend recht

Geleide contract

Geloofsbrieven

Geluidhinder

Gelijke behandeling

Gelijk loon voor vrouwen en mannen

Gelijkheidsbeginsel

Gelijktijdig overlijden

Gemachtigde

Gemeen

Gemeengevaarlijk delict

Gemeenschap

Gemeenschapsmerk

Gemeenschapsoctrooi

Gemeenschap van goederen

Gemeenschap van vorderingsrechten

Gemeenschappelijk Administratiekantoor

Gemeenschappelijk-bezitconstructie

Gemeenschappelijk douanetarief

Gemeenschappelijke-antenne-inrichting

Gemeenschappelijke markt

Gemeenschappelijke regeling

Gemeente

Gemeenteambtenaren

Gemeentebegroting

Gemeentebelastingen

Gemeentefonds

Gemeentelijk

Gemeenteontvanger

Gemeenteraad

Gemeentesecretaris

Gemeenteverordening

Gemeentewet

Gemene avarij

Gemene heg

Gemene misdrijven

Gemene muur

Gemene recht

Gemene schutting

Gemenebest

Gemengd bedrijf

Gemengde kosten

Gemengde overeenkomst

Gemengde statuten

Gemoedsbeweging

Gemoedsbezwaar

Geneeskundige behandeling

Geneeskundige behandelingsovereenkomst

Geneesmiddelen, vervalste -

Generaal pardon

General Agreement on Tariffs and Trade

General Assembly

General average

Generale Staf Comité

Generiek

Genocide

Genotsrechten

Gentlemen's Agreement

Genuine link theorie

Genus non perit

Genuskoop

Geoorloofde oorlog

Geopposeerde

Georganiseerd overleg

Geplaatst kapitaal

Geprivilegieerd delict

Gerechtelijk

Gerechtelijke geneeskunde

Gerechtelijke inbewaringstelling

Gerechtelijke plaatsopneming

Gerechtelijke uitwinning

Gerechtigde

Gerechtsauditeur

Gerechtsdeurwaarder

Gerechtshof

Gerechtskosten

Gerechtssecretaris

Gerechtvaardigd vertrouwen

Geregelde troepen

Gerendeerde

Gerequestreerde

Gerekwireerde

Geruisloze overgang

Gesamtakt

Geschenkenregeling

Geschil

Geschillencommissies

Geschillen van rechtsmacht

Geschriften

Geslachtsaanduiding van transseksuelen

Geslachtsnaam

Gesloten deuren

Gesloten systeem

Gespecialiseerde Organisaties

Gespecialiseerde preventie

Gesticht

Gestort kapitaal

Gestrafte

Getaxeerde polis

Getrapte verkiezingen

Getuige

Getuige, bedreigde -

Getuigengeld

Getuigenlijst

Getuigenverhoor

Getuigschrift

Gevaar

Gevaarlijke stoffen

Gevaarsobject

Gevaarzetting

Gevangenhouding

Gevangenisstelsel

Gevangenisstraf

Gevangenneming

Gevarendriehoek

Gevestigde renten

Gevoegde partij

Gevolgschade

Gevolmachtigd agent

Gevolmachtigde minister

Gevonden zaak

Geweld

Geweldgebruik door politie

Geweldpleging

Gewestelijk arbeidsbureau

Gewetensbezwaren

Gewetensgeld

Gewichtige redenen

Gewone gang der huishouding

Gewoonte

Gewoontedelict

Gewoontedrinker

Gewoonterecht

Gewijsde

Gezag

Gezagsverhouding

Gezagvoerder

Gezamenlijke huishouding

Gezant

Gezinsbescherming

Gezinsbijstand

Gezinshulp, extra -

Gezinsvoogd

Gezinsvoogdij-instelling

Gezondheidsraad

Gezondheids- en welzijnswet voor dieren

Gezondheidszorg

Gift

Giraal effectenverkeer

Girale betaling

Girobetaalkaart

Girodepot

Giropas

Glossatoren

Godsdienstvrijheid

Godslastering

Godspenning

Godssoevereiniteit

Goed

Goede diensten

Goede of kwade tijding

Goede mannen

Goede trouw

Goede zeden

Goederen

Goederenkredietcolporteur

Goederenrecht

Goederenvervoer

Goedkeuring

Goedkope vlag

Goedschrift

Gokautomaten

Gokken

Goodwill

Goudclausule

Gouden handdruk

Gouverneur

Graad

Grafrecht

Grafschennis

Grammaticale interpretatie

Gratie

Gratificatie

Gratis-admissie

G-rekening

Grens

Grenscorrecties

Grensoverschrijdende luchtverontreiniging

Grenspalen verplaatsen

Grenzen

Grief

Griffier

Griffierechten

Groenboek

Groene kaart

Groene rekeneenheid

Groepsfederatie

Groepsgewoonterecht

Groepskiesdeler

Groepsverband, optreden in -

Grond

Gronde, ten -

Gronden, feitelijke

Grondkamer

Grondrechten

Grondslag

Grondwaterwet

Grondwet

Grondwettige regeringsvorm

Grootboek

Grootrecht

Grosse

Grote visakte

Grove schuld

Gruthokkers

Grijze lijst

Guillotine

Gulden regel

Gunstpaspoort

Gijzelaars

Gijzeling


INDEX  H

Hand. I, II

HAT-eenheden

HMG

HMSO

HNJV

HPS

HR

HRA

hr(e)g.

HV

HvJ

Haags procureurstarief

Haagse Conferentie voor Internationaal Privaatrecht

Haagse Regels

Haaietanden

Haalschuld

Habeas-corpus-Act

Hacking

Haftung

Hague Rules 1922

Hamsteren

Hand

Handbagage

Handel, zaken buiten de -

Handeling

Handelingen

Handelingsbekwaam

Handelingsbevoegd

Handelingsdelict

Handelsagent

Handelsbelemmeringen

Handelsgebruiken

Handelsnaam

Handelspapier

Handelsrecht

Handelsregister

Handelsreiziger

Handelsvertegenwoordiger

Handelszaak

Handgift

Handhaving van de rechtsorde, daadwerkelijke -

Handlichting

Handpenning

Handschoen, huwelijk met de -

Handschrift

Handslag

Handtekening

Handvest der Verenigde Naties

Handwapenen, ongewenste -

Hard drugs

Hardheidsclausule

Havenraad, nationale -

Havenschap

Hazardspel

Hearing

Hechtenis

Heemraadschap

Heerlijke rechten

Heerlijkheid

Heersend erf

Heffing

Heffingen

Heffingsloon

Heffingsrente

Heg

Heling

Herbelening

Herbouwclausule

Hereditatis petitio

Herenakkoord

Herhaling

Herkapitalisatie

Herprolongatie

Herrekening

Herroepen

Herstel en ontwikkeling

Herstel

Herstelwetgeving

Hertrouwen

Herverkaveling

Herverpanding

Herverzekering

Herwaarderingsreserve

Herwissel

Herziening

Heterdaad

Himalaya-clausule

Hinder

Hinderwetvergunning

Historische kostprijs

Hoedanigheid van oorlogvoerende

Hoeve

Hof

Hofhouding

Hoge autoriteit

Hoge Colleges van Staat

Hoge Commissaris

Hoge Raad

Hoger beroep

Hogerhuis

Holland-routing

Holografisch testament

Homologatie

Homoseksuele ontucht

Hond

Hondenbelasting

Honorair

Hoofdbedrijfschap

Hoofdelijk

Hoofdelijke stemming

Hoofdelijkheid

Hoofdingeland

Hoofdschuldenaar

Hoofdsom

Hoofdstad

Hoofdstembureau

Hoofdstraffen

Hoofdverbintenis

Hoogheemraadschap

Hoogopschietende bomen

Hoogstpersoonlijk recht

Hoogverraad

Hoon

Hoorzitting

Horen

Horen zeggen, getuigenis van -

Horizontale eigendom

Horizontale werking van grondrechten

Horizonwetgeving

Hotelhouder

Houden

Houder

Houderschap

Houderschapsbelasting

Huis

Huis van bewaring

Huisgenoot

Huishoudelijke hulp

Huishoudgeld

Huishoudhulp

Huishouding

Huismacht

Huisraad

Huisrecht

Huisvader, goed -

Huisvestingswet

Huisvredebreuk

Huiszoeking

Hulp (en berging)

Hulp in de huishouding

Hulpbehoevenden, verlating van -

Hulploon

Hulpmateriaal

Hulpofficier van justitie

Hulppersonen

Hulpverlening

Hulpzaak

Huur en verhuur

Huurbeding

Huurbescherming

Huurcommissie

Huurder

Huurkoop

Huurprijs

Huursubsidie, individuele -

Huur van bedrijfsruimte

Huur van woonruimte

Huurwaardeforfait

Huurwet

Huwbaarheid

Huwelijk

Huwelijksaangifte

Huwelijksbeletsel

Huwelijksbevoegdheid

Huwelijksbevoegdheid, verklaring van -

Huwelijkse voorwaarden

Huwelijksgemeenschap

Huwelijksgoederenrecht

Huwelijksgoederenregister

Huwelijksontbinding

Huwelijksverbod

Huwelijksvermogensrecht

Huwelijksvoltrekking

Huwen, recht om te -

Hydrografisch Bureau, Internationaal -

Hygiëne kampeerterreinen

Hygiëne en veiligheid zweminrichtingen

Hypotheek

Hypotheekbank

Hypotheekgever

Hypotheekhouder

Hypotheeknemer

Hypotheekrente


INDEX  I

IAEA

IATA

IB

IBRD

i.c.

ICAO

ICAR

ICC

ICEM

ICJ

ICM

ICRC

IDA

IE

IEA

IFAD

IFC

IK (v.) K

ILA

ILC

ILO

IMF

IMO

IMT

Inc.

ink. bel.

INMARSAT

Intelsat

Interpol

i.o.

IOAW

IOAZ

IPI

IPR

IPU

IRCC

IRO

ISO

ITC

ITO

ITU

IVB

IVBP-verdrag

IVVV

IW

Ideële schade

Identificatie

Identiteit

Illegaal

Illegaliteit

Illegitiem

Immaterieel

Immuniteit

Impact damage

Impediment

Imperatief

Imperfecta, lex -

Impossibilium nulla obligatio

Imprévision

Imputatie

Inbalking

Inbeslagneming

Inbetalinggeving

Inbewaringstelling

Inbezitneming

Inboedel

Inbreng

Incasso

Incasso-cheque, -wissel

Incassoprovisie

Incest

Incident

Incidenteel

Incompatibiliteit

In confesso

Incoterms

Indemniteitsbeginsel

Indemniteitswet

Indeterminisme

Indexcijfers criminaliteit

Indexering

Indicatiecommissie

Indirect

Individualisering

Individualiseringstheorie

Individueel klachtrecht

Individueel merk

In dubio pro reo

Indult

Industriële eigendom, recht van -

Indijking

Inertia selling

Inflatiecorrectie

Informandum, ad

Informaticarecht

Informatiedrager

Informatieplicht

In fraude creditorum

Ingebrekestelling

Ingeland

Ingezetene

Ingezetenenomslag

Inhouding

Inhoudingsplichtige

Inhuldiging

Initiatief

Injunctie

Injustice manifeste

Inklaring

Inkomen

Inkomenstoets

Inkomsten

Inkomstenbelasting

Inkoop eigen aandelen

Inkorting

Inkwartiering

Inkijkoperatie

Inleidingsbrief

Inlener

Inlichtingencomparitie

Inlichtingen- en veiligheidsdiensten

Inlichtingenplicht

Inlichtingenrecht

Innerlijke waarde der wet

Innominaatcontract

Inontvangstneming van gekochte

Inquisitieprincipe

Inquisitoir proces

Inrichting, aangewezen -

Inroepen van staat

Inruil

Inschrijving

Inschuld

Inseminatie, kunstmatige

Insignes, dragen van -

Insolvabel

Insolventie

Inspectie

Inspecteur

Inspraak

Installaties Noordzee

Instantloterij

Instantie

Instelling

Institut de Droit International

Instituten

Instructie

Instructie-norm

Instrumenteren

Insubordinatie

Integrum, restitutio in -

Intellectueel

Interessen

Interessenjurisprudenz

Intergentiel

Intergovernmental Committee for European Migration (ICEM)

Intergouvernementele Maritieme Consultatieve Organisatie

Intergovernmental Agencies

Interimdividend

Interlocutoir

Internationaal Arbeidsbureau

Internationaal Energie Agentschap

Internationaal Gerechtshof

Internationaal Hof voor de Rechten van de Mens

Internationaal Monetair Fonds

Internationaal Privaatrecht

Internationaal publiekrecht

Internationaal strafrecht

Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten

International Air Transport Association

International Bank for Reconstruction and Development

International Civil Aviation Organization

International Communication by Satellite Corporation

International Development Association

International Law Association

International Law Commission

International Maritime Organization

International Refugee Organization

Internationale Arbeidsorganisatie

Internationale Financierings Corporatie

Internationale Kamer van Koophandel

Internationale Ontwikkelings Associatie

Internationale Organisatie voor Atoomenergie

Internationale rechtspraak

Internationale Vluchtelingen Organisatie

Interne markt

Interne werking

Internering

Interparlementaire Benelux-Raad

Interparlementaire Unie

Interpellatie

Interpretatie

Interregionaal recht

Interruptie

Interveniënt

Interventie

Interventieprijs

Interversie van houderschap

Intestaat

Intitulé

Intrekking

Introductief

Inventaris, beneficie van -

Inverzekeringstelling

Investeringsaftrek

Invoeringswet

Invoerrechten

Invordering

Invorderingsrente

Invrijheidstelling, vervroegde -

Inzage van processtukken

Inzameling, openbare

Inzichtvereiste


INDEX  J

Jl.

Jrg.

J°

Jaagpad

Jaaropgaaf

Jaarrekening

Jaarvergadering

Jaarverslag

Jachtakte

Jachthouder

Jachtraad

Jachtrecht

Jagen

Jeugddetentie

Jeugdhulpverlening

Jeugdigen

Jeugdmaatregelen

Jeugdrecht

Jeugdstraffen

Jeugdstrafrecht

Joint Venture

Jongerenstatuut

Journaal

Journalist

Joy-riding

Jubileum

Judex

Judge-made law

Judicata res pro veritate accipitur

Juncto

Jura in re aliena

Jure, de -

Juridische fusie

Juridiseren

Jurimetrie

Juris

Jurisdictie

Jurisdictiegeschil

Jurisprudentie

Jurist

Juristenrechtspraak

Juristentaal

Juristenvereniging, Nederlandse

Juristerij

Jury

Jus

Justa causa

Justitia

Justitiabele

Justitie

Justitiële documentatiedienst

Justitiekosten

Justum bellum


INDEX  K

K

KADOR

KB

KEMA

K.g.

kk

KNAW

Ktg.

Ktr.

KvK

KvT.

Kaalplukteams

Kaapvaart

Kabinet

Kabinet Kok

Kabinetscrisis

Kabinetsformateur

Kabinetskwestie

Kadaster

Kaderwet

Kamer

Kamer van Koophandel

Kamer van Toezigt

Kamerontbinding

Kamerverhuur

Kampeerterreinen hygiëne

Kanoniek Recht

Kanonschotsafstand

Kanselarij

Kanselarijrechten

Kansgenot

Kansovereenkomst

Kansspelbelasting

Kansspelen

Kansspelvergunning

Kantine

Kanton

Kantongerechten

Kantongerechts likwidatietarief

Kantoor

Kaperbrief

Kaping

Kapitaal

Kapitaaldienst

Kapitaalsbelasting

Kapitaalvermindering

Kapitaalverzekering

Kapitein

Kapittel

Kapstokartikel

Karenztijd

Kartel

Kartelverbod EG

Kavel

KEMA-keur

Kenbron

Kennelijk onredelijk

Kennisgeving

Kerkelijk huwelijk

Kerkgenootschappen

Kernbeding

Kernenergie, aansprakelijkheid

Kernenergiewet

Kernongevallen

Ketenaansprakelijkheid

Kettingbeding

Keur

Keur, koop op -

Keurmerk

Kidnapping

Kienen

Kiesdeler

Kiesdistrict

Kiesdrempel

Kieskring

Kiesraad

Kiesrecht

Kieswet

Kiezer

Kiezerspas

Kiezersregister

Kind

Kinderbescherming, inrichtingen voor -

Kinderbijslag, Algemene -

Kinderdoodslag en kindermoord

Kinderen

Kindermaatregelen

Kindernoodfonds der VN

Kinderontvoering, internationale

Kinderopvang

Kinderpolitie

Kinderpornografie

Kinderrecht

Kinderrechter

Kinderroof

Kinderstraffen

Kinderwetten

Kinderzitje

Kindsdeel

Klachtdelict

Klacht

Klasse(n)justitie

Klassieke grondrechten

Klassieke richting

Klein Koninklijk Besluit

Kleine kansspelen

Kleine rechten

Kleine visakte

Kleinrecht

Kleinschaligheidstoeslag

Kleurboeken

Kleurloos opzet

Kloving

Knevelarij

Koffiegeld

Kolen en Staal, Europese Gemeenschap voor -

Kompetenz-Kompetenz

Koning

Koninklijk Besluit

Koninklijk Huis

Koninklijke Boodschap

Koninklijke Marechaussee

Koninklijke waardigheid

Koninkrijk der Nederlanden

Kooirecht

Koop

Koop breekt geen huur

Koop op afbetaling

Koopakte

Koophandel

Koopman

Koopmansboekhouding

Koopmansgebruik, goed -

Koopsompolis

Kopieën

Koppelarij

Koppelbazen

Kop-staartvonnis

Korps landelijke politiediensten

Korpsbeheerder

Korpschef

Kort geding

Kort verzuim

Korte hand

Korting

Kosmische ruimte

Kost

Kosteloze rechtsbijstand

Kosten

Kostenaftrek, forfaitaire -

Kostenverhaal

Kostganger(s), houden van -

Koude uitsluiting

Kracht van gewijsde

Kraken

Kramer-verklaring

Krankzinnigengesticht

Krankzinnigheid

Krasloten

Kredietbemiddeling

Kredietcolporteur

Krediethypotheek

Kredietpand

Kredietinstellingen

Krediettransactie

Kredietwezen

Krediteur

Krib

Kroon

Kroondomeinen

Kroongeschillen, Tijdelijke wet -

Kroongetuige, complice als -

Kroonprins, -prinses

Kruising

Kruisverhoor

Krijgsgevangene

Krijgsraad

Krijgstucht

Kunstgreep

Kunstmatige inseminatie

Kustvisserij

Kwade trouw

Kwakzalver

Kwalificatie

Kwalificatief verweer

Kwalificering

Kwalitatief

Kwaliteitsarbitrage

Kwaliteitsdelicten

Kwekersrecht

Kwitantie

Kwijting

Kwijtschelding

Kwijtscheldingswinst

Kijkgeld


INDEX  L

LAFTA

LAIA

LB

L.c.

LCJ

L.l.

LLS

LNTS

LOGA

L. of N

Ltd.

Laadtijd

Ladder- of steigerrecht

Laesio enormis

Landbouwbedrijf, voordelen uit -

Landbouwbeleid EG

Landbouwegalisatiefonds

Landbouwregeling

Landbouwvrijstelling

Landdrost

Landgoed

Landinrichting

Landloperij

Landonzijdigheidsverdrag

Landoorlogreglement

Landsadvocaat

Landsverordening

Landverraad

Lange hand, levering met de

Lange-termijnverhuur

Langstlevend al

Langstlevende

Last

Laster

Lastgever

Lastgeving

Lasthebber

Latente belastingschuld

Latin American Free Trade Association

Laudatio auctoris

Leasing

Leefmilieu

Leegstandwet

Leemtewet

Leenrecht

Leenvergoeding

Leerplicht

Legaal

Legaat

Legalisatie

Legaliteitsbeginsel

Legal realism

Legataris

Legateren

Legator

Lege, de - ferenda

Lege BV of NV

Leges

Leggers

Legisme

Legitieme portie

Legitima persona standi in judicio

Legitimaris

Legitimatie

Legitimatiebewijs

Legitimatiepapier

Legitimatieplicht

Legitimeren

Lekenrechtspraak

Lening

Les- en cursusgeld

Lessee

Lessor

Letsel, schadevergoeding bij -

Letter

Letteren requisitoriaal

Letterkundig

Leugenachtig bericht

Levée en masse

Leven, recht op -

Levensberoving op verzoek

Levenslang

Levensonderhoud

Levensovertuiging

Levenssfeer

Levensverzekering

Levensverzekeringsbedrijf

Levering

Levering bij voorbaat

Levering constituto possessorio

Levering met de korte hand

Levering met de lange hand

Levis, levissima culpa

Lex

Liberaliteit

Liberatoir

Licentie

Licentiëren

Lichamelijk letsel

Lichamelijke zaak

Lichten

Lichten (van hypotheek)

Lid

Lifo-stelsel

Ligdagen

Ligger

Ligging

Ligue des Sociétés de la Croix Rouge

Likwidateur

Likwidatie

Likwidatieakkoord

Likwidatiewinst

Likwide

Likwideren

Limitatief

Limited

Limitering van aansprakelijkheid

Linie

Lintbebouwing

Lintjesregen

Litis pendentie

Lloyd's

Local remedy rule

Loco

Locus

Logeerakte

Loi du pavillon

Lokaalvredebreuk

Londo-stelsel

Loods

Loon

Loon in natura

Loonbelasting

Loonbelastingbeschikking

Loonbelastingtabel

Loonbelastingverklaring

Loonbeslag

Loonbesteding, gedwongen

Loondagen

Loondoorbetalingsverplichting

Loongrens

Loonheffing

Loonstaat

Loonstrook

Loontechnische dienst

Loterij

Lotto

Luchtpiraterij

Luchtrecht

Luchtvaartongevallenwet

Luchtvaartsabotage

Luchtvaartuig

Luchtverontreiniging

Luchtvrachtbrief

Lucida intervalla

Lucrum cessans

Luisterbijdrage

Lump sum als schadevergoeding

LUVI

Lijdelijkheid

Lijden

Lijdend erf

Lijfeigenschap

Lijfrente

Lijfrenteclausule

Lijfrenteverzekering

Lijfsdwang

Lijk, verbergen van een -

Lijkbezorging

Lijkroof

Lijkschending, lijkschennis

Lijkschouwing

Lijn

Lijnbus

Lynchen

Lijst, civiele

Lijstkiesdeler


INDEX  M

MB

MDAP

M. en R.

MER

MFO

MNE

MNO

M.nt.

M.o.

MOT

MOU

Mr

MRT

MSA

M.v.A.

MvJ

M.v.T.

MVV

MWO

Mij.

M'Naghten rules

Maag, maagschap

Maaltijden

Maand

Maat

Maatregel

Maatschap

Maatschappelijk

Maatschappij

Maatschapsverklaring

Macht

Machtenscheiding

Machtiging

Machtigingswet

Magistratuur

Maître-chanteur

Majesteitsschennis

Makelaar

Makelaarspolis

Making

Malae fidei possessor

Malitiis non est indulgendum

Malus

Manco

Mandaat

Mandaatpas

Mandant

Mandelig

Mangel am Tatbestand

Manifest

Manifestaties, openbare -

Manslag

Mantel

Mantelconstructie

Manus

Mare clausum

Marechaussee, Koninklijke

Margeregeling

Marginaal heffingspercentage

Marginale toetsing

Maritaal beslag

Mark, markgenootschap

Markt, interne

Marshallplan

Massa

Matennaaien

Materieel

Matigingsrecht

Matrimonium

Maximumsnelheid

Mazen der wet

Medebewind

Medebrenging

Mededader

Mededelingsplicht

Mededinging

Mededingingsregeling

Mede-eigendom

Mede-erfgenamen

Medepleger

Medeplichtige

Medeschuld

Medevennoot

Medeverzekerde

Medevoogd

Medezeggenschap

Mediawet

Medicina forensis

Medisch tuchtrecht

Medische hulpmiddelen

Mee-

Meeliften

Meerdaadse samenloop

Meerdere

Meerderheidsstelsel

Meerderjarig

Meerderjarigverklaring van jonge moeder

Meerpartijenovereenkomst

Meervoudig depot

Meervoudige kamer

Meerij-regeling

Meerzijdige rechtshandeling

Meestbegunstigingsclausule

Meester

Meester in de rechten

Meetbrief

Meewerkaftrek

Meineed

Melding zeggenschap in vennootschappen

Meldingsplicht

Melioratierecht

Memorandum of understanding

Memorie

Meningsuiting, vrijheid van -

Mens(elijk)heid, misdrijven tegen de -

Mensenhandel

Mensenrechten

Mensenroof

Mensensmokkel

Mentorschap meerderjarigen

Merger Treaty

Merk

Merkelijke schuld

Merkenbureau, Benelux

Merkenrecht

Merkrecht

Meststoffen

Meterconventie (Internationale)

Metro

Meubelen

Meubilering

Middelen

Middelenwet

Middelingsteruggave

Middellijk vertegenwoordiger

Migratie

Milieubeheer

Milieu-effectrapportage

Milieu-investeringen

Milieurecht

Milieuvergunning

Militair

Militaire colonne

Militaire rechtspraak

Military Staff Committee

Miljoenennota

Minderheden

Minderjarige

Minimumjeugdloon

Minimumkapitaal

Minimumloon

Minimumvakantiebijslag

Minimum vakantie

Minister

Minister-President

Minister van Staat

Ministerie

Ministeriële verantwoordelijkheid

Ministeriële verklaring van geen bezwaar

Ministeriële verordening

Ministerraad

Minnelijke schikking

Minuut

Misbruik

Misbruikwetgeving, anti -

Misdaad

Misdadige organisatie

Misdrijf

Mishandeling

Misleidend

Mislukte uitlokking

Mistlichten

Mobilia

Mobilisatie

Modale werknemer

Model van nijverheid

Modelbescherming

Modelbouwverordening

Model-contract

Modeldepot

Modellen en tekeningen

Moderatierecht

Moderne (nieuwe) richting

Moduulbesluit

Moederrecht

Mogelijkheidsbewustzijn

Mogendheid

Molest

Molestverzekering

Monarchie

Mondeling bestuursbesluit

Mondeling vonnis

Mondelinge tenlastelegging

Monetair comité EU

Monetair Fonds, Internationaal -

Monetaire compenserende bedragen

Monisme

Monistisch stelsel

Monogamie

Monsterboekje

Monstering

Monsterrol

Monument

Monumentenraad

Monumentenzorg

Moord

Mora

Moraal

Moratoire interessen

Moratorium

Moreel recht

Morele verplichting, dringende -

Motie

Motief

Motieftheorie

Motivering

Motorrijtuig

Motorrijtuigenbelasting

Motorrijtuigenverzekering

Motorvoertuig

Muiterij

Mulder, lex -

Multilateraal

Munt, recht van -

Munteenheid

Muntmisdrijven

Muntpariteit

Muntrecht

Muntschennis

Muntunie

Muntvervalsing

Muskusrat

Mutatierechten

Mutualiteit

Mutueel testament

Mutuum

Muziekauteursrechtbemiddeling

Mijnraad

Mijnrecht

Mijnrente


INDEX  N

NAC

NAFTA

NATO

NAVO

NBW

Necigef

NG

NIC's

NIEO

NILR

NIROV

NIvRA

NJ

NJB

NJV

Nl

NLC

NOB

NOVA

NOVON

Nozema

NTIR

Nuffic

NV

NWO

Naaktrecreatie

Naam

Naamloze Vennootschap

Naamskeuze

Naamsverandering

Nabootsing

Naburig erf

Naburige rechten

Nachtrust, verstoring van -

Nadeelcompensatie

Naheffingsaanslag

Nakoming

Nakosten

Nalaten

Nalatenschap

Nalatigheidsdelict

Namaakprodukten

Naneming

Narcotica

Nasciturus pro iam nato habetur

Nastortingsplicht

Nationaal

Nationale bibliotheek

Nationale Ombudsman

Nationale wet

Nationalisatie

Nationaliteit

Nationaliteitsbeginsel

Natrekking

Natur der Sache

Natura, in -

Naturalia

Naturalisatie

Naturaverzekering

Natuurlijk kind

Natuurlijk persoon

Natuurlijke rechter

Natuurlijke verbintenis

Natuurlijke vrucht

Natuurmonument

Natuurrecht

Navordering

Nazichtwissel

Ne bis in idem

Nec clam nec vi

Nederlage

Nederlander

Nederlanderschap

Nederlandsche Bank, De

Nederlandse Antillen

Nederlandse Credietverzekering Maatschappij

Nederlandse Jurisprudentie

Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek

Nederlands Instituut van Registeraccountants

Negatief (contracts)belang

Negatief stelsel

Negatieve persoonlijke verplichtingen

Negotiorum gestio

Neidbau

Nemer

Neming

Nemo

Netto-loon

Neutrale zone

Neutraliteit

Neutraliteitsschennis

Neveninkomsten

Nevenrechten

Nevenvestiging

Nevenzittingsplaatsen

Niet, om -

Niet-gekentekende motorrijtuigen

Nietigheid

Nietigverklaring

Niet-nakoming

Niet-ontvankelijk

Niet-ordeboete

Nieuw Burgerlijk Wetboek

Nieuw feit

Nieuwe richting

Nieuwwaardeverzekering

Nihilbeding

Nobile officium

No claim korting

No cure, no pay

Nominaal

Nominaatcontracten

Nominaliteitsbeginsel

Non a domino

Non-acceptatie

Non-activiteit

Non-agressieverdragen

Non-belligerentie

Non-betaling

Non-combattanten

Non-comparitie

Non-huurverklaring

Non-interventie

Non liquet

Non-prejudicie

Non-proliferatieverdrag

Non-refoulement

Non-usus

Noodadres

Noodrecht

Noodregeling

Noodstaatsrecht

Noodtoestand

Noodwaterleiding

Noodweer

Noodweer-exces

Noodweg

Noodwetgeving

Noodzakelijke deelneming

Noord-Atlantische Raad

Noord-Atlantische Verdrags Organisatie

Noordse Raad

Norm

Normatief

Normgerechtigkeit

Normologie

Normuitkering

Nota van wijzigingen

Notariaat

Notarieel tuchtrecht

Notaris

Notificatie

Notoire feiten

Notulen

Novelle

Novum

Nudus

Nulla poena sine lege

Nulliteit

Numerus clausus

Numerus fixus

Nummerbeding

Nummerbinding

Nutsbedrijf, openbaar -

Nutswet


INDEX  O

O

OACI

OAS

OB

Obl.

OCDE

Od

OECD

OERN

OESO

Off. Rec.

OFOS

o.i.

OIT

OJ

OM

OMPI

Onverb. verkl.

ONU

Op. cit.

OPCW

OPEC

Opp.

ORO

OSV

OTAN

OTIF

OU

OV

OVCW

OvJ

OVSE

Obductie

Obiter dicta en ratio decidendi

Object

Objectief recht

Objectieve pogingsleer

Obligatie

Obligatoir

Obligo

Obscuur libel

Observatie

Observatiehuis

Observatie-inrichting

Occupatie

Octrooi

Octrooigemachtigde

Octrooihouder

Oeverlijn

Offerte

Offices, bons

Officie

Officieel

Officier

Oligarchische clausule

Olografisch

Ombudsman

Omgangsregeling

Omissiedelict

Omkatten van auto's

Omkeerregel

Omkoping

Omroepbijdrage

Omroepinstellingen

Omslag

Omstandigheden, gewichtige -

Omstandigheden, opzegging wegens onbekende

Omstandigheden, onvoorziene -

Omvangscriterium

Omwenteling

Omzetbelasting

Omzetting

Omzetting van rechtspersonen

Onachtzaamheid

Onafhankelijke woonplaats

Onbeheerde nalatenschap

Onbehoorlijk gedrag

Onbekwaamheid

Onbenoemde overeenkomst

Onbepaalde verbintenis

Onbereikbaarheid

Onbetaalde arbeid

Onbevoegd

Onbevoegdheid

Onbewoonbare woning

Onbruik

Ondeelbaarheid

Onderaannemer

Onderbewaarneming

Onderbewindstelling

Onderborgtocht

Onderdaan, Nederlands -

Ondererfpacht

Ondererfstelling

Ondergang staat

Ondergeschikte

Ondergeschoven kind

Onderhanden werk

Onderhandse

Onderhoudsbijdragen, inning van

Onderhoudsplicht

Onderhuur

Onderlasthebber

Onderlinge waarborgmaatschappij

Ondermaatschap

Ondernemer

Ondernemersovereenkomst

Onderneming

Onderneming, drijven van een -

Ondernemingskamer

Ondernemingspensioenfonds

Ondernemingsraad

Onderpand

Onderscheidingstekenen

Ondershands

Ondertoezichtstelling

Ondervennoot

Onderverhuur

Onderverzekering

Ondervolmacht

Onderwerp

Onderwijsraad

Onderzetting

Onderzoek

Onderzoeksrechter

Ondeugdelijk merk

Ondeugdelijke poging

Onecht

Oneerlijke concurrentie

Oneigenlijke

Onereus

Onervarenheid, misbruik van -

Ongeboren vrucht

Ongegrondverklaring

Ongehoorzaamheid

Ongeoorloofd merk

Ongerechtvaardigde verrijking

Ongeschiktheid

Ongeschreven recht

Ongeval, betrokken zijn bij een -

Ongevallenverzekering

Ongevraagde (zicht)zending

Onheil

Onherroepelijke volmacht

Onhoudbare beschikking

Onkosten

Onkunde

Onlichamelijk

Onmiddellijk vertegenwoordiger

Onmiddellijkheidsbeginsel

Onmondig

Onrechtmatig

Onrechtmatig merk

Onrechtmatige daad

Onrechtmatige overheidsdaad

Onrechtmatigheid

Onrechtvaardige verrijking

Onroerende zaak

Onschendbaarheid

Onsplitsbare wilsverklaring

Onstoffelijke schade

Ontbindende termijn

Ontbindende voorwaarde

Ontbinding

Ontbindingsrecht van de Kroon

Ontduiking

Onteigening

Onterving

Ontgronding

Ontheffing

Ontkenning

Ontkentenis van gerechtelijke verrichtingen

Ontneming

Ontoerekeningsvatbaar

Ontoerekeningsvatbaarheid

Ontploffing

Ontruiming

Ontruimingsbeding

Ontslag

Ontslag op staande voet

Ontslagrecht

Ontslagtermijn

Ontslagverbod van vrouw

Onttrekking

Ontucht

Ontvanger

Ontvangsttheorie

Ontvankelijkheid

Ontvening

Ontvoering

Ontwatering

Ontwerp-Meijers

Ontwikkelingsgebied

Ontzegeling nalatenschap

Ontzetting

Onverbindendverklaring

Onverbruikbare zaken

Onverenigbaarheid van betrekking

Onvermogen

Onverschuldigde betaling

Onvervreemdbaar

Onverwijld

Onvolledig bewijs

Onvoorziene omstandigheden

Onvrij

Onwaardig

Onweerlegbaar

Onwetmatig

Onwettig

Onzekerheidsexceptie

Onzeker bestaan

Onzeker voorval

Onzelfstandige verbintenis

Onzuiver inkomen

Onzijdig persoon

Onzijdigheidsproclamatie

Oogmerk

Oogstverzekering

Oorlog

Oorlogsgevaar

Oorlogsmisdadiger

Oorlogsrecht

Oorlogsschatting

Oorlogsstrafrecht

Oorlogsvaartuig

Oorlogsverklaring

Oorspronglandbeginsel

Oortkosten

Oorzaak

Oorzaak, vreemde

Opbod en afslag

Opbrengen

Opdracht

Opdrachtgever

Opdrachtnemer

Opeisbaar

Open

Open commanditaire vennootschap

Openbaar

Openbaar ministerie

Openbaarheid

Openbaarmaking

Openbaar personenvervoer

Openbare aankondiging

Openbare lichamen voor beroep en bedrijf

Openbare orde

Openbare registers

Openbare weg

Openingen en lichten

Openlegging van boeken

Openluchtrecreatie

Operating lease

Opgeld

Opgewekt vertrouwen

Ophouding voor verhoor

Opinio necessitatis

Opiumwet

Opkoper

Opkoperij te water

Oplegger

Oplichting

Oploop, zich niet verwijderen bij een

Oppergezag

Oppervlaktewater, verontreiniging van -

Opportuniteitsbeginsel

Opposant

Oprichtersbewijs

Oprichting, vennootschap in -

Oproeping

Oproer

Opruiing

Opschortende termijn

Opschortende voorwaarde

Opschorting

Opschortingsrecht

Opsporing

Opsporingsambtenaar

Opsporingsonderzoek

Opstaan

Opstal

Opstandeling

Opstapper

Optie

Opting-out

Optocht

Opvangtehuis

Opvarenden

Opvoedingsgesticht

Opzegdatum

Opzegging

Opzegtermijn

Opzet

Opzetcontract

Opzetheling

Opzichtclausule

Oranjeboeken

Orde van advocaten

Orde Nederlands Instituut van Registeraccountants

Orde, openbare

Ordeboete

Order

Orderbiljet

Orderbriefje

Orderclausule

Orderpapier

Orgaan

Orgaantransplantatie

Organieke wet

Organisatie

Organisatiedwang

Organisatiewet sociale verzekeringen

Organisch kiesrecht

Organische staatstheorie

Organization of the American States

Originair

Oudedagsvoorziening

Ouders

Ouderdomsaftrek

Ouderenaftrek

Ouderlijk gezag

Ouderlijk vruchtgenot

Ouderlijke boedelverdeling

Ouderschapsverlof

Oud-Vaderlands recht

Overbedeling

Overdaging

Overdraagbaar

Overdracht

Overdracht (bevoegdheid)

Overdrachtsbelasting

Overeenkomst

Overeenkomst tot het doen vervoeren

Overgang

Overgangsrecht

Overgangswet

Overhangen

Overhevelingstoeslag

Overleg

Overlegging van de boekhouding

Overlegvergadering

Overlevingskas

Overlevingsrente

Overliggeld

Overlopende posten

Overlijden

Overlijdensschade

Overmacht

Overnemingsbeding

Overnemingsrecht

Overpad

Overstroming

Overstuiving

Overtreder

Overtreding

Overtuigingsstukken

Overval

Oververzekering

Overwaarde

Overwegingen

Overwerkloon

Ozonlaag


INDEX  P

P

p.

P.a.

Pat.

PB

PBO

PCIJ

PD

PG

PK

PKB

Po

Pp.

PPP

PPS

PR

Proc.

Proc.-Gen.

Prov. wet

P.S., Prov. St.

PSW

PTT

Pv.

PW

Paardesprong

Pacht

Pachter

Pachtkamer

Pachtrechter

Pacifieke blokkade

Pact

Pacta

Pactum

Pakketreis

Paleis

Pand

Pandbrief

Pandendossement

Pandgever

Pandhouder

Pandhuis

Pandnemer

Pandneming

Pandplichtig

Pandrecht

Panhonlibcoschepen

Papieren vergadering

Parafenbesluit

Parallelsprong

Paraplu-bepaling

Parate executie

Pardon

Parentele

Pari

Paritaire commissie

Paritas creditorum

Pariteit

Parkeerbelasting

Parkeerschijfzone

Parkeren

Parket

Parketwacht

Parlement

Parlementair

Parlementair stelsel

Parlementaire enquête

Parlementaire immuniteit

Parlevinker

Participatiebewijs

Particulier

Particuliere weg

Partiële nietigheid

Partner

Partijbeslissing

Partijen

Partijakte

Partij-autonomie

Partij-getuige

Partijverklaring

Parijs, Declaratie van -

Pas

Pasicrisie

Pasinomie

Pasmunt

Paspoort

Passanten

Passende arbeid

Passeren

Passief

Passim

Passiva

Patent

Pater familias

Patiënt, rechten van -

Patiëntenvertrouwenspersoon

Patria potestas

Patronaat

Patroon

Pauliana, actio -

Pauschalpolis

Pay as you go-beginsel

Peek

Penaal

Penitentiair

Penitentiair trainingskamp `de Corridor'

Penitentiaire kamer

Pennsylvanian stelsel

Penologie

Pensioen

Pensioenbreuk

Pensioen- en Spaarfondsenwet (PSW)

Pensioen- en uitkeringsraad

Pensioenfonds, Algemeen Burgerlijk -

Pensioenregeling

Pensioenverevening

Pensioenverplichtingen

Pensioenverzekering

Pensionovereenkomst

Peremptoir

Perfect

Periculum

Periodieke uitkering

Periodieke verstrekkingen

Permanent Hof

Permanente vertegenwoordigers EU

Perplex

Persdelict

Persisteren

Persona

Personaliteitsbeginsel

Personeel statuut

Personeelskantine

Personeelskortingen

Personeelsvereniging

Personele unie

Personenauto

Personenauto van de zaak

Personenrecht

Personenvervoer, binnenlands openbaar -

Personenvervoer over binnenwateren

Personenvervoer, overeenkomst van -

Personenvervoer over de weg

Personenvervoer over zee

Personificatie

Persoon

Persoonlijk recht

Persoonlijke dienstbaarheden

Persoonlijke levenssfeer

Persoonlijke verplichtingen

Persoonlijke zekerheid

Persoonlijkheidsbeginsel

Persoonlijkheidsrechten

Persoonsdossier

Persoonsgegevens

Persoonsregister

Persoonsregistratie

Persoonsverzekering

Persvrijheid

Pertinent

Petitie, recht van -

Petitio

Petitionnement

Petitum

Piketdiensten van advocaten

Piratenzenders

Piraterij

Plaatselijk onderzoek

Plaatsen, betreden van besloten -

Plaatsingscommissie

Plaatsopneming, gerechtelijke -

Plaatsvervulling

Placet

Plafond van verhaal

Plagiaat

Plan

Plankvennootschap

Planologische kernbeslissing

Planschade

Plantrecht

Plassenschap

Plebisciet

Pleegkind

Plegen

Pleidooi

Plein-pouvoir

Plenipotentiaris

Plimsollmerk

Plokpenningen

Pluk-ze'-wetgeving

Plundering

Pluraliteit

Plus-petitio, plus-petitie

Poenaal

Poenaliteit

Poenametrie

Poene

Poging

Polis

Politie

Politie, organisatie van de -

Politiedwang

Politiek delict

Politieke partij, registratie van een -

Politieke rechten

Politiemaatregel

Politierechter

Politieregio's

Politieregisters

Politiereglement

Politiestaat

Politietaak

Politietransactie

Politieverordening

Politievoorschrift

Politiezorg

Politionele ontneming

Polygamie

Pondspondsgewijze

Pooier

Pootrecht

Pornografie

Portefeuille

Portie, legitieme -

Portretrecht

Positief contractsbelang

Positief

Positieve discriminatie

Positivisme

Positum

Possessie

Possession vaut titre

Postbank

Postcheque

Postdateren

Posterijen

Postgeheim

Postwissel

Postzegelplan

Potestatieve voorwaarde

Potloodventer

Potovereenkomst

Pouvoir discrétionnaire

Prae-

Praktizijn

Preambule

Precariorechten

Preclusiebeginsel

Precedent

Preceptief

Precontractuele fase

Prediction

Preferent

Preferentie

Preferentieel

Prejudicie

Prejudicieel

Prejudiciëren

Prelegaat

Premie

Premiebetaling

Premier

Premiereserve

Premierestitutie

Premies sociale verzekeringen 1996

Premiespaarregeling

Premieverzekering

Premievrije waarde

Premier-risque

Preparatoir

Prerogatief

Prescriptie

Préséance

Presentatie

Presentiegeld

Presidiaal bevelschrift

Presidium van de Tweede Kamer

Pressie

Presteren

Presumptio innocentiae

Pretenderen

Pretium succedit in locum rei

Preventie

Preventief

Prima

Primair

Principaal

Principale, ten -

Principale hechtenis

Prinsjesdag

Prior tempore potior iure

Prioriteitsaandeel

Privaatrecht

Privacy

Privatief

Privatisering

Privé-goed

Privé-opname

Privilege

Probandum

Probatio diabolica

Probleemdenken

Proceskosten

Procesrecht

Processie

Processtukken

Proces-verbaal

Procura

Procuratiehouder

Procurator

Procureur

Procureurssalaris

Pro Deo

Produceren

Produktaansprakelijkheid

Produktschap

Proef, koop op -

Proeftijd

Proefverlof

Profijt

Progressief

Prolongatie

Promesse

Proportionaliteitsbeginsel

Prorogatie

Prospectus

Prostitutie

Pro stylo

Protectoraat

Protest

Protocol

Provinciaal blad

Provinciale Staten

Provincie

Provinciefonds

Provisie

Provisioneel

Provocateur

Provocatie

Prijs

Prijsopdrijving

Prijsvraag

Prijzennoodwet

Pseudonimiteit

Pseudowetgeving

Psycholoog, klinisch -

Psychotherapeut

Psychotrope stoffen

Psychopaat

Publiciteitsbeginsel

Publiek

Publiekrecht

Publieke bestemming

Publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie

Publikatieplicht

Pupil

Putatief


INDEX  Q

Q.e.d

Q.q.

Quaestio facti

Quaestoren

Qualitate qua

Quanti minoris

Qui iure suo utitur, neminem laedit

Qui tacet consentire videtur

Quoad jus

Quod erat demonstrandum

Quorum

Quota litis

Quota-systeem


INDEX  R

RAIO

RAWOO

Rb.

RBA

R.-C.

Rec.

REIA

Rekw.

Req.

RLD

RMT(h)

ro.

RO

ROP

RPC

RPD

R.r.

RRD

RSV

RVD

RvdK

RvdW

RvO

RVOI

R. vs.

RvS(t)

RVV

RWT

Raad

Raadgevend Comité van de EU

Raad inzake de luchtverontreiniging

Raad van Advies

Raad van Arbeid

Raad van Beroep

Raad van Beroep, Centrale -

Raad van Commissarissen

Raad van de Europese Unie

Raad van discipline

Raad van Europa

Raad van Ministers

Raad van State

Raad voor de Arbeidsmarkt

Raad voor de Cultuur

Raad voor de Gemeentefinanciën

Raad voor de Kinderbescherming

Raad voor de Openluchtrecreatie

Raad voor de Volksgezondheid en de zorggerelateerde dienstverlening

Raad voor de Zorgverzekering

Raad voor dierenaangelegenheden

Raad voor het binnenlands bestuur

Raad voor het Jeugdbeleid

Raad voor het Kwekersrecht

Raad voor het Landelijk Gebied

Raad voor het milieu- en natuuronderzoek

Raad voor het zee-onderzoek, voorlopige -

Raad voor Rechtsbijstand

Raad voor Vastgoedinformatie, voorlopige -

Raad voor Verkeer en Waterstaat

Raad voor waardering van onroerende zaken, voorlopige -

Raad, voorbedachte -

Raadkamer

Raadscommissie

Raadsheer

Raadsheer-rapporteur

Raadsman

Raamwet

Rabatstrook

Rampenfonds, Nationaal -

Rampenplan

Rampenwet

Rangorde

Rangregeling

Rapporteur

Rariteitenartikel

Rariteiten KB

Ras

Rassendiscriminatie

Ratificatie

Ratio

Rauwelijks

Rebus sic stantibus, clausula -

Recepis

Receptie

Receptiekosten

Reces

Recherche

Recht

Recht van beraad

Recht van enquête

Rechtbank

Rechtbank van eerste aanleg

Rechte lijn

Rechten van de mens

Rechter

Rechter-Commissaris

Rechterlijk bevel

Rechterlijk pardon

Rechterlijke macht

Rechterlijke organisatie

Rechterlijk verbod van onrechtmatige gedraging

Rechthebbende

Rechtmatigheidstoetsing

Rechtsbeginselen, algemene -

Rechtsbeslissingen

Rechtsbevoegdheid

Rechtsbewustzijn

Rechtsbron

Rechtsbijstand aan on- en minvermogenden

Rechtsbijstandverzekering

Rechtsbijstandvoorziening, bureau -

Rechtscheppend

Rechtsconstructie

Rechtsdelict

Rechtsdwaling

Rechtseconomie

Rechtsfeit

Rechtsfilosofie

Rechtsgebied

Rechtsgeding

Rechtsgeschil

Rechtsgevolg

Rechtsgoed

Rechtsgrond

Rechtshandeling

Rechtshistorische interpretatie

Rechtshulp

Rechtsinformatica

Rechtsingang

Rechtskracht

Rechtskundig adviseur

Rechtsleer

Rechtsmacht

Rechtsmiddel

Rechtsmisbruik

Rechtsnorm

Rechtsobject

Rechtsopvolging

Rechtsorde

Rechtsoverweging

Rechtspersoon

Rechtspersoon, strafbaarheid van -

Rechtspleging

Rechtspositie

Rechtspositivisme

Rechtspraak

Rechtsregel

Rechtssoevereiniteit

Rechtsstaat

Rechtsstelsel

Rechtssubject

Rechtssymbolen

Rechtssysteem

Rechtstitel

Rechtstoestand

Rechtstreeks belanghebbende

Rechtstreeks verzekerde

Rechtstreeks toepasbaar

Rechtstreekse werking

Rechtsuitwijzing

Rechtsverfijning

Rechtsverhouding

Rechtsverkeer

Rechtsvermoeden

Rechtsvervolging

Rechtsverwerking

Rechtsvinding

Rechtsvoorschriften

Rechtsvordering

Rechtsvraag

Rechtswege, van -

Rechtsweigering

Rechtswetenschap

Rechtszekerheid

Rechtvaardige prijs

Rechtvaardigingsgrond

Rechtverkrijgende

Recidive

Reclamant

Reclame

Reclame, recht van -

Reclamebelasting

Reclame Code, Stichting -

Reclassering

Reclasseringsinstelling

Reclasseringsrapport

Reclasseringswerker

Recognitie

Récompense

Reconvalescentie

Reconventie

Reconventioneel

Recta

Rectificatie

Recto

Redding en behoud, kosten voor -

Redelijke termijn

Redelijkheid en billijkheid

Redelijkheidsbeginsel

Reden, dringende -

Redeneermethoden

Reder

Rederij

Reële executie

Reële overeenkomst

Reële statuten

Référé

Referendum

Refereren, zich -

Referte

Referte-eis

Reflexwerking

Reformatio in peius

Refugié sur place

Regalia

Regelend recht

Regeling

Regent

Regenwater

Regering

Regeringscommissaris

Regeringswaarnemer

Regiecontract

Regionaal arbeidsbureau

Register

Registeraccountant

Registergoed

Registerloods

Registerpand

Registerton

Registratie

Registratiekamer

Registratierecht

Reglement

Regres

Rehabilitatie

Reikwijdte

Reinigingspolitie

Reisbevrachting

Reisbiljet

Reischarter

Reisdocument

Reisgenot, derven van -

Reiskostenforfait

Reisorganisator

Reisovereenkomst

Reiziger

Rekeneenheid, Europese -

Rekening en verantwoording

Rekening-courant

Rekenkamer, Algemene -

Rekenplichtige

Rekenvergoeding

Rekenwet

Rekest

Rekta

Rekwest

Rekwest civiel

Rekwestrant

Rekwirant

Rekwireren

Rekwisitie

Rekwisitoir

Relaas

Relatant

Relateren

Relatie

Relatief

Relatiegeschenken

Relativiteit

Relativiteitsleer

Relegatie

Reliqua

Relocatie

Rembours

Remboursregres

Remise

Remisier

Remissie

Remuneratoir

Rendant

Renovatie

Rente

Renteclausule

Renteheffer

Rentekoop

Rentetrekker

Rentevrijstelling

Renunciatie

Renversaal

Renvoi

Renvooi

Reparatiehuwelijk

Reparatiewetgeving

Repatriëring

Repertorium

Repliek

Represailles

Representatiekosten

Representativiteit

Repressief

Reprise, recht van -

Reproduktierecht

Reprorecht, Stichting -

Republiekvlucht

Request

Requeste civiel

Requestrant

Requirant

Requireren

Requisitie

Requisitoir

Res

Reservatio mentalis

Reserve

Residuo, fideicommis de -

Residurecht

Resignatie

Respijtdagen

Ressort

Restatement of the Law

Restitutio in integrum

Resto, per -

Restorno

Restrictief

Restzetels

Resultaatsverbintenis

Resumeren

Retentie, recht van -

Retenue, recht van -

Retorsie

Retour

Retributie

Retributieve sanctie

Retroacta

Retrocessie

Reus

Revindicatie

Revindicator beslag

Revisie

Richtige heffing

Richting, eigen -

Richtlijn, Europese -

Richtlijnen

Ridderorde

Risico

Risicoleer

Risque, premier

Ristorno

Riviercorrespondentie, buitengewone -

Rivieren

Rivierenrecht

Rivierventerij

Roep, koop op -

Roerend

Rogatoire commissie

Roken

Rol

Rolzitting

Rompbevrachting

Rompwet-lnstellingen van Weldadigheid

Ronselen

Roof

Roofmoord

Rooilijn

Roulette

Rouwgeld

Royalty

Royement

Rubrum

Ruggespraak

Ruil

Ruilverkaveling

Ruimtebevrachting

Ruimtelijke ordening

Ruimtevaartrecht

Ruiterwissel

Ruling

Ruwheidsmisdrijven

Rijbaan

Rijbewijs

Rijden onder invloed

Rijksaccountant

Rijksadvocaat

Rijksarbeidsbureau

Rijksbegroting

Rijks Bestuursstudiecentrum

Rijksbijdrage

Rijksdienst voor het wegverkeer

Rijksgebouwendienst

Rijksgroepsregeling

Rijksinstituut voor oorlogsdocumentatie

Rijksluchtvaartdienst

Rijksoctrooiwet 1995

Rijksrechercheur

Rijksverkeersinspectie

Rijksvoorlichtingsdienst

Rijkswaterstaat

Rijkswerkinrichting

Rijkswet

Rijn Regelen Antwerpen-Rotterdam 1979

Rijnregels IVR

Rijnschepenregister

Rijnvaartcommissie

Rijnvaart-gerecht

Rijnvaart-politiereglement 1995

Rijnverdrag

Rijnzoutverdrag

Rijstrook

Rijtijd

Rijvaardigheid

Rijvaardigheidsbewijs

Rijverbod


INDEX  S

S

SA

SC

Sc.

SDR

S en J

S en S

S en V

S en/of v.t.

SEATO

Secr.-Gen.

SE

SENA (afk)

SER

SEW

SFO

S-G

SG

SJB

SMA

Sofinummer

Sq.

Sr.

SR 1988

SS

START

Stb(l.)

Stcrt.

STE

STEMRA (afk)

STER

St.-Gen.

STRABIS

Subs.

SUNFED

Sv

SVR

SWIFT

Sabotage

Safe

Saisie

Saisine

Saldo

Saldohypotheek

Samengesteld delict

Samenloop

Samenscholen

Samensmelting

Samenspanning

Samenweefsel van verdichtsels

Samenwerkingsverband

Samenleven

Samenwonen

Sanctie

Sancties

Sanctiewet 1977

Sanctioneren

Sanering

Sans préjudice

Schade

Schadeëxpertise

Schadefonds geweldsmisdrijven

Schadeloosstelling

Schadeplichtig

Schadestaatprocedure

Schadevergoeding

Schadevergoedingsmaatregel

Schadeverzekering

Schadeverzekeringsbedrijf

Schakelbepaling

Schaking

Schat

Schatkist

Schatter

Schatvinding

Scheepsbewijs

Scheepsboekhouding

Scheepsdagboek

Scheepsgezel

Scheepshuurkoop

Scheepshypotheek

Scheepsmakelaar

Scheepsmeting

Scheepsnationaliteit

Scheepsofficieren

Scheepspapieren

Scheepsparten

Scheepsregister

Scheepstoebehoren

Scheepsverband

Scheepsverklaring

Scheepvaart, Raad voor de -

Scheepvaartmisdrijven

Scheepvaartverkeerswet

Scheiding

Scheidsgerecht

Scheidsman

Scheidsmuur

Schelmerij

Schending

Schengenverdrag

Schenking

Schenkingsprogramma

Schenkingsrecht

Schenkingsvrijstelling

Schepelingen

Schepenen

Schietwapen

Schikking

Schildwacht

Schip

Schipbreuk

Schipper

Schone vrachtbrief

School- en cursusgeld

Schoon cognossement

Schoonheidscommissie

Schoorsteenwissel

Schorren

Schorsing

Schouw

Schouwing

Schrapping van tableau

Schriftelijk onderwijs

Schriftexpertise

Schriftuur

Schrijfmachine

Schuld

Schuldaansprakelijkheid

Schuldbekentenis

Schuldbemiddeling

Schuldbrief

Schulddelicten

Schuldeiser

Schuldeisersverzuim

Schuldenaar

Schuldenaarsverzuim

Schuldheling

Schuldleer

Schuldoverneming

Schuldsanering

Schulduitsluitingsgrond

Schuldvergelijking

Schuldvermenging

Schuldverplichting

Schuldvordering

Schumanplan

Schutting

Schutznorm

Schijnhandeling

Schijnhuwelijk

Secretariaat (van Verenigde Naties)

Secretaris-Generaal

Sectie

Secundaire verbintenis

Selbsteintritt

Self-executing

Semi-dwingend recht

Seminar, kosten van -

SENA

Senaat

Seniorenconvent

Separatio bonorum

Separatisten

Seponeren

Sepot

Sequester

Sequestratie

Servituut

Shockschade

Signalement

Signatuur

Silent system

Simultane deelneming

Si omnes clausule

Sit-downstaking

Situatieve sanctie

Skyjacking

Slaafse nabootsing

Slaper

Slavenhandel

Slavernij

Sleeptrein

Sleepvaart

Slepen

Sleutelgeld

Sleutelmacht

Slikken

Slip

Slopen

Slotakte

Slotluitdelingslijst

Sluipakkoord

Sluipweg

Sluitbriefje

Sluiting der deuren

Sluitnota

Smaad

Smaadschrift

Smalende godslastering

Smartegeld

Smokkelarij

Snipperdag

Snoeien van munten

Snorder

Snorfiets

Sociaal en Cultureel Planbureau

Sociaal-economisch recht

Sociaal-Economische Raad (SER)

Sociaal-economische rechtspraak

Sociaal-Fiscaal nummer

Sociaal Handvest

Sociaal recht

Sociale grondrechten

Sociale lasten

Sociale verzekering

Sociale Verzekeringsbank

Sociale Verzekeringsraad

Sociale Verzekeringsrechtspraak

Sociale verzekeringswetten

Sociale werkvoorziening

Sociale wetgeving

Sociale zekerheid

Socialisatie

Societas

Sociologische interpretatie

Sociologische school

Soeverein

Soevereiniteit

Softwarebescherming

Solarium

Solawissel

Solidaire verbintenis

Solidum, in -

Solvabiliteitsverzekering

Sommatie

Sommenverzekering

Soortnaam

Soortzaak

Souteneur

South-East-Asia Treaty Organization, SEATO

Spaarbank

Spaarkas

Spaarloon

Spaarzegelkas

Special Drawing Rights

Special United Nations Fund for Economic Development

Speciale preventie

Specialiteit

Specieberging, recht van -

Specieszaak

Specificatie

Specifieke rechten

Specifieke verbintenis

Speelautomaten

Spel en weddenschap

Spion

Spionage

Splitsbewijs

Splitsing

Spoedgeld

Spontane vernietiging

Spoorwegmisdrijven

Spoorwegongevallenraad

Sporttoto

Sportvisakte

Springregres

Sprongcassatie

Staak

Staande houden

Staande magistratuur

Staangeld

Staat

Staat van beleg

Staat van oorlog

Staatloos

Staatloosheid

Staatprocedure

Staatsaansprakelijkheid

Staatsbelang

Staatsblad

Staatsbosbeheer

Staatsburger

Staatscourant, Nederlandse -

Staatsdomein

Staatsgrenzen

Staatshoofd

Staatsloterij

Staatsnoodrecht

Staatsplichten

Staatsraad

Staatsrecht

Staatsrechten

Staatsregeling

Staatssecretaris

Staatssoevereiniteit

Staatstoezicht op de Volksgezondheid

Staatswetenschappen

Stad

Stadsmeierrecht

Stads- en dorpsvernieuwing

Staf voor de Civiele Verdediging

Stagiair

Staking

Stakingsrecht

Stakingsvrijstelling

Stakingswinst

Stamvermogen

Stand, burgerlijke -

Standaardarrest

Standaardregeling

Standaardvoorwaarden

Standrecht

Standsgeheim

Standsuitgaven

Statenloos

Statenbond

Staten-Generaal

Statiegeld

Status

Status-uitgaven

Statuta mixta

Statutair

Statute Law

Statuten

Statutentheorie

Statuut

Steekpenningen

Steigerrecht

Stelbriefje

Stellionaat

Stelplicht

Stembureau

Stemdistrict

Stemdwang

Stemmen

Stempelvonnis

STEMRA

Stemrecht

Sterfhuis

Sterfhuisconstructie

Steunfraude

Steunvordering

Stichting

Stichtingenregister

Stichting Reprorecht

Stichting Toezicht Effectenverkeer

Stichting van de Arbeid

Stiefouderadoptie

Stil pandrecht

Stil verhoor

Stille reserve

Stille vennoot

Stilzwijgend

Stimsondoctrine

Stimuleringsuitkering

Stipuleren

Stortingsplicht

Straatschenderij

Straatverbod

Straf

Strafbaar feit

Strafbeding

Strafblad

Strafdienst

Strafmaat

Strafmaximum

Strafminimum

Strafmoduulbesluit

Strafonderbreking

Strafproces

Strafrecht

Strafrechtelijk Financieel Onderzoek

Strafrechter, militaire -

Strafregister

Strafsanctie

Strafstelsel

Straftoemeting

Strafuitsluitingsgrond

Strafverhogende omstandigheden

Strafverminderende omstandigheden

Strafvervolging

Strafverzwaringsgrond

Strafvordering

Strandvonder

Strandvonderij

Streekplan

Strikvraag

Stroman

Stroperij

Structurele rechtshulp

Structuurplan

Structuurtoezicht

Structuurvennootschap

Strijkgeld

Studeerruimte

Studiefinanciering

Stuiting

Stukgoederen

Stukken van overtuiging

Sub-agent

Subject

Subjectief recht

Subjectieve pogingsleer

Subrogatie

Subsidiair

Subsidie

Substantieel

Substantiëringstheorie

Substitutie

Substituut

Subsumptie

Successie

Successierecht

Suicide

Sui generis

Sui juris

Suite, droit de -

Summier

Summum ius, summa injuria

Superarbiter

Superficies

Superscriptie, akte van -

Suppletoir

Supranationaal

Surfplank

Surséance van betaling

Suum cuique tribuere

Suzereiniteit

Symbolisch gebruik

Symboolwetgeving

Symposiumbezoek

Systematische interpretatie

Systemgerechtigkeit


INDEX  T

T.a.p.

T.a.v.

t.b.r.

TBS

TC

T.d.d.

Tica

TK

T.l.l.

TMW

TNO

Toel.

T.o.v.

Trb, Trbl.

TRIPS

TROO

T.t.r.z.

T.v.A.

T.v.O.

T.v.S.

TVVS

Taalunie, Nederlandse -

Tabakswet

Tabelloon

Tableau

Tafel en bed, scheiding van

Tagrijn

Tak

Taliobeginsel

Tante-Agaathregeling

Tardief

Tarief

Tariefcommissie

Tarieven gezondheidszorg

Tarifaire belemmering

Taxateur

Taxatie

Taxi

Taxivervoer

Teboekstelling

Teeltmateriaal

Tegenbewijs

Tegenbod

Tegenbrief

Tegenspraak

Teken

Tekeningen van nijverheid

Tekortkoming

Tekort schieten

Tekstverwerker, aftrekbaarheid van -

Telastlegging

Telefonische colportage

Telefoongeheim

Telefoongesprek

Telegraafgeheim

Teleologische interpretatie

Televisie-uitzendingen

Ten Geleide bij de 7de druk

Ten Geleide bij de 9de druk

Tenlastelegging

Tenuitvoerlegging

Tenzij

Terbeschikkingstelling

Terechtzitting

Terme de grâce

Termijn

Territoir

Territoriaal

Territorialiteitsbeginsel

Terrorisme

Terstond

Teruggave belastingen

Terughouding, recht van -

Terugkeer vermiste

Terugneming, recht van -

Terugroeping diplomatieke ambtenaren

Terugtred van de wetgever

Terugvalrecht

Terugvordering

Terugwerkende kracht

Terugwijzing

Testament

Testamentair erfrecht

Testamentaire beschikking in het buitenland

Testamentenregister, Centraal -

Testcase

Testeervrijheid

Testimonium

Tewerkstellingsvergunning

Textueel

Themis

Thesaurie

Thesaurier-generaal

Third degree

Thuiskopie

Thuiswerker

Tiërcering

Time-charter

Timesharing

Tippelverbod

Titel

Titulair

Toebehoren

Toeëigening

Toegepaste kunst

Toekomstige goederen

Toepasselijkheid, rechtstreekse -

Toerekenbaar

Toerekening van betaling

Toerekeningsleer

Toerekeningsvatbaarheid

Toeristenbelasting

Toeschatten

Toeslagenwet

Toestand

Toestemming

Toetredingsovereenkomst

Toetsing

Toetsingsrecht

Toeval

Toevoeging

Toezicht

Toezichthouder

Toeziende voogdij

Tolheffing

Tolk

Tolunie

Tonnage

Tontine

Toonder

Toonderpapier

Topos

Total loss

Totalisator

Touroperator

Toverformule

Traditio brevi manu

Traditio longa manu

Traktaat

Traktatenblad

Tram

Tranche

Transactie

Transformatiewet

Transitoir recht

Transito-risico

Transport

Transportakte

Transportondernemer

Transportongevallenraad

Transportverzekering

Transseksuelen, geslachtsaanduiding van

Trekgeld

Trekker

Trias politica

Tribunaal

Tributieve sanctie

Troonopvolger

Troonrede

Troonsafstand

Trouw, goede

Trouwbelofte

Truckstelsel

Trust

Trustee

Trusteeship

Trusthypotheek

Trustschapsraad

Tuchtrecht

Tuchtschool

Tussenbeide komende persoon

Tussenbeslissing

Tussenkomst

Tussenpersoon

Tussenvonnis

Tweede Kamer

Tweede verzekering

Tweegevecht

Tweekamerstelsel

Twistgeding

Twijfel- en arbitrageclausule

Tijd van oorlog

Tijdbevrachting

Tijdelijk instituut voor coördinatie en afstemming

Tijding

Tijdingloosheid

Tijdsaanduidingen BW

Tijdsbepaling

Tijns


INDEX  U

UA

UAC

UAR

UAR-EG 1991

UAV 1989

UAVTI 1992

UDC

UED

UEO

UEP

UIT

UN

UNCED

UNCITRAL

UNCLOS

UNCRO

UNCTAD

UNDOF

UNDP

UNEF

UNEP

UNESCO

UNFICYP

UNFPA

UNHCR

UNHHSF

UNICEF

UNIDO

UNIFIL

UNITAR

UNO

UNOMUR

UNPROFOR

UNRWA

UNS

UNSF

UNTAC

UNTAP

UNTS

UNU

UNWCC

UNWRA

UPE

UPU

USZO

Uitbater

Uitbesteden

Uitbesteding

Uitdelingslijst

Uitdrager

Uiterste wil

Uiterste wilsbeschikking

Uitgaansverbod

Uitgaven tot voeren van zekere staat

Uitgesloten aansprakelijkheid

Uitgifte

Uitheemse diersoorten

Uithuisplaatsing

Uitkoopregeling minderheidsbelang

Uitklaren

Uitlegging

Uitlenen

Uitlevering

Uitlokking

Uitloving

Uitoefenen van een beroep, ongeoorloofd -

Uitrit

Uitroepgelden

Uitschuld

Uitsluitende bevoegdheid

Uitsluiting

Uitspannen

Uitspraak

Uitstel van betaling

Uitvaartverzekering

Uitvinder

Uitvinding

Uitvoerbaar bij voorraad

Uitvoerende macht

Uitvoering in besloten kring

Uitvoeringshandeling

Uitvoeringsinstelling sociale zekerheid

Uitvoeringsmandaat

Uitvoeringsorgaan

Uitvoeringsrecht

Uitwatering

Uitweg

Uitwinning

Uitwijzing

Uitzendbureau

Uitzetting

Uitzicht, erfdienstbaarheid van -

Uitzonderingstoestand, burgerlijke -

Ultra petita

Ultra vires

Unanimiteitsbeginsel

Undercover-agent

Underwriter

Unie

Uniformverbod

Unilateraal

United Nations

Uniting for peace resolutie

Universaliteitsbeginsel

Universele Auteursrecht Conventie

Universele Decimale Classificatie

Unus judex

Usantie

Uso

Usucapio

Usufructuarius

Usus

Ususfructus

Uti possidetis theorie

Utilis

Utilistische theorieën

Utilitarisme


INDEX  V

VA

V.a.

VABEF-systeem

VAR

VB

V.d.

VEVAM

VI

VIC's

Vid.

V.l.b.

VN

VNG

V.o.f.

V.o.h.g.

Vpb.

VR

VUT

VV of V.Ver.

V.v.

V.v.E.

VWS

Vaargeul

Vaartuig

Vacatie

Vader

Vaderschapsactie

Vagebond

Vage termen

Vakantie

Vakantiegeld

Vakantiegenot, derven van

Vakantiekamer

Vakantietoeslag

Vakbeweging

Vakcentrale

Vakgroep

Vakvereniging

Vals alarm, verwekken van -

Valschermzweeftoestel

Valse sleutel

Valse vlag

Valsheid

Valutaclausule

Valutaschuld

Valvae

Van-waarde-verklaring

Variaverzekeringen

Vast recht

Vaste activa

Vaste inrichting

Vaste kamercommissie

Vaste taxatie

Vaststellingsovereenkomst

Vaststellingswet

Vastzetting

Vechterij

Veem

Veerrecht

Veiligheid van de staat

Veiligheidsdienst

Veiligheidsfouillering

Veiligheidsraad

Veiligheidsrapport

Veiligheidswet

Veiling

Veilingcondities

Veld

Veldpolitie

Veldstroperij

Vennoot

Vennoot, beherende -

Vennootschap

Vennootschap onder firma

Vennootschapsbelasting

Ventris, curator -

Venture capital

Verandering van eis

Verantwoordelijkheid

Verantwoording

Verbaal

Verbalisant

Verband

Verbeteringsgesticht

Verbeurdverklaring

Verbindendverklaring

Verbintenis

Verbintenis, natuurlijke -

Verbintenisopheffende overeenkomst

Verbintenisscheppende overeenkomst

Verbintenissenrecht

Verblijvensbeding

Verboden oorlogswapenen

Verboden rechtspersoon

Verboden toegang

Verborgen gebrek

Verbruikbare zaken

Verbruiklening

Verdachte

Verdediger

Verdeling

Verdiepingseigendom

Verdisconteren

Verdovende middelen

Verdrag

Verdrag van Maastricht

Verdrag van Parijs

Verdrag van Rome

Verdrag van Schengen

Verdragen van Genève

Verdrijvingsvlak

Verduistering

Vereenvoudigde behandeling

Vereffenaar

Vereffenbaarbeid

Vereffening

Verenigde Naties

Verenigde Vergadering

Vereniging

Vereniging, recht tot -

Vereniging ter Exploitatie van Vertoningsrechten op Audiovisueel Materiaal

Vereniging voor de effectenhandel

Verenigingenregister

Verevening

Verfassungsrecht

Vergadering, recht tot -

Vergadering, verstoring van openbare -

Vergeldingstheorie

Vergelijk

Vergelijking

Vergunning

Verhaal

Verhaalsaansprakelijkheid

Verhaalsrecht op goederen

Verhandlungsmaxime

Verhoogde waakzaamheid

Verhuisovereenkomst

Verhuizer

Verhuizing

Verificateur

Verificatie

Verificatie-vergadering

Verjaring

Verkeersmiddelen en vervoer

Verkeersopvattingen

Verkeersplein

Verkeersrecht

Verkeersschout

Verkeerstekens

Verkeersvoorschriften, administratiefrechtelijke handhaving -

Verkeerswetgeving

Verkiesbaarheid

Verkiezingen

Verklaring

Verklaringsleer

Verklaringsplicht

Verknocht

Verkoop

Verkoopbelofte

Verkoping, openbare

Verkorting

Verkrachting

Verkregen recht

Verkrijgende verjaring

Verkrijging van een goed

Verlaten van plaats van ongeval

Verlating van hulpbehoevenden

Verleggingsregeling

Verlengde opzegtermijn

Verlengde uitkering

Verlies

Verliescompensatie

Verliezen, verrekenbare -

Verlof

Verloren zaak

Verloskundige

Verloving

Verlijden

Vermeerdering van eis

Vermenging

Verminderd toerekenbaar

Vermissing

Vermoedelijk overlijden

Vermoeden

Vermogen

Vermogensaftrek

Vermogensbelasting

Vermogensdelicten

Vermogensrecht

Vermogensstraffen

Vernieling

Vernietigbaar

Vernietiging, politionele

Vernietigingsrecht

Verontreiniging van water

Veroordeling, voorwaardelijke -

Veroorzaking

Verordening

Verordeningenblad Bedrijfsorganisatie

Verpachter

Verpanding

Verpleegde

Verpleegster, gediplomeerd -

Verpleegkundige

Verpleging van geestelijk gestoorden

Verplichte loonbesteding, verbod van -

Verplichte vertegenwoordiging

Verrekening

Verrekeningskamer

Verschoning

Verschoningsgronden

Verslag

Versnelde behandeling

Verso

Verspieder

Verspreidingsdelicten

Verstek

Verstekeling

Versterf

Verstrekkingen

Vertaler, beëdigde -

Vertalingsrecht

Vertegenwoordiger

Vertegenwoordiging

Verticale werking van grondrechten

Vertoogschrift

Vertrouwensarts

Vertrouwensbeginsel

Vertrouwensleer

Verval

Vervaldag

Vervalsen

Vervaltermijn, verkorten van -

Vervangbare zaak

Vervangende hechtenis

Vervangende verbintenis

Vervanging

Vervangingsreserve

Verveelvoudiging voor eigen gebruik

Vervoer

Vervoeradres

Vervoercondities

Vervoerder

Vervoerovereenkomst

Vervoersrecht

Vervolging

Vervolguitkering

Vervrachter

Vervrachting

Vervreemden

Vervroegde invrijheidstelling

Vervroegde uittreding

Verwachter

Verwantschap

Verweer

Verweerder

Verwerking

Verwerping

Verwijdering van de openbare weg

Verwijzen

Verwijzingsregel

Verzachtende omstandigheden

Verzamelaarsauteursrecht

Verzameldepot

Verzamelwerk

Verzegeling

Verzekeraar

Verzekerbaar belang

Verzekerbare waarde

Verzekerd belang

Verzekerde

Verzekerde bewaring

Verzekerde som

Verzekerde waarde

Verzekerd gevaar

Verzekerd voorwerp

Verzekering

Verzekeringnemer

Verzekeringsbedrog

Verzekeringsbedrijf

Verzekeringsbewijs

Verzekeringskamer

Verzekeringspenningen, voorrecht op -

Verzekeringsplaat

Verzekeringsrecht

Verzendtheorie

Verzet

Verzoekschrift

Verzoekschriftprocedure

Verzoening

Verzuim van de schuldeiser

Verzuim van de schuldenaar

Verzuim van vormen

Verzwijging

Vestigen van beperkt recht

Vestiging

Veto

Vexatoir

Vinder

Virtueel

Vis

Visakte

Visitatie

Visrecht

Visserijzone, machtigingswet instelling -

Visstroperij

Vivisectie

Vlag

Vletten, overeenkomst van -

Vlieger

Vliegtuigkaping

Vlottende activa

Vluchteling

Voedsel- en Landbouworganisatie

Voeging

Voetbalpool

Voetganger

Voetgangerslichten

Voetgangersoversteekplaats

Voetoverheveling

Voetstoots

Vogelwet

Voldingen der zaak

Volenti non fit injuria

Volgbriefje

Volkenrecht

Volkenrechtelijke organisaties

Volksgroep

Volkskredietbank

Volksoploop

Volkssoevereiniteit

Volksstemming

Volksvertegenwoordiging

Volksverzekering

Volmacht

Volmachtbewijs

Volmachtgever

Volstorting

Voluntaire jurisdictie

Vondeling

Vondst

Vonnis

Voogd

Voogdij

Voogdijkind

Voogdijregister

Voorarrest

Voorbaat, levering bij -

Voorbedachte raad

Voorbehoud

Voorbelasting, aftrek van -

Voorbereidend onderzoek

Voorbereidingsbesluit

Voorbereidingshandeling

Voordeelsverrekening

Voordeurdelers

Voorgeleiding

Voorheffingen

Vooringenomenheid

Voorkennis

Voorkeursrecht

Voorkeurstemmen

Voorlichtingsraad

Voorlichtingsrapport

Voorlopig getuigenverhoor

Voorlopig koopcontract

Voorlopig verslag

Voorlopige aanslag

Voorlopige dagvaarding

Voorlopige executie

Voorlopige hechtenis

Voorlopige Raad

Voorlopige voorziening

Voornamen, keuze van -

Vooronderzoek

Voorovereenkomst

Voorperiode vennootschap

Voorraad

Voorrang

Voorrecht

Voorschot

Voorschrift, algemeen verbindend -

Voorschriften

Voorsorteren

Vóórtaxatie

Voortbouwende overeenkomst

Voortdurende delicten

Voortdurende erfdienstbaarheid

Voortgezette handeling

Voortrein

Voorwaarde

Voorwaardelijk eindvonnis

Voorwaardelijk opzet

Voorwaardelijke invrijheidstelling

Voorwaardelijke niet-tenuitvoerlegging

Voorwaardelijke niet-vervolging

Voorwaardelijke verbintenis

Voorwaardelijke veroordeling

Voorwaarden, huwelijkse -

Voorwerp

Voorwetenschap

Voorzienbaarheid der schade

Voorziening

Vordering

Vorderingsrecht

Vormgeving

Vormvereisten

Vraagpunten BW

Vracht

Vrachtauto's

Vrachtbrief

Vragenrecht

Vredespaleis

Vreemdeling

Vreemdelingenkamer

Vreemdelingenzaken, kort geding in -

Vreemd vermogen

Vreemde krijgsdienst

Vroeghulp

VROM-raad

Vrouwenhandel

Vruchtafdrijving

Vruchten

Vruchtgebruik

Vruchtgebruiker

Vruchtgenot, ouderlijk -

Vruchttrekking

Vrij beroep

Vrij goedvinden

Vrij schip, vrij goed

Vrij van

Vrijblijvend aanbod

Vrije beschikking

Vrije bewijstheorie

Vrije dagen

Vrije middag huispersoneel

Vrije rechtsleer

Vrijgeleide

Vrijgevigheid

Vrijheid van drukpers

Vrijheid van godsdienst

Vrijheidsbeneming

Vrijheidsberoving

Vrijheidsrechten

Vrijheidsstraf

Vrijspraak

Vrij tekenen

Vrijwaring

Vrijwillig

Vrijwillige rechtspraak

Vrijwilliger

Vrijwilligerswerk

Vuistpand

Vulgaire substitutie

Vuurwapen

Vijand

Vijandelijk eigendom


INDEX  W

W

WA

WABB

WABM

WAGW

WAM

WAO

WAV

WB

Wb.

WED

WEM

Wet AB

Wet GBA

Wet IB

Wet LB

Wet OB

Wet Vpb

Wet VB

W-en-V

WEU

WFC

WFP

WFR

WHO

WHW

WIPO

WIR (afk)

WMO

WOB

WOR

WOTS

WPNR

WR

WRO

WRR

WTO

WULBZ

WvBrv

WVC

WvK

WvS(tr.)

WvSv

WvR

WvW

WW

WWM

WWV

Waakzaamheid

Waarborg

Waarborgfonds Motorverkeer

Waarborgnorm

Waarde

Waardeloos

Waardepapier

Waarderingskamer

Waarschuwing

Waarschuwingsplicht

Waarschuwingsschot

Wachtgeld

Wachtgeldfonds

Wachttijd

Waddenadviesraad

Walvisachtigen kleine

Wanbetaling

Wanprestatie

WAO-gat

Wapens

Warenmerk

Warenwet

Warrant

Waterhuishouding, Wet op de -

Waterkering, Wet op de -

Waterloop en drop, erfdienstbaarheid van -

Waterrecht

Waterschap

Waterschapskeur

Waterstaatsbestuur

Waterstaatsrecht

Waterverontreiniging

Weddenschap

Wedereis

Wederkerige overeenkomst

Wederpartij

Wederrechtelijk

Wederspannigheid

Weduwe, huwelijk van -

Weduwen- en Wezenverzorging

Weens koopverdrag

Weerkorps

Weg

Wegbrengen van schepen

Wegenlegger

Weggebruikers

Wegschap

Wegslepen van voertuigen

Wegvervoer

Wegwijsplicht

Weigering

Weken- en jareneis

Welstandsbepalingen

Welstandscommissie

Welstandsgrens

Welvaartsvastheid

Welzijnswet

Wereldbank

Wereldgezondheidsorganisatie

Wereldinkomen

Wereld Meteorologische Organisatie

Werkdag

Werkgever

Werkingssfeer

Werklandbeginsel

Werkloosheidsuitkering

Werkloosheidswet

Werkmap

Werknemer

Werkstaking

Werkvergunning

Westerse Unie

West-Europese Unie (WEU)

Wet

Wetboek

Wetenschap, eigen -

Wetenschappelijke eigendom

Wetenschappelijke Raad

Wetgevende macht

Wetgeving

Wetgevingsoverleg

Wetgevingsreferendum, correctief

Wethouder

Wetlandsconventie

Wet-Mulder

Wet op de Accijns

Wetsbesluiten

Wetschennis

Wetsconflict

Wetsconflicten, leer van de -

Wetsdelict

Wetsduiding

Wetshistorische interpretatie

Wetsinterpretatie

Wetsontduiking

Wetsuitleg

Wettelijk

Wettelijk deelgenootschap

Wettelijk depot

Wettelijk erfdeel

Wettelijke aansprakelijkheid

Wettelijke rente

Wettelijke tijd

Wettelijke voogdij

Wettelijk minimumloon

Wettelijk voorschrift

Wettelijk vruchtgenot

Wet-Terwee

Wettig

Wettiging

White collar criminaliteit

Wiebeltax

Wielklem

Wig

Wil, uiterste -

Wildstroperij

Willekeur

Willige

Wilsgebrek

Wilsovereenstemming

Wilsleer

Wilsrecht

Wimpel

Winkel

Winkelnering, gedwongen -

Winkelweekactie

Winst

Winstbewijs

Winstdelingsregeling

Winst-en-verliesrekening

Winstmargeregeling

Winstoverdracht

WIR

WIR-knip

Wissel

Wisselborgtocht

Wisselruiterij

Wisselschuldenaren

Witboek

With average clause

Witte plaat

Witwassen van geld

Woeker

Woelingen

Woestijnwet

Woningbouwvereniging

Woningruil

Woningsplitsing

Woningwetwoning

Woonerf

Woonforensenbelasting

Woonkeet

Woonlandbeginsel

Woonplaats

Woonruimte

Woonvergunning

Woon-werkverkeer

World Food Programme

World Meteorological Organization

World Peace through Law Center

World Trade Organization

Wortelvast

Wraking

Wijnkoop

Wijziging van eis


INDEX  X

X + 1 regel

XL

XS


INDEX  Y

IJken

IJkwezen BV

York-Antwerp Rules 1974

YUN

IJzeren voorraad


INDEX  Z

ZFR

Zfw

Zk.

ZOAVO

ZW

Zaak

Zaakbeschadiging

Zaakgelastigde

Zaaksgevolg

Zaaksvervanging

Zaaksvorming

Zaakwaarnemer

Zaakwaarneming

Zakelijk

Zakelijke last

Zakelijke overeenkomst

Zakelijke werking

Zakelijke zekerheid

Zakenrecht

Zebrapad

Zeden, goede -

Zedendelicten

Zee

Zeeaanvaring

Zeebrief

Zeegevaar

Zeehonden

Zeeoorlogsrecht

Zeerecht

Zeereis

Zeeroof

Zeeschip

Zeevarenden

Zeevervoer

Zeeverzekering

Zeevisserij

Zeevond

Zeewaardigheid van een schip

Zegel

Zegels verbreken

Zeilplank

Zeilvliegtuig

Zekerheid

Zekerheidseigendom

Zekerheidsrecht

Zekerheidstelling

Zelfbeschikkingsrecht

Zelfbestuur

Zelfdoding

Zelfmoord

Zelfstandigenaftrek

Zelfverdediging, wettige -

Zelfwerkend

Zetel

Zicht

Ziekenfonds

Ziekenfondspremie

Ziekenfondsverzekering

Ziekenhuis

Ziektekosten

Ziektewet

Zittende magistratuur

Zitting

Zondag

Zonder kosten

Zonder obligo

Zorgvuldigheidsnorm

Zufallsmusik

Zuiver

Zuiverheid van oogmerk

Zuivering

Zuiveringsbelofte, zuiveringseed

Zusterdienst

Zwagerschap

Zwak merk

Zwanendrift

Zwangerschap

Zwarigheden

Zwart geld

Zwarte lijst

Zwart werken

Zwemgelegenheden

Zwendel

Zwijgplicht

Zwijgrecht

Zwijgstelsel

Zijdlinie


AA, AAe
AA, AAe, Ars Aequi, juridisch studententijdschrift


AAW
AAW, Algemene Arbeidsongeschiktheidswet (S. 1990, 127)


AB
AB 1 Algemene Besteksbepalingen voor de uitvoering van bouwwerken; 2 Administratiefrechtelijke Beslissingen, uitgave met beslissingen op bestuursrechtelijk gebied.


a.b.b.b
a.b.b.b algemene beginselen van behoorlijk bestuur, thans gecodificeerd in de Awb.


ABAR
ABAR, Algemene bepalingen van administratief recht


ABB 1968
ABB 1968, Algemene Bepalingen voor de uitvoering van bouwwerken 1968 (Stcrt. 1969, 61)


ABP
ABP, Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds


ABW
ABW, Algemene Bijstandswet,  Bijstand,  Gezinsbijstand


AC
AC, Ambtenarencentrum, vakcentrale van overheidspersoneel


ACOP
ACOP, Algemene Centrale van overheidspersoneel, vakcentrale van overheidspersoneel


ACP-landen, ACS-landen
ACP-landen, ACS-landen, 68 landen uit Afrika, het Caraïbische gebied en de Pacific (Stille Oceaan) waarmee de EU overeenkomsten heeft gesloten.


À charge
À charge, Charge, à


À décharge
À décharge,  Décharge, à


À forfait
À forfait,  Forfait, à


Adv. bl.
Adv. bl., Advocatenblad, juridisch tijdschrift


Adv.-Gen.
Adv.-Gen., Advocaat-Generaal


AETR-overeenkomst
AETR-overeenkomst, Europese overeenkomst nopens de arbeidsvoorwaarden voor de bemanningen van motorrijtuigen in het internationale vervoer over de weg (Trb 1972, 97, 1992, 145).


AG
AG, Advocaat-Generaal


a.i.
a.i., ad interim


AID
AID, Algemene Inspectiedienst


AJB
AJB, Antilliaans Juristenblad


AKW
AKW, Algemene Kinderbijslagwet (S. 1990, 128)


AMvB
AMvB, Algemene maatregel van bestuur


ANW
ANW, Algemene Nabestaandenwet, S. 1995, 690, ingevoerd per 1 juli 1996


AOF
AOF, Arbeidsongeschiktheidsfonds


AOW
AOW, Algemene Ouderdomswet (S. 1990, 129), ook: uitkering op grond van deze wet


APB
APB, Algemeen Politieblad van het Koninkrijk der Nederlanden


APEC
APEC, Asiatic-Pacific Economic Cooperation, Aziatisch Pacifische Economische samenwerking tussen de Asean-landen met Japan, Zuid-Korea, de V.S., Canada, Australië en Nederland


APK
APK, Algemene Periodieke Keuring van auto's (S. 375, 1985)


APV
APV, Algemene plaatselijke verordening; vroeger ook: Algemene Politieverordening


AR
AR, 1 All risks; 2 Arbitrale Rechtspraak, juridisch tijdschrift.


AR 1971
AR 1971, Algemene regelen voor de honorering van de architect en de verdere rechtsverhouding tussen opdrachtgever en architect.


ARAR
ARAR, Algemeen Rijksambtenareneglement, S. 1931, 248


ARBO
ARBO, Administratieve rechtspraak bedrijfsorganisatie, thans Wet bestuursrechtspraak bedrijfsorganisatie


Arbo(wet)
Arbo(wet), Arbeidsomstandighedenwet, S. 1996, 133


AROB
AROB (Wet-), Administratieve rechtspraak overheidsbeschikkingen; de wet is vervallen bij de invoering van de Awb.


ASEAN
ASEAN, Association of Southeast Asian Nations, Associatie van Zuidoost Aziatische landen


AV
AV, Algemene Voorschriften voor de uitvoering en het onderhoud van werken onder beheer van het departement van waterstaat


AVAS
AVAS, afwezigheid van alle schuld


AVC
AVC, Algemene vervoercondities


AVD
AVD, Algemene Verkeersdienst


AVKA 1979
AVKA 1979, Algemene voorwaarden kleine aannemingen in het bouwbedrijf


a.v.v.
a.v.v., Algemeen verbindendverklaring van mededingsregeling


Awb
Awb, Algemene wet bestuursrecht (S. 1994, 1)


AWBZ
AWBZ, Algemene Wet Bijzondere ziektekosten (S. 1992, 392)


AVWD 1995
AVWD 1995, Algemene voorwaarden voor uitvoering werkzaamheden ten behoeve van het Ministerie van Defensie, Stcrt. 1995, 128


AWF
AWF, Algemeen Werkloosheidsfonds


AWf.
AWf, Algemeen Werkloosheidsfonds


AWGB
AWGB, Algemene Wet gelijke behandeling (S. 1994, 230)


Awob
Awob, Algemene wet op het binnentreden (S. 1994, 572)


AWR
AWR, Algemene Wet inzake Rijksbelastingen (S. 1959, 301)


AWW
AWW, Algemene Weduwen- en Wezenwet (S. 1990, 130), wordt vervangen door Algemene Nabestaandenwet


Aanbesteder
Aanbesteder (art. 7A:1640 e.v. BW), degene die het vervaardigen van een stoffelijk werk uitbesteedt; zie voor: opzegging door ~: art. 7A:1647 BW; voorrecht van (persoonlijk meewerkende) ~: art. 3:285 BW.


Aanbesteding
Aanbesteding, bij onderhandse of openbare inschrijving vragen van prijsopgaven voor uitvoering of onderhoud van werken;  Aanneming van werk.


Aanbeveling Algemene Vergadering VN
Aanbeveling Algemene Vergadering VN (art. 10 Handvest), advisering aan de Lid-Staten of aan de Veiligheidsraad omtrent alle vraagstukken en alle zaken die binnen het Handvest vallen, maar niet ongevraagd indien de Veiligheidsraad op dat punt bezig is met zijn taakvervulling.


Aanbeveling (EU)
Aanbeveling (EU), een, in tegenstelling tot een richtlijn, niet-verbindend advies van de Raad van ministers of de Europese Commissie; een EGKS-aanbeveling komt echter overeen met een richtlijn van de EU;  Richtlijn, Europese.


Aanbod
Aanbod (art. 6:217 BW), rechtshandeling die door aanvaarding tot een overeenkomst leidt; te onderscheiden van uitnodiging tot het doen van aanbiedingen (bijvoorbeeld bij inschrijving) en van uitnodiging tot het aangaan van onderhandelingen (bijvoorbeeld in de vorm van personeelsadvertenties); herroepbaar (art. 6:219 BW), tenzij anders overeengekomen (zoals bij optie) of als het tegendeel uit het aanbod volgt; zie voor: aanvaarding van ~: art. 6:217, 223, 225 BW; geldigheidsduur ~: art.6:218 BW; intrekking van ~: art. 3:37, lid 5 BW; mondeling ~: art. 6:221 BW; schriftelijk ~: art. 6:232, ontvangst van schriftelijk ~: art. 6:224 j° art. 3:37 BW; verval van ~ door tijdsverloop: art. 6:221, lid 1 BW, door verwerping: art. 6:221, lid 2 BW; uitloving: art. 6: 220 BW; vorm van het ~: art. 3:37 BW. vrijblijvend ~: art. 6:210 BW; internationale handelskoop (Weens koopverdrag art. 14): een ~ moet voldoende bepaald zijn en er moet uit blijken dat de aanbieder in geval van aanvaarding gebonden wil zijn.


Aanbouwwetgeving
Aanbouwwetgeving, wetgeving in gedeelten (tranches); ~ wordt toegepast in geval de wetgever zich niet in staat acht in één keer een onderwerp in een wet behoorlijk te regelen; voorbeeld: regeling van het bestuursrecht in de Awb.


Aanbreng
Aanbreng (art. 1:130 BW), vermogensbestanddelen die door echtgenoten bij huwelijk zijn aangebracht; tegenstelling: het geërfde en het tijdens huwelijk verworven vermogen;  inbreng.


Aandeel
Aandeel 1 vermogensrecht (art. 3:166, lid 2 BW), deelneming in enige gemeenschap: medegerechtigdheid in goederen; zie voor: ~ in een onverdeelde nalatenschap: art. 3:189, lid 2 BW); beschikken over ~: art. 3:191 BW; bezwaren van ~: art. 3:175 BW; gerechtigdheid voor gelijke delen ~: art. 3:166, lid 2 BW; levering van ~: art. 3:96 BW; overdrachtsmogelijkheid van ~: art. 3:175 BW; pandrecht op ~: art. 3:240 BW; uitwinning van ~ door schuldeisers: art. 3:175, lid 3 BW; verkrijging van ~: art. 3:176 BW;

2 vennootschapsrecht (NV: art. 2:79 e.v. 95 e.v., BV art. 2:190 e.v., 205 e.v. BW) het recht op een evenredig deel in het kapitaal van een vennootschap, aandeelhouderschap; ook (alleen bij NV): het bewijsstuk daarvan, het aandeelbewijs, hetzij op naam, hetzij aan toonder (art. 2:82 BW); zie voor: aandelenregister: NV art. 2:85, BV art. 2:194 BW; aansprakelijkheid aandeelhouder na overdracht ~: NV art. 2:90, BV art. 2:199 BW; blokkeringsregeling: art. 2:195 BW; inkoop van eigen ~: NV art. 2:98 e.v., BV art. 2:207 e.v. BW; intrekking ~: NV art. 2:99, BV art. 2:208 BW; levering van ~ op naam: NV art. 86 e.v., BV art. 2:196 e.v. BW, van toonderaandeel (NV): art. 3:93 BW; pandrecht op ~: art. 89 e.v., BV art. 198 BW; op toonderaandeel (NV) art. 3:236 BW; stemrecht per ~: NV art. 2:118, BV art. 2:228 BW; stortingsplicht  nominale waarde ervan wordt als dividend beschouwd, bijschrijving op aandelen wordt met een bonusaandeel gelijk gesteld; bonusaandeel bij herkapitalisatie: art. 58, lid 2 Wet IB; buitenlands ~: art. 29a Wet IB; deelnemingsvrijstelling (5%-regeling): art. 13 Wet Vpb; dividendvrijstelling op opbrengst van ~: art. 47 Wet IB, Wet op de dividendbelasting 1965, art. 4, lid 2; fictief rendement van een ~ in een buitenlandse beleggingsmaatschappij: art. 29a Wet IB; opbrengst van ~: Wet op de dividendbelasting 1965, art. 2 en 3; verkleining gestort kapitaal door teruggaaf ~: art. 23, lid 2 Wet Vpb; vervreemding van aandelen die deel uitmaken van het vermogen van een voor rekening van de belastingplichtige gedreven onderneming: art. 31, lid 3 Wet IB; verwerving van eigen aandelen bij herkapitalisatie: art. 23, lid 2 Wet Vpb; waardering courante aandelen: art. 9 Wet VB;

4 loterij: lot in een loterij (Wet op de kansspelen 1964, S. 483).


Aandeelbewijs
Aandeelbewijs (art. 2:82, lid 3 BW), legitimatiemiddel, legitimeert als aandeelhouder van een NV; alleen toegelaten voor volgestort aandeel: art. 2:82, lid 3 BW;  niet toegestaan in BV, art. 2:175 lid 1 BW; zie voor: ~ als legitimatiemiddel: art. 474b, lid 2 Brv; levering van ~: art. 3:93 BW; verpanding van ~: art. 3:237 j° art. 2:89 BW; vruchtgebruik van ~: art. 3:211 j° art. 2:88 BW.


Aandeelhouder
Aandeelhouder 1 vennootschapsrecht (NV art. 2:64, BV art. 2:175 BW), vennoot, rechthebbende op een aandeel in een vennootschap; zie voor: algemene vergadering van aandeelhouders: NV art. 2:107 e.v., BV art. 2:217 e.v. BW; gelijkheid aandeelhouders: NV art. 2:92, BV art. 2:201 BW; mogelijkheid tot uitkoop kleine ~: NV art. 2:92a, BV art. 2:201a BW; oproeping ~: NV art. 2:113 e.v., BV art. 2:223 e.v. BW; stemrecht ~: NV art. 2:118, BV art. 2:228 BW; stortingsplicht ~ NV art. 2:80e.v., BV art. 2:191 e.v. BW; voorkeursrecht 	~: NV art. 2:96a e.v., BV 2:206a e.v. BW; 2 fiscaal: ~ met aanmerkelijk belang: art. 39 Wet IB; deelnemingsvrijstelling: art. 13 Wet Vpb; inhouding van 25% van het dividend door vennootschap: Wet op de dividendbelasting 1965 art. 5; uitreiking van (bonus) aandelen aan ~ art. 29 Wet IB.


Aandeelhoudersvergadering
Aandeelhoudersvergadering (NV: art. 2:107 e.v. BV: 2:217 e.v. BW), algemene vergadering van aandeelhouders, die ten minste eenmaal 's jaars gehouden moet worden teneinde de jaarstukken goed te keuren; wegens bijzondere redenen kan een buitengewone algemene vergadering van aandeelhouders bijeengeroepen worden: NV art. 2:110 e.v., BV art. 2:220 e.v. BW; zie voor: aankondiging statutenwijziging in de oproeping ~: NV art. 2:123, BV art. 2:233 BW; agenda van de ~: NV art. 2:114, BV art. 2:224 BW; mogelijkheid tot ontzegging stemrecht aan familieleden: art. 2:12 BW; nietigheid besluit van de ~: art. 2:14 BW; nietigheid stemming op ~: art. 2:13 BW; plaats van ~: NV art. 2:116, BV art. 2:226 BW; redelijkheid en billijkheid als toetssteen voor besluit van ~: art. 2:8 BW; stemming op ~: NV art. 2:118, BV art. 2:228 BW; vernietigbaarheid besluit van ~: art. 2:15 BW.


Aandelenfusie
Aandelenfusie (art. 14b, lid 2 en 3 Wet IB), fusie, waarbij de uitstaande aandelen van het ene lichaam overgenomen worden door het andere, reeds bestaande of nieuw op te richten, lichaam; het overnemende lichaam betaalt aandeelhouders van het overgenomen lichaam niet in contanten maar door overdracht van eigen aandelen (aandelenruil); zie art. 40 en 40b Wet IB; art. 13d, lid 7 en 13h, lid 1 Wet Vpb.


Aandelenkapitaal
Aandelenkapitaal (NV art. 2:67; BV art. 2:178 BW),  Kapitaal.


Aandelenoptie
Aandelenoptie (art. 11, lid 8 Wet LB, art. 15 Uitvoeringsregeling. LB), verhandelbaar recht om tegen een te voren vastgestelde prijs aandelen te kopen (call-optie); wordt door een NV wel aan werkgevers bij die vennootschap cadeau gedaan, zodat ook zij kunnen meeprofiteren van een eventuele waardestijging van de aandelen; een dergelijk geschenk houdt een belastbaar voordeel in, belast tegen 7,5% van de  waarde in het economisch verkeer van de achterliggende aandelen op het moment van de aankoop ervan.


Aandelenregister
Aandelenregister (NV art. 2:85; BV art. 2:194 BW), register door het bestuur van een NV of BV gehouden waarin de houders van aandelen worden geregistreerd.


Aangeboren rechten
Aangeboren rechten (Universele verklaring van de rechten van de mens, art. 1), aanspraken en bevoegdheden, die aan ieder mens van nature, krachtens zijn geboorte, zouden toekomen, ook al heeft geen Grondwet of andere regeling hem deze aanspraken of bevoegdheden toegekend;  Mensenrechten.


Aangelanden
Aangelanden (art. 5:33 en 5:49 BW), eigenaars van aangrenzende erven.


Aangewezen inrichting
Aangewezen inrichting 1 Wet Bijzondere Opnemingen in Psychiatrische Ziekenhuizen (Wet-BOPZ), art. 1, lid 1, sub h, 1°; door de minister van WVC als psychiatrisch ziekenhuis, verpleeg- dan wel zwakzinnigeninrichting aangemerkte instelling, (mede) bestemd voor verpleging van psychiatrische patiënten; 2 inrichting tot verpleging of genezing van geesteszieken bestemd, aangewezen als de zodanige waarheen verdachten ter waarneming en onderzoek kunnen worden overgebracht (observatie-inrichting: Sv art. 196  198, 317; Beginselenwet Gevangeniswezen art. 13; S. 1951, 596).


Aangewezen instelling
Aangewezen instelling (art. 6.9 WHW), door de minister van onderwijs aangewezen instelling voor hoger onderwijs die niet in de bijlage van de WHW is opgenomen maar wel voldoet aan de voorwaarden die de WHW stelt zoals ten aanzien van de kwaliteit en de kwaliteitszorg voor het initiële onderwijs, de examens en de studentenadministratie.


Aangezien
Aangezien, beginwoord van de afzonderlijke gedeelten, tevens alinea's van een conclusie of dagvaarding; daardoor worden ook de alinea's zelf `aangeziens' genoemd en naar de volgorde (het eerste ~ enz.) aangeduid.


Aangifte
Aangifte 1 strafrecht (Sv. art. 160 e.v.), ~ van een strafbaar feit: het bekendmaken daarvan aan een opsporingsambtenaar teneinde een strafvervolging in gang te zetten; het OM is daartoe niet verplicht; strafklacht; ambtenaren en openbare colleges hebben een verplichting ~ te doen van misdrijven waarop zij stuiten in de ambtelijke sfeer (art. 162 Sv.); valse ~ (lasterlijke aanklacht) zie Str art. 188, 268; 2 belastingrecht (art. 6, 19 AWR) aangiftebelasting: de belasting wordt door de belastingplichtige (voldoeningsbelasting) of door de inhoudingsplichtige (afdrachtbelasting) zelf vastgesteld en tegelijkertijd voldaan; 3 burgerlijke stand/basisadministratie: ~ van geboorte (art. 1:18 BW), huwelijk (art. 1:43 BW), overlijden (art. 1:19 BW), levenloos geboren kind (art. 1:20 BW), waaromtrent akten door de ambtenaar van de burgerlijke stand moeten worden opgemaakt; 4 faillissement (art. 1 Fw) faillietverklaring op eigen ~.


Aangrenzende zone
Aangrenzende zone, zone, grenzend aan de territoriale wateren (territoriale zee), waarin de oeverstaat bepaalde maatregelen kan nemen, zoals ter bescherming van zijn visserij en die zich volgens het verdrag van Genève (1958) maximaal 12 mijlen van de basislijn van de territoriale zee mag uitstrekken.


Aanhaken (aanleunen)
Aanhaken (aanleunen) (art. 328bis Str), vorm van oneerlijke mededinging; het profiteren van eens anders bedrijfsresultaat door navolging van diens prestatie of van diens onderscheidingsmiddel.


Aanhangig
Aanhangig, een zaak, klacht, geschil is ~, wanneer en zolang zij bij de bevoegde rechterlijke of bestuursinstantie in behandeling is en deze behandeling nog niet op regelmatige wijze is geëindigd.


Aanhangig maken
Aanhangig maken 1 strafproces: door dagvaarding vanwege de officier van Justitie (Sv. art. 258) of door oproeping (Sv art. 38, 3e); 2 burgerlijk proces door een dagvaarding door de eiser van de wederpartij voor de rechter (Brv art. 1), of door een verzoekschrift of rekwest (Brv art. 429a) van de verzoeker aan de rechter, soms ook door akte van procureur tot procureur (zoals. bij de schadestaatprocedure, Brv art. 614) of door het indienen van een eis in reconventie; 3 bestuursrecht (art. 7:1 e.v. Awb): door het indienen van een bezwaar- of beroepschrift.


Aanhouden
Aanhouden (Sv. art. 53 e.v.), 1 strafrecht: a het feitelijk vasthouden van een verdachte in geval van ontdekking op heterdaad; ~ heeft voorgeleiding tengevolge en kan leiden tot inverzekeringstelling; ook ~ voor verhoor; b uitstellen van de uitspraak in een zaak, bv om een psychiatrisch onderzoek van de verdachte te laten plaatsvinden; 2 burgerlijk procesrecht: uitstellen; 3 volkenrecht: het feitelijk in beslag nemen en opbrengen van schepen krachtens buit- en prijsrecht in tijd van oorlog.


Aanhouding op last van hoger hand
Aanhouding op last van hoger hand, (art. 647, lid 1 WvK), doet, indien de zeeverzekering vrij van molest werd aangegaan, de verzekering vervallen.


Aanklacht
Aanklacht zie (art. 160 Sv), aangifte; lasterlijke aanklacht, Str art. 268.


Aanklager, openbare -
Aanklager, openbare  voorheen benaming voor de Officier van Justitie


Aanknopingspunten
Aanknopingspunten (Internationaal Privaatrecht) aanwijzing van de toepasselijke (nationale) wet of de wetten op grond van uit een rechtsverhouding (waarbij verschillende rechtsstelsels betrokken zijn) voortvloeiend gegeven (de ~), volgens bepaalde verwijzings- of conflictenregels; een verwijzingsregel knoopt de rechtsverhouding vast aan een bepaald rechtsstelsel aan het door partijen gekozen regime en bij gebreke daarvan door ~ en aanknopingsbegrippen; in het personen-, familie- en erfrecht zijn de voornaamste ~ de nationaliteit en de woonplaats, in het zakenrecht de plaats van ligging van het goed (lex rei sitae); de vorm van handelingen wordt beoordeeld naar de wetten van het land of de plaats waar die handelingen zijn verricht (art. 10 wet AB), locus regit actum.


Aankomst, titel van -
Aankomst, titel van  (art. 3:80 BW), rechtsgrond, waardoor men gerechtigde geworden is.


Aankondiging, openbare -
Aankondiging, openbare  1 publikatie, bekendmaking van rechtens belangrijke, toekomstige gebeurtenissen, tegenstelling: de afkondiging van gebeurtenissen die reeds plaats hebben gehad; ~ is in vele gevallen voorgeschreven, met aanduiding van de vorm: hetzij in het officiële nieuwsblad (Nederlandse Staatscourant), hetzij door plaatsing in enig ander periodiek verschijnend blad, hetzij door aanplakking al dan niet op een bepaald aangewezen plaats; 2 gemeentelijke belasting op openbare aankondigingen (Gemeentewet art. 227), voor zover niet door middel van tijdschriften of nieuwsbladen gedaan.


Aanleg
Aanleg, procesrecht: instantie; in eerste ~; tegenstelling: behandeling in hoger beroep.


Aanlegger
Aanlegger 1 civiel proces: degene die een rechtsgeding aanvangt: eiser, tegenstelling: gedaagde of verweerder; 2 militair strafrecht: hij, die een samenspanning veroorzaakt tot het plegen van een misdrijf.


Aanlegvergunning
Aanlegvergunning (Wet op de Ruimtelijke Ordening art. 44  48), toestemming verleend door B&W voor de aanleg van een werk of het beginnen van werkzaamheden niet zijnde een woning; een ~ mag alleen en moet dan worden geweigerd indien het werk of de werkzaamheid in strijd zou zijn met wettelijke voorschriften.


Aanloopverliezen
Aanloopverliezen (art. 51 lid 3 Wet IB, art. 20 lid 3 Wet Vpb), een verlies in een bepaald jaar uit onderneming geleden, kan worden verrekend met inkomens of winsten uit de drie voorafgaande (carry-back) en vervolgens uit de acht volgende kalenderjaren (carry-forward), zogeheten verticale verliesverrekening; de termijn van acht jaar kan voor verlies uit onderneming, indien dat verlies bij beschikking van de inspectie werd vastgesteld, onbeperkt worden verlengd; voorwaarde daarvoor is dat de belastingplichtige regelmatig boek gehouden heeft; blijkt verrekening alsnog niet mogelijk, dan is het `verdampt'.


Aanmaning
Aanmaning 1 privaatrecht (art. 6:82 BW), bevel van de schuldeiser aan zijn schuldenaar alsnog binnen een aangegeven termijn te presteren; 2 belastingrecht (art. 11 IW): schriftelijke waarschuwing van de ontvanger dat de belastingplichtige over tijd is met betaling en met het verzoek alsnog binnen tien dagen het verschuldigde te voldoen; kosten: ƒ10,- bij een ~ voor een schuld tot ƒ1000,- en ƒ20,- bij een ~ voor een schuld van ƒ1000,- of meer (Kostenwet invordering rijksbelastingen van 1969, S. 83 art. 2, gewijzigd S. 1992, 658).


Aanmatiging
Aanmatiging (art. 3:111 BW),  Interversie van houderschap


Aanmelden door vreemdelingen
Aanmelden door vreemdelingen (Vreemdelingenwet art. 17, lid 2), verplichting van niet-Nederlanders die geen verblijfsvergunning hebben zich (wekelijks) te melden bij het Hoofd van de plaatselijke politie (zie art. 70 Vreemdelingenbesluit, 1966, S. 387).


Aanmerkelijk belang
Aanmerkelijk belang, 1 winst uit  (art. 39 Wet IB); winst uit verkoop van aandelen is onbelast, tenzij zij voortvloeit uit een ~, een pakket aandelen of winstbewijzen in een vennootschap, dat de aandeelhouder een machtspositie in de vennootschap geeft; d.w.z. wanneer een belastingplichtige in de loop van de laatste vijf jaar zelf of te zamen met naaste verwanten en/of echtgenote aandeelhouder is geweest voor ten minste 331/3% in het nominaal gestorte kapitaal en hij daarenboven (eventueel uitsluitend met zijn echtgenote) voor meer dan 7% in dat kapitaal gerechtigd is; de belastbaarheid dient om te voorkomen dat iemand die het in een BV voor het zeggen heeft, de winst niet uitkeert (zodat hij geen dividendbelasting behoeft te betalen) maar na verloop van tijd de aandelen, sterk in waarde gestegen door de niet-uitgekeerde winst, van de hand doet; door die verkoop zou de niet-uitgekeerde winst voorgoed aan de heffing van de IB zijn onttrokken, zodat de fiscus voor die verkoop een heffing heeft ingevoerd (van 20%); 2 verlies uit ~ (art. 60 Wet IB); worden aandelen die tot een ~ behoren met verlies vervreemd, dan leidt zulks niet tot verrekening met het overige inkomen; wel is een verrekening van 20% met de in het jaar van vervreemding verschuldigde belasting toegestaan; is het te verrekenen bedrag hoger dan de over dat jaar verschuldigde belasting dan mag het meerdere in aftrek gebracht worden op de belasting van het voorafgaande jaar en, zo nodig, op de belasting van de zes volgende jaren.


Aanmerken
Aanmerken, in de uitdrukking aangemerkt worden als (bijvoorbeeld art. 3:11, 85, 105 BW), aanduiding voor een (meestal) onweerlegbaar vermoeden; tegenbewijs daartegen is dan niet mogelijk; soms geeft de uitdrukking een weerlegbaar vermoeden aan (art. 1:131 BW).


Aanmonstering
Aanmonstering, het zich verbinden totdienst als kapitein of schepeling op een zeeschip, door tekening van de monsterrol (Schepelingenbesluit 1937 S. 242); het zich na aanmonstering aan zijn verplichtingen onttrekken is desertie.


Aannemer
Aannemer (art. 7A:1640 e.v. BW), degene die zich verbindt tot uitvoering van enig werk bij wijze van aanneming; voor de ketenaansprakelijkheid (art. 35 IW) is een ~: een (rechts)persoon die zich jegens een opdrachtgever heeft verbonden om buiten dienstbetrekking een werk van stoffelijke aard uit te voeren tegen een te betalen prijs; onder (hoofd) ~ valt ook (art. 35 Wet IW, lid 3 sub b) een eigenbouwer, die niet optreedt als ~, zoals een (rechts)persoon die in de normale uitoefening van zijn bedrijf de uitvoering van een werk begeleidt, zoals een in onroerend goed belegger, projectontwikkelaar, gemeentelijke dienst, die beschikt over eigen deskundige staffunctionarissen die in feite de leiding en het toezicht hebben bij het werk; in geval van onderaanneming is de (hoofd) ~ hoofdelijk aansprakelijk voor de door zijn onderaannemer en diens onderaannemers verschuldigde maar niet betaalde loonheffingen en omzetbelasting; moet een ~loonheffingen e.d. voor één van zijn onderaannemers in de keten betalen, dan heeft hij regres op die onderaannemer; zie voor: ketenaansprakelijkheid voor loonbelasting en premieheffing: art. 35 IW en 16b Coördinatiewet sociale verzekeringen; meerwerk: art. 7A:1646 BW; onderaannemer: art. 7A:1651 BW; overlijden aannemer: art. 7A:1648 BW; verleggingsregeling OB voor onderaanneming: art. 24b Uitvoeringsbesluit OB 1968;  Aanneming van werk; tegenpartij van de ~ is de aanbesteder.


Aanneming van werk
Aanneming van werk, (BW art. 7A: 1637b, fiscaal: art. 35 IW), overeenkomst waarbij de aannemer zich verbindt jegens de aanbesteder buiten dienstverband een werk van stoffelijke aard uit te voeren tegen een bepaalde prijs (aanneemsom); ~ onderscheidt zich van de arbeidsovereenkomst doordat het element van ondergeschiktheid ontbreekt; zie voor: ketenaansprakelijkheid voor loonbelasting en premieheffing: art. 35 IW en 16b Coördinatiewet sociale verzekeringen; meerwerk: art. 7A: 1646 BW; onderaannemer: art. 7A:1651 BW; opzegging door aanbesteder: art. 7a: 1647 BW; overlijden aannemer: art. 7A:1648 BW; verleggingsregeling OB voor onderaanneming: art. 24b Uitvoeringsbesluit OB 1968.


Aanplakking, openbare -
Aanplakking, openbare  (Gemeentewet art. 227),  Aankondiging, openbare.


Aanranding
Aanranding (Str art. 246), feitelijke ~ bedreiging met geweld dwingen tot het plegen of dulden van ontuchtige handelingen.


Aanrijding
Aanrijding (WvW 1994 art. 185), voor schade ontstaan door een ~ op een weg met een motorrijtuig is de eigenaar of houder (dat wil zeggen ook degene die het motorrijtuig in duurzaam gebruik onder zich heeft, zoals degene die het least, art. 1, sub n, WvW 1994) van het motorrijtuig aansprakelijk, tenzij hij overmacht aannemelijk kan maken, zoals schuld van iemand voor wie hij niet aansprakelijk is; uitzonderingen: schade toegebracht door een motorrijtuig aan: a een loslopend dier, b een ander motorrijtuig in beweging, c met dat motorrijtuig vervoerde personen en goederen; is er voor het motorrijtuig een kenteken opgegeven dan wordt degene aan wie dat werd opgegeven vermoed eigenaar of houder te zijn, behoudens tegenbewijs; de eigenaar of houder die het motorrijtuig niet zelf bestuurt is aansprakelijk voor degene door wie hij het voertuig doet of laat rijden; de aansprakelijkheid op grond van dit artikel voor schade toegebracht aan zaken (niet aan personen) is beperkt tot de waarde van het motorrijtuig op het moment van het ongeval (minimaal ƒ500,); op grond van art. 6:162 BW kan volledige schadevergoeding worden gevorderd.


Aanschrijving
Aanschrijving 1 bestuursrecht: resolutie, ministerieel schrijven waarin de minister aan de onder zijn bevel staande ambtenaren nadere instructies geeft voor de uitvoering van hun taak; publikatie ervan maakt ze in beginsel tot pseudo-wetgeving zodat belanghebbenden er een beroep op kunnen doen; 2 Woningwet: a (art. 25 Woningwet 1991), ~ tot het treffen van voorzieningen, schriftelijk bevel van B&W een ~ te treffen om (bijvoorbeeld) een woning weer bewoonbaar te maken of om een met de bouwverordening strijdige situatie op te heffen; b (art. 14 Woningwet 1991), ~ tot verbetering, schriftelijk bevel van B&W aan een eigenaar van een woning verbeteringen te treffen teneinde die aan de eisen van modern woongerief te laten voldoen.


Aanslag
Aanslag 1 strafrecht (Str art. 79), tot een strafbaar feit: het voornemen van de dader is in het beginstadium van uitvoering blijven steken; ruimer dan poging; bij in hoge mate gemeengevaarlijke delicten zelfstandig strafbaar gesteld; 2 fiscaal recht (art. 11 e.v. AWR), vaststelling van de verschuldigde belasting door de inspecteur; zie voor: ambtshalve ~: art. 11, lid 2 AWR; naheffingsaanslag: art. 21 e.v. AWR; navorderingsaanslag: art. 16 e.v. AWR; voorlopige ~: art. 9 lid 2 AWR, 13 e.v., art. 20 Uitvoeringsbeschikking 1964; voorlopige negatieve ~: art. 20a Uitvoeringsbeschikking 1964.


Aanslagbelasting
Aanslagbelasting (art. 11  18 AWR), belasting waarbij de belastingschuld ontstaat door een aanslag door de inspectie; verhoging geschiedt door een navorderingsaanslag.


Aanslaggrens
Aanslaggrens (art. 64 Wet IB), jaarbedrag aan inkomen waar beneden in beginsel de LB eindheffing is (in 1996 ƒ78.500).


Aanslibbing
Aanslibbing (art. 5:29 BW), vorm van eigendomsverkrijging; aanwas aan gronden, gelegen langs de oevers van niet openbare wateren, komt toe aan de oevereigenaren.


Aanspraak
Aanspraak (art. 10, lid 2 Wet LB), recht om na verloop van tijd of na vervulling van een voorwaarde één of meer uitkeringen of verstrekkingen te ontvangen; een ~ behoort in beginsel tot het loon, zie voor vrijgestelde aanspraken art. 11, lid 1 Wet LB; een ~ op verstrekkingen ingevolge de Zfw is, voorzover niet gedekt door een storting door de belastingplichtige, een bestanddeel van zijn inkomsten (art. 30a, lid 2 Wet IB); een gift mag niet leiden tot een op geld waardeerbare ~: art. 47, lid 4 Wet IB; art. 16, lid 2 Wet Vpb; waardering van een ~: art. 34, Wet IB, art. 13 Wet LB.


Aansprakelijkheid
Aansprakelijkheid, in rechte tot betaling aan te spreken; 1 coöperatieve vereniging (art. 2:54 lid 2, 55 en 56 BW), verhaal op de leden bij vereffening van de coöperatie; de regeling ervan moet uit de naam blijken door een van de toevoegingen: WA wettelijke ~, BA beperkte ~, UA uitsluiting van ~; 2 verantwoordelijkheid rechtens; zie voor: a ~ van: aandeelhouder: NV art. 2:64, 90, BV art. 2:175, 199 BW; aannemer: art. 7A:1645 BW, ketenaansprakelijkheid voor loonbelasting en premieheffing: art. 35 IW en 16b Coördinatiewet sociale verzekeringen; appartementseigenaar voor schulden van gemeenschap: art. 5:113, lid 2 BW; bestuurder: van NV art. 2:11, 69, 95, 98a, 259, van BV art. 2:11, 180, 248, 249, 259 BW, van stichting: art. 2:300a BW; bevrachter: art. 8:419, lid 5 BW, art. 8:1097 lid 2 BW; bewaarnemer (zorgplicht): art. 7:602, voor onderbewaarnemer: art. 6:608 BW; binnenschip: art. 8:1003 BW; bruiklener voor verlies door toeval: art. 7A: 1782 BW; dierenbezitter: art. 6:179 BW; echtgenoot voor gemeenschapsschuld: art. 1:95, 102 BW; eigenaar motorrijtuig: art. 185 WvW 1994; erfpachter voor opstal: (art. 6:174 BW; expediteur: art. 8:70 BW; exploitant van een voertuig: art. 8:1210 e.v. BW; gecombineerd vervoerder 8:42 BW; gevolmachtigde: art. 3:76, lid 2 BW; gehandicapte: art. 6:165 BW; groepslid: art. 6:166 BW; handelsagent: art. 7:429 BW; hotelhouder: art. 7:609 BW; huurder: art. 7A:1600 BW; kind: art. 6:169 BW; ondergeschikte: art. 170, lid 3 BW; opdrachtnemer: art. 7:407 BW; ouders: art. 6:169 BW; partij bij exploitatie-overeenkomst: art. 8:362 e.v. BW; producent: art. 6:186 e.v. BW; rederij: art. 8:181, 360, 623  627 BW; reiziger: art. 8:114, 509, 979, 1173 BW; schip: art. 8:388 BW; tijdbevrachter: art. 8:380, 897 BW; uitlener: art. 7A: 1790 BW; vennoot van: 1 een firma: art. 18 WvK, 2 een maatschap: art. 7A: 1679 BW; verhuizer: art. 8:1175 e.v. BW; vertegenwoordiger: art. 6:172 BW; werkgever: art. 6:170 BW; vervoerder: art. der 8:23, 81, 387, 506, 898  906, 1098  1108 BW; b ~ voor: aanrijding: art. 185 WvW 1994; aanvaring door zeeschip: art. 8:542  546 BW, door binnenschip: art. 1006 BW; bagage: art. 8:506, 975, 1150, 1157 BW; dier: art. 6:169 BW; dood of letsel van reiziger: art. 8:81, 105, 504, 518, 974, 983, 1147 BW; gebrekkig produkt: art. 6:186 e.v. BW; gebrekkige zaak: art. 6:173 BW; gebruikte zaak (contractueel): art. 6:77 BW; gehandicapte: art.6:165 BW; gevaarlijke stof: art. 6:180 e.v., 8:423, 1033, 1213 BW; groepsgedrag: art. 6:166 BW; handbagage: art. 8:106 BW; huispersoneel: art. 6:170, lid 2 BW; hutbagage: 8:505 BW; ingeschakelde hulppersoon (contractueel): art. 6:76 BW; kernenergie,  Kernenergie, Wet -; kind: art. 6:169 BW; niet-ondergeschikte: art. 6:171 BW; onderaannemer: art. 35 IW en 16b Coördinatiewet; ondergeschikte: art. 6:170 BW; opstal: art. 6:174 BW; personeel: art. 6:170 BW; publikatie: art. 6:167 BW; reiziger: art. 8:105 e.v. BW, (pakketreis): art. 7:508 BW; verlies waardevolle zaken (van vervoerder): art. 8:507 BW; vertegenwoordiger: art. 6:172 BW; vertraging voor, tijdens, of na het vervoer opgetreden: art. 8:108, 515 BW; werknemer: art. 6:170 BW.


Aansprakelijkheidsleren
Aansprakelijkheidsleren geven de rechtsgrond aan voor een wettelijke aansprakelijkheid; de schuldleer, die de rechtsgrond voor aansprakelijkheid zoekt in schuld (verwijtbaarheid) van de dader verliest steeds meer terrein aan de risicoleer waarbij de rechtsgrond gebaseerd wordt in het door de schadeververoorzaker geschapen risico.


Aansprakelijkheidsverzekering
Aansprakelijkheidsverzekering, verzekering tegen de gevolgen van aansprakelijkheid tegenover derden voortvloeiende uit overeenkomst (contractuele aansprakelijkheid) of onrechtmatige daad (wettelijke aansprakelijkheid) van verzekerde of personen voor wie hij aansprakelijk is, BW titel 6.3 en art. 6:74 e.v.; ~ motorrijtuigen,   Motorrijtuigen, Wet aansprakelijkheidsverzekering.


Aanstelling
Aanstelling 1 privaatrecht: aangaan van een rechtsverhouding door een opdrachtgever of door een werkgever met opdrachtnemer respectievelijk werknemer;  Lastgeving; 2 bestuursrecht: de handeling waarbij een overheidsinstantie aan een persoon de hoedanigheid van ambtenaar toekent.


Aanvaarding
Aanvaarding 1 ~ van aanbod (art. 6:217 lid 1 BW), acceptatie, waardoor een overeenkomst tot stand komt; zie voor ~ afwijkend van aanbod: art. 6:225 BW; ~ bij kwijtschelding: art. 6:160, lid 2 BW; ~ bij omzetting natuurlijke verbintenis: art. 6:5, lid 2 BW; ~ bij schenking art. 7A:1720 e.v. BW moet `in uitdrukkelijke bewoordingen'; battle of forms: art. 6:225, lid 3 BW; te late ~: art. 6:223 BW; internationale handelskoop: Weens koopverdrag art. 18, termijn voor ~: ibidem art. 20, te late ~: ibidem art. 21; van aanbod afwijkende ~: art. 6:225 BW, art. 19 e.v. Weens Koopverdrag; ~ van derdenbeding: art. 6:253, leden 3 en 4 BW; 3 erfrecht (art. 4:1090 e.v. BW), eenzijdige rechtshandeling ter verkrijging van een nalatenschap, zowel stilzwijgend als uitdrukkelijk mogelijk; onderscheiden in zuivere (art. 4:1090 BW) en beneficiaire (art. 4:1076 BW) ~,  Beneficiaire aanvaarding; 4 ~ van verdragen (art. 14, lid 2 Verdrag verdragenrecht), ruimer dan bekrachtiging; ~ behoeft niet te geschieden door middel van een bekrachtigingsoorkonde, maar kan op iedere wijze waaruit de definitieve goedkeuring van een verdrag blijkt, bijvoorbeeld door schriftelijke mededeling van de diplomatieke vertegenwoordiger; meestal met ratificatie bij de wet gelijk gesteld; ~ onder voorbehoud: art. 20 e.v. Verdrag verdragenrecht.


Aanvaring
Aanvaring (art. 8:540 e.v., 8:1000 e.v. BW), de botsing van schepen met elkaar of met andere roerende of vaste voorwerpen. Brussels aanvaringsverdrag (S. 1913 no. 74: voor zeeschepen onderling of zeeschepen met binnenschepen); Geneefs aanvaringsverdrag Trb. 1961, 88 voor binnenschepen; definitie van ~: art. 8:540 BW (zeeschepen); art. 8:1001 BW (binnenschepen).


Aanvaringsaansprakelijkheid
Aanvaringsaansprakelijkheid (art. 8:544 en 1004 BW), aansprakelijkheid jegens derden voor door hen ten gevolge van aanvaring geleden schade bestaat slechts als de aanvaring het gevolg is van schuld van een schip; is het schuldige schip een zeeschip, dan rust de ~ op de reder daarvan, is het een binnenschip, dan is de eigenaar daarvan aansprakelijk jegens derden.


Aanvaringstractaten
Aanvaringstractaten, belangrijkste: 1 verdrag van 23 sept. 1910, gesloten te Brussel, goedgekeurd bij Wet van 11 januari 1913 (S. 26), omtrent aanvaring tussen zeeschepen of tussen zeeschepen en vaartuigen welke de binnenwateren bevaren; 2  verdrag van 15 maart 1960 gesloten te Genève en goedgekeurd bij Wet van 25 juli 1964 (S. 288), omtrent binnenschepen, waaronder draagvleugelboten, vlotten, veerponten, baggermolens, elevatoren enz. (zie de teksten van de verdragen S. 1913, 74 resp. Trb. 1961, 88).


Aanverwantschap
Aanverwantschap (art. 1:3 BW),  Zwagerschap.


Aanvraag
Aanvraag (art. 1:3, lid 3 Awb), verzoek van een belanghebbende aan een bestuursorgaan een besluit te nemen; zie voor ~ van beschikking: art. 4:1 e.v. Awb.


Aanvullen van rechtsgronden
Aanvullen van rechtsgronden (Brv art. 48), een rechter moet eigener beweging het recht toepassen op de door partijen gestelde feiten, zodat hij ambtshalve de door partijen aangevoerde rechtsgronden (niet de feiten) moet aanvullen; Latijn: Jus curia novit, een rechter kent het recht.


Aanvullend
Aanvullend, 1 burgerlijk proces (Brv art. 213): aanvullende eed, ter aanvulling van een onvolledig bewijs; 2 ~ recht, regelend recht, rechtsregel in het burgerlijk recht welke slechts geldt voorzover er door partijen niets anders bedongen is; tegenstelling: dwingend recht; 3 aanvullende werking van redelijkheid en billijkheid (art. 6:2 en 6:248 BW), opvulling van leemten in een rechtsbetrekking door regels van redelijkheid en billijkheid, tegenstelling: derogerende werking.


Aanwas
Aanwas 1 erfopvolging: vergroting van het aandeel van een gerechtigde in een boedelgemeenschap of in een gezamendehandse gemeenschap door het uitvallen van een of meer der verdere gerechtigden (bijzonder geval in BW art. 4:1049, NBW art. 4.3.1.10#); voorts art. 4:1098, 1100 BW. 2 van erf: (art. 5:29 BW);  Aanslibbing.


Aanwijzing
Aanwijzing 1 handelspapier (WvK art. 100, 178), schriftelijke betalingsopdracht of mandaat, volgbriefje bij wissel, cheque; 2 ~ van een begunstigde in een levensverzekeringsovereenkomst (art. 6:253 en 7.3.12c# BW); 3 strafprocesrecht (art. 5 RO): de minister van Justitie kan aan het openbaar ministerie aanwijzingen geven (ondergeschiktheid van het OM aan het bestuur); 4 bestuursrecht (art. 38 Wet op de ruimtelijke ordening, S. 1985, 626), de minister, belast met de zorg voor de ruimtelijke ordening, kan aan het provinciaal bestuur, de Rijksplanologische Commissie gehoord, aanwijzingen geven omtrent de inhoud van een streekplan; 5 ministeriële ~ (Bankwet 1948 art. 26, S. I 166), gegeven door de Minister van Financiën ter coördinatie van de monetaire en financiële politiek van de Regering en de politiek van de Bank, de Bankraad gehoord, aan de directie van de Nederlandse Bank; 6 mijnrecht (Wet van 24 juni 1901 S. 170), beschikking waardoor de eigendom van een mijngebied voor de Staat wordt verkregen alsof concessie verleend was krachtens de wet van 1810, Bulletin des lois nr. 285.


Aanwijzingen
Aanwijzingen 1 voor de regelgeving (Stcrt. 1992, 230), besluit van de minister-president ter verbetering van de kwaliteit van de wetgevingsprodukten; 2 in het verkeer (RVV art. 9), mondeling of door gebaren aan afzonderlijke weggebruikers of wel aan het gehele verkeer collectief gegeven instructies door ambtenaren en andere personen met de verkeersregeling belast en als zodanig ook kenbaar; ~ gaan boven verkeerstekens en gedragsregels.


Aanzegging
Aanzegging 1 burgerlijk proces (art. 439 e.v. Brv), gerechtelijke bekendmaking bij exploot in persoon; 2 bestuursrecht (art. 3:41 Awb); ambtelijke bekendmaking aan de belanghebbende in persoon of aan zijn domicilie.


Aard der zaak
Aard der zaak  Natur der Sache.


Aard- en nagelvast
Aard- en nagelvast (art. 5:20 BW), duurzame vereniging met de grond of met andere gebouwen en van met de grond verenigde beplantingen; voorwerpen ~ aan een onroerende zaak verbonden worden onroerend; ook wel: aard- en spijkervast; ook aanhechting door kalk, cement of lasverbindingen maakt een zaak bestanddeel van een onroerende zaak; werktuigen, al dan niet ~ aan een onroerende zaak verbonden vallen niet onder de onroerende-zaakbelastingen indien zij met behoud van hun waarde verwijderd kunnen worden en niet op zichzelf als gebouwde eigendommen zijn aan te merken (Besluit gemeentelijke onroerende-zaakbelastingen van 14 oktober 1971, S. 1991, 567 art. 5 sub a).


Abandon
Abandon (Fr.: verlating), het vroeger aan de scheepseigenaar toegekende recht, door afstand van schip en vrachtpenningen zich te bevrijden van alle aansprakelijkheid daarmede verband houdende, volgens de spreuk: `men kan aan de zee niet meer verliezen dan men aan haar heeft toevertrouwd'.


ABC-contract
ABC-contract (art. 3, lid 3 Wet OB), als B door hem van A gekochte goederen doorverkoopt aan C en aflevering door A rechtstreeks geschiedt aan C, zijn er volgens de Wet OB evenveel (belaste) leveringen als er koopverplichtingen werden aangegaan.


Ab intestato, abintestaat
Ab intestato, abintestaat (art. 4:899 e.v. BW),  Intestaat.


Abonnement
Abonnement (art. 6:236 sub j, art. 237 sub k BW), overeenkomst tot het geregeld afleveren van zaken of van elektriciteit; een beding in algemene voorwaarden dat bij niet tijdige opzegging door de consument de looptijd stilzwijgend met meer dan één jaar wordt verlengd is jegens een consument onredelijk bezwarend (zwarte lijst); een beding in algemene voorwaarden dat de looptijd van een abonnement bepaalt op meer dan één jaar wordt, behoudens tegenbewijs, vermoed onredelijk bezwarend te zijn (grijze lijst).


Abortus provocatus
Abortus provocatus (art. 296 Str), afbreking zwangerschap; onder bepaalde voorwaarden mag een behandeling, gericht op het afbreken van zwangerschap worden verricht door een geneeskundige in een ziekenhuis of kliniek waaraan door de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport daartoe een vergunning is verleend (lid 5); zie Wet afbreking zwangerschap (S. 1981, 257), Besluit afbreking zwangerschap (S. 1984, 218 en 1984, 356).


Absolute
Absolute, volstrekte; 1 vermogensrecht: ~ rechten: volstrekte rechten (op bepaalde zaken of belangen), die tegenover elkeen geldend gemaakt en gehandhaafd kunnen worden, tegenstelling: relatieve rechten; worden onderscheiden in ~ op zaken, zoals eigendom en de beperkte rechten daarop en op rechten, zoals op vorderingsrecht, recht aan toonder, auteursrecht, het merkenrecht; 2 procesrecht: ~ competentie, beantwoordt de vraag bij welk college (hoog of laag) een zaak moet worden aangebracht; tegenstelling: de betrekkelijke of relatieve competentie; zie voor ~ competentie van kantongerecht: RO art. 38 e.v.; rechtbank: RO art. 53 e.v.; gerechtshof: RO art. 65 e.v.; Hoge Raad: RO art. 88 e.v.; 3 huwelijksrecht (art. 1: 31 e.v. BW), ~ huwelijksbeletselen, volstrekte onbevoegdheid tot het huwelijk: men voldoet niet aan de eisen om een huwelijk te sluiten; tegenstelling: relatieve huwelijksbeletselen of betrekkelijke onbevoegdheid: men mag met een bepaalde persoon niet in het huwelijk treden; 4 stemrecht: ~ meerderheid, de helft plus een, tegenstelling: gekwalificeerde meerderheid; 5 straftheorie: ~ theorie omtrent de grond van het strafrecht;  Vergeldingstheorie.


Absorptietheorie
Absorptietheorie, laat bij gemengde contracten steeds een der contractstypen overheersen zodat ook alleen de bijzondere bepalingen van dat contractstype toegepast mogen worden; art. 6:215 BW gaat uit van de cumulatietheorie.


Abstract
Abstract, algemeen, niet op een bepaalde zaak of geval betrekking hebbend; tegenstelling: relatief; 1 schadevergoeding: (art. 7:36  38 BW) abstracte wijze van schadeberekening bij koop, waarbij uitgegaan wordt van de schade welke in het algemeen het gevolg is van een bepaald schadetoebrengend feit, los van de bijzondere omstandigheden van het geval; 2 abstracte leer bij overdracht van goederen, stelt geen titelvereiste; tegenstelling: causaal, in art. 3:84 lid 1 hangt de wetgever de causale leer aan; 3 schuldbekentenis: schuldbekentenis waarin de grondslag van de daarin uitgedrukte schuld niet wordt vermeld, tegenstelling: gecauseerd.


Abus
Abus, misbruik;  ~ de blanc-seign: misbruik, bedrieglijke aanwending van een handtekening, gezet op een blanco vel papier; in Frankrijk een afzonderlijk delict, ten onzent begrepen in valsheid in geschrifte; ~ de droit (art. 3:13 lid 2 BW): een vorm van misbruik van recht, waarbij de gerechtigde zijn bevoegdheden misbruikt om anderen daardoor te schaden;  Détournement de pouvoir; ~ de pouvoir (art. 3:3 Awb): misbruik van publiekrechtelijke bevoegdheid door openbare lichamen of instellingen.


Accept
Accept 1 (art. 174 e.v. WvK), orderbriefje, promesse aan order, orderbiljet, betalingsbelofte; 2 verklaring door de betrokkene op een wissel dat hij bereid is de wissel op de vervaldag te voldoen (art. 124 WvK); ~ na zicht: art. 177 WvK.


Acceptant
Acceptant (art. 120 e.v. WvK), degene, die een wissel accepteert, aanneemt deze te zullen betalen.


Acceptatie
Acceptatie, 1 (art. 6:217, 223 e.v. BW), aanvaarding, aanneming van aanbod waardoor een overeenkomst tot stand komt; zie voor ~ afwijkend van aanbod: art. 6:225 BW; ~ bij kwijtschelding: art. 6:160, lid 2 BW; ~ bij omzetting natuurlijke verbintenis: art. 6:5, lid 2 BW; ~ bij schenking: art. 7A:1720 e.v. BW, ~ moet `in uitdrukkelijke bewoordingen' geschieden; battle of forms: art. 6:225, lid 3 BW; te late ~: art. 6:223 BW; internationale handelskoop : Weens koopverdrag art. 18 e.v.; 2 ~ van een derdenbeding: art. 6:253, leden 3 en 4 BW; 3 ~ van een wissel (art. 120 e.v. WvK): verklaring van de betrokkene, de te zijnen name gestelde wissel op de vervaldag te zullen voldoen; een handtekening van de betrokkene op de voorzijde van het stuk is daartoe voldoende; van een non-acceptatie wordt een protest opgemaakt; ~ bij tussenkomst: art. 155 e.v. WvK.


Accessie
Accessie 1 volkenrecht (art. 15 Verdrag verdragenrecht): toetreding van staten tot meerzijdige, `open' internationale verdragen en overeenkomsten; 2 grondeigendom (art. 5:29 BW), aanwas van gebied, hetzij door natuurlijke gebeurtenissen, hetzij met behulp van kunstwerken (drooglegging);  Natrekking.


Accessoir
Accessoir (art. 3:7, 82 BW), afhankelijk; ~ recht, onzelfstandig recht, afhangend  van een hoofdrecht, dat zich in dezelfde hand bevindt (bijvoorbeeld pand, hypotheek, afhankelijk van een schuld); accessoire verbintenis, onzelfstandig beding, zoals boetebeding, strafbeding, dat staat en valt met de hoofdverbintenis; accessoire overeenkomst, van een andere rechtsverhouding afhankelijk contract, art. 6:229 BW.


Accessoria
Accessoria, bijkomende rechten of bevoegdheden; ~ gaan in beginsel met de hoofdverbintenis mee over (art. 6:142 BW).


Accidentalia
Accidentalia (negotii), bijzondere bedingen; door partijen uitdrukkelijk aan hun overeenkomst toegevoegde bestanddelen die niet tot de essentialia ervan behoren.


Accoord
Accoord (Fw art. 138, 252),  Akkoord.


Accountant
Accountant, persoon die zich, in vrij beroep of krachtens arbeidsovereenkomst of aanstelling, belast met het onderzoeken van administraties, het opmaken van balansen en winst-en-verliesrekeningen en het uitbrengen van adviezen op financieel gebied (art. 2:393 BW); de titel ~ is beschermd, evenals die van accountant-administratieconsulent (Wet op de Registeraccountants, S. 1993, 468 art. 58b, Wet op de Accountants-Administratieconsulenten S. 1993, 469 art. 40); zie voor gedrags- en beroepsregels voor registeraccountants en accountants-administratieconsulenten: Stcrt. 48, van 8 maart 1995;  Registeraccountant.


Accountantsverklaring
Accountantsverklaring (art. 2:393, lid 5 BW), mededeling, waarin een financieel deskundige verklaart de getrouwheid van de jaarrekening van een coöperatieve vereniging, een onderlinge waarborgmaatschappij, een BV of een NV (art. 2:360 BW) te hebben gecontroleerd onder vermelding van de daarin gebleken tekortkomingen.


Accreditering
Accreditering (diplomatieke ambtenaar): machtiging als zodanig in een bepaald land op te treden en zijn regering bij de betrokken vreemde regering te vertegenwoordigen; de diplomaat bewijst zijn ~ door overlegging zijner geloofsbrieven.


Accreditief
Accreditief, lastgeving aan een bank een bepaalde prestatie te verrichten, speciaal in het internationale handelsverkeer (betaling of acceptatie tegen documenten); een onherroepelijk ~ kan door de lastgever niet worden ingetrokken.


Accusatoir strafproces
Accusatoir strafproces (art. 6 EVRM, art. 14 BUPO), openbare strafprocedure, gedurende hetwelk de beschuldigde (accused) en zijn raadsman (counselor) in beginsel gelijke rechten hebben als de openbare aanklager (beginsel van equality of arms); tegenstelling: het niet-openbare inquisitoire proces, waarin de verdachte voorwerp van onderzoek is en de OvJ `dominus litis', leider van het proces;  ons strafproces is in het vooronderzoek inquisitoir, met enkele accusatoire elementen, in de eindbehandeling ter openbare zitting meer accusatoir; het civiele proces is in de regel zuiver accusatoir, het bestuursproces gemengd (inquisitoir: geheimhouding van stukken, art. 8:29, lid 1 Awb).


Accijns
Accijns (Wet op de accijns, S. 1991, 561), verbruiksbelasting door het Rijk geheven; belast zijn bier, wijn, tussenprodukten (zoals port en sherry), overige alcoholhoudende produkten, minerale oliën (zoals benzine) en tabaksfabrikaten (art. 1 Wet op de Accijns); buiten de EU om, in aparte wetten, zijn verder belast alcoholvrije dranken, pruim- en snuiftabak.


Achterborg
Achterborg (BW art. 7: 870), hij die zich borg stelt voor een borg, die ter onderscheiding van de ~ dan `hoofdborg' heet.


Achternaam
Achternaam (art. 1:5 BW), of geslachtsnaam; een wettig, gewettigd of geadopteerd kind draagt de ~ van de vader; zie voor: ~ gehuwde en gescheiden vrouw: art. 1:9 BW; akte van naamskeuze: art. 1:5, #lid 6 BW; wijziging van ~: art. 1:7 BW.


Achterstallig onderhoud
Achterstallig onderhoud (art.35 Wet IB), kosten voor het instandhouden van een inkomensbron (niet zijnde een woning), zoals  periodiek onderhoud en het ~ zijn aftrekbaar voor de IB, mits de eraan bestede werkzaamheden maar niet het karakter krijgen van verbetering (dan wordt inkomensbron als het ware vergroot).


Achterstelling
Achterstelling (art. 3:277 BW), overeenkomst tussen schuldeiser en schuldenaar waarbij de eerste zich post-concurrent stelt of althans zijn vordering in rang achterstelt bij vorderingen van andere schuldeisers.


Achtervolgingsrecht
Achtervolgingsrecht, een vervolging door een oorlogsschip, politie- of douanevaartuig van een handelsvaartuig onder vreemde vlag, begonnen in de territoriale zee, mag, mits ononderbroken (poursuite continue), worden voortgezet ook nadat het vaartuig de volle zee heeft bereikt.


A contrario-redenering
A contrario-redenering, redeneerwijze waarin geconcludeerd wordt uit de omstandigheid dat de wetgever een aantal gevallen wèl expressis verbis geregeld heeft, dat hij die regel niet van toepassing achtte op vergelijkbare, maar niet speciaal onder die regel gebrachte gevallen; immers dan zou hij die regel daar ook wel uitdrukkelijk op van toepassing hebben verklaard.


Act of State doctrine
Act of State doctrine, beginsel der gelijkheid tussen staten: een staat handelende in zijn publiekrechtelijke functie is niet tegen zijn wil aan de rechtspraak van andere staten onderworpen.


Acta
Acta, schriftelijke stukken: ~ probant se ipsa: geschriften, authentieke akten, bewijzen zichzelve, worden aangenomen te zijn hetgeen zij voorgeven, totdat het tegendeel volgens de valsheidsprocedure zal zijn vastgesteld.


Actie
Actie, vorderingsrecht, in rechte afdwingbaar overdraagbaar recht; speciaal 1 bewijs van een zodanig recht, aandeel; 2 vordering in rechte, rechtsvordering, proces (van de zijde van de eiser bezien); zowel in strafzaken als in burgerlijke zaken.


Actief kiesrecht
Actief kiesrecht, recht om als kiezer deel te nemen aan de verkiezingen voor vertegenwoordigende lichamen.


Actieve hoofdelijkheid
Actieve hoofdelijkheid (art. 6:16 BW), gemeenschap van vorderingsrecht: elk van twee of meer schuldeisers heeft jegens een schuldenaar recht op een prestatie; voldoening door de schuldenaar aan een van de schuldeisers bevrijdt hem ook jegens de andere(n).


Actio
Actio, rechtsvordering in het Romeinse recht; ~ contraria: tegenvordering bij onvolledig wederkerige overeenkomsten, bv van de lasthebber tot vergoeding van gemaakte kosten; ~ directa: hoofdvordering uit een onvolledig wederkerige overeenkomst; ~ Pauliana: vordering wegens benadeling van schuldeisers of rechthebbenden (art. 3:45 BW, art. 42 e.v. Fw),  Pauliana; ~ popularis: rechtsvordering door een willekeurig lid ener (publieke) rechtsgemeenschap ingesteld, dat geen belanghebbende behoeft te zijn, zoals bij het beroep ingesteld krachtens art. D 5 van de Kieswet, krachtens art. 24 van de Wet op de Ruimtelijke ordening en krachtens de Ontgrondingenwet art. 10, derde lid; ~ Publiciana (art. 3:125 BW) van degene die bezig is door verjaring de eigendom van de zaak te verkrijgen.


Activa
Activa (art. 2:365 e.v. BW), bezittingen en vorderingen van een onderneming, voorkomend op de debetzijde (linkerzijde) van de balans, onderverdeeld in vaste (zoals gebouwen) en vlottende activa (zoals voorraden en geld).


Actuaris
Actuaris, een aan een levensverzekeringsmaatschappij verbonden wiskundige, die door middel van een aangenomen rentevoet, sterftetafels en kosten de tarieven van levensverzekering vaststelt; ook berekent hij de premiereserves, afkoopwaarden, de premievrijmakingen, beleningen e.d.


Ad hoc
Ad hoc, voor een bepaalde gelegenheid, tot dit doel, voor dit geval: commissie ~


Ad hominem
Ad hominem zich richtend tegen de persoon (niet betrekking hebbend op de zaak): argumentum ~: argument ontleend aan de persoon van de tegenpartij; slechts toelaatbaar in zoverre als het met het voorwerp in geschil in verband is te brengen; tegenstelling: ad rem.


Ad mutum
Ad mutum (beëindiging overeenkomst): opzegging staat ter vrije beslissing van één of elk der betrokkenen.


Ad quem
Ad quem, dies, terminus ~: eindtermijn, tijdstip tot hetwelk een zekere toestand of mogelijkheid loopt; tegenstelling: a quo.


Ad rem
Ad rem, ter zake dienende (argumenten), tegenstelling: argumenten ad hominem (ad personam).


Ad usum publicum
Ad usum publicum,  met publieke bestemming, voor de openbare dienst.


Adagium
Adagium, rechtsspreuk, slagzin: de korte pregnante samenvatting van rechtsbeginselen ook in de wet voorkomende, maar speciaal de buitenwettelijke gangbare gezegden tot typering van bepaalde rechtsverhoudingen en rechtsgevolgen.


Adaptatierecht
Adaptatierecht, bewerkingsrecht van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst bijvoorbeeld het recht om een roman voor toneel of voor film te bewerken.


Adatrecht
Adatrecht inheems gewoonterecht in Indonesië.


Additieve methode
Additieve methode systeem waarbij de omzetbelasting wordt berekend over de waardetoevoeging per tussenschakel.


Additioneel
Additioneel, toegevoegd, additionele artikelen: toegevoegde artikelen aan het slot van de grondwet, bedoeld als te zijn van incidentele en tijdelijke aard; zie S. 1995, 406.


Adel
Adel het geheel der geslachten en personen aan wie door de Koning adeldom is verleend; Hoge Raad van Adel: hoog college van Staat, belast met het adviseren van de Koning omtrent verlening van adeldom, het toekennen van wapens aan openbare lichamen en dergelijke.


Adeldom
Adeldom (Grondwet art. 74, Wet houdende regeling van de ~, S. 1994, 360), persoonlijke, als regel erfelijke onderscheiding, door de Koning verleend door erkenning van ~, inlijving of verheffing in de adelstand, verlening van een titel of hogere titel, of verdere uitbreiding van reeds verleende adel geschiedt op advies van de Hoge Raad van Adel; adellijke predikaten moeten in alle openbare geschriften worden vermeld.


Ademanalyse
Ademanalyse (art. 163 WvW 1994), test ter meting van de genuttigde alcohol; een bestuurder, verdacht van zodanig alcoholgebruik, dat het zijn rijvaardigheid kan verminderen (art. 8 WvW 1994), is verplicht desgevraagd in een ademanalyse-apparaat te blazen; bij het eerste onderzoek wordt niet het alcoholpromillage in het bloed gemeten (BAG-alcoholgehalte in ‰) maar de hoeveelheid alcohol in de uitgeademde lucht (AAG-ademalcoholgehalte), uitgedrukt in microgram per liter uitgeademde lucht (µg/l); strafbaar is in beginsel degene die een AAG heeft van >= 235µg/l, overeenkomend met een BAG van >= 0,54‰; het rijbewijs kan worden ingevorderd bij een AAG >570µg/l; bij de lichtste gevallen van bestuurders van motorrijtuigen en steeds bij fietsers is onder een aantal voorwaarden politietransactie mogelijk.


Adequatietheorie
Adequatietheorie causaliteitsleer, volgens welke het feit a oorzaak is, als naar ervaringsregels daarvan het gevolg b is te voorzien;  Toerekeningscriterium.


Adherent
Adherent, degene die zich door adhesie aansluit bij enige meerzijdige (multilaterale) regeling; bv een staat die zich aansluit bij een open verdrag.


Adhesiecontract
Adhesiecontract, toetredingsovereenkomst waarbij de algemene voorwaarden door een der partijen eenzijdig zijn opgesteld en de wederpartij die in haar geheel heeft te aanvaarden (bv arbeidsovereenkomsten); ook: contrat d'adhésion.


Administrateur
Administrateur 1 bestuursrecht: titel in de ambtelijke hiërarchie, boven referendaris, onder de raadadviseur 2 appartementenrecht (art. 5:131 BW) het bestuur van de vereniging van eigenaren, benoemd door de vergadering van eigenaren al dan niet uit de leden.


Administratie
Administratie, bediening: de feitelijke uitvoering van een bestuurstaak, afgezien van het nemen van beslissingen; het beheer. Ook: het geheel der uitvoerende organen van instanties.


Administratief beroep
Administratief beroep, vragen van een voorziening tegen een beschikking binnen de administratie bij een (doorgaans hiërarchisch hogere) instantie (bv van B&W op GS), dus niet bij een van de administratie onafhankelijke rechter (administratieve rechtspraak).


Administratief recht
Administratief recht: bestuursrecht.


Administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften, Wet
Administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften, Wet  (S. 1990, 435, Wet Mulder), afdoening van niet ernstige gedragingen gesteld bij of krachtens de Wegenverkeerswet en enkele andere wetten, langs administratiefrechtelijke in plaats van langs strafrechtelijke weg; een administratieve sanctie, bestaande uit betaling van een geldsom tot maximaal ƒ500,, kan worden opgelegd bij een schriftelijke, gedagtekende beschikking, waartegen men binnen zes weken schriftelijk beroep kan instellen bij de Officier van Justitie in het arrondissement waar de gedraging is verricht; van hem is beroep op de kantonrechter mogelijk, mits de klager vooraf zekerheid stelt voor het betalen van de boete.


Administratiekantoor
Administratiekantoor, instelling, veelal een stichting, waarin aandelen van een vennootschap zijn ondergebracht; ~ geeft op zijn beurt certificaten van aandelen uit; methode ter voorkoming van `overvallen'.


Administratieplicht
Administratieplicht (art. 3:15a BW, art. 47 e.v AWR), van een ieder die een bedrijf of zelfstandig beroep uitoefent omtrent de vermogenstoestand en van al hetgeen het beroep of bedrijf betreft; omvat het vastleggen en bijhouden van de gegevens, die betrekking hebben op de beheers- en bestuursdaden en bij lichamen ook op de interne organisatie van het lichaam in het algemeen; onder `administratie' vallen niet alleen `boeken en bescheiden' maar ook `andere gegevensdragers';  Bewaarplicht.


Administratieplichtig
Administratieplichtig (art. 3:15a BW, art. 52 AWR), wettelijk verplicht tot het voeren van een deugdelijke administratie is een ieder die een bedrijf of zelfstandig beroep uitoefent; de fiscus eist dat bovendien van alle lichamen (rechtspersonen) en alle natuurlijke personen die inhoudingsplichtig zijn.


Administratieve boeten
Administratieve boeten, ~ worden niet door de rechter opgelegd, maar vervallen krachtens de wet, bijv. in het fiscale recht (zie art. 9 lid 3 AWR).


Administratieve kamer
Administratieve kamer, kamer bij de arrondissementsrechtbanken, die belast is met de bestuursrechtspraak, de ambtenarenzaken en de sociale verzekeringsrechtspraak in eerste aanleg.


Administratieve maatregel
Administratieve maatregel, besluit van algemene strekking, dat echter geen algemeen verbindend voorschrift, plan of pseudo-wetgeving is omdat daaraan het karakter van zelfstandige normstelling ontbreekt, zoals besluiten tot schorsing, vernietiging of buiten werkingstelling/inwerkingtreding van algemeen verbindende voorschriften.


Administratieve rechtspraak
Administratieve rechtspraak 1 algemeen: rechtspraak door onafhankelijke rechters in geschillen die niet uit burgerlijke rechtsbetrekkingen zijn ontstaan (art. 112 lid 2 GW); te onderscheiden van het administratief beroep waarbij voorziening gevraagd kan worden bij een hoger orgaan (zoals van B&W op GS) of op een in het ambtelijk apparaat hoger staande functionaris;  Beroep, Beroepsgronden; 2 ~ in belastingzaken; een belastingplichtige kan tegen het niet honoreren van zijn bezwaarschrift door de inspecteur daartegen in beroep gaan bij de belastingkamer van het Gerechtshof; zie Wet administratieve rechtspraak belastingzaken 1956 (S. 1994, 6); 3 ~ inzake overheidsbesluiten (hoofdstuk 8 Awb), waaraan in beginsel een bezwaarschriftprocedure moet voorafgaan (art. 7.1 Awb), doorgaans in twee instanties: a bij de administratieve sector van de rechtbank (art. 8.1 e.v. Awb), b bij de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State (art. 26 e.v. Wet op de Raad van State); 4 ~ voor het bedrijfsleven,  College van beroep voor het bedrijfsleven.


Administratieve sanctie
Administratieve sanctie (art. 1 Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften, S. 1989, 300), de aan de staat te betalen geldsom opgelegd door de ambtenaar die de verboden gedraging in strijd met verkeersvoorschriften heeft geconstateerd.


Admissibel
Admissibel, toelaatbaar in rechte (bijvoorbeeld een rechtsmiddel is ~).


Adoptie
Adoptie (art. 1:227  232 BW), aanneming als wettig kind; wordt door de arrondissementsrechtbank uitgesproken op verzoek van een echtpaar dat een kind wil adopteren (adoptanten); slechts toegestaan indien zulks in het kennelijk belang van het kind is; ~ door een stiefouder is mogelijk (art. 1:231 BW), evenals door echtgenoten van het onwettige kind van een der echtgenoten; zie voor: herroeping van ~: art. 1:231 e.v. BW; huwelijksverbod bij verwantschap door ~: art. 1:41 BW; posthume ~: art. 1:227, lid 3 BW; zie Verdrag inzake de internationale samenwerking en de bescherming van kinderen op het gebied van interlandelijke ~, 's-Gravenhage 29 mei 1993, Trb. 93, 197.


Adres
Adres 1 (art. 1:10 BW, Sv art. 52), aanduiding van de woonplaats van een persoon; 2 (art. 5 GW), geschrift gericht aan de bevoegde macht waarin men bepaalde wensen kenbaar maakt, bijvoorbeeld een petitionnement; 3 domicilie bij wissel, plaats waar de wissel betaalbaar gesteld is (WvK art. 103).


Advies
Advies 1 bestuurstaal: in beraad houden, in ~ houden (door een rechterlijke of bestuursinstantie); ~ van verzending van een (dienst)brief, geadviseerde brief: aangetekende brief; 2 handelsrecht: ~ of adviesbrief: bericht door de trekker van een cheque of wissel deswege gezonden aan de betrokkene, eventueel nadere aanduidingen omtrent de schuld of de betaling inhoudende (WvK art. 127c).


Advies, bindend
Advies, bindend (art. 7:900, lid 2 BW), bijzondere vorm van de vaststellingsovereenkomst,  Bindend advies.


Adviescommissie mensenrechten buitenlands beleid
Adviescommissie mensenrechten buitenlands beleid@ (Wet van 20 juni 1984, S. 311), adviseert de Minister van Buitenlandse Zaken over vraagstukken op het gebied van de rechten van de mens in het buitenlands beleid.


Adviseur
Adviseur (art. 3:5 Awb), van het bestuursorgaan onafhankelijk persoon of college bij of krachtens wettelijk voorschrift belast met het adviseren inzake door een bestuursorgaan te nemen besluiten.


Advocaat
Advocaat (Advocatenwet 1952, S. 365), raadsman in juridische aangelegenheden zowel in als buiten rechte, die als zodanig dient te zijn ingeschreven bij de rechtbank van het arrondissement, waarin zijn kantoor is gevestigd (Advocatenwet art. 1, lid 1); de titel ~ is beschermd (art. 9a Advocatenwet); advocaat of procureur kan iedere Nederlander worden die de hoedanigheid van meester in de rechten bezit en drie jaar stage heeft gelopen (art. 9b Advocatenwet); doorgaans is een ~ tevens procureur; voor de burgerlijke rechtsgedingen bij de rechtbank en de gerechtshoven is verplichte vertegenwoordiging voorgeschreven door een procureur en bij de Hoge Raad door een ~; in een kantongerechtsprocedure mogen partijen zelf verschijnen en hun belangen bepleiten; in strafzaken staat de ~ als raadsman de verdachte bij zowel gedurende het vooronderzoek als ter terechtzitting; toevoeging van ~ (art. 14 e.v. Wet op de rechtsbijstand, S. 1993, 775), rechtsbijstandverlening door een bureau van consultatie in de vorm van het aanwijzen van een advocaat aan een on- of minvermogende ten behoeve van een bepaald rechtsbelang.


Advocaat-Generaal
Advocaat-Generaal (art. 3 Wet RO), vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie bij de Hoge Raad en bij de Gerechtshoven, ter bijstand van en ondergeschikt aan de Procureur-Generaal.


Advocaten, Orde van -
Advocaten, Orde van  (Advocatenwet 1952 S. 365, art. 17 e.v.), publiekrechtelijk lichaam met verordenende bevoegdheden ten aanzien van de leden, de gezamenlijke advocaten die in Nederland zijn ingeschreven.


Advocatenwet 1952
Advocatenwet 1952, S. 365, gewijzigde tekst in S, 418, 1984,  Advocatuur.


Advocatuur
Advocatuur, tot de ~ in Nederland behoren de advocaten en procureurs; toezicht op de ~ wordt uitgeoefend door een in het rechtsgebied van elk gerechtshof bestaande Raad van discipline en in hoger beroep, tevens in hoogste ressort door het Hof van discipline (zie S. 417, 1984).


Aequo et bono
Aequo et bono, in de uitdrukking: ex ~, naar billijkheid; bij de vaststelling van enige schadevergoeding door de rechter, indien daarvoor geen volledige of objectieve gegevens voorhanden zijn.


Aestimatoire eed
Aestimatoire eed, schattingseed.


Afbetalingscolporteur
Afbetalingscolporteur, thans: goederenkredietcolporteur,  Colportagewet 1973, S. 438.


Afbetalingscontract
Afbetalingscontract (BW art. 7A:1576 e.v.), koop en verkoop op afbetaling koop en verkoop waarbij werd overeengekomen dat de koopprijs wordt betaald in termijnen waarvan twee of meer verschijnen nadat de verkochte zaak aan de koper is overgedragen al dan niet in eigendom; huurkoop (art. 7A:1576 BW) is een ~ waarbij de eigendom niet door enkele overdracht overgaat (gewoonlijk pas na betaling van de laatste termijn), zie Wet op het Consumentenkrediet.


Afbetalingswezen
Afbetalingswezen, het kopen van duurzame goederen door de koper waarbij de koopprijs in termijnen wordt voldaan; de Wet op het Consumentenkrediet S. 1990, 395) regelt de overheidscontrole op afbetalingsfinanciers en colporteurs en geeft voorts de regering de bevoegdheid het afbetalingswezen voor wat betreft bepaalde goederen aan banden te leggen o.m. door fixering van een verplicht aanbetalingsmaximum en van het aantal termijnen.


Afbreken
Afbreken 1 (internationaal recht) van diplomatieke betrekkingen, terugroepen door een staat van zijn diplomatieke vertegenwoordiger bij een andere staat; 2 (privaatrecht) van onderhandelingen tijdens de precontractuele fase; is in strijd met de redelijkheid en billijkheid indien de besprekingen al dusdanig ver gevorderd waren, dat aannemelijk was dat bij voortzetting ervan er een overeenkomst tot stand zou zijn gekomen; de `afbreker' kan tot schadevergoeding dan wel tot voortzetting van de onderhandelingen worden veroordeeld; ook al in een eerdere fase kan het stoppen van onderhandelingen als in strijd met de redelijkheid en billijkheid een plicht tot (gedeeltelijke) schadevergoeding meebrengen.


Afconcluderen
Afconcluderen (burgerlijk proces): het wederzijds indienen van conclusies ten einde de rechter de gelegenheid tot vonnis te geven.


Afdeling
Afdeling 1 onderdeel van een ambtelijk bureau of van een college: Ministerie, provinciale griffie, gemeentesecretarie, Raad van State; 2 sectie: onderverdeling van een vertegenwoordigend lichaam (Kamers der Staten-Generaal, Provinciale Staten), ingesteld voor het voorbereidend onderzoek, waarbij de voorzitters der afdelingen de centrale ~ vormen (reglementen van orde), zijn nagenoeg geheel vervangen door diverse commissies.


Afdeling bestuursrechtspraak
Afdeling bestuursrechtspraak (art. 26  46 Wet op de Raad van State), Afdeling van de Raad van State, belast met de afdoening van beroepen voortvloeiende uit de wet Awb die in eerste aanleg behandeld werden door de administratieve kamers van de rechtbanken.


Afdeling Contentieux
Afdeling Contentieux, of Afdeling voor Geschillen van Bestuur van de Raad van State, was tot 1 januari 1993 belast met de behandeling van administratief-rechtelijke geschillen op grond van de Tijdelijke Wet Kroongeschillen (S. 1987, 317).


Afdeling rechtspraak
Afdeling rechtspraak van de Raad van State, voormalige afdeling van de Raad belast met kennisname en beslissing van beroepschriften ingediend krachtens de Wet Administratieve Rechtspraak Overheidsbeschikkingen (S. 284, 1975).


Afdoening
Afdoening, 1 strafrecht (art. 74c Str), ~ buiten proces: de politie is bevoegd ten aanzien van enige in de wet opgesomde overtredingen (vooral verkeersovertredingen) en enkele lichte misdrijven de voorwaarde te stellen, dat een bepaald bedrag wordt betaald; bij vrijwillige voldoening vervalt het recht tot strafvordering;  Transactie; 2 bestuursrecht (art. 8:57 Awb), ~ zonder zitting: met toestemming van partijen kan de administratieve kamer van de rechtbank bepalen dat het (openbare) onderzoek ter zitting achterwege blijft.


Afdreiging
Afdreiging 1 strafrechtelijk: (Str art. 317 e.v., art. 284 sub 2e), of chantage, gepleegd door hem die, met het oogmerk om zich of een ander wederrechtelijk te bevoordelen door bedreiging met smaad, smaadschrift of openbaring van een geheim, iemand dwingt tot de afgifte van enig goed dat geheel of ten dele aan deze of aan een derde toebehoort, hetzij tot het aangaan van een schuld, of het tenietdoen van een inschuld; Afpersing; 2 civielrechtelijk, bedreiging, art. 3:44, lid 2, j° 49 e.v. BW.


Afdrijving
Afdrijving (Str art. 82), het opzettelijk de vrucht van een vrouw vernietigen (abortus provocatus); ook de vrouw die dit zelf veroorzaakt of laat veroorzaken door een ander is onder bepaalde omstandigheden strafbaar.


Affectiewaarde
Affectiewaarde (BW art. 6:106, lid 1 sub a), waarde die iemand persoonlijk aan bijzondere zaken toekent, los van de waarde in het economisch verkeer, zoals een haarlok of een erfstuk waaraan men zeer gehecht is; bij opzettelijke vernieling kan van de dader immateriële schadevergoeding worden gevraagd; de ~ kan niet worden verzekerd omdat zij niet objectief op geld waardeerbaar is; zie WvK art. 268.


Affidavit
Affidavit, op schrift gestelde verklaring die onder ede werd bevestigd, ten einde in rechte als bewijs te dienen.


Afgeleide verkrijging
Afgeleide verkrijging (art. 3:80, lid 1 BW), van een goed, of derivatieve, tegenstelling: originaire of oorspronkelijke; een rechthebbende die zijn recht van zijn rechtsvoorganger afleidt, verwerft dezelfde juridische positie ten aanzien van dat goed als zijn rechtsvoorganger.


Afgeleide woonplaats
Afgeleide woonplaats (art. 1:12 BW),  niet-zelfstandig domicilie, bepaald door de woonplaats van iemand, tot wie degene die een ~ heeft in een bepaalde rechtsverhouding staat, zoals een minderjarige en een onder curatele gestelde; de eerste volgt de woonplaats van degene, die het gezag over hem uitoefent, de laatstgenoemde die van zijn curator; wanneer iemands goederen onder bewind staan, volgt hij, voor alles wat de uitoefening van dit bewind betreft, de woonplaats van de bewindvoerder (art. 1:12 lid 2 BW).


Afgevallen vruchten
Afgevallen vruchten (art. 5:45 BW), vruchten die van de bomen van het ene erf op het andere vallen; ~ komen toe aan degene aan wie de vruchten van dat laatste erf toebehoren (eigenaar, huurder e.d.).


Afhankelijk recht
Afhankelijk recht (art. 3:7, 82 BW), recht dat niet zelfstandig kan bestaan doordat het verknocht is aan een ander recht (accessoir); een ~ bevindt zich steeds in dezelfde hand als het hoofdrecht.


Afhankelijke woonplaats
Afhankelijke woonplaats (art. 1:12 lid 1 BW),  Afgeleide woonplaats.


Afkoelingsperiode
Afkoelingsperiode,  Colportagewet.


Afkondiging
Afkondiging 1 verdrag (art. 93 GW), geschiedt in het Tractatenblad als KB; voor 1951 vond bekendmaking plaats in het Staatsblad; de verbindende kracht van verdragen voor de burgers is afhankelijk gesteld van de bekendmaking; 2 verordeningen: provinciale verordeningen worden gepubliceerd in het provinciaal blad of ter inzage gelegd (Provinciewet art. 137); gemeentelijke strafverordeningen worden afgekondigd door openbare kennisgeving dat zij gedurende drie maanden ter visie liggen op de gemeentesecretarie (Gemeentewet art. 140); 3 wet (Bekendmakingswet S. 1988, 18); geschiedt, evenals die van een algemene maatregel van bestuur, door plaatsing in het Staatsblad; bij de afkondiging wordt doorgaans ook de datum van inwerkingtreding vermeld; ontbreekt die dan treden wetten en AMvB's in werking met ingang van de eerste dag van de tweede kalendermaand na de datum van bekendmaking; zie Besluit uitgifte Staatsblad en Staatscourant van 6 januari 1989, S. 1; afkondiging van rijkswet: Statuut art. 22.


Afkoop
Afkoop 1 strafrecht: gangbare benaming voor een schikking, transactie, afdoening buiten proces in strafzaken art. 74a, 74c Str; 2 verzekeringsrecht (art. 7.17.3.13, 7.17.3.15# BW), recht op ~ is een vermogensrecht, voortvloeiende uit een polis van levensverzekering; een verzekeringnemer kan, indien de voorwaarden van verzekering en de aard van het contract dit toestaan, de verzekering afkopen, d.w.z. het contract beëindigen, waarbij de maatschappij de afkoopwaarde van de verzekering uitkeert; 3 ook synoniem voor recht van beklemming.


Afkoopsom
Afkoopsom 1 ontslagrecht (art. 7A:1639t BW), bedrag dat de rechter bepaalt in geval een werkgever niet aan zijn verplichting tot herstel van de dienstbetrekking kan of wil voldoen; ook: vrijwillig door de werkgever betaalde vergoeding voor het in de toekomst derven van inkomsten door de werknemer; fiscaal belast met een hoog bijzonder tarief van 45% (art. 31 en 57, lid sub g Wet IB); 2 huwelijksrecht (Wet IB, art. 45, lid 1, letter h) ~ alimentatie; krachtens de Wet IB aftrekbaar als persoonlijke verplichting bij degene die de ~ betaalt en belast (volgens een bijzonder tarief) bij de alimentatiegerechtigde.


Afkoopwaarde
Afkoopwaarde, het bedrag, dat bij afkoop van een polis van levensverzekering wordt uitgekeerd (art. 7.17.3.13, 7. 17.3.15# BW).


Aflevering
Aflevering (art. 7:9 BW), verschaffen van het bezit, eventueel houderschap (art. 6:27 BW) van een zaak (voor het laatste geval  Eigendomsvoorbehoud, art. 3:92 BW); zie voor: ~ bij koop: art. 7:9 BW; door beschikkingsonbevoegde: art. 6:42 BW; van bepaalde zaak: art. 6:28 BW; van soortzaak: art. 6:27 BW.


Aflossing van schuld
Aflossing van schuld, terugbetaling van een geleende geldsom, hetzij in eens, hetzij in termijnen; voor de wijze van betaling zie art. 6:111 e.v. BW; ook mogelijk door middel van verrekening (art. 6:127 e.v. BW).


Afluisterapparatuur
Afluisterapparatuur (art. 139d e.v. en 441a Str), het plaatsen van of het reclame maken voor afluisterapparatuur is een misdrijf, respectievelijk overtreding.


Afluisteren
Afluisteren 1 door justitie (Sv art. 125f e.v.), geschiedt in opdracht van de Rechter-Commissaris in geval het onderzoek zulks dringend vordert en het een misdrijf betreft waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten; in de nabije toekomst wordt vermoedelijk ook ~ met behulp van richtmicrofoons wettelijk toelaatbaar (art. 125a#Sv); de kring van personen die afgeluisterd mag worden, wordt dan eveneens verruimd: art. 126g# Sv moet ~ mogelijk maken van personen ten aanzien van wie op grond van feiten en omstandigheden een redelijk vermoeden bestaat dat zij in georganiseerd verband betrokken zijn bij het beramen of plegen van misdrijven, die gezien hun aard of samenhang met andere misdrijven een ernstige inbreuk op de rechtsorde opleveren (zgn. proactieve opsporing, voordat er nog van een strafbaar feit sprake is); 2 door particulieren heimelijk ~ (art. 139a Str), van gesprekken van anderen, gehouden in een woning of besloten lokaal, is een zware inbreuk op de privacy, die als misdrijf wordt gestraft; voor andere vormen van ~, zie art. 139b Str (elders dan in woning of besloten lokaal); 139c Str (van telefoongesprekken); art. 374bis (door PTT-personeel).


Afnamecontract
Afnamecontract, overeenkomst, waarbij iemand zich verbindt binnen zekere tijd een bepaalde hoeveelheid goederen te betrekken van de wederpartij, die aanneemt deze goederen alsdan tegen bepaalde prijs te leveren; het bestellen van waren onder een afnamecontract heet: afroepen; van belang voor het opschortingsrecht, art. 6:52  57 BW.


Afpaling
Afpaling (BW art. 5:46), afscheiding van aan elkaar grenzende erven


Afpersing
Afpersing 1 strafrecht (Str art. 317), met het oogmerk om zich of een ander wederrechtelijk te bevoordelen, door geweld of bedreiging met geweld iemand dwingen hetzij tot de afgifte van enig goed dat geheel of ten dele aan deze of aan een derde toebehoort, hetzij tot het aangaan van een schuld of tot het tenietdoen van een inschuld;  Afdreiging. 2 civiel recht, Bedreiging, art. 3:44, lid 2, j° 49 e.v. BW.


Afroepcontract
Afroepcontract, arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd met uitgestelde prestatieplicht; een werknemer verbindt zich om voor een werkgever op afroep te werken, tegen loon over de tijd dat gewerkt is.


Afscheiding van erven
Afscheiding van erven (BW art. 5:46), plicht tot ~, verplichting der aangrenzende erven jegens elkaar.


Afschrift
Afschrift 1 (art. 40 lid 3 Wet op het notarisambt), authentiek, gewaarmerkte kopie, kan door een notaris worden afgegeven van alle geschriften die hem worden voorgelegd; sommige andere ambtenaren kunnen binnen de kring van hun bevoegdheid authentieke afschriften verstrekken zoals griffiers; 2 ~ van vonnis, een niet officiële kopie van rechterlijke uitspraak, welke in tegenstelling tot de grosse geen executoriale kracht heeft; zie voor ambtsovertreding bij het uitgeven van een ~ van een vonnis: art. 462 Str; 3 ~ van wissel: kopie die geen regresrecht geeft.


Afschrikking
Afschrikking, straffunctie waarbij door bedreiging met of het opleggen van (zware) straffen wordt afgehouden van het plegen van delicten; onderscheiden in generale en speciale preventie.


Afschrijving
Afschrijving 1 fiscale aftrekpost: a op de zelfstandige bedrijfsmiddelen van een onderneming (art. 10 Wet IB), waarbij in beginsel moet worden uitgegaan van de historische kostprijs; voorwerpen van geringe waarde (<= ƒ1000,) en sommige milieu-vriendelijke bedrijfsmiddelen mogen in één keer of versneld worden afgeschreven; b op (lichamelijke) zaken, niet zijnde bedrijfsmiddelen, met een hoge aanschaffingsprijs en een levensduur van langer dan één jaar (art. 35 Wet IB); voor een niet tot het vermogen van een onderneming behorend woonhuis met een te verwachten levensduur van >= 40 jaar is de afschrijving vastgesteld op 15% van de economische huurwaarde (art. 7 Uitvoeringsregeling IB); 2 jaarrekeningenrecht (art. 2:386 BW), gespreide boeking over de economische levensduur van de waardevermindering van een goed door slijtage of economische veroudering; de afschrijvingsmethode moet in de Toelichting op de Jaarrekening worden uiteengezet; geactiveerde kosten in verband met de oprichting, de uitgifte van aandelen en de kosten van onderzoek en ontwikkeling moeten in beginsel na ten hoogste 5 jaar zijn afgeschreven; ~ is slechts geboden op vaste activa met een beperkte (niet oneindige) gebruiksduur en dient te geschieden volgens een stelsel dat afgestemd is op de te verwachten toekomstige gebruiksduur.


Afslag, verkoop bij
Afslag, verkoop bij , wijze van veilen waarbij tegen een hoge prijs wordt ingezet en de koper degene wordt die het eerst `mijn' roept (mijnen); bij verkoop bij opbod gevolgd door ~ wordt eerst een `bodem' in de markt gelegd: ingezet wordt tegen een lage prijs, de veilingmeester verhoogt het daaruit volgende eindbod met een bepaald bedrag en vervolgens vindt de (definitieve) verkoop bij afslag plaats;  Veiling.


Afstamming van kind
Afstamming van kind (art. 1:197 e.v. BW): het kind staande huwelijk geboren is wettig en heeft de echtgenoot tot vader; bewijs van ~: art. 1:26 BW (geboorteakte), art. 1:80 (bewijs van huwelijk), art. 1:205, lid 2 BW (ongestoord bezit van de staat van wettig kind).


Afstammingsbeginsel
Afstammingsbeginsel, dit beginsel houdt in dat het onderdaanschap van een staat alleen wordt verleend aan personen die afstammen van ouders die onderdaan van die staat waren.


Afstand
Afstand 1 huwelijksgoederenrecht: ~ van huwelijksgemeenschap (art. 1:103 BW), kan door elk der echtgenoten (of diens erfgenamen) binnen drie maanden na de ontbinding der gemeenschap (of nadat zij van het overlijden kennis kregen) worden gedaan door een akte van ~ te doen inschrijven in het huwelijksgoederenregister; 2 goederenrecht: ~ van goed, geschiedt op analoge wijze als overdracht van het goed art. 3:98 BW, met een uitzondering t.a.v. roerende zaken in art. 5:18 BW; ~ van vorderingsrecht geschiedt door een overeenkomst, art. 6:160 BW; wordt een aanbod tot ~ niet onverwijld aanvaard, dan geldt het als aangenomen; 3 civiel procesrecht: ~ van instantie (Brv art. 277, 278), rechtsmiddel dat ten dienste staat van een eiser, die bemerkt, dat hij een fout in de dagvaarding heeft gemaakt; op de dienende dag concludeert hij dan niet voor eis en wordt in de kosten veroordeeld; vervolgens kan hij een verbeterde dagvaarding uitbrengen, want door ~ vervalt zijn vordering niet; 4 verzekeringsrecht: ~ van verhaalsrecht (WvK art. 284), een verzekeraar, die de schade van een verzekerd voorwerp betaald heeft, treedt in de rechten die de verzekerde ter zake van die schade tegen derden mocht hebben, voorzover die schade door de verzekeraar werd vergoed (subrogatie), dus niet bijvoorbeeld in het recht tot verhaal van het eigen risico door de verzekerde; doorgaans doet de verzekerde daarvan ~ zodat de verzekeraar bevoegd is alle schade op de dader te verhalen; eventueel vindt achteraf een verrekening plaats; 5 strafproces: ~ van rechtsmiddelen, een verklaring van verdachte of OM, dat zij geen gebruik zullen maken van hun bevoegdheid om een rechtsmiddel (verzet, hoger beroep, cassatie) in te stellen; 6 staatsrecht: ~ van koningschap (GW 27, 28), geschiedt niet slechts door een uitdrukkelijk daartoe te kennen gegeven besluit van de koning maar ook door het aangaan van een huwelijk buiten bij de wet verleende toestemming.


Aftrek van preventieve hechtenis
Aftrek van preventieve hechtenis (Str art. 27) de bevoegdheid toegekend aan de strafrechter om bij zijn uitspraak te bepalen dat de tijd die de veroordeelde voor de tenuitvoerlegging van die uitspraak in voorlopige hechtenis heeft doorgebracht, geheel of gedeeltelijk van de straftijd zal worden afgetrokken.


Aftrek van voorbelasting
Aftrek van voorbelasting (art. 15 en 16 Wet OB), door een ondernemer in mindering brengen van de omzetbelasting die andere ondernemers hem in rekening hebben gebracht; bij verkoop van goederen draagt dus een ondernemer alleen het verschil tussen de in- en verkoop OB af; het Besluit Uitsluiting Aftrek omzetbelasting (BUA) van 23 september 1968 zondert in art. 1 van vooraftrek uit van goederen of diensten a. voor het voeren van een zekere staat; b. gedaan als giften of relatiegeschenken aan niet volledig aftrekgerechtigden; c. ten dienste van verstrekkingen aan het personeel (niet in de vorm van voedsel of vervoer);  wel is ~ toegestaan indien alle prestaties te zamen voor eenzelfde belanghebbende in een bepaald jaar niet meer dan ƒ500, hebben belopen (art. 4 BUA).


Aftrekbare kosten
Aftrekbare kosten (art. 35, lid 1 Wet IB), op de inkomsten van een belastingplichtige drukkende kosten, voor zover zij zijn gemaakt tot verwerving, inning en behoud van die inkomsten en in hun totale omvang niet hetgeen gebruikelijk is overtreffen; zij komen slechts voor aftrek in aanmerking voor zover zij meer bedragen dan hetgeen personen die soortgelijke inkomsten genieten, maar voor het overige in dezelfde omstandigheden verkeren, deswege plegen te maken;  Gebruikelijkheidscriterium; voor vele kosten zijn forfaitaire bedragen en/of beperkingen van aftrek in de wet vastgelegd (art. 36 Wet IB); voor aftrekbare giften zie art. 47 Wet IB.


Afvalstoffen
Afvalstoffen (Wet Milieubeheer art. 10.1  10.47, S. 1994, 80), algemeen uitgangspunt is dat de vervuiler betaalt zodat een ieder die ~ produceert of doet ontstaan verantwoordelijk is voor dat afval, zelf zorg dient te dragen voor een verantwoorde verwijdering en verwerking en de daarmee gepaard gaande kosten dient te dragen; onderscheid wordt gemaakt tussen huishoudelijk afval, autowrakken en bedrijfsafval; heffingen: a een reinigingsheffing voor het ophalen van huisvuil; b een vergunningenheffing en c een produktheffing.


Afwezige
Afwezige (art. 1:409 BW), degene die zijn woonplaats heeft verlaten (opgebroken); is dat geschied zonder voldoende orde op het bestuur van zijn goederen te stellen, terwijl daarin noodzakelijkerwijs geheel of gedeeltelijk moet worden verzien dan benoemt de rechtbank van zijn verlaten woonplaats, op verzoek van belanghebbenden of op vordering van het openbaar ministerie, een bewindvoerder teneinde het bewind over het geheel of een gedeelte van de goederen van de ~ te voeren en diens overige belangen waar te nemen.


Afwezigheid, ongeoorloofde
Afwezigheid, ongeoorloofde (art. 96  103 Wb. van Militair Strafrecht), het zich onttrekken aan de vervulling van dienstverplichtingen; wordt onderscheiden in opzettelijke afwezigheid in tijd van vrede en in tijd van oorlog; het delict kan ook door nalatigheid worden gepleegd.


Afzender
Afzender 1 bij rechtshandeling (art. 3:37, lid 3 BW), het zoek raken of te laat besteld worden van een brief is in beginsel voor risico van de ~, tenzij zulks het gevolg is van een handeling van de geadresseerde, van een persoon voor wie hij verantwoordelijk is of van omstandigheden die zijn persoon betreffen en die rechtvaardigen dat hij het nadeel draagt; 2 bij vervoer (art. 8:20 BW); een ~ dient er voor te zorgen dat de te verzenden goederen en de daarbij behorende documenten tijdig ter beschikking van de vervoerder komen (art. 8:24, 27 BW; hij dient voor zover nog nodig de vervoerder tijdig in te lichten omtrent gegevens die voor de vervoerder van belang zijn.


Agaath-regeling
Agaath-regeling,  Tante Agaath regeling


Agent
Agent, algemeen:  persoon handelende voor een ander (natuurlijk of rechts -) persoon: lasthebber; vertegenwoordiger; ~ van een vreemde staat: diplomatiek vertegenwoordiger van lage rang; ~ van politie (Politiewet 1993, S. 1994, 145, art. 3 sub a): lagere ambtenaar van politie, aangesteld voor de politietaak;  Gevolmachtigd ~, Handelsagent (art. 7:428 e.v. BW).


Agent-provocateur
Agent-provocateur, lokbeambte; functionaris die een strafbaar feit (meestal een drugsdelict) uitlokt om een verdachte onder controleerbare omstandigheden op heterdaad te kunnen betrappen; onrechtmatig indien het opzet bij de verdachte eerst door optreden van de ~ werd gewekt (HR 4-12-1979, NJ 1980, 356, Tallon-arrest);  Undercover-agent.


Agentschappen
Agentschappen, in het kader van de verzelfstandiging van overheidsdiensten en directies zijn deze omgevormd tot ~; zij hebben een grotere zelfstandigheid en maken een betere bedrijfsvoering mogelijk; voorbeelden: het Centraal Justitieel Incassobureau, het Rijksarchief, het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen en de Dienst Gebouwen, Werken en Terreinen van het ministerie van Defensie.


Agentuurovereenkomst
Agentuurovereenkomst (art. 7:428  445 BW), overeenkomst tussen een principaal en handelsagent waarbij de eerste aan de laatste opdraagt voor een bepaalde of onbepaalde tijd tegen beloning bij totstandkoming van overeenkomsten te bemiddelen en deze eventueel op naam en voor rekening van de principaal te sluiten zonder aan de laatste ondergeschikt te zijn; zie voor: aansprakelijkheid van agent: art, 7:429 BW; concurrentiebeding: art. 7:443 BW; delcrederebeding: art. 7:429, lid 2 BW; documentatiemateriaal voor agent: art. 7:430 BW; dringende reden voor ontslag geven of nemen van agent: art. 7:430 BW; gewichtige reden voor ontslag van agent: art. 7:439 BW; gouden handdruk: art. 7:440, lid 3 BW; indirecte orders: art. 7:lid 1 sub b; inzage boeken door agent: art. 7:433 BW; klantenkring: art. 7:431, lid 1 sub c; nabestellingen: art. 7:431, lid 2 BW; opzegging van de ~: art. 8: 437 BW; provisie van agent: art. 7:431 e.v. BW; rayonvergoeding: art. 7:434, lid 1 sub c, 442 BW; schadeloosstelling of volledige schadevergoeding van ~: art. 7:441 BW; te verwachten terugloop van orders: art. 7:430, lid 2 BW; verplichtingen van principaal jegens ~: art. 7:430 BW.


Ageren
Ageren, als eiser een rechtsvordering instellen; `uit (ex) art. X ~': zijn vordering op artikel X baseren.


Agio
Agio (opgeld), het positieve koersverschil van enige waar, enige valuta of deviezen, boven de normale prijs of de pari-koers; tegengestelde: disagio; agiobonus: verhoging van het uitstaande aandelenkapitaal door uitkering in aandelen ten laste van de agio-reserve; op deze wijze wordt aan aandeelhouders belastingvrij de waardestijging van een aandeel ter beschikking gesteld (art. 29 Wet IB); agioreserve (art. 2:373 BW), reserve door storting van contanten ter verkrijging van nieuwe aandelen tegen een hogere koers dan de nominale, of naar aanleiding van de inlevering van in aandelen converteerbare obligaties.


Agrarisch grondverkeer, wet -
Agrarisch grondverkeer, wet  (S. 1981, 248) regeling inzake toetsing bij vervreemding van landbouwgronden en natuurterreinen; de ~ verleent een voorkeursrecht aan het Bureau beheer landbouwgronden bij de verwerving van genoemde gronden en terreinen.


Agrarisch recht
Agrarisch recht, geheel van rechtsregels betreffende de landbouw, de landelijke eigendommen, zoals pachtrecht en ruilverkavelingsrecht, gespreid over diverse rechtsgebieden (burgerlijk recht, bestuursrecht) en voornamelijk ter wille van het onderwijs in één verband gebracht.


Agreement
Agreement, afspraak, regeling, overeenkomst in niet (naar buiten) bindende vorm, niet in rechte afdwingbaar; ook: gentlemen's ~ : afspraak tussen fatsoenlijke lieden; afspraak alsvoren tussen staten, regeringen, resp. vooraanstaande personen of instellingen.


Agrément
Agrément, verklaring van geen bezwaar van het ontvangende land omtrent de persoon van een aan te wijzen diplomatieke vertegenwoordiger.


Agressie
Agressie, aanval, aanvalsoorlog, aanvallende oorlog: door het volkenrecht meer en meer beperkt.


Agressiedelicten
Agressiedelicten,  Ruwheidsmisdrijven.


Agressieve verkoopmethoden
Agressieve verkoopmethoden,  Colportagewet.


Akademie
Akademie, gezaghebbend lichaam inz. door de staat in het leven geroepen, tot behartiging van belangen van wetenschap en kunst; Koninklijke Nederlandse ~ van Wetenschappen (KB januari 1938 S. 390); Rijksacademie van Beeldende Kunsten.


Akkoord
Akkoord (Fw art. 138 e.v.), ~ in een faillissement door de gefailleerde aan zijn gezamenlijke schuldeisers aangeboden; door aanvaarding en homologatie eindigt het faillissement; een ~ is ook mogelijk bij surséance van betaling (art. 252 e.v. Fw) en ontneemt de schuldeisers hun vorderingsrecht op hetgeen het uitkeringspercentage te boven gaat; zie voor: executoriale titel van een vonnis van homologatie: art. 159, 274 Fw; homologatie: art. 150, 269b, 270 Fw; preferente vorderingen: art. 163, 257 Fw; vereiste meerderheid: art. 145, 268 Fw; voldoening akkoordpercentage: art. 171 Fw.


Akte
Akte 1 algemeen (art. 183, lid 1 Brv), ondertekend geschrift bestemd tot bewijs te dienen, zoals een kwitantie en orderbevestiging; onderscheiden in authentieke en onderhandse akten; zie voor: betwisting echtheid van ~: art. 186 Brv; bewijskracht van ~ (art. 67, 183 Brv); dwanguitgifte van ~: art. Brv art. 833 e.v.; dwingend bewijs van ~: art. 184 Brv; 2 in burgerlijk proces: ~ nemen, vragen, aantekening ervan vragen; ~ ter rolle, eenvoudige schriftelijke verklaring waarin een partij, bIijvoorbeeld nadat de voorgeschreven conclusies gewisseld zijn, alsnog een uitlating doet welke eigenlijk in een conclusie thuishoort, zoals een simpele ontkenning van enig door de tegenpartij aangevoerd feit of een bewijsaanbod; ~ tot referte, verklaring in een procedure, inhoudende dat tegen de vordering van de wederpartij geen verweer wordt gevoerd en dat men zich neerlegt bij het oordeel van de rechter; ~ tot verzoek van vermeerdering, vermindering of verandering van de eis (Brv art. 134); ~ van berusting, verklaring dat wordt afgezien van rechtsmiddelen tegen een rechterlijke uitspraak; ~ van compromis (art. 1020, 1021 Brv), geschrift waarbij partijen overeenkomen een tussen hen gerezen geschil aan arbiters ter beslechting op te dragen; ~ van procureur tot procureur (art. 147, lid 1 Brv), een door de procureur ondertekende schriftelijke mededeling, bestemd voor de procureur der tegenpartij, en aan deze per deurwaardersexploot ter kennis gebracht; in de confraternele omgang tussen advocaten wordt meestal van het uitbrengen van het exploot afgezien; 3 familierecht: ~ van adoptie: art. 1:21 BW; ~ van bekendheid (art. 1:59 BW), bewijs van identiteit, vereist voor de huwelijksvoltrekking bij onmogelijkheid de geboorteakte te vertonen; ~ van erkenning van een kind (art. 1:21, 223 BW); ~ van geboorte: art. 1: 17 e.v. BW; ~ van huwelijksaangifte (art. 1:43 BW), ~ door ambtenaar BS opgemaakt van de aangifte van ondertrouw; ~ van naamskeuze (art. 1:5, lid 6 BW), bepaalt de door een kind te voeren geslachtsnaam; ~ van overlijden (1:19 e.v. BW); ~ van stuiting (art. 1:54 BW) door betekening van een ~ aan de ambtenaar van de BS van een gemeente waar het huwelijk kan worden voltrokken; 4 EU: Europese ~ (Luxemburg 17 februari 1986/'s-Gravenhage 28 februari 1986),  Europese Akte; 5 Registratie wet 1970 S. 610, art. 2.


Akten van de Burgerlijke Stand
Akten van de Burgerlijke Stand (art.1:16 e.v. BW); authentieke akten van geboorte, huwelijk en overlijden; opgemaakt door een Ambtenaar van de Burgerlijke Stand.


Alcohol, rijden onder invloed van -
Alcohol, rijden onder invloed van  (art. 8 WvW 1994),  Rijden onder invloed, Ademanalyse


Aleatoir
Aleatoir, op kansrekening betrekking hebbend; aleatoire overeenkomst,  Kansovereenkomst, BW art. 7A:1812.


Algemeen belang
Algemeen belang 1 staatsrecht: (historisch) ~ als algemeen welzijn of gemene best, dienend als richtsnoer voor het handelen van de overheid; het probleem daarbij was dat het ~ niet objectief vaststelbaar bleek, zodat een overheid de term naar willekeur kon invullen; 2 bestuursrecht: ~ als toetsingsgrond voor overheidsbesluiten van lagere organen, die indruisen tegen de doelmatigheid of in strijd zijn met het ongeschreven recht (art. 132, lid 4 GW); 3 strafproces: opportuniteitsbeginsel: een besluit tot al of niet vervolgen van een verdachte moet zijn grondslag hebben in het ~ (art. 167, lid 2 en 242, lid 2 Sv), waarbij ~ nagenoeg neerkomt op hetgeen het OM op een bepaald moment het beste uitkomt (bijvoorbeeld vanwege overbelasting van een parket worden alle lichte zaken geseponeerd); 4 privaatrecht: maatschappelijk tegenover persoonlijk (partij-)belang (art. 3:12, 168, 185 BW), algemener: gemeenschapsbelang (art. 5:78 BW, art. 6:259 BW; art. 7:458 BW); veel pregnanter: `zwaarwegende maatschappelijke belangen' (art. 6:168 BW); 5 bij rechtspraak: dàt belang dat bij afweging van alle betrokken belangen het zwaarst weegt; zulks kan, maar behoeft niet een publiek belang te zijn; 6 heel in het algemeen: datgene wat uitgaat boven het particuliere belang (voorbeeld: art. 1:29b BW).


Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds
Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds (ABP), officiële naam: Stichting Pensioenfonds ~; voorheen overheidsinstelling, per 1 januari 1996 geprivatiseerd, gevestigd te Heerlen; ten laste van het fonds wordt pensioen verleend aan ambtenaren en met hen gelijkgestelden, ook aan hun weduwen en wezen; zie Wet privatisering ~ S. 1995, 639.


Algemeen verbindend verklaren
Algemeen verbindend verklaren, de werkingssfeer van een regeling uitbreiden tot degenen die daarbij geen partije waren; ~ van een CAO (Wet op het algemeen verbindend en het onverbindend verklaren van bepalingen van collectieve arbeidsovereenkomsten, S. 801, 1937, art. 2), besluit waarbij een Collectieve Arbeidsovereenkomst of een aantal artikelen daaruit ook verplicht wordt gesteld voor werkgevers en werknemers die geen lid zijn van een der organisaties die de CAO hebben afgesloten; voor ~ is vereist dat zij reeds geldt voor een belangrijke meerderheid der bedrijfsgenoten.


Algemeen Werkloosheidsfonds
Algemeen Werkloosheidsfonds (AWf, art. 103 WW), door het Tijdelijk instituut voor coördinatie en afstemming (Tica) beheerde en beadministreerde middelen ter dekking van de uitkeringen op grond van de WW, met uitzondering van de wachtgelduitkeringen; bij de premieheffing voor het ~ geldt voor het werkgeversdeel een franchise (in1996 ƒ100,).


Algemene aandeelhoudersvergadering
Algemene aandeelhoudersvergadering (art. 2:107 e.v. en 217 e.v. BW)  Aandeelhoudersvergadering.


Algemene Arbeidsongeschiktheidswet
Algemene Arbeidsongeschiktheidswet (S. 1990, 127), volksverzekering, geeft recht op een welvaartsvaste basisuitkering, als men na een jaar arbeidsongeschiktheid door ziekte ongeval of gebrek (nog) niet in staat is om te werken; de premie voor de AAW wordt door de belastingdienst geïnd.


Algemene beginselen van behoorlijk bestuur
Algemene beginselen van behoorlijk bestuur, ongeschreven gedragsregels voor de overheid; strijd ermee levert een beroepsgrond op bij administratieve rechtspraak en beroep; tot deze beginselen behoren o.a. het zich onthouden van détournement de pouvoir, dwz. het gebruiken van een bevoegdheid tot een ander doel dan waartoe die bevoegdheid gegeven werd (art. 3:3 Awb), verbod van willekeur: de instantie moet bij afweging van alle betrokken belangen in redelijkheid tot het besluit hebben kunnen komen en andere, in het algemeen rechtsbewustzijn levende beginselen van behoorlijk bestuur, zoals: het gelijkheidsbeginsel, het beginsel van de zorgvuldigheid, motiveringsbeginsel (de motivering moet het besluit kunnen dragen), het beginsel van de rechtszekerheid, het vertrouwensbeginsel (het door de administratie opgewekte vertrouwen mag in beginsel niet worden beschaamd), het beginsel van fair play in het verkeer met de burgers.


Algemene bepalingen
Algemene bepalingen (bouwwerken) 1 ~ voor de uitvoering van bouwwerken 1968 (ABB 1968), AVW 1968 met daarop aanvullende bepalingen; zie Nederlandse Staatscourant van 27 maart 1969 nr. 61; 2 ~ voor de uitvoering van bouwwerken (A.B.), deze algemene besteksbepalingen, vastgesteld door de directie van de wederopbouw en de bouwnijverheid op 18 mei 1945 en sindsdien herhaaldelijk gewijzigd, zijn een voorbeeld van standaardvoorwaarden in de bouwwereld; ~ bevatten administratieve bepalingen, voorschriften omtrent de uitvoering en voorschriften omtrent bouwstoffen.


Algemene bepalingen milieuhygiëne, Wet -
Algemene bepalingen milieuhygiëne, Wet ,  Milieubeheer, Wet


Algemene Kinderbijslagwet
Algemene Kinderbijslagwet (S. 1990, 128), wet die het recht op kinderbijslag regelt voor loontrekkenden en voor zelfstandigen.


Algemene Maatregel van Bestuur
Algemene Maatregel van Bestuur, een regeling bij Koninklijk Besluit uitgevaardigd met een algemene strekking, niet zijnde een wet in formele zin (GW art. 89). Over een voorstel van een ~ moet de Raad van State worden gehoord (art. 73, lid 1 GW); een ~ wordt afgekondigd in het Staatsblad (Bekendmakingswet S. 1988, 18, art. 3 sub b); het onderscheid tussen een ~ en andere Koninklijke Besluiten van algemene strekking is niet scherp; een ~ wordt ook wel groot KB genoemd in tegenstelling tot besluiten voor concrete gevallen die dan kleine KB's heten.


Algemene Nabestaandenwet
Algemene Nabestaandenwet (ANW, S. 1995, 690), vervangt de Algemene Weduwen- en Wezenwet (AWW); op grond van deze wet krijgen zowel een nagelaten weduwe als een weduwnaar (niet de met een nabestaande samenwonende), recht op een nabestaanden-uitkering zolang zij een huishouding voeren met een ongehuwd kind, < 18jaar; bij arbeidsongeschiktheid loopt het pensioen door, ook nadat het kind huwt of 18 jaar oud wordt; weduwen en weduwnaren die op 1 januari 1996 45 jaar of ouder waren, houden hun recht op een nabestaandenpensioen.


Algemene ouderdomswet
Algemene ouderdomswet (AOW),  Oudedagsvoorziening, geregeld in de ~.


Algemene overeenkomst inzake tarieven en handel
Algemene overeenkomst inzake tarieven en handel (GATT), organisatie, waarbij ruim 60 landen waren aangesloten, die ten doel had om door middel van onderhandelingen te komen tot het afbreken van tariefmuren en andere handelsbelemmeringen (Uruguay-ronde), thans World Trade Organization (WTO).


Algemene raad
Algemene raad (Advocatenwet art. 18), aan het hoofd van de Nederlandse orde van advocaten staat een uit negen leden bestaand lichaam,  Advocatuur.


Algemene rechtsbeginselen
Algemene rechtsbeginselen, door veralgemening van de in een bepaalde rechtsorde geldende rechtsregels kan men komen tot een beperkt aantal, niet verder te herleiden, basisprincipes de ~; zij dienen als richtsnoer voor oplossing van gevallen waarvoor in de wet expliciet geen regels te vinden zijn; ~ zijn evenals de rechtsregels aan plaats en tijd gebonden; rechtsbeginselen worden o.a. genoemd in art. 38 lid 3 van het Statuut van het Permanente Hof van Internationale Justitie als regels ter aanvulling en uitlegging van het verdragsrecht, niet tot beperking ervan.


Algemene Rekenkamer
Algemene Rekenkamer,  Rekenkamer, algemene.


Algemene Termijnenwet
Algemene Termijnenwet (1964 S. 314), regelt de berekening van termijnen die voorkomen in wettelijke bepalingen i.v.m. de zaterdag, de zondag en algemeen erkende feestdagen, zoals 5 mei (S. 70, 1982).


Algemene titel
Algemene titel (art. 3:80 BW), rechtsopvolging onder , Rechtsopvolging.


Algemene vergadering van aandeelhouders
Algemene vergadering van aandeelhouders (NV en BV), orgaan van vennootschappen; aan de ~ behoort, binnen de door de wet en de statuten gestelde grenzen, alle bevoegdheid, die niet aan het bestuur of aan anderen is toegekend (NV art. 2:107 BW; BV art. 2:217 BW); frekwentie: NV art. 2:108 BW, BV art. 2:218 BW; inhoud convocatie: NV art. 2:113, 114 BW, BV art. 2:223, 2:224 BW; zie voor oproep bij 	a kapitaalvermindering: NV art. 2:99, 100 BW, BV art. 2:208, 209 BW; b statutenwijziging: NV art. 2:123, BV art. 2:231 BW; plaats van vergadering: NV art. 2:116 BW; BV art. 2:226 BW; taak m.b.t. jaarrekening: NV art. 2:101, lid 3 BW, BV art. 2: 210, lid 3 BW; termijn voor oproeping: NV art. 2:115 BW; BV art. 225 BW; quorum: NV art. 2:120, 121 BW, BV art. 2:230, 231 BW.


Algemene vervoercondities
Algemene vervoercondities (AVC), gedeponeerde vervoersvoorwaarden, vastgesteld door de Stichting Vervoeradres te 's-Gravenhage, voor binnenlands vervoer van goederen per beurtvaart, tram en over de weg. Bij deze vervoercondities is in sterke mate rekening gehouden met de Wet overeenkomst wegvervoer (S. 1982, 670);  Vervoercondities.


Algemene voorschriften
Algemene voorschriften voor de uitvoering en het onderhoud van werken onder beheer van het departement van waterstaat (AV), van 25 maart 1938, algemene standaardvoorwaarden in de bouw; bevatten administratieve bepalingen, voorschriften omtrent de uitvoering van bouwwerken, voorschriften omtrent de uitvoering van waterbouwwerken, en voorschriften omtrent bouwstoffen,  Bouwrecht.


Algemene volmacht
Algemene volmacht (art. 3:62, lid 1 BW), omvat alle zaken van de volmachtgever en alle rechtshandelingen behalve die welke ondubbelzinnig werden uitgesloten.


Algemene Voorwaarden
Algemene Voorwaarden 1 handelskoop en consumentenkoop: bedingen die een gebruiker in de uitoefening van zijn beroep of bedrijf in overeenkomsten met zijn wederpartij pleegt te stellen; ook: standaardvoorwaarden, in of verkoopvoorwaarden, bestekvoorwaarden, leverings of bankcondities; de wettelijke regeling van de ~ in art. 6:231 e.v. BW is niet van toepassing op bedingen in arbeidsovereenkomsten en CAO's (art. 6:245 BW) en evenmin op grensoverschrijdende handelscontracten (art. 6:247 BW), tenzij de wederpartij/consument in Nederland woont; ~ zijn verbindend, ook al wist de gebruiker (of had hij moeten begrijpen) dat zijn wederpartij die voorwaarden niet kende (art. 6:232 BW), maar vernietigbaar, indien de wederpartij kan aantonendat de voorwaarden voor haar onredelijk bezwarend zijn of indien de gebruiker de wederpartij niet een redelijke mogelijkheid heeft geboden van die voorwaarden kennis te nemen (art. 6:233, 234 BW); zie voor met elkaar botsende ~ art. 6:225, lid 3 BW; 2 consumentenbescherming (art. 6:236 e.v. BW), voor de wederpartij die niet handelt in de uitoefening van bedrijf of beroep (consument) worden sommige bedingen zonder meer als onredelijk bezwarend (en dus vernietigbaar) aangemerkt (zwarte lijst, art. 6:236 BW) en andere worden dat behoudens tegenbewijs vermoed te zijn (grijze lijst, art. 237 BW); zie voor: bevoegde rechter: art. 6:241 BW; procedure inzake ~: art. 1003 e.v. Brv; toetsing op initiatief consumentenorganisaties: art. 6:240  242 BW; doorgaans bij de griffie van een rechtbank of KvK gedeponeerd; 3 in de bouw: ~ voor de uitvoering van werken 1968, AVW 1968, (Nederlandse Staatscourant van 27 maart 1969 nr. 61), omvatten de Uniforme Administratieve Voorwaarden voor de uitvoering van werken (UAV) en delen van de Algemene Voorschriften voor de uitvoering en het onderhoud van werken onder het beheer van het departement van waterstaat, vastgesteld bij beschikking van 25 maart 1938 benevens aanvullingen op deze algemene voorschriften.


Algemene Weduwen- en Wezenwet
Algemene Weduwen- en Wezenwet,  Weduwen- en wezenverzorging.


Algemene wet bestuursrecht
Algemene wet bestuursrecht (Wet van 4 juni 1992, S. 315, tekst geplaatst in S.1994, 1), bevat, ter uitvoering van art. 107 lid 2 GW, algemene bepalingen voor het administratief recht; de ~ geeft algemene regelingen voor de werkwijze van de bestuursorganen zelf, zoals die omtrent mandaat en delegatie en het toezicht op overheidsorganen; wat betreft het verkeer tussen burgers en bestuursorganen worden algemene eisen gesteld aan besluiten zoals een zorgvuldige voorbereiding, advisering, motivering en bekendmaking van beslissingen; bijzondere aandacht ontvangen de subsidies en de handhaving van bestuursbesluiten; verder wordt er een algemene regeling getroffen voor bezwaar en beroep, terwijl tenslotte  regels worden gegeven op het terrein van het administratief procesrecht; de ~ wordt in gedeelten (tranches) ingevoerd; de eerste twee tranches zijn vanaf 1 januari 1994 in werking en de derde tranche (hoofdstuk 1A en 5 en gedeelten uit de hoofdstukken 3 en 4) volgt in 1996.


Algemene wet bijzondere ziektekosten
Algemene wet bijzondere ziektekosten (AWBZ), Wet van 14 december 1967 (S. 1992, 392), volksverzekering voor bijzondere ziektekosten voor alle ingezetenen en enkele groepen niet-ingezetenen; ~ geeft aanspraak op verstrekkingen van geneesmiddelen en ter voorziening in geneeskundige behandeling, verpleging en verzorging, daaronder begrepen voorzieningen tot behoud, herstel of ter bevordering van de arbeidsgeschiktheid, of strekkende tot verbetering van levensomstandigheden.


Algemene wet gelijke behandeling
Algemene wet gelijke behandeling (S. 1994, 230), AWGB, verbiedt (in)directe discriminatie op grond van godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, nationaliteit, hetero- of homosexuele gerichtheid of burgerlijke staat op het gebied van: a arbeid in dienstverband; b toegang tot en ontplooiing binnen het vrije beroep; c zakelijk goederen- en dienstenverkeer; zie Besluit gelijke behandeling S. 1994, 657.


Algemene Wet inzake Rijksbelastingen
Algemene Wet inzake Rijksbelastingen 1959), geeft (grotendeels formele) regels voor alle Rijksbelastingen, met uitzondering van invoerrechten en accijnzen; ook de regeling van de richtige heffing staat in deze wet (art. 31 e.v. AWR).


Algemene wet op het binnentreden
Algemene wet op het binnentreden, Awob, S. 1994, 572, geeft, ter uitwerking van art. 12 GW, voorschriften die bij het binnentreden van een woning in acht moeten worden genomen; de hoofdregel is dat degene die wenst binnen te treden zich daaraan voorafgaand legitimeert en de reden van zijn bezoek meedeelt (art. 1 Awob); informeel binnenkomen is alleen toegestaan met uitdrukkelijk gevraagde en verleende toestemming van de bewoner; zonder toestemming mag, als het intredingsdoel het binnentreden `redelijkerwijs vereist' (art. 3, lid 3 Awob), binnengedrongen worden met een schriftelijke machtiging, af te geven door de PG bij het gerechtshof, door een OvJ of, in spoedeisende gevallen, door een hulpofficier van justitie; een machtiging kan achterwege blijven indien ter voorkoming of bestrijding van ernstig en onmiddellijk gevaar voor de veiligheid van personen of goederen terstond in de woning moet worden binnengedrongen; van het binnentreden moet een verslag worden opgemaakt; zie ook: Binnentreden, Inkijkoperatie.


Alibi
Alibi, bewering dat de verdachte ten tijde dat het strafbare feit moet zijn begaan zich elders heeft bevonden. Met `het alibi' duidt men aan zowel deze andere plaats alsook het bewijs daarvan.


Alimentatie
Alimentatie (BW art. 1:157  160, 169, 180, 392  408), bijdrage in de kosten van levensonderhoud, in beginsel jaarlijks automatisch aan het prijspeil aangepast, geïndexeerd, rustend op naaste (aan)verwanten, ouders, stiefouders, schoonouders en anderzijds kinderen en behuwdkinderen verder de (gewezen) echtgenoot (Echtscheiding) en verwekker van een niet-erkend kind (art. 1:394 BW);  Vaderschapsactie; degene door wiens schuld een ander om het leven gekomen is, heeft jegens de nagelaten betrekkingen die door de verslagene plachten te worden onderhouden, een plicht tot levensonderhoud (art. 6:108 BW, zie voor aftrekbaarheid: Wet IB art. 30, lid 1 sub c); zie voor: aftrekbaarheid ~ betaald aan familieleden: Wet IB art. 49, lid 1 letter a en lid 2, art. 9 en 10 Uitvoeringsbeschikking Wet IB; ~ overeenkomst: art. 1:158 e.v. BW; indexering: art. 1:402a BW; na scheiding van tafel en bed: art. 1:169 BW; bepaling hoogte ~: art. 1:397 e.v. BW; onderhoudsplicht tussen aanverwanten: art. 1:396 BW; onderhoudsplicht jegens studerende kinderen: art. 1:395a BW; onderhoudsplicht tussen ouders en kinderen: art. 1:245, 392, 404 BW; onderhoudsplicht van stiefouders: art. 1:395, 404 e.v. BW; rangorde tussen alimentatieplichtigen: art. 1:392, 400 BW; tussen bloed en aanverwanten: art. 1:392 e.v. BW; tussen echtgenoten: art. 1:81 e.v., 392 e.v. BW; voor natuurlijk, niet erkend kind: art. 1:394, 405 e.v. BW.


Alimentatieverdragen
Alimentatieverdragen 1 Verdrag inzake de erkenning en de tenuitvoerlegging van uitspraken over onderhoudsverplichtingen (Trb. 1974, 85); 2 Verdrag inzake de wet die van toepassing is op onderhoudsverplichtingen (Trb. 1974, 86), goedkeuringswet: S. 535, 1980.


Alimentatieverplichting
Alimentatieverplichting (art. 2:392 BW), bestaat van rechtswege ten laste van bepaalde categorieën van verwanten: ouders, schoonouders, stiefouders, kinderen en behuwd-kinderen of kunnen bij overeenkomst tussen gewezen echtgenoten of echtgenoten die gescheiden leven worden vastgesteld (art. 1:395 BW); een beding in een dergelijke overeenkomst dat zij niet door de rechter kan worden gewijzigd, kan desondanks door de rechter worden aangepast op grond van een zo ingrijpende wijziging in de omstandigheden van degene die onderhouden wordt dat hij naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid niet langer aan dat beding gehouden mag worden (art. 1:159, lid 3 BW); de ~ is voor hen die na 1 juli 1994 gescheiden zijn, behouden verlenging door de rechter, beperkt tot twaalf jaar; voor hen die eerder gescheiden zijn is het maximum vijftien jaar (art. 1:157 BW).


Aliud
Aliud, iets anders (dan het verschuldigde).


All Risks
All Risks, verzekeringen, die alle risico's moeten dekken.


Alleenrechtspraak
Alleenrechtspraak, een zaak dient voor één rechter (de enkelvoudige kamer); 1 civiel proces: in eerste aanleg is ~ hoofdregel (art. 288a Brv); alleen als de zaak naar het oordeel van de rechter ongeschikt is voor beslissing door de enkelvoudige kamer, verwijst hij haar naar de meervoudige kamer; vonnissen, gewezen door een meervoudige kamer kunnen door de rolrechter worden uitgesproken; 2 strafproces: geringe zaken worden in eerste aanleg afgedaan door alleenbeslissende rechters, voor overtredingen is dat de kantonrechter, voor misdrijven waarvoor niet meer dan zes maanden wordt opgelegd, de politierechter; daarenboven fungeren er een kinderrechter en een economische politierechter; een zaak in hoger beroep wordt veelal afgedaan door een meervoudige kamer; 3 administratief proces (art. 8:61 Awb): regel is behandeling voor de meervoudige kamer, maar direct duidelijk liggende zaken kunnen buiten de openbare terechtzitting om door één rechter worden afgedaan (art. 8:54 Awb).


Alleenstaande-ouderaftrek
Alleenstaande-ouderaftrek (art. 55, lid 5 Wet IB), Tariefgroep 4, aftrek voor een binnenlands belastingplichtige die geen huishouding voert met een partner, maar wel in het kalenderjaar gedurende > 6 maanden een huishouden heeft gevoerd met een kind, jonger dan 27 jaar, dat in belangrijke mate door hem werd onderhouden; verricht een belastingplichtige werkzaamheden buiten het huishouden en behoort tot zijn huishouden een kind, jonger dan 12 jaar, dan valt de belastingplichtige in Tariefgroep 5 en heeft hij recht op een aanvullende ~, mits het jeugdige kind in het belastingjaar gedurende meer dan zes maanden tot zijn huishouding heeft behoord; zie Wet LB art. 20, lid 2 sub d en lid 4.


Allonge
Allonge, aangehecht verlengstuk van een cheque of wissel ten behoeve van de endossementen en van het aval (WvK art. 112, 193 lid 1, 203 lid 1).


Alluvio
Alluvio (art. 5:29 BW), langzame aanslibbing van grond aan oevers;  Aanwas, aanslibbing.


Alternatief
Alternatief, keuze uit niet meer dan twee mogelijkheden: 1 strafproces: alternatieve bewezenverklaring, niet toegestane formulering in een strafvonnis waarbij zowel het ene als het andere telast gelegd feit wordt bewezen verklaard, bijvoorbeeld: diefstal althans verduistering; alternatieve sanctie (Str art. 9, lid 1 sub 4°), het als straf verrichten van onbetaalde arbeid ten algemenen nutte; kan slechts worden opgelegd nadat de verdachte daarom heeft verzocht (art. 22c Str);  Dienstverlening; alternatieve telastlegging, dagvaarding waarbij wordt telastegelegd dat verdachte `of dit of dat feit' heeft gepleegd, bv diefstal, althans verduistering; 2 verbintenissenrecht: alternatieve verbintenis (BW art. 6:17 e.v.), verbintenis waarbij de schuldenaar verplicht is tot het verrichten van één van twee of meer aangewezen prestaties, ter keuze van hemzelf, van de schuldeiser of van een derde met dien verstande dat door het verrichten van deze ene prestatie aan de verbintenis is voldaan; tegenstelling: de eenvoudige, zuivere verbintenis.


Altijddurende rente
Altijddurende rente (BW art. 7A:1807 e.v.), rentekoop: overeenkomst waarbij de gelduitlener interessen bedingt tegen betaling van een hoofdsom welke hij aanneemt niet terug te zullen vorderen; de rente is van de kant van de schuldenaar aflosbaar.


Ambassadeur
Ambassadeur, diplomatiek vertegenwoordiger met de hoogste rang; vroeger beschouwd als de persoonlijke vertegenwoordiger van de vorst.


Ambt
Ambt, functie, werkgebied van de overheid in het algemeen (`het ambt der overheid') of van enig orgaan in het bijzonder; enger: de taak van een ambtenaar, ambtelijke positie; vroeger ook: ambtsgebied in territoriale zin, rentambt; vgl. ambacht.


Ambtelijk bevel
Ambtelijk bevel (Str art. 43), aanwijzing afkomstig van een ambtenaar, van een met gezag bekleed orgaan of persoon.


Ambtenaar
Ambtenaar, degene die is aangesteld in openbare dienst om hier te lande werkzaam te zijn, met uitsluiting van arbeidscontractanten en van bepaald aangewezen functionarissen (Ambtenarenwet 1929 S. 1994, 5 art. 1); in andere wetten afwijkende omschrijvingen: Str art. 84: in het strafrecht worden onder ambtenaren begrepen alle verkozen bestuurders, scheidsrechters, en allen die tot de gewapende macht behoren; art. 374 Str: ~ der telegrafie.


Ambtenaar van de burgerlijke stand
Ambtenaar van de burgerlijke stand (art. 1:16  29d BW), beëdigd gemeente-ambtenaar, belast met het in ontvangst nemen van verklaringen en het constateren van te zijnen overstaan door partijen (huwenden) verrichte rechtshandelingen aangaande de burgerlijke staat, en het deswege opmaken van akten; zie voor: ambtsdelicten ~: art. 465 e.v. Str; berechting ~ door de burgerlijke rechter: art. 511a BW;  Schijnhuwelijk.


Ambtenaren van Staat
Ambtenaren van Staat, ambtenaren verbonden aan de Raad van State (Wet op de Raad van State, art. 11 e.v.).


Ambtenarengerecht
Ambtenarengerecht (Ambtenarenwet 1929 S. 530 art. 4-oud), voorheen administratiefrechtelijk college, dat in eerste aanleg besliste over klachten van ambtenaren over besluiten, handelingen en weigeringen van overheidsorganen; per 1 juli 1992 geïncorporeerd in de arrondissementsrechtbanken.


Ambtenarenwet 1929
Ambtenarenwet 1929 (S. 1994, 5), regelt de rechtstoestand van ambtenaren; ambtenaar in de zin van deze wet is degene die werd aangesteld om in openbare dienst werkzaam te zijn.


Ambtscostuum
Ambtscostuum,  Costuum.


Ambtsdwang
Ambtsdwang (art. 365, 366 Str), knevelarij, misbruik van macht door een ambtenaar; minder juist ook wel gebruikt voor met geweld of bedreiging met geweld een ambtenaar dwingen tot of doen of nalaten van ambtsverrichtingen (art. 179 e.v. Str).


Ambtsedig
Ambtsedig, onder ambtseed; ~ proces-verbaal, of een verklaring in rechte: op de ambtseed door een functionaris opgemaakt of afgelegd (dergelijke ambtsedige verklaringen behoeven niet voor de rechter opnieuw onder ede afgelegd te worden).


Ambtsgeheim
Ambtsgeheim (art. 272 Str), geheim waarvan iemand weet of redelijkerwijs moet vermoeden, dat hij dat uit hoofde van zijn  (vroeger) ambt verplicht is te bewaren; beroep op een ~ ontheft van de verplichting tot getuigen in rechte (art. 191, lid 2, sub b Brv, art. 218 Sv, art. 8:29 Awb); onzeker is of een ~ ook een verschoningsplicht geeft;  Beroepsgeheim, standsgeheim.


Ambtshalve
Ambtshalve 1 rechter, een rechter wordt geacht ~ met het recht op de hoogte te zijn; zulks geldt echter niet voor andere publiekrechtelijke besluiten; naarmate een rechter zich in een proces minder lijdelijk moet opstellen zal hij meer grijpen naar het middel van ~ onderzoek en het ~ gegeven bevel; 2 belastingrecht (art. 11 lid 2 AWR): het door de inspecteur eigener beweging opleggen van een aanslag (~ aanslag) omdat hij niet over ter zake dienende gegevens beschikt (zoals een aangifte); zie ook art. 65 AWR: ~ vermindering aanslag.


Ambtsmisdrijf
Ambtsmisdrijf (Str art. 355  380), misdrijf, betrekking hebbend op de ambtsvervulling door een verdachte ambtenaar (Str boek II, titel XXVIII), zoals het medeondertekenen van koninklijke besluiten of beschikkingen door ministers wetende dat daardoor de grondwet of andere wetten of  AMVB's worden geschonden, het door de bevelhebber der gewapende macht weigeren te voldoen aan een vordering van het bevoegde burgerlijk gezag, de onder zijn bevel staande macht in te schakelen, het door ambtenaren verduisteren van gelden,  vervalsen van boeken, wegmaken van bewijsstukken,  aannemen van giften, plegen van knevelarij, bevrijden van gevangenen en onwetig iemand van zijn vrijheid beroven; te onderscheiden van het oneigenlijke ~  een commuun delict waarbij de dader gebruik maakt van macht, gelegenheid of middel hem door zijn ambt geschonken of een bijzondere ambtsplicht schendt (Str art. 44).


Ambtsovertreding
Ambtsovertreding (Str art. 462  468), overtreding betrekking hebbend op de ambtsvervulling van de verdachte.


Ambtsplicht
Ambtsplicht (Str art. 44), schending van een ~ of het gebruik van macht, gelegenheid of middel door het ambt geschonken kan grond voor strafverhoging opleveren; de straf kan met een derde worden verhoogd, afgezien van eventuele tuchtrechtelijke gevolgen.


Ambtszegel notaris
Ambtszegel notaris, iedere notaris dient een ambtszegel te hebben, hetwelk het koninklijk wapen moet bevatten en in het randschrift naam, voornaam, ambt en standplaats van de notaris. Dit zegel moet op alle van hem uitgaande stukken worden gedrukt (Wet op het Notarisambt S. 20, 1842 art. 45).


Ambulancevervoer
Ambulancevervoer, vervoer van zieken en ongevalsslachtoffers en hun begeleiders met in het bijzonder voor het vervoer daarvan ingerichte motorvoertuigen. Regels ter bevordering van een doelmatig ~ staan in de Wet Ambulancevervoer (S. 369, 1971) en in Eisenbesluit ambulancevervoer S. 414, 1976).


Amendement
Amendement (art. 84 lid 2 GW en art. 96  103 RvO II), voorstel tot wijziging in de Tweede Kamer en de Verenigde vergadering bij de behandeling van een voorstel van wet; recht van ~ komt ook toe aan de Gevolmachtigde Minister en de bijzondere gedelegeerden (afgevaardigden van de volksvertegenwoordigingen van de Nederlandse Antillen of van Aruba, Statuut art. 17, 4e lid en 19).


Amnestie
Amnestie (art. 122 GW, lid 2), algemene kwijtschelding van straffen wegens strafbare feiten, uitgesproken onafhankelijk van onderzoek en berechting (in tegenstelling tot gratie); ~ is slechts mogelijk bij wet.


Amortisatie
Amortisatie (art. 2:99, 100 BW) gehele of gedeeltelijke teruggave van hetgeen op aandelen is gestort: slechts toegestaan na statutenwijziging; afgestempelde aandeelbewijzen worden wel vervangen door amortisatiebewijzen of `lappen'.


Ampliatie
Ampliatie, duplicaat; ook: nieuwe grosse van een notariële akte naar een aan de notaris voorgelegde grosse.


Analogisch
Analogisch, veralgemenen van een bijzondere regel en toepassen op een vergelijkbare situatie, redenering naar analogie, analogische wetstoepassing: (overeenkomstige, uitbreidende) toepassing; niet toegestaan is het met behulp van ~ toepassen van een strafbepaling, andere, daar niet onder vallende feiten tot strafbare feiten te maken (Str art. 1 lid 1, art. 16 GW).


Angaria, jus -
Angaria, jus , vordering door een oorlogvoerende staat van neutrale schepen voor oorlogsgebruik.


Animus
Animus, wil, a bezit (art. 3:107 BW): de uit uiterlijke omstandigheden kenbare wil eigenaar te zijn (~ domini sibi habendi); ~ possidendi, de wil van de bezitter om als eigenaar te worden aangemerkt; b schenking (art. 7A:1703 lid 1 BW): ~ donandi, de wil om te bevoordelen, vrijgevigheid.


Annexatie
Annexatie 1 volkenrecht: inlijving van vreemd grondgebied bij het eigen territoir, zowel feitelijk alsook (tevens) rechtens; ~ kan geschieden bij verdrag, door debellatio of door occupatie; 2 gemeentelijk territoir: bij wet vergroten van een gemeente ten koste van een of meer andere (GW art. 123 lid 2).


Annotatie
Annotatie, noot (onder een arrest)


Annuïteitenrente
Annuïteitenrente (art. 45, lid 1 sub f Wet IB), bij een geldlening wordt periodiek een vast bedrag aan rente (en aflossing) betaald; omdat door de aflossing het renteonderdeel van de afbetaling voortdurend daalt, vermindert ook het bedrag dat jaarlijks aan rente aftrekbaar is; bij ministeriële resolutie is evenwel toegestaan de in totaal te betalen rente gelijkelijk over de aflossingsjaren te spreiden; ~ komt veel voor bij hypotheek, men spreekt dan van een annuïteitenhypotheek.


Anonieme dagvaarding
Anonieme dagvaarding (art. 4 sub 12o Brv), mogelijk van diegenen die tot ontruiming gedagvaard worden van een gebouw of woning waarin zij zonder recht of titel verblijven (krakers).


Anonieme getuige
Anonieme getuige, getuige in een strafproces, wiens identiteit voor de verdachte en diens raadsman geheim wordt gehouden, meestal omdat hij zich door de verdachte bedreigd gevoelt; de (lichtvaardige) wijze waarop de Nederlandse justitie gebruik maakte van een ~ is gewraakt door het Europese Hof voor de rechten van de mens (Zaak Kostovski, EHRM 20 november 1989, NJ 1990, 245); op grond daarvan zijn de artikelen 226a  f Sv ingevoegd en dient de R.-C. te onderzoeken of er sprake is van een serieuze bedreiging; zo ja, dan behoeft de ~ niet op de openbare terechtzitting te verschijnen en mag zijn onder ede afgelegde (anonieme) verklaring voor de R.-C. door de strafrechter als volwaardig bewijs tegen de verdachte worden gebruikt; ook deze regeling staat op gespannen voet met EVRM art. 6 en BUPO art. 14, omdat er van het recht tot ondervragen van de getuigen à décharge door (de raadsman van) de verdachte weinig overblijft en omdat niet wordt voldaan aan de eis dat de beslissende rechter zich ter zitting zelfstandig een oordeel moet kunnen vormen over de betrouwbaarheid van een getuige.


Anonieme verdachte
Anonieme verdachte (art. 61a  61c Sv), toegestane identificatiemiddelen van een ~ zijn: fotograferen en het nemen van vingerafdrukken en lichaamsmaten;  ook mag een ~ ter identificatie worden gefouilleerd en mag zijn bagage worden onderzocht; hij kan daartoe maximaal zes uur extra voor verhoor worden opgehouden.


Anonieme werknemer
Anonieme werknemer (art. 26a Wet LB), voor werknemers die niet met name op de loonlijst willen staan (omdat zij bijvoorbeeld hun alimentatieverplichtingen niet willen nakomen) geldt een bijzonder belastingtarief (zgn. straf- of onbekendentarief) van 60%, zodat deze anonimiteit nauwelijks nog voordelen biedt.


Antecedenten
Antecedenten 1 rechtspraak: voorafgaande (vergelijkbare) gevallen; ~ of precedenten; eerder besliste gevallen van gelijke of overeenkomstige aard, die dus als voorbeeld en/of richtsnoer kunnen dienen; jurisprudentie is door ~ ontstaan; 2 strafrechtelijk verleden (Wet op de Justitiële documentatie en op de verklaringen omtrent het gedrag, S. 395, 1955, art. 5), antecedentenonderzoek, onderzoek naar iemands moraliteit en politieke betrouwbaarheid i.v.m. zijn sollicitatie naar vertrouwensfuncties bij de overheid.


Antedateren
Antedateren, een akte of ander geschrift op een eerdere datum stellen dan met de werkelijkheid overeenkomt; soms (maar niet altijd) ter misleiding.


Anticipatie
Anticipatie (Brv art. 136), 1 vervroeging van de terechtzitting; verkorting door de verweerder van de termijn waartegen hij oorspronkelijk door de eiser opgeroepen is; zie ook: art. 353 Brv (hoger beroep) en art. 408 Brv (beroep in cassatie); 2 ~ van tegenbewijs doet zich voor als een partij in een burgerlijk proces door eigen toedoen belast wordt met het bewijs van het tegendeel van zekere feiten die overigens niet aan hem te bewijzen zouden staan; 3 voorlopige erkenning van een stelling als waar, in afwachting van nader bewijs.


Anticipatory breach
Anticipatory breach (art. 6:80 BW), het recht van een schuldeiser om op voorhand (voordat zijn vordering opeisbaar is) de rechtsgevolgen van niet-nakoming tegen zijn schuldenaar in te roepen, ingeval aannemelijk is, dat de schuldenaar niet aan zijn verplichtingen zal (kunnen) voldoen; bij vrees voor niet betaling door de koper: art. 7:34 BW.


Anticiperen
Anticiperen, vooruitlopen op een termijn of een toekomstige gebeurtenis; anticiperende interpretatie, uitleg waarbij vooruit gegrepen wordt op een wetsbepaling welke nog geen rechtskracht heeft.


Anti-cumulatieregeling
Anti-cumulatieregeling (art. 14, lid 5, Wet VB), bij beschikking kan de inspectie over een bepaald jaar vermogensbelasting teruggeven voorzover deze te zamen met de IB en de premie Volksverzekeringen meer bedroeg dan 68% van het belastbare inkomen van dat jaar; daarbij wordt evenwel geen rekening gehouden met hetgeen boven de ƒ20.000, aan rente van het belastbaar inkomen werd afgetrokken.


Antidotaal rekwest
Antidotaal rekwest (art. 429h Brv), tegenverzoek, verweerschrift ingediend door een procespartij ter bestrijding van een verzoek door zijn wederpartij gedaan, teneinde de inwilliging daarvan te verhinderen (vaak alleen: `het ~').


Antikiesregel
Antikiesregel (internationaal privaatrecht), door de Nederlandse rechtspraak gevolgde regel dat indien de in aanmerking komende rechtsstelsels tot hetzelfde resultaat leiden, geen conflictenregel behoeft te worden geselecteerd.


Antinomie
Antinomie, onderlinge tegenspraak tussen twee of meer rechtsregels, waarin door interpretatie de oplossing gezocht moet worden.


Antropologie, Criminele -
Antropologie, Criminele , richting in de criminologie die de oorzaak van de misdadigheid vooral zoekt in de lichamelijke en geestelijke eigenschappen van de dader; stichter: Cesare Lombroso (Verona 1835  Turijn 1909).


Antropometrisch signalement
Antropometrisch signalement, signalement samengesteld uit uitwendig waarneembare lichaamsgegevens, inz. afmetingen;  Dactyloscopisch signalement.


Antwoord
Antwoord, burgerlijk proces (art. 141 Brv), conclusie van ~, als verweer van gedaagde op de conclusie van eis van eiser.


Apanages
Apanages, inkomen, dat enkele niet-regerende leden van het Koninklijk Huis uit de staatskas genieten (art. 40 GW); zie Wet Financieel Statuut van het Koninklijk Huis S. 701, 1972.


Apatridie
Apatridie, staatloosheid, het niet bezitten van enig staatsburgerschap; ~ kan aangeboren zijn als gevolg van verschillen in de nationaliteitswetgeving van bepaalde landen, maar kan ook ontstaan doordat iemand zijn nationaliteit verliest; verdrag tot beperking van de ~ (New York 30 augustus 1961, Trb. 1967, 124, zie ook Trb. 1974, 32 (overeenkomst van Bern inzake beperking van het aantal gevallen van staatloosheid), goedkeuringswetten in S. 627, 1984.


A posteriori
A posteriori, achterna, achteraf bezien; tegenstelling: a priori.


Apostille
Apostille, zegel, waarborgstempel op een geboorteakte.


Apotheker
Apotheker (Wet BIG art. 3, lid 1 en art. 22, 23), titel voorbehouden aan degene die inhet door het ministerie van WVC bijgehouden register voor apothekers staat ingeschreven (art. 4 Wet BIG); een ~ valt onder het wettelijk tuchtrecht (art. 47, lid 2 Wet BIG).


Appartementseigenaar
Appartementseigenaar (art. 5:106, lid 4 BW) gerechtigde tot een appartementsrecht, van rechtswege lid van de vereniging van eigenaars (art. 5:124 e.v. BW); zie voor: aansprakelijkheid ~: art.5:113 BW; bevoegdheden ~: art. 5:118 e.v. BW; bijdrageregeling: art. 5:113, lid 2 BW; exploot aan ~: art. 5:134 BW; gebruik gemeenschappelijke gedeelten: art. 5:128 BW; overdracht appartementsrecht door ~: art. 5:117 BW; recht tot verhuur e.d.: art. 5:120 BW; toelaten bestuurder en door hem aan te wijzen personen tot de afzonderlijke (woon)gedeelten: art. 5:132 BW: verandering aanbrengen in privé-gedeelte: art. 5:119 BW; vereniging van eigenaars: art. 5:124 e.v. BW; verplichtingen van ~ jegens elkaar: art. 5:108 BW.


Appartementsrecht
Appartementsrecht (art. 5:106, lid 3 BW), aandeel in een in appartementen gesplitst gebouw, waaraan verbonden is het recht van uitsluitend gebruik van een bepaald gedeelte van het gebouw (bv een flatwoning); zelfstandig registergoed (art. 5:117 BW), dat overgedragen en bezwaard kan worden (art. 5:114 BW); zie voor: ~ op recht van erfpacht of opstal: art. 5:115 BW; beslag op ~: art. 5:114, 142 lid 1 en 146 BW; erfdienstbaarheid op ~: art. 5:118 BW; overgang ~: art. 5:122 BW; uitwinning ~: art. 5:117 BW; vestiging: art. 3:89 j° art. 96 en 98 BW; vruchtgebruik van ~: art. 5:123 BW.


Appèl
Appèl, hoger beroep van ervoor vatbare vonnissen van een lagere rechter (Brv art. 332 e.v. Sv. art. 404 e.v. en 445 e.v.).


Appellant
Appellant, de procespartij die in hoger beroep komt: de eiser in beroep, tegenstelling: de geïntimeerde.


Appèlrechter
Appèlrechter, rechter in (hoger) beroep.


Approbatie
Approbatie, onder ~: onder voorbehoud van goedkeuring.


A priori
A priori, van te voren, bij voorbaat.


A quo
A quo, dies, terminus ~: begintermijn, begindatum; tijdstip waarop een zeker toestand of -mogelijkheid aanvangt: ad quem; vonnis, arrest ~; beslissing waartegen hoger beroep of beroep in cassatie is ingesteld.


Arbeid buitenlandse werknemer
Arbeid buitenlandse werknemer,  Tewerkstellingsvergunning.


Arbeid, onbetaalde - ten algemenen nutte
Arbeid, onbetaalde  ten algemenen nutte (Str art. 9, 14g, 22b  j, 27, 63a, 77g, 77m e.v.; Sv art. 326, 359),  Dienstverlening, alternatieve sanctie.


Arbeid, Raad van
Arbeid, Raad van,  Raad van Arbeid.


Arbeid, recht op -
Arbeid, recht op , sociaal grondrecht, dat de overheid verplicht voor voldoende werkgelegenheid te zorgen (Europees Sociaal Handvest art. 1, Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten art. 6).


Arbeid, Stichting van de
Arbeid, Stichting van de (art. 4, 6 en 10a Wet op het algemeen verbindend en het onverbindend verklaren van collectieve arbeidsovereenkomsten); toporgaan voor overleg en samenwerking op sociaal gebied tussen de centrale organisaties van het bedrijfsleven en tussen de ~ en de regering.


Arbeider
Arbeider (BW art. 7A:1637a), werknemer, ieder natuurlijke persoon die in dienst van een werkgever gedurende zekere tijd tegen loon arbeid verricht; in het BBA 1945 (art. 6) wordt onder ~ ook verstaan degene die buiten dienstverband persoonlijk arbeid verricht voor een ander, tenzij a hij dergelijke arbeid in de regel verricht voor meer dan twee anderen of b hij zich door meer dan twee andere personen (niet zijn echtgenote of bij hem inwonende verwanten of pleegkinderen) laat bijstaan of c deze arbeid van hen slechts van bijkomstige aard is; zie voor: boete te betalen door ~: art. 7A:1637u e.v., 1638r BW; concurrentiebeding ~: art. 7A:1637x BW; dringende reden voor ontslag van ~: art. 7A:1639p BW; gelijke behandeling ~: art. 7A:1637ij BW; getuigschrift voor ~: art. 7A:1638aa BW; gewichtige reden voor ontbinding: art. 7A: 1639w BW; kennelijk onredelijke beëindiging dienstbetrekking ~: art. 7A:1639s BW; kost en inwoning ~: art. 7A:1638t, 1638u BW; loon van ~: art. 7A:1637o e.v.; loonbetaling: art. 7A: 1638h e.v. BW; minderjarige ~: art. 7A:1637g en 1637h BW; onbetaald verlof ~: art. 7A:1638jj, 1638mm BW; ontslagverbod: art. 7A:1639e, 1639h, 1639o BW; opzegging ~: art. 7A:1639g e.v. BW; ouderschapsverlof ~: art. 7A: 1638oo BW; overlijden van de ~: art. 7A:1639l BW; proeftijd ~: art. 7A: 1639n BW; schadeloosstelling ~: art. 7A:1639o, 1639r BW; vakantie van ~: art. 7A:1639bb e.v. BW; verplichtingen van ~: art. 7A: 1639 BW; ziekte ~: art. 7A:1638c, 1638ij BW; zondagsarbeid door ~: art. 7A:1638w BW.


Arbeidersverzekering
Arbeidersverzekering, of werknemersverzekering, gebezigd in tegenstelling tot de algemene of volksverzekering; typerend voor een werknemersverzekering is dat de werkgever een deel van de premies draagt;  Sociale Verzekering.


Arbeidsbemiddeling
Arbeidsbemiddeling (Arbeidsvoorzieningswet, S. 1990, 402), het met elkaar in contact brengen van werkzoekenden en werkgevers, waarbij een overheidsinstantie, de regionale bureaus voor de arbeidsvoorziening, zijn ingeschakeld.


Arbeidscontract
Arbeidscontract,  Arbeidsovereenkomst (art. 7A: 1637a e.v. BW).


Arbeidscontractant
Arbeidscontractant (overheidsdienst) hij met wie door een overheidsinstantie een arbeidsovereenkomst naar burgerlijk recht is gesloten maar die niet aangesteld is als ambtenaar.


Arbeidsduur
Arbeidsduur (Arbeidswet 1919 S. 624) grotendeels geregeld in op de Arbeidswet gebaseerde algemene maatregelen van bestuur (werktijdenbesluiten); zie ook Europees Sociaal Handvest art. 2.


Arbeidsgeschil
Arbeidsgeschil 1 (Europees Sociaal Handvest art. 6, lid 3), conflict over te sluiten arbeidsvoorwaarden (CAO's); belangenconflict, niet een rechtsgeschil; 2 rechtsgeschil omtrent een overeenkomst tot het verrichten van arbeid, waarin de kantonrechter competent is;  Verzoekschriftprocedure.


Arbeidsinkomen
Arbeidsinkomen (art. 22 Wet IB), 1 alle voordelen genoten als loon uit een dienstbetrekking (zie art. 10, lid 1 Wet LB); 2 voordelen genoten uit niet in dienstbetrekking verrichte werkzaamheden en diensten, ruim op te vatten: alle voordelen uit in het economisch verkeer verrichte diensten, die niet in dienstbetrekking of uit het drijven van een onderneming werden verkregen; die voordelen behoeven noch beoogd te zijn, noch redelijkerwijs te verwachten te zijn geweest (BNB 1990/329).


Arbeidsinspectie
Arbeidsinspectie, Rijksdienst belast met het toezicht op de naleving van de Arbeidstijdenwet en Arbeidsomstandighedenwet 1994 en met het verlenen van medewerking bij de uitvoering van de Wet Milieubeheer e.a.; de ~ heeft de bevoegdheid voor bepaalde bedrijven bijzondere voorschriften te geven; aan het hoofd van de ~ staat een Directeur-Generaal van de Arbeid; onder hem vallen acht districten met hoofdinspecteurs-directeur.


Arbeidskostenforfait
Arbeidskostenforfait (Wet IB art. 37), een bedrag van 8% van de inkomsten uit tegenwoordige arbeid, (1995): minimaal ƒ237,, (1996) ƒ243, en hooguit (1995) ƒ2.139,, (1996) ƒ2.507; het ~ kan steeds (boven de reiskosten) worden afgetrokken, ook al werden geen kosten gemaakt; voor inkomsten uit vroegere arbeid is de aftrek (1995) ƒ584, (1996) ƒ597,; is het forfaitaire bedrag lager dan de (aantoonbaar) werkelijk gemaakte kosten, dan mogen de laatste worden afgetrokken.


Arbeidsloon
Arbeidsloon 1 arbeidsrecht (BW art. 7A:1637p), beloning die de werknemer voor zijn arbeid van de werkgever ontvangt; kan slechts bij uitzondering en dan nog slechts gedeeltelijk worden voldaan in natura; truckstelsel en gedwongen winkelnering zijn verboden;  loon en loonbeslag (art. 7A:1638g BW); 2 fiscaal (art. 10 Wet LB), ruim: onder ~ valt ieder voordeel dat een werknemer geniet uit de dienstbetrekking, tenzij het uitdrukkelijk werd vrijgesteld; niet in geld genoten loon (loon in natura) wordt belast naar de waarde ervan in het economisch verkeer; is het evenwel onmogelijk of ongebruikelijk dat loon te gelde te maken, dan wordt de waarde ervan gesteld op ten hoogste het bedrag van de besparing (art. 13, lid 1 Wet LB);  fictieve dienstbetrekking art, 3 en 4 Wet LB.


Arbeidsomstandighedenwet
Arbeidsomstandighedenwet (S. 1996, 133), Arbowet, regeling ter bevordering van menswaardige arbeid, de veiligheid, de gezondheid en het welzijn van de werknemer in verband met de arbeid; uitgewerkt in Arbeidsomstandighedenbesluiten.


Arbeidsongeschikt
Arbeidsongeschikt (art. 5, lid 1 AAW), is hij die als rechtstreeks en objectief medisch vast te stellen gevolg van ziekte of gebreken geheel of gedeeltelijk niet in staat is om met arbeid te verdienen, hetgeen gezonde personen, met soortgelijke opleiding en ervaring, ter plaatse waar hij arbeid verricht of het laatst heeft verricht, of in de omgeving daarvan, met arbeid gewoonlijk ver-dienen (de zgn. maatman of maatvrouw); sedert 1 augustus 1993 behoeft geen rekening meer te worden gehouden met het maatschappelijk niveau van de verzekerde en evenmin met werkloosheid ten gevolge van arbeidsongeschiktheid (verval van de zgn. verdiscontering); een arbeidsongeschikte die op 1 augustus 1993 nog geen 50 jaar oud was moet worden herbeoordeeld aan de hand van de nieuwe criteria.


Arbeidsongeschiktheid
Arbeidsongeschiktheid (sociale verzekeringswetgeving) toestand van een verzekerde werknemer waardoor hij niet tot werken in staat is en recht heeft op een loondervingsuitkering, eerst 52 weken van zijn werkgever (art. 7A:1638c BW) en daarna een korte periode, afhankelijk van de leeftijd, op grond van de Wet op de Arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO); de regering is voornemens te komen tot een geïntegreerde premie AAW/WAO die ten laste van de werkgevers zal komen, terwijl gestreefd wordt naar marktwerking in brede zin (uitvoering uitkeringsadministratie op contractbasis, premiedifferentiatie en de mogelijkheid tot het verzekeren van het risico bij particuliere verzekeraars).


Arbeidsongeschiktheidsaftrek
Arbeidsongeschiktheidsaftrek (art. 46, lid 4 en 5 Wet IB), vast bedrag aan aftrek voor de belastingplichtige 1°die zelf of wiens echtgenoot voor 45% of meer arbeidsongeschikt is, en 2° voor degenen die 65 jaar of ouder zijn.


Arbeidsongeschiktheidsverzekering
Arbeidsongeschiktheidsverzekering, Wet op de  (WAO), (Wet van 18 februari 1966, S. 84 zoals laatstelijk gewijzigd bij Wet van 23-12-1993, S. 1993, 690), geeft een verplichte verzekering tegen de geldelijke gevolgen van langdurige arbeidsongeschiktheid ten gevolge van ziekte of gebreken; verzekerd zijn alle personen in dienstbetrekking en enkele in maatschappelijk opzicht daarmede gelijk te stellen groepen; recht op een uitkering ontstaat indien de verzekerde door ziekte of gebreken, ontstaan tijdens de verzekering, voor ten minste 15% arbeidsongeschikt in de zin der wet is; de uitkering krachtens de WAO sluit aan op de verplichting tot doorbetaling door de werkgever van 70% van het loon (maar ten minste het minimumloon) over maximaal 52 weken  (art. 7A: 1638c, lid 1 BW); de hoogte van de WAO-uitkering is afhankelijk van de leeftijd waarop de arbeidsongeschiktheid intrad en bedraagt maximaal 70% van het laatst verdiende loon. De WAO-uitkeringen, die op of na 25 januari 1994 worden toegekend zijn sterk verlaagd; arbeidsongeschikten krijgen alleen als zij 33 jaar of ouder zijn een aan het dagloon gerelateerde uitkering van beperkte duur:

leeftijd	duur uitkering

33 t/m 37 jaar	½ jaar

38 t/m 42 jaar	1 jaar

43 t/m 47 jaar	1½ jaar

48 t/m 52 jaar	2 jaar

53 t/m 57 jaar	3 jaar

58 jaar en ouder:	max. 6 jaar

na afloop van die periode ontstaat een recht op een vervolguitkering, die gebaseerd is op het vervolgdagloon, dat bestaat uit het minimumloon verhoogd met een percentage van het verschil tussen het dagloon en het minimumloon; het verschil tussen de loondervingsuitkering en de vervolguitkering noemt men het WAO- gat; dit gat is voor de meeste verzekerden, die onder een CAO en/of pensioenregeling vallen verzekerd via het pensioenreglement of via een speciale regeling met een verzekeringsmaatschappij; de premie voor de ~ bedraagt voor 1996: 7,95%; maximum van ƒ289, , franchise van ƒ100 p.d.


Arbeidsorganisatie, Internationale
Arbeidsorganisatie, Internationale, intergouvernementele organisatie van de Verenigde Naties te Genève die zich bezig houdt met het bevorderen van een evenwichtige samenwerking tussen overheid, kapitaal en arbeid; binnen de ~ bezitten de niet-gouvernementele vertegenwoordigers van werkgevers en werknemers een eigen en niet van hun overheid afhankelijk stemrecht.


Arbeidsovereenkomst
Arbeidsovereenkomst 1 privaatrecht (BW art. 7A: 1637 e.v.), overeenkomst tot het verrichten van arbeid tegen beloning, veelal naar tijdsduur berekend; verschilt door de gezagsverhouding tussen werkgever en werknemer van de overeenkomsten van opdracht en van aanneming van werk; zie voor: ~ aangegaan ten behoeve van de huishouding: art. 1:85, 6:170 lid 2 BW; ~ met minderjarige: art. 7A:1637g e.v. BW; beëindiging van ~: art. 7A: 1639 e.v. BW, beëindiging van ~ bij faillissement en bij surséance van betaling: art. 40, 239 Fw; concurrentiebeding in ~: art. 7A:1637x BW; duur: art. 7A: 1639e e.v. BW; gelijke behandeling: art. 7A: 1637ij BW; gewichtige reden voor ontbinding: art. 7A:1639w BW; kennelijk onredelijke beëindiging: art. 7A:1639s BW; loon bij ~: art. 7A:1637o e.v., 1638h e.v. BW; ontslagverbod bij huwelijk, ziekte, zwangerschap e.a.: art. 7A:1639e, 1639h, 1639o BW; proeftijd: art. 7A: 1639n BW; reglement: art. 7A: 1637j BW; schriftelijk vastgelegd: art. 7A: 1637d BW; ~ en overgang onderneming: art. 7A: 1639aa e.v. BW, Wet op de CAO art. 14a; Wet op het algemeen verbindend en onverbindend verklaren van bepalingen van collectieve arbeidsovereenkomsten, S. 1937, 801, art. 2a;  ook Buitengewoon Besluit Arbeidsverhoudingen 1944 S. E 52); 2 fiscaal en sociaal recht; zie voor het begrip ~ voor de loonheffing: art. 3 en 4 Wet LB en Uitvoeringsbesluit LB art. 2 e.v. (Fictieve dienstbetrekking).


Arbeidsovereenkomst, Collectieve
Arbeidsovereenkomst, Collectieve,  Collectieve arbeidsovereenkomst.


Arbeidsrecht
Arbeidsrecht, ook: sociale wetgeving; geheel van rechtsregels betreffende de arbeidsverhoudingen tussen werknemers en werkgevers en tussen werknemers onderling; privaatrechtelijke regelingen van het arbeidscontract en van de CAO's; ruimer: inclusief publiekrechtelijke arbeidswetgeving, de arbeidsbeschermende regelingen van de overheid.


Arbeidsrechtspraak
Arbeidsrechtspraak, onderverdeeld in civiele, administratieve, disciplinaire en strafrechtspraak.


Arbeidsreglement
Arbeidsreglement (BW art. 7A:1637j en k), bij de aanvang der dienstbetrekking door de werkgever eenzijdig vastgesteld reglement waarin de arbeidsvoorwaarden worden geregeld.


Arbeidstijdenwet
Arbeidstijdenwet (S. 1995, 598), regelt de arbeidstijden; vervangt de Arbeidswet 1919 en de Stuwadoorswet; zie Arbeidstijdenbesluit, S. 1995, 599.


Arbeidsveiligheidsrapport
Arbeidsveiligheidsrapport (Arbowet art. 5), bedrijven of inrichtingen waar gewerkt wordt met bepaalde hoeveelheden giftige, brandbare of ontplofbare stoffen zijn verplicht een dergelijk rapport op te stellen waarin beschrijvingen moeten voorkomen van proces, inrichting, te voorziene gevaren en technische en organisatorische voorzieningen ter voorkoming van foutieve handelingen.


Arbeidsverhouding, beëindiging van -
Arbeidsverhouding, beëindiging van  (BW art. 7A: 1639e e.v.; BBA art. 6),  Dienstbetrekking.


Arbeidsvoorwaarden
Arbeidsvoorwaarden, bijzondere bedingen in een arbeidsovereenkomst, meestal in CAO's geregeld; zie Wet op de Collectieve Arbeidsovereenkomst 1927, S. 415, art. 1; Wet op de loonvorming 1970, S. 69, art. 5 en 6.


Arbeidsvoorzieningsbeleid
Arbeidsvoorzieningsbeleid (Arbeidsvoorzieningswet S. 1990, 402), beleid om door middel van een arbeidsvoorzieningsorganisatie een doelmatige en rechtvaardige aansluiting van vraag naar, en aanbod van arbeidskrachten op de arbeidsmarkt te bevorderen.


Arbeidswetgeving
Arbeidswetgeving, geheel van wettelijke maatregelen ter bescherming van de werknemers t.a.v. de gezondheid, veiligheid en financiële situatie van de werknemers, zoals de Stuwadoorswet, de Mijnwet, de Arbeidsomstandighedenwet; het toezicht op de naleving berust bij de arbeidsinspectie.


Arbiter
Arbiter (Brv art. 1020  1076), scheidsman door partijen bij overeenkomst (akte van compromis) aangewezen tot het doen van uitspraak over tussen hen bestaande of eventueel te verwachten geschillen; iedere meerderjarige die niet onder curatele staat kan als ~ optreden (art. 1023 Brv); een ~ beslist naar de regelen des rechts of als goede man naar billijkheid, indien althans partijen hem tot dat laatste opdracht hebben gegeven; een ~ houdt rekening met de toepasselijke handelsgebruiken (art. 1054 Brv); zie voor: aantal (oneven) : art. 1026 Brv; benoeming ~: art. 1027 e.v. Brv; wraking ~: art. 1033 e.v. Brv; zie protocol van Genève 1923, S. 1925, 379 en verdrag deswege 1927, Stbl 1931, 399 Verdrag New York, Trb. 1959, 58.


Arbitraal beding
Arbitraal beding (art. 1020 lid 2 Brv), clausule in een overeenkomst, waarbij partijen schriftelijk overeenkomen eventuele tussen hen ontstane geschillen door arbitrage te doen beslechten.


Arbitrage
Arbitrage 1 privaatrechtelijk geschil (Brv art. 1020  1076); beslechting van een geschil door een uit een of meer arbiters bestaand scheidsgerecht (dus met uitsluiting van de gewone rechter); een scheidsgerecht beslist bij meerderheid van stemmen (art. 1057 Brv) en doorgaans naar de regelen des rechts of als goede mannen naar billijkheid, indien althans de partijen daartoe bij overeenkomst opdracht hebben gegeven (art. 1054 Brv); zie voor: hoger beroep na arbitraal vonnis: art. 1062, lid 3 Brv; overeenkomst tot arbitrage moet schriftelijk zijn vastgelegd: art. 1021 Brv; presidiaal verlof voor executie arbitraal vonnis: art. 1062 Brv; reglement voor ~: art. 1020, lid 6 Brv; vrij bewijs: art. 1039, lid 5 Brv; 2 volkenrecht; een geschil tussen staten kan worden voorgelegd aan het Permanent Hof van Arbitrage (Verdrag van Den Haag 1899);  zie EU-verdrag art. 181.


Arbitrair
Arbitrair, scheidsrechterlijk, op scheidsrechters (arbiters) betrekking hebbend; naar billijkheid, naar bevind van zaken, niet naar vaste rechtsregels; arbitraire bevoegdheid van de rechter, beslissingsruimte van de rechter.


Arbitrale clausule
Arbitrale clausule (art. 1020 lid 2 Brv), clausule in contract waarbij wordt overeengekomen geschillen aan de gewone rechter te onttrekken en aan arbiters op te dragen.


Arbitreren
Arbitreren,  het als scheidrechter afdoen; ook: omtrent schadevergoeding: (naar billijkheid) bepalen of schatten; over een zaak of geschil: aan arbitrage onderwerpen.


Arbocommissie
Arbocommissie (Arbeidsomstandighedenwet S. 1980, 664, art. 14), moet waken voor veiligheid, gezondheid en welzijn in bedrijven of inrichtingen en die bestaat uit vertegenwoordigers van de betrokken werknemers.


ARBO-wet
ARBO-wet,  Arbeidsomstandighedenwet


Archief, overheids -
Archief, overheids  (Archiefwet 1995, S. 276), stukken opgemaakt door of ingekomen bij een overheidsinstelling en bestemd te worden bewaard; ook de bewaarplaats ervan; voor notariële archieven geldt de Wet op het Notarisambt van 1842 S. 20 (herhaaldelijk gewijzigd, art. 69  71);  Openbare registers, bescheiden.


Architect
Architect (art. 23 Wet op de architectentitel S. 1987, 347), beschermd beroep en beschermde titel voor ontwerper van bouwplannen en adviseur bij de uitvoering daarvan; de BNA (Bond van Nederlandse Architecten) waarbij de meeste architecten zijn aangesloten, geeft door de eisen van toelating tot het lidmaatschap een bepaalde waarborg voor de bekwaamheid van zijn leden; een ~ is opdrachtnemer (art. 7:400 e.v. BW);  Bouwrecht.


Architectenrecht
Architectenrecht (SR 1988, standaardvoorwaarden 1988) regelen de rechtsverhouding tussen opdrachtgever en architect en het tuchtrecht over architecten door het College van Toezicht.


Archivaris
Archivaris (Archiefwet 1995 S. 276), ambtenaar belast met de zorg voor een openbaar archief, hoofd van een archiefbewaarplaats.


Arglist
Arglist 1 strafrecht: in enkele bepalingen strafbepalingen voorkomende versterkte vorm van opzet; 2 civiel recht: ernstige vorm van kwade trouw; zie Art. 513, lid 2 sub a Brv.


Argumentum
Argumentum, ~ a contrario, e contrario: gevolgtrekking bij wijze van tegenstelling; ~ ad hominem, niet op de zaak, maar op de persoon betrekking hebend; ~ a silentio, e silentio: argument ontleend aan het stilzwijgen der wet, der overeenkomst; ~ ex analogia; redenering ontleend aan de overeenkomst der gevallen;  Analogische interpretatie.


Arm, sterke
Arm, sterke,  = Sterke arm.


AROB-beroep
AROBberoep,  beroep krachtens de Wet adminisitratie rechtspraak overheidsbeschikkingen, vervallen bij invoering van de Awb,  Beroepsgronden


Arobabel
Arobabel, benaming voor een beschikking waartegen AROB-beroep mogelijk was; AROB-beroep is vervallen bij de invoering van de Algemene bestuurswet.


Arrest
Arrest 1 voorheen hoofdstraf in het jeugdstrafrecht, thans jeugddetentie geheten (Str art. 77h, lid 1, sub a , 77i), de duur van jeugddetentie is voor jeugd <16 jaar ten minste 1 dag en hoogste 12 maanden, voor ouderen maximaal 24 maanden; Inarreststelling, arrestant; 2 (straf- en burgerlijk procesrecht) eigenlijk: rechterlijke beslissing waartegen geen enkel rechtsmiddel meer openstaat (aldus: `oordeelt de HR in eersten aanleg bij ~', Brv art. 360 lid 2); bij uitbreiding, benaming van de uitspraken van de Hoge Raad en van de Gerechtshoven; 3 meer algemeen (buitenwettelijk): voor: beslag, gijzeling, hechtenis of andere vrijheidsbeneming.


Arrestant
Arrestant 1 (burgerlijk proces), degene die (door de deurwaarder) beslag doet leggen (Brv art. 82 en elders; aldaar in boek II en III genaamd: `beslaglegger'); ook: degene in wiens opdracht, te wiens behoeve lijfsdwang wordt uitgeoefend, een persoon in gijzeling is gesteld; 2 strafproces: de aangehoudene, de in hechtenis in verzekering gestelde (dus eigenlijk de gearresteerde).


Arrestatie
Arrestatie (Sv art. 52 e.v.), aanhouding en inverzekeringstelling; toegestaan aan: 1° een ieder bij ontdekking op heterdaad van een strafbaar feit; de arrestant moet dan onverwijld aan een opsporingsambtenaar worden overgedragen; 2° opsporingsambtenaren ten aanzien van een verdachte van een strafbaar feit, zowel in geval van ontdekking op heterdaad als van een misdrijf, waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten; de aangehoudene moet zo spoedig mogelijk voorgeleid worden voor Officier van Justitie of voor hulpofficier; 3° deurwaarders of dienaren der openbare macht ter uitvoering van een veroordelend vonnis of een rechterlijk bevel tot vrijheidsbeneming.


Arresteren
Arresteren 1 aanhouden, beslagleggen, gijzelen;  Arrestant, gearresteerde; 2 van stukken: definitief vaststellen, goedkeuren (bv: Wet Tarieven in burgerlijke zaken 1843, S. 67 art. 43 sub b).


Arrèt de règlement
Arrèt de règlement, rechterlijke beschikking van algemene, wetgevende strekking; het geven ervan is aan de rechterlijk macht verboden bij art. 12, Wet AB 1829, S. 28; zie echter o.a.: HR 21 juni 1994 inzake zelfdoding (zaak-Chabot).


Arrondissement
Arrondissement, eenheid der gewone rechterlijke organisatie, ressort van de arrondissementsrechtbank, samengesteld uit meer kantons en harerzijds groepsgewijs verenigd tot de ressorten der gerechtshoven; het aantal arrondissementen bedraagt 19; de kleinere provincies vormen elk een ~, de grotere meer dan een (Wet van 10 augustus 1951 S. 347, herhaaldelijk gewijzigd).


Arrondissementsgriffier
Arrondissementsgriffier, hoofd van de in een arrondissement gelegen griffies van de rechtbank, en de kantongerechten; zorgt voor het doelmatig functioneren van de gezamenlijke griffies en bevordert een goede communicatie tussen de griffies en de leden van de gerechten.


Arrondissementsparket
Arrondissementsparket (wet RO art. 59a e.v.), het Openbaar Ministerie in een arrondissement.


Arrondissementsrechtbank
Arrondissementsrechtbank (Rb.), gerecht binnen een arrondissement dat in eerste aanleg de burgerlijke rechtspraak, de strafrechtspraak en de administratieve rechtspraak uitoefent voor zover deze rechtspraak niet aan een ander gerecht werd opgedragen (Wet RO art. 53, 54  56, 58); samengesteld uit een president, vice-president(en), en rechters; elke ~ heeft een griffier (secretaris) en substituutgriffiers; het Openbaar Ministerie wordt waargenomen door een Hoofdofficier van Justitie, bijgestaan door een of meer officieren.


Arts
Arts 1 rechtspositie (Wet BIG art. 3, lid 1 en art. 18, 19), titel voorbehouden aan degene die in het door het ministerie van VWS bijgehouden register voor artsen staat ingeschreven (art. 4 Wet BIG); een ~ valt onder het wettelijk tuchtrecht (art. 47, lid 2 Wet BIG); alternatieve genezers mogen niet een op de titel ~ betrekking hebbend onderscheidingsteken, zoals een esculaap, voeren en evenmin een op arts lijkende benaming; het verrichten van geneeskundige handelingen is in beginsel vrij, behoudens dat een aantal handelingen aan artsen (eventueel ook aan tandartsen en verloskundigen) is voorbehouden, zoals chirurgische ingrepen, endoscopieën, catheterisaties, het geven van injecties en puncties, het brengen onder narcose, het nemen van röntgenfoto's; onder voorbehoud kunnen ook anderen, zoals gekwalificeerde verpleegkundigen daartoe bevoegd zijn, indien een handeling plaats vindt in opdracht van, onder toezicht van, en met de mogelijkheid van tussenkomst door de opdrachtgevende arts, zgn. Verlengde-arm constructie (art. 35 Wet BIG); bij algemene maatregel van bestuur kan evenwel aan bepaalde categorieën gekwalificeerden (zoals verpleegkundigen) een functioneel zelfstandige bevoegdheid tot het verrichten van bepaalde voorbehouden handelingen worden verleend (art. 39, lid 1 Wet BIG); 2 strafrecht (Str. art. 228, 249), strafbaar is de ~ die opzettelijk, schriftelijk een valse medische verklaring afgeeft, dan wel ontucht pleegt met zijn of haar patiënt.


Arts-deskundige
Arts-deskundige (art. 8:48 Awb), door de administratieve kamer van de rechtbank te benoemen deskundige, die een persoon moet onderzoeken; hij kan daartoe inlichtingen inwinnen bij andere artsen, die verplicht zijn die gegevens te verstrekken, voorzover de persoonlijke levenssfeer van de betrokkene daardoor niet onevenredig wordt geschaad.


Ascendent
Ascendent (art. 4:890, 897, 900 BW), bloedverwant in de opgaande lijn; voorvader of voormoeder, voorouder.


Asielrecht
Asielrecht 1 recht op  een vrijplaats, waar men onttrokken is aan de machtsmiddelen van de staat; van het ~ van kerken is een overblijfsel, dat gijzeling verboden is in tot de godsdienst bestemde gebouwen gedurende de eredienst; soms nog ingeroepen t.a.v. gezantschapsgebouwen;  Immuniteit; 2 de veiligheid gewaarborgd aan politieke vluchtelingen; vreemdelingen die in of jegens hun land politieke delicten hebben gepleegd zijn deswege niet aan uitlevering onderworpen; ~ wordt beperkt door de in verdragen vastgelegde verplichting tot uitlevering; de procedure voor asielzoekenden is geregeld in de Vreemdelingenwet (S. 1965, 40), zie ook het Vreemdelingenbesluit (S. 1966, 387), het Voorschrift Vreemdelingen (Stcrt. 1966, 188) en Asielverdrag EG, Trb. 1991, 129 en 144.


Assemblée
Assemblée (art. 9 e.v. Handvest van de Verenigde Naties), vergadering, met name de Algemene Vergadering der Verenigde Naties (een hoofdorgaan der VN).


Assertoir
Assertoir, bevestigend; assertoire eed, bevestigingseed.


Assimilatiebeginsel
Assimilatiebeginsel (Berner Conventie), het beginsel in deze Conventie neergelegd dat buitenlandse auteurs met nationale auteurs worden gelijkgesteld.


Assistentie
Assistentie (art. 54 e.v. Politiewet 1993),  Bijstand 2.


Associatie
Associatie, een verdragsvorm tussen de Europese Gemeenschap en een derde land; bij associatieverdragen met Europese landen is het doel toetreding, zodra het land economisch en politiek in staat is het volledig lidmaatschap te aanvaarden; ook kan het tot stand brengen van douaneunie oogmerk zijn; associatie-akkoorden met buiten-europese landen omvatten in het algemeen naast regelingen voor vrijere invoer in de Gemeenschap van produkten uit die landen ook financiële en technische hulp voor verbetering van de economische structuur; de eerste associatie-overeenkomsten met buiten-Europese staten waren die van Jaoende en Arusha. In de nieuwe overeenkomst van Lomé is het gebruik van het woord associatie vermeden en wordt gesproken van een samenwerkingsakkoord (conventie).


Association of Southeast Asian Nations
Association of Southeast Asian Nations (ASEAN, opgericht 8-8-1967), verdrag tussen Indonesië, Maleisië, de Filippijnen, Singapore, Thailand, Birma en Brunei, Darussalam en Vietnam, tot samenwerking op allerlei terreinen (economisch, sociaal, cultureel, technisch, wetenschappelijk en administratief).


Assurantie
Assurantie (art. 246 e.v. WvK),  Verzekering; makelaars in zee-assurantie, zie art. 681  685 WvK.


Assurantiebeding
Assurantiebeding (oud art. 297 WvK), beding bij hypotheek tussen hypotheekgever en hypotheeknemer dat in geval van brandschade aan het onderzette goed de assurantieuitkering ten belope van de hypothecaire schuld in de plaats van de hypotheek zal komen; door art. 3:229 BW is dit beding overbodig geworden.


Assurantiebelasting
Assurantiebelasting,  Belastingen van rechtsverkeer, art. 20  31.


Assurantiebemiddeling
Assurantiebemiddeling,  werkzaamheden die een tussenpersoon verricht teneinde een verzekering af te sluiten, alsook alle verdere diensten welke hij daarna moet verlenen (wijzigingen in de verzekering, toelichting van de polisvoorwaarden enz.); geregeld in de Wet Assurantiebemiddelingsbedrijf S. 1995, 179); onder tussenpersoon verstaat deze wet een ieder die anders dan uit hoofde van een arbeidsovereenkomst bemiddeling verleent bij het sluiten van een verzekering tegen het genot van een  al dan niet voorwaardelijk  toe te kennen beloning (provisie); er vallen dus ook sub-agenten onder, dat wil zeggen personen die voor een andere tussenpersoon hun bemiddeling verlenen; iemand mag slechts als assurantiebemiddelaar optreden indien hij in het door de SER gehouden openbaar register is ingeschreven, of op arbeidsovereenkomst voor een verzekeraar of een andere tussenpersoon werkzaam is.


Assurantiebezorger
Assurantiebezorger, hij, die zonder makelaar te zijn als tussenpersoon tussen het publiek en de assuradeuren optreedt.


Assurantiemakelaar
Assurantiemakelaar, makelaar die, als zodanig beëdigd door de rechtbank, zijn bedrijf maakt van het sluiten van verzekeringsovereenkomsten; de makelaars werkzaam op de beurzen te Amsterdam en Rotterdam noemen zich ter onderscheiding van de makelaars in de `provincie', beursmakelaars.


At arms' length
At arms' length, eis die gesteld wordt aan de transacties tussen met elkaar verbonden ondernemingen, zoals een moeder- en dochtermaatschappij, welke dienen te geschieden op zakelijke basis, dat wil zeggen tegen prijzen die ook aan een willekeurige derde zouden worden berekend.


Atavisme
Atavisme, erfelijkheid in de vorm van terugslag of het weer opduiken van eigenschappen van voorouders uit een ver verleden (leer van Lombroso).


Atlantic Charter
Atlantic Charter, basis van de Verenigde Naties, vastgesteld op 14 augustus 1941; bedoelde enkele algemene beginselen vast te stellen in de nationale politiek van Engeland en de VS waarop deze landen hun hoop op een betere toekomst voor de wereld vestigen; het werd op 24 september 1941 door vertegenwoordigers der andere Verenigde Naties aanvaard; op 1 januari 1942 volgde de `United Nations Declaration', die direct al door 26 staten werd aanvaard.


Atlantisch Pact
Atlantisch Pact,  Noord-Atlantisch Pact.


Attentaatsclausule
Attentaatsclausule (art. 11 Uitleveringswet S. 1967, 139), uitzonderingsbepaling op de niet-uitlevering van politieke misdadigers; in beginsel wordt vanwege politieke misdaden niet uitgeleverd, maar een uitzondering wordt gemaakt voor aanslagen tegen het hoofd van een vreemde staat of tegen een van zijn familieleden.


Attributie
Attributie, toedeling; in de uitdrukking ~ van rechtsmacht; toewijzing van een bevoegdheid aan de onderscheidene instanties (absolute competentie), tegenstelling: de distributie van rechtsmacht. Ook: de toewijzing ener zaak hetzij aan de rechterlijke, hetzij aan de uitvoerende macht: conflicten van ~; ~ van bevoegdheid, de wet (in materiële zin) kent een bepaalde bevoegdheid rechtstreeks aan een bepaald lichaam toe (dus niet via delegatie); ~ kan ook verleend worden aan ambtenaren (districtshoofd arbeidsinspectie ex Arbeidswet 1919), aan speciale colleges (Grondkamer ex Pachtwet) aan privaatrechtelijke rechtspersonen (Ziekenfondsen, krachtens de Ziekenfondswet).


Attributief
Attributief, toedelend (ook: constitutief, translatief): gezegd van bepaalde rechtshandelingen, verdelingen e.d., in tegenstelling tot: declaratief (verklarend); ~ stelsel (merkenrecht), door de inschrijving wordt een merkrecht gevestigd.


Auburn-stelsel
Auburn-stelsel, celstelsel, voor het eerst toegepast in de stad Auburn (New York), gebaseerd op gemeenschappelijke arbeid en afzondering des nachts, met strenge tucht en zwijgplicht onder het werk; de Sing-Sing gevangenis in New York is gebouwd volgens het Auburnstelsel.


Auctor
Auctor, rechtsvoorganger, degene op wie een bepaald recht is terug te voeren; de ~ moet soms worden genoemd (art. 3:87 BW): wegwijsplicht; ~ intellectualis, intellectuele dader, aanstichter, in tegenstelling tot de materiële dader.


Audi et alteram partem
Audi et alteram partem (art. 7:6 Awb), hoor ook de wederpartij, een belangrijk beginsel van behoorlijk bestuur en rechtspraak.


Audiëntieblad
Audiëntieblad (art. 489 Brv), proces-verbaal, verslag van een terechtzitting, door de griffier gehouden en door hem en de voorzitter der kamer ondertekend; wel gelijkgesteld met de rol.


Auditu, testimonium de
Auditu, testimonium de , getuigenis van horen zeggen: 1 burgerlijk proces: het ~ is rechtens toegelaten en kan een vermoeden opleveren; 2 strafproces: verboden in art. 342, lid 1 Sv maar sedert het De auditu arrest (HR 30 dec. 1926, NJ 1927, 85) geaccepteerd.


Au pair
Au pair, het werken in een (buitenlands) gezin door meisjes met kost en inwoning vrij en tegen een kleine vergoeding (zakgeld); op 24 november 1969 is tussen de leden van de Raad van Europa een overeenkomst gesloten over au pair werk (European Treaty Series no. 68).


Auteur
Auteur, maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst; gerechtigd tot het auteursrecht; zie voor: nabestaanden ~: Auteurswet art. 25a; persoonlijkheidsrecht ~: Auteurswet art. 25.


Auteursrecht
Auteursrecht (Auteurswet 1912 art. 1 en 2), het aan de maker (auteur) van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst (Auteurswet art. 10 e.v.), of aan diens rechtverkrijgende toekomende uitsluitende recht, dit openbaar te maken en te verveelvoudigen; absoluut recht, vatbaar voor overdracht (bij akte, art. 3:95 BW) en gaat over bij erfopvolging; vervalt door een verloop van 70 jaren (art. 37 e.v. Auteurswet); zie voor: ~ en onderwijs: Auteurswet art. 12, 16; ~ van werknemer: Auteurswet art. 7; bemiddeling bij muziekauteursrecht: Auteurswet art. 30a; boeventronie in opsporingsblad: Auteurswet art. 22; centraal antennesysteem: Auteurswet art. 12, lid 4; citeren en ~: Auteurswet art. 15a; dwanglicentie: Auteurswet art. 17a; geen~ op officiële publikaties: Auteurswet art. 11; gemeenschappelijk ~: Auteurswet art. 26; gemeentezang niet beschermd: Auteurswet art. 17c; kopiëren en ~: Auteurswet art. 16b, binnen onderneming ~: art. 17 Auteurswet; op beeldhouwwerk langs openbare weg: Auteurswet art. 18; op bloemlezingen: Auteurswet art. 16, lid 3; op filmwerken: Auteurswet art. 45a e.v.; op nieuwsberichten: Auteurswet art. 15; op portret: Auteurswet art. 19  22, 30; op reportages: Auteurswet art. 16a; openbaarmaking: Auteurswet art. 12, door radio of tv: Auteurswet art. 17a; overheidspublikaties en ~: Auteurswet art. 15b; plagiaat: art. 326b Str; reprorecht: Auteurswet art. 16b, 17; uitgever, drukker en ~: Auteurswet art. 9; vergoeding voor beeld- of geluidsopnamen: Auteurswet art. 16c; verveelvoudiging en ~: Auteurswet art. 13 e.v.; zie ook onder Droit.


Authentieke akte
Authentieke akte (art. 183 lid 2 Brv), openbare akte in de vereiste vorm en bevoegdelijk opgemaakt door ambtenaren aan wie bij of krachtens de wet is opgedragen op die wijze te doen blijken van door hen gedane waarnemingen of verrichtingen; notarissen zijn speciaal aangewezen tot het opstellen  op verzoek of in opdracht  van authentieke geschriften; tegenstelling: onderhandse akte.


Authentieke interpretatie
Authentieke interpretatie, van officiële zijde vastgestelde uitleg van voorschriften ten aanzien van de wetgeving; slechts mogelijk door een wetswijziging of door een interpretatieve wet.


Autocratische clausule
Autocratische clausule (oligarchische clausule), bij naamloze vennootschappen: bepaling in de statuten krachtens welke aan houders van bepaald aangewezen aandelen overwegende stembevoegdheid toekomt.


Autodenunciatie
Autodenunciatie, ziekelijke neiging zich zelf aan te geven als dader van niet begane misdrijven.


Autogordel
Autogordel (art. 59 RVV), het dragen van een ~ is verplicht voor een bestuurder van een motorvoertuig en de naast hem zittende passagier(s), tenzij het vervoermiddel een taxi is; kinderen beneden de twaalf jaren die op de voorbank zitten, moeten voorzien zijn van een goedgekeurd kinderbeveiligingsmiddel (stoeltje of gordel); de draagplicht geldt ongeacht het voertuig rijdt dan wel stilstaat.


Autokostenfictie
Autokostenfictie (art. 42, lid 2 Wet IB), forfaitaire bijtelling voor het genot van een `auto van de zaak': een ondernemer of werknemer die op kosten van de onderneming een personenauto rijdt, moet, op grond van het veronderstelde privé-gebruik van die auto variërend van 20%  24% van de catalogusprijs (inclusief omzetbelasting) tot zijn belastbaar inkomen rekenen, tenzij hij kan aantonen dat het privé-gebruik minder bedraagt dan 2000 km of 10% van het totaal aantal gereden kilometers; onder privé gereden kilometers vallen ook de kosten van het woon-werkverkeer voor zover de enkele reisafstand naar het werk niet meer bedraagt dan tien kilometer; het 24%-tarief is verschuldigd bij een woon-werkafstand 30 km; de HR ziet in die extra 4% evenwel een schending van het gelijkheidsbeginsel.


Autokosten
Autokosten (art. 8b, lid 2 sub b, art. 36, lid 2 sub c, Wet IB, Uitvoeringsregeling Wet IB art. 3), vergoeding ontvangen voor ~ ten behoeve van het zakelijk gebruik van een privé-auto is fiscaal gedeeltelijk vrijgesteld; in 1995 tot 59 cent per kilometer en in 1996 tot 60 cent per kilometer; ~ zijn als bedrijfskosten forfaitair aftrekbaar (art. 35 en 36, lid 2 sub c Wet IB).


Autonomie
Autonomie 1 decentralisatie: regeling door middel van wetgeving van eigen aangelegenheden (de eigen huishouding) door afzonderlijke (lagere) rechtsgemeenschappen (provincies, gemeenten, waterschappen, lichamen bedoeld in het art. 134 GW), binnen het kader van wet en (waterschaps)reglement en onder Rijks-, resp. provinciaal toezicht; 2 internationaal privaatrecht: ~ van partijen indien zij de mogelijkheid hebben zelf te bepalen welk recht voor tussen hen bestaande of ontstaande verhoudingen zal gelden; tegenstelling: heteronomie; 3 volkenrecht: bevoegdheid van niet geheel soevereine staat, zijn binnenlandse aangelegenheden zelfstandig te regelen, zijn buitenlandse betrekkingen worden dan meestal volledig door een andere staat behartigd.


Autonoom tarief
Autonoom tarief, tariefsysteem voor invoerrechten dat zelfstandig door een land wordt vastgesteld en gelijkelijk tegenover alle andere landen wordt toegepast.


Autovervoer goederen
Autovervoer goederen (Wet Autovervoer Goederen 1951 S. 342, gewijzigde tekst in S. 97, 1987); ~ is gebonden aan een vergunning, die voor binnenlands en grensoverschrijdend beroepsgoederenvervoer wordt verleend door de Commissie Vergunningen Wegvervoer of soms door de Inspecteur-Generaal van het verkeer, terwijl voor eigen vervoer een vergunning wordt verleend door de Stichting Inschrijving Eigen Vervoer.


Autovervoer personen
Autovervoer personen, te onderscheiden in Openbaar (binnenlands) personenvervoer (over de weg), waarop art. 8:100 e.v. BW toepassing zijn en de (overeenkomst) van Personenvervoer over de weg, geregeld in art. 8:1140 e.v. BW en meer algemeen in art. 8:80 e.v. BW;  Personenvervoer.


Aval
Aval (WvK art. 129  131, art. 202  204), borgtocht voor de voldoening van een cheque of wisselschuld; ~ wordt gesteld door een verklaring op het stuk zelf of op een verlengstuk (Allonge) daarvan (`Goed voor aval'); de enkele handtekening van de avalist op de voorzijde is trouwens voldoende; ook mogelijk bij afzonderlijk geschrift.


Avalist
Avalist (in art. 130, lid 3 en 203, lid 3 WvK `avalgever' genoemd) degene die aval geeft, zich als borg voor een cheque- of wisselschuld verbindt; tegenstelling: geavaleerde.


Avarij
Avarij (WvK art. 696  721, art. 8:610 en 8:1020 e.v. BW), alle buitengewone kosten ten dienste van het schip en de goederen gezamenlijk of afzonderlijk gemaakt; de materiële schade en de kosten die bij zeeverzekering ten laste van de verzekeraar komen; onderscheiden in: gemene ~ of avarijgrosse, die wordt omgeslagen over het schip, de vrachtpenningen en de lading, en eenvoudige, of bijzondere avarij (avarij-particulier), die ten laste komt van het schip, of/en het goed afzonderlijk; het opmaken en bepalen der avarij-grosse heet dispache.


Avarij-grosse
Avarij-grosse (art. 8:610 e.v. en 8:1020 e.v. BW), of gemene avarij; buitengewone opoffering ten bate van de gemeenschappelijke veiligheid van de overige, bij het desbetreffende vervoer over water betrokken goederen, teneinde die goederen voor gevaar te behoeden; schade die, uit nood, opzettelijk en redelijkerwijs veroorzaakt, en als onmiddellijk gevolg van dien geleden en de kosten die in gelijke omstandigheden, na de vereiste raadpleging zijn gemaakt, tot behoud en gemeen welzijn van schip en lading ; ~ wordt over de drie daarbij betrokken belangen te weten het schip, de redersvracht en de lading naar bepaalde maatstaven, omgeslagen; zie voor zeerecht ook: York Antwerp Rules, art. 8:613 BW; voor binnenvaartrecht Rijnregels IVR 1979, laatstelijk gewijzigd in 1986: art. 8:1022 BW.


Avarij-grossehandeling
Avarij-grossehandeling, een door de kapitein, na gehouden beraad, opzettelijk genomen buitengewone maatregel tot behoud en ten nutte van schip en lading, ter voorkoming van groter nadeel.


Avarij-particulier
Avarij-particulier (WvK art. 701), of eenvoudige of bijzondere avarij; komt ten laste van het schip of van het goed afzonderlijk, dat de schade geleden of de kosten veroorzaakt heeft (WvK art. 698).


Avarij-rekening
Avarij-rekening,  Dispache.


Averij
Averij,  Avarij


Avocandi, jus
Avocandi, jus,  Jus avocandi


B
B, 1 Beslissingen in belastingzaken, fiscaal periodiek tot 1954; 2 Bouw, centraal weekblad voor het bouwwezen in Nederland en België


BA
BA 1 (achter naam coöperatieve vereniging of onderlinge waarborgmaatschappij art. 2:56 BW) beperkte aansprakelijkheid; 2 basisadministratie, voorheen Burgerlijke Stand, art. 1:16 e.v. BW.


BAB, Wet -
BAB, Wet  (vervallen), Wet Beroep Administratieve Beschikkingen


BABW
BABW, Besluit administratieve bepalingen inzake het wegverkeer (S. 1990, 460)


BBA
BBA, Buitengewoon Besluit Arbeidsverhoudingen, S. 1963, 271


BBRA
BBRA, Bezoldigingsbesluit Burgerlijke Rijksambtenaren 1984, S. 1983, 571


BC
BC, Berner Conventie


B/E
B/E, Bill of Exchange: wissel


B&W
B&W, (College van) burgemeester en wethouders


BFO
BFO, Bureau Financiële Ondersteuning


BGB
BGB, Burgerliches Gesetzbuch


BiB.
BiB, Beslissingen in belastingzaken, fiscaal periodiek


BIB
BIB, Bank voor Internationale Betalingen;  Bank for international settlements


BIE
BIE, Bureau voor de Industriële Eigendom;  Bijbl. IE


BIEM
BIEM, Bureau International des Sociétés gérant les droits d'enrégistrement et de reproduction mécanique, vereniging van muziekauteursrechtenbureaus, overkoepelend orgaan van Europese muziekauteursrechtenbureaus; ~ op een grammofoonplaat geeft aan dat het mechanische reproductierecht voldaan is.


BIRD
BIRD, Banque Internationale de Reconstruction et de Développement;  International Bank for Reconstruction and Development


BIRPI
BIRPI, Bureau Internationaux Réunis pour la protection de la propriété intellectuelle, de verenigde internationale bureaus voor de bescherming van de intellectuele eigendom, eertijds Berner Bureau.


BIS
BIS, Bank for International Settlements


BIT
BIT, Bureau International du Travail, permanent secretariaat van de Internationale Arbeidsorganisatie te Genève.


BL
BL, Bill of Lading,  Cognossement


BLEU
BLEU, Belgisch-Luxemburgse Economische Unie


BMW
BMW, Eenvormige Benelux-wet op de warenmerken (Benelux merkenrecht)


BNA
BNA, Bond van Nederlandse architecten


BNB
BNB, Beslissingen in belastingzaken, Nederlandse belastingrechtspraak, fiscaaljuridisch periodiek vanaf 1952


BOPZ
BOPZ, Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (S. 1995, 290), opvolgster van de Krankzinningenwet


BOVAG
BOVAG, Bond van Automobielgarages en aanverwante bedrijven


BPM
BPM, Wet op de belasting van personenauto's en motorrijwielen 1992, S. 1992, 709


BPR
BPR, Binnenvaartpolitiereglement


BPW
BPW, Bedrijfspensioenfondsenwet


BR
BR, Bouwrecht, bouwrechtelijk tijdschrift


Brv
Brv, Wetboek van burgerlijke rechtsvordering


BS
BS, Burgerlijke stand, titel 4, art. 1:16 e.v. BW


BTW
BTW, omzetbelasting, Belasting op de toegevoegde waarde


BUMA
BUMA, Bureau voor Muziekauteursrecht


BUPO(-verdrag)
BUPO-verdrag, Internationaal verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten, New York 16 december 1966, Trb. 1978, 177


BV
BV, 1 besloten vennootschap (met beperkte aansprakelijkheid); 2 bedrijfsvereniging


BVG
BVG, Bedrijfsvereniging voor de Gezondheid, Geestelijke en Maatschappelijke Belangen


BVD
BVD, Binnenlandse Veiligheidsdienst


BW
BW 1 Burgerlijk Wetboek; 2 Bestuurs-wetenschappen, juridisch en bestuurskundig periodiek


Bijbl. IE of BIE
Bijbl. IE of BIE, Bijblad bij de Industriële Eigendom, juridisch periodiek


Baai
Baai, inham, territoriaal (binnenwater); wanneer de staat het gezag over de gehele oever uitoefent en de ingang een zekere breedte niet overschrijdt; een ~ waarvan de opening minder dan 6 mijl bedraagt geldt algemeen als territoriaal.


Baat, om ~ verkregen
Baat, om ~ verkregen (art. 3:86, lid 1 BW), tegen een nagenoeg gelijkwaardige contra-prestatie verkregen in tegenstelling tot om niet.


Baatbelasting
Baatbelasting (Gemeentewet art. 222) gemeentebelasting, gedurende ten hoogste 30 jaar geheven van onroerende zaken die door gemeentelijke werken zijn gebaat.


Baat(trekking)
Baat(trekking) (art. 6:32 BW), voordeel genieten, bijvoorbeeld door een schuldeiser van een betaling, die aan een ander dan de schuldeisers werd gedaan; gaat minder ver dan `werkelijk voordeel genoten hebben', dan moet het ontvangene bovendien nuttig zijn besteed (art. 6:31 BW).


Backservice
Backservice (pensioenverzekering, art. 9 Wet IB), koop achteraf (van een aanvulling) van het pensioen, bijvoorbeeld omdat over reeds verlopen jaren alsnog pensioenrechten worden toegekend, zie ook art. 9b Wet IB.


Bacteriologische wapens
Bacteriologische wapens,  Biologische wapens,  Verboden oorlogswapens.


Bagage
Bagage (art. 8:8 BW), zaken die een vervoerder op grond van een door hem gesloten overeenkomst tot personenvervoer op zich neemt te vervoeren; zie voor: aansprakelijkheid reiziger voor onbekende inhoud ~ (binnenlands openbaar personenvervoer): art. 8: 114 BW, (personenvervoer over binnenwateren): art. 8:978 BW; (personenvervoer over de weg): art. 8:1151 BW; (personenvervoer over zee) art. 8:509 BW; aansprakelijkheid vervoerder (binnenlands openbaar personenvervoer): art. 8:106 BW, (personenvervoer over binnenwateren): art. 8:976 e.v. BW, (personenvervoer over de weg): art. 8:1150 BW; (personenvervoer over zee) art. 8:506 BW; dieren als bagage (binnenlands openbaar personenvervoer): art. 8:100, lid 3 BW, (personenvervoer over de weg): art. 8:1141 BW, (personenvervoer over zee), art. 8:505 lid 3 BW; dieren géén bagage (personenvervoer over binnenwateren): art. 8:970, lid 3 BW; géén aansprakelijkheid voor niet in bewaring gegeven waardevolle zaken (personenvervoer over binnenwateren): art. 8:977 BW, (personenvervoer over de weg): art. 8:1151 BW, (personenvervoer over zee) art. 8:507 BW; hutbagage (personenvervoer over binnenwateren): art. 8:975 BW, (personenvervoer over zee) art. 8:500, lid 3 BW; BW; onderzoek ~ (personenvervoer over binnenwateren): art. 8:981 j° art. 512 BW; (personenvervoer over zee) art. 8:512 BW; schadevergoeding voor handbagage (binnenlands openbaar personenvervoer): art. 8:113 BW.


Balans
Balans (art. 2:364 e.v. BW), staat van activa (linker- of debetzijde) en passiva (rechter- of creditzijde); geeft de vermogenstoestand op een bepaald tijdstip aan, verplicht voor degene die een beroep of bedrijf uitoefent (art. 3:15a BW); nadere voorschriften omtrent de inhoud voor de ~ van een naamloze en besloten vennootschap, coöperatieve vereniging en onderlinge waarborgmaatschappij in art. 2:364  378 BW;  Jaarrekening); openbaar maken van een onware ~: art. 336 Str.


Balanscontinuïteit
Balanscontinuïteit (art. 2:362, lid 2 BW), de waardering van de posten op een balans moet `stelselmatig' zijn; de balans van een jaar moet aansluiten op die van vorige jaren; stelselverandering betekent een breuk in de ~, doordat er een `waardesprong' tussen de oude en de nieuwe balans ontstaat; stelselwijziging is evenwel toegestaan als goed koopmansgebruik zulks rechtvaardigt; de fiscus staat evenwel slechts toe, dat het nieuwe stelsel voor de toekomst wordt toegepast; het mag niet gebruikt worden om verliezen uit vorige jaren `in te halen'.


Baldadigheid
Baldadigheid,  Straatschenderij (art. 424 Str)


Balie
Balie, oorspronkelijk afscheiding van de ruimte in de rechtszaal die voor advocaten was bestemd, van die waarin zich de zetel van de rechter bevond; thans de gezamenlijke advocaten zelf en hun orde.


Banderol
Banderol,  papieren bandje om rookwaren, ten bewijze van het betaald zijn van de tabaksaccijns.


Bank
Bank 1 kredietinstelling (art. 52, lid 2 onder a, Wet toezicht kredietwezen 1992); beschermde benaming (art. 43): niet-geregistreerde instellingen mogen niet het woord `bank' of vertalingen of vormen daarvan bezigen in hun naam of bij de uitoefening van hun bedrijf, tenzij zulks in zodanige samenhang geschiedt, dat daaruit duidelijk blijkt, dat de desbetreffende onderneming of instelling niet haar bedrijf maakt van het ter beschikking verkrijgen van gelden en het verrichten van kredietuitzettingen en beleggingen; zie voor speciale bepalingen voor de jaarstukken ~: art. 2:415  426 BW; 2 chequerecht (WvK art. 229a, bis), instelling, die in haar werkzaamheid regelmatig gelden ter onmiddellijke beschikking van anderen houdt; 3 ~ van lening (Pandhuiswet 1910, S. 321), lommerd, instelling tot het uitlenen van geld (beleensom) op onderpand van roerende zaken (panden) tegen afgifte van een schriftelijk bewijsstuk (beleenbriefje).


Bank for International Settlements
Bank for International Settlements, bank voor verrekening van internationale betalingen, opgericht in 1930 te Basel in het kader van het Youngplan dat de Duitse herstelbetalingen regelde na de Eerste Wereldoorlog; treedt op als agent van de Europese Betalings Unie en voorheen van de Europese Gemeenschap voor kolen en staal.


Bankbiljet
Bankbiljet 1 (Bankwet 1948), op zicht betaalbaar renteloos toonderbiljet, uitgegeven door de Nederlandsche Bank NV als circulatiebank; 2 valsmunterij (art. 208 e.v. Str), niet alleen het maken, maar ook het in voorraad hebben van vals geld of van middelen tot het maken daarvan zijn muntmisdrijven.


Bankbreuk
Bankbreuk 1 eenvoudige ~ (Str art. 340), kan te last gelegd worden aan de failliet 1° wiens verteringen buitensporig zijn geweest, of 2° die bezwarende geldopnemingen heeft gedaan, of 3° die zijn boeken en bescheiden en andere gegevensdragers (art. 3:15a BW) niet in ongeschonden staat te voorschijn brengt; 2 bedrieglijke ~ (Str art. 341), kan te last gelegd worden aan de failliet die, ter bedrieglijke verkorting van de rechten zijner schuldeisers 1° òf lasten heeft verdicht of baten niet heeft verantwoord of enig goed aan de boedel heeft onttrokken, òf 2° enig goed om niet dan wel klaarblijkelijk beneden de waarde heeft vervreemd, òf 3° een zijner schuldeisers heeft bevoordeeld, òf 4° geen boek heeft gehouden of zijn boeken niet te voorschijn brengt;  Actio Pauliana.


Banken
Banken (Verdrag van Genève van 29 april 1958, Trb. 1959 nr. 123), bij laag water droogvallende bodemverheffingen hebben geen eigen territoriale wateren, tenzij zij binnen de grens van de territoriale zee van het vasteland of een eiland liggen.


Bankgeheim
Bankgeheim, geheimhoudingsplicht van een bank nopens de in haar bezit zijnde gegevens van cliënten; geldt niet t.o.v. de fiscus (art. 49, lid 3, art. 53, lid 1 sub a AWR).


Bankgirocentrale
Bankgirocentrale, samenwerkingsverband van de banken in Nederland met als voornaamste doelstelling de verwerking van het binnenlandse betalingsverkeer van bankcliënten; verzorgt ook het doorgeven van de voor de Postbank bestemde posten die door de banken ingebracht worden.


Bankhypotheek
Bankhypotheek (krediethypotheek), dekt niet slechts het aan de cliënt verstrekte krediet, maar ook alles wat de bank, uit welken hoofde ook, van de cliënt te eniger tijd zal hebben te vorderen zo in als buiten rekening-courant en al of niet in het gewone bankverkeer.


Bankraad
Bankraad (Bankwet 1948, S. I 166 art. 32), college bestaande uit de Koninklijke Commissaris van de Nederlandsche Bank (voorzitter) en 16 leden, dat de Minister van financiën adviseert t.a.v. richtlijnen, voor de politiek der centrale bank (de Nederlandsche Bank) te geven.


Baratterie
Baratterie (WvK art. 640, Str art. 387, 402, 405, 407, 408), schelmerij, term uit het zeerecht; elke opzettelijke handeling van de kapitein of scheepsgezellen, waardoor aan schip of lading schade wordt toegebracht ten nadele van bevrachter, reder of assuradeur.


Basisaftrek
Basisaftrek (art. 55 lid 1 Wet IB), heffingsvrij bedrag voor de heffing van de inkomstenbelasting en premies van de volksverzekeringen; de ~ kan door de belastingplichtige aan zijn echtgenote of de met hem samenwonende worden overgedragen; in 1995: ƒ6074,; in 1996: ƒ7003,;  Belastingvrije som.


Basisonderwijs
Basisonderwijs (Wet op het basisonderwijs S. 256, 1986), kleuter- en gewoon lager onderwijs geïntegreerd in één onderwijsvorm; zie Overgangswet WBO, S. 1983, 727 respectievelijk S. 1986, 257.


Bastaard
Bastaard (art. 1:222 BW), onwettig kind, een moeder maakt geen ~: tussen een moeder en het uit haar geboren kind bestaan rechtens burgerlijke betrekkingen.


Baten
Baten (art. 2:365 e.v. BW),  Activa.


Battle of forms
Battle of forms (art. 6:225, lid 3 BW), door contractanten zijn onderling tegenstrijdige algemene voorwaarden op dezelfde overeenkomst van toepassing verklaard; in een dergelijk geval gaat de eerste verwijzing vóór, tenzij bij een volgende verwijzing die eerste verwijzing uitdrukkelijk werd afgewezen.


Batig
Batig (art. 132 e.a. Fw), in de uitdrukking: (niet) ~ gerangschikte schuldvorderingen bij verificatie.


Bebouwde kom
Bebouwde kom (Wegenwet art. 27 lid 2), gedeelten van gemeenten waarvoor speciale verkeersvoorschriften gelden (zoals t.a.v. maximumsnelheid, verlichting); de ~ van een gemeente wordt door Gedeputeerde. Staten vastgesteld; de term ~ heeft in wetten niet steeds dezelfde betekenis, zie: Verkeerswet tegen lintbebouwing S. 522, 1937, de Wet op de lijkbezorging S. 390, 1955 en de Wet op de ruimtelijke ordening S. 286, 1962.


Bebouwingsvoorschriften
Bebouwingsvoorschriften (art. 2 Woningwet, S. 1991, 439), voorschriften in de gemeentelijke bouwverordening.


Bedelarij
Bedelarij (Str art. 432 sub 1°), schooien, om een aalmoes vragen.


Bedenkingen
Bedenkingen (art. 3:24 en 25 Awb), ~ inbrengen, grieven aanvoeren tegen een ontwerp besluit, Bezwaar.


Bediening
Bediening (art. 180 Str), taakuitoefening, bij weerspannigheid: zich met geweld verzetten tegen een ambtenaar werkzaam in de rechtmatige uitoefening zijner ~.


Bedieningsgeld
Bedieningsgeld (art. 22, lid 2 sub a Wet IB, art. 12 Wet LB, Coördinatiewet art. 7), fooi van een vastgestelde of gebruikelijke hoogte aan bedienend personeel.


Beding
Beding (art. 6:94, lid 3, art. 109 lid 3, art. 219 lid 3 e.a. BW), verbintenis in overeenkomst, ontsproten uit voorafgaande wilsovereenstemming;  Boetebeding,  Algemene voorwaarden.


Beding ten behoeve van een derde
Beding ten behoeve van een derde (art. 6:253 BW),  Derdenbeding


Beding van wederopbouw
Beding van wederopbouw (WvK art. 288 e.v.), bepaling in (brand-)polis dat het verzekerde object na beschadiging of tenietgaan door brand moet worden hersteld of herbouwd.


Bedreigde getuige, bescherming van -
Bedreigde getuige, bescherming van  (art. 136c Sv), geschiedt doordat ter gelegenheid van het verhoor van de getuige zijn identiteit geheim wordt gehouden; indien het belang van de anonimiteit zulks vordert, kan de R.-C. bevelen dat de verdachte of diens raadsman dan wel beiden het verhoor niet mogen bijwonen; in het laatste geval mag de OvJ evenmin bij het verhoor aanwezig zijn (art. 226d Sv); de R.-C. onderzoekt de betrouwbaarheid van de getuige (art. 226e Sv); het bewijs dat de verdachte het telastegelegde feit heeft begaan, kan door de rechter niet uitsluitend worden aangenomen op grond van verklaringen van bedreigde getuigen of schriftelijke bescheiden, inhoudende verklaringen van anonieme getuigen (art. 344a Sv); art. 285a Str verbiedt het beïnvloeden van iemand om ter gelegenheid van een verhoor een verklaring in strijd met de waarheid af te leggen.


Bedreiging
Bedreiging het toepassen van dwang, 1 privaatrecht (art. 3:44 BW), wilsgebrek, grond voor vernietiging van een rechtshandeling: het op onrechtmatige wijze een ander met enig nadeel in persoon of goed bedreigen teneinde hem of een ander tot het verrichten van een rechtshandeling te bewegen; een ~ moet zodanig zijn, dat een redelijk mens er door zou worden beïnvloed; speciale gevallen: zie art. 1:71 BW (huwelijk); art. 1:225 BW (erkenning kind); art. 4:885, lid 2 (testament); 2 strafrecht (art. 47, lid 1 sub 2° Str), uitlokmiddel; ~ met enig misdrijf (art. 285 Str); ~ van getuigen: art. 285a Sr, art. 136c Sv.


Bedrieglijke bankbreuk
Bedrieglijke bankbreuk (art. 341 Str),  Bankbreuk.


Bedrog
Bedrog 1 privaatrecht (art. 3:44 BW), het iemand bewegen tot het verrichten van een rechtshandeling door het doen van een opzettelijk onjuiste mededeling, het opzettelijk verzwijgen van een mededeling, terwijl spreken plicht was of het verrichten van een andere kunstgreep; zie voor: ~ bij erkenning kind: art. 1:225 BW; bij sollicitatie: art. 7A:1639p, lid 2 sub 1° BW; bij verzekering: art. 251 WvK; bij testamentaire beschikking: art. 4:940 BW; bij weddenschap: art. 7A: 1828 BW; 2 strafrecht (art. 326  339 Str): het op arglistige wijze opwekken van een onjuiste voorstelling van zaken bij een ander; omvat ook oplichting, oneerlijke mededinging, bankbreuk, vervalsing, flessentrekkerij, fraude; bij verzekering: art. 357 Str.


Bedrijf
Bedrijf 1 administratieplicht (art. 3:15a BW, art. 52 AWR, lid 2 sub a), het uitoefenen van enige tak van handel of nijverheid in de ruimste zin, met name ter onderscheiding van beroep; iemand oefent een ~ uit als hij openlijk en regelmatig optreedt in een bepaalde kwaliteit teneinde winst te behalen; 2 bedrijfshuishouding (Wet op de PBO art. 66, lid 3, Wet Economische Mededinging 1957 art. 1, lid 2), een economisch zelfstandige produktie-organisatie, waaronder ook bedrijven zonder winstoogmerk kunnen vallen; 3 de economische activiteit, waarop een onderneming is gericht, een onderneming kan verschillende bedrijven uitoefenen; 4 in BW (art. 1:88, art. 1: 97, art. 1:126, art. 1:235, lid 3; art. 6:41; art. 3:67; art. 6:170, 6:181 BW) wisselende betekenis, veelal uitoefening van commerciële activiteiten, `in de uitoefening van een ~; dikwijls gebezigd in combinatie met beroep; ruim: art. 6:175, lid 1 BW; 5 staatsbedrijf (Comptabiliteitswet 1976, S. 671, S. 1992, 351, art. 70 e.v.).


Bedrijfschap
Bedrijfschap (Wet op de bedrijfsorganisatie 1950 S. K 22), openbaar lichaam, onderdeel van de Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie, omvat ondernemingen die in het bedrijfsleven een gelijke of verwante functie vervullen (horizontaal); instelling van een ~ kan bij wet of bij KB geschieden; overkoepelend lichaam: hoofd-bedrijfschap.


Bedrijfscommissies
Bedrijfscommissies (art. 37 e.v. WOR), de Sociaal-Economische Raad stelt ~ in voor groepen van ondernemingen ter behandeling van aangelegenheden betreffende de ondernemingsraden, de centrale ondernemingsraden en de groepsondernemingsraden van deze ondernemingen; paritair samengestelde commissies van ten minste zes leden en zes plaatsvervangende leden, voor de helft benoemd uit representatieve ondernemersorganisaties voor de andere helft uit representatieve werknemersorganisaties; ook voor de overheid is een bedrijfscommissie ingesteld.


Bedrijfsfonds voor de pers
Bedrijfsfonds voor de pers (Mediawet S. 1994, 386 art. 123  132), steunfonds ter handhaving en bevordering van de pluriformiteit van de pers, voor zover die van belang is voor de informatie en opinievorming.


Bedrijfsfusie
Bedrijfsfusie (art. 14, lid 2 Wet Vpb), fusievorm waarbij een lichaam tegen uitgifte van aandelen een onderneming of een zelfstandig onderdeel daarvan verwerft teneinde die onderneming of dat onderdeel duurzaam in een eenheid samen te brengen met een andere onderneming of met een zelfstandig onderdeel van een andere onderneming; bij een ~ spelen de aandeelhouders van de overgenomen vennootschap geen rol.


Bedrijfsgeheimen
Bedrijfsgeheimen, schending van  (art. 273 Str), zie Bedrijfsspionage.


Bedrijfsgeneeskundige dienst
Bedrijfsgeneeskundige dienst, elk bedrijf dat 500 werknemers telt en waarin tevens uitsluitend of in hoofdzaak arbeid in een fabriek of werkplaats dan wel stucadoorsarbeid wordt verricht heeft de verplichting tot instelling van een dergelijke dienst (S. 482, 1981).


Bedrijfshalve
Bedrijfshalve, in de kwaliteit van uitoefenaar van een bedrijf; het BW gebruikt hiervoor soms de term `bedrijfsmatig' (art. 6:244 BW).


Bedrijfskolom
Bedrijfskolom,  Bedrijfsorganisatie, verticale.


Bedrijfskosten
Bedrijfskosten, (art. 8a, 8b, 35 Wet IB) `zakelijk' gemaakte kosten; aftrekbaar voorzover zij betrekking hebben op de bedrijfsvoering van de onderneming, mits zij niet als standsuitgaven moeten worden aangemerkt; van de gemengde kosten (art. 36 Wet IB), die zowel betrekking hebben op de privé als op de zakelijke sfeer, zijn sommige in het geheel niet (lid 1), andere slechts forfaitair aftrekbaar (lid 2).


Bedrijfsleven, College van Beroep voor het -
Bedrijfsleven, College van Beroep voor het ,  College van beroep voor het Bedrijfsleven.


Bedrijfsmatig
Bedrijfsmatig,  Bedrijfshalve


Bedrijfsmiddel
Bedrijfsmiddel (art. 10 Wet IB), zaken die tot het bedrijfsvermogen behoren en die, in tegenstelling tot voor de omzet bestemde zaken, behoren tot het vaste kapitaal van de onderneming en bestemd zijn om voor de uitoefening van het bedrijf te worden gebruikt; zie voor afschrijving op milieusparend ~: art. 10, leden 3 en 6 Wet IB en Aanwijzigingsregeling vervroegde afschrijving milieu-investeringen van 22 juli 1991, Stcrt. 1991, 166, 1992, 249.


Bedrijfsorganisatie
Bedrijfsorganisatie (Wet op de Bedrijfsorganisatie 1950 S. K 22), organisaties en verenigingen van organisaties die behartiging van de bedrijfsbelangen, van ondernemers en ondernemingen tot taak hebben; publiekrechtelijke lichamen in de zin van art. 134 GW met verordenende bevoegdheid; onderscheiden in: 1 horizontale ~, organisatie ingesteld voor een bepaalde bedrijfstak (d.i. een groep van bedrijven die eenzelfde functie vervullen t.a.v. hetzelfde produkt), of voor bepaalde verwante bedrijfstakken, zoals de bedrijfschappen; en 2 verticale ~, een organisatie naar de bedrijfskolom, d.i. een groep van bedrijfstakken die, ieder hun speciale functie vervullend in de opeenvolgende stadia van voortbrenging en distributie die een bepaald produkt doorloopt, gezamenlijk voorzien in een bepaalde maatschappelijke behoefte, zoals produktschappen.


Bedrijfspensioenfonds
Bedrijfspensioenfonds (Wet betreffende verplichte deelneming in een bedrijfspensioenfonds van 17 maart 1949, S. J 121, zie ook S. 10, 1988) een in een bedrijfstak werkend fonds, waarin hetzij alleen ten bate van personen, die als werknemer, hetzij mede ten bate van personen die in andere hoedanigheid in die bedrijfstakken werkzaam zijn, gelden voor pensioenen worden bijeengebracht; de Minister van Sociale Zaken is bevoegd op verzoek van een, naar zijn oordeel voldoend representatieve, vertegenwoordiging uit het georganiseerde bedrijfsleven, in een bedrijfstak de deelneming in het ~ verplicht te stellen voor alle of bepaalde groepen van personen in die bedrijfstak werkzaam; een ~ staat ingevolge de Pensioen- en Spaarfondsenwet onder toezicht van de Verzekeringskamer.


Bedrijfsrecht
Bedrijfsrecht, het geheel der rechtsregels op het bedrijfsleven betrekking hebbende, zowel van burgerlijk- en handelsrechtelijke als van publiekrechtelijke aard; ~ wordt onderscheiden in autonoom en heteronoom ~; waarvan het eerste op onderlinge afspraken van bedrijfsgenoten berust en het laatste op overheidsvoorschriften.


Bedrijfsrechtspraak
Bedrijfsrechtspraak, rechtspraak in geschillen van sociale of economische aard door een door bedrijfsgenoten opgerichte commissie ter beslechting van geschillen tussen leveranciers en afnemers (handelsrechtspraak) of tussen verenigingen en hun leden die een ondernemingsovereenkomst moeten naleven (tuchtrechtspraak).


Bedrijfsruimte
Bedrijfsruimte huurbescherming (art. 7A: 624, lid 2 BW), specifieke categorie van bedrijfsruimten, derhalve wel `art. 1624-bedrijfsruimte' genoemd; vereisten: 1° gebouwd onroerende zaak of een gedeelte daarvan, die 2° krachtens overeenkomst van huur en verhuur 3° is bestemd voor: uitoefening van een kleinhandelsbedrijf, van een restaurant of café-bedrijf, van een afhaal- en besteldienst, of van een ambachtsbedrijf, 4° mits in de verhuurde ruimte aanwezig is een voor het publiek toegankelijk lokaal voor rechtstreekse levering van goederen of voor dienstverlening; verder ook een (als zodanig verhuurd) hotelbedrijf en een (als zodanig verhuurd) kampeerbedrijf; een huurovereenkomst van ~ wordt in beginsel gesloten voor vijf jaar (art. 7A:1625 BW) en daarna, behoudens geslaagde opzegging, met nogmaals vijf jaar verlengd (art. 7A:1626 BW) en kan dan wederom (op meer gronden) worden opgezegd (art. 7A:1631 BW); daarna loopt de huur, als partijen tenminste geen bepaalde huurperiode afspreken, door als huur voor onbepaalde tijd (art. 7A:1631c BW) met een minimum-opzegtermijn van één jaar (art. 7A: 1631d BW); zie voor: afbraak ~ wegens onteigening: art. 7A: 1636a BW; nietige opzegging bij huur >= 5 < 10 jaar: art. 7A:1627, lid 2 BW; nietige opzegging van de tot 10 jaar verlengde huur: art. 7A:1631, lid 2 BW; onderhoudskosten van huurder: art. 7A: 1634 BW; ontbinding huurovereenkomst wegens wanprestatie van de huurder: art. 7A:1636 j° art. 6:265, 267 BW; ontruimingsgrond dringend zelf nodig hebben blijkt achteraf slechts voorwendsel: art. 7A:1628a BW; opzeggingsgronden bij huur >= 5 < 10 jaar: art. 7A: 1628, lid 1 BW; opzeggingsgronden van de tot 10 jaar verlengde huur: art. 7A:1631a, lid 2 BW; overdracht bedrijf door huurder aan nieuwe verhuurder: art. 7A:1635 BW; overlijden huurder: art. 7A:1632 BW; proefhuur voor <= twee jaar: art. 7A: 1630 BW; slechte bedrijfsvoering door huurder: bij huur >= 5 < 10 jaar: art. 7A: 1628 lid 1 sub 2° BW, bij een tot 10 jaar verlengde huur: art. 7A: 1631a, lid 2 sub 1° BW; verbouwing ~ door huurder: art. 7A:1633 BW; vergoeding voor goodwill: art. 7A:1635a BW; wijziging huurprijs: art. 7A:1632a BW; NB het onderscheid tussen 1624-bedrijfsruimte en andere ~ komt wellicht te vervallen.


Bedrijfsspaarregelingen
Bedrijfsspaarregelingen (art. 11, lid 1 sub h Wet LB), een viertal regelingen krachtens welke werknemers een deel van hun loon kunnen reserveren, waar bovenop de werkgever een onbelaste spaarpremie mag verstrekken; het zijn de aandelenoptieregeling, de gewone premiespaarregeling, de spaarloonregeling en de winstdelingsregeling; de werkgever kan in 1996 een belasting- en premievrije spaarpremie aan de werknemer toekennen van maximaal 100% van de ingehouden besparing, maar ten hoogste (1996) ƒ1077; het bedrag dat in 1996 maximaal geblokkeerd kan worden ingevolge een spaarloonregeling beloopt in 1996 ƒ1615; de werkgever is 10% aan loonbelasting verschuldigd over spaarloon en eveneens 10% over loon ingevolge niet-geblokkeerde winstdelingsregelingen; over spaarloon in de vorm van werknemersaandelen is de werkgever in 1996 geen loonbelasting verschuldigd.


Bedrijfsspionage
Bedrijfsspionage 1 strafrecht (art. 273, lid 1 sub 1° Str), klachtdelict, het opzettelijk bekendmaken van bijzonderheden betreffende een onderneming van handel of nijverheid, waarbij men werkzaam is of was; 2 civiel recht (art. 6:165 BW), onrechtmatig sedert het LindenbaumCohen arrest van 31 januari 1919, destijds nog vallend onder handelen in strijd met ongeschreven recht, thans: strijd met des daders rechtsplicht (uitlokking van overtreding van art. 273 Str).


Bedrijfsvereniging
Bedrijfsvereniging (art. 39  68, Organisatiewet sociale verzekeringen 1952, gewijzigde tekst in S. 1994, 790), rechtspersoonlijkheid bezittende vereniging, opgericht door de werkgevers- en werknemersorganisaties uit de desbetreffende bedrijfstak teneinde uitvoering te geven aan de sociale verzekeringswetten voor werknemers; een ~ kan in elke van de door de wet als zodanig aangewezen onderdelen van het bedrijfs- en beroepsleven worden erkend door de Minister van Sociale Zaken; bij de Nieuwe Algemene Bedrijfsvereniging zijn de werkgevers aangesloten, die niet vallen onder de andere specifieke bedrijfsverenigingen; de werkgevers- en werknemersorganisaties mogen sedert 1 januari 1996 geen directe bemoeienis meer hebben met de uitvoering van de sociale verzekeringswetten, maar moeten die taak overdragen aan een uitvoeringsinstelling; de vier uitvoeringsinstellingen zijn: 1. BVG/Detam BV (Cadans); 2. GUO BV (Gezamenlijk Uitvoeringsorgaan voor de ~ voor het Slagers- en Vleeswarenbedrijf en de Pluimveeslachterijen en de ~ voor de Tabaksverwerkende en Agrarische bedrijven); 3. SFB uitvoeringsorganisatie Sociale Verzekeringen BV (~ voor de Bouwnijverheid); 4. GAK Nederland BV (hierbij zijn de hiervoor niet genoemde Bedrijfsverenigingen aangesloten).


Beëdiging
Beëdiging, afleggen van de eed of belofte voor bepaalde ambten of taken, zoals kamerlid (GW art. 60), koning (art. 32 GW), minister en staatssecretaris (art. 49 GW), makelaars, WvK art. 63; advocaten (art. 3 Advocatenwet);zie Wet ~ ministers, S. 1992, 120.


Beeldmerk
Beeldmerk, merk bestaande uit een combinatie van tekeningen of dessins of bijzondere weergave van woorden of letters.


Beeldrecht, Stichting
Beeldrecht, Stichting , regelt de auteursrechten op het gebied van beeldende- en bouwkunst, gebonden kunsten en fotografie voor individueel aangesloten Nederlandse kunstenaars in binnen- en buitenland; de stichting ~ vertegenwoordigt ook vrijwel alle buitenlandse kunstenaars in Nederland en ziet toe op eerbiediging van hun auteursrecht.


Begaan
Begaan, in: ~ van een strafbaar feit, minder sterk dan plegen, dat verwijtbaarheid, toerekeningsvatbaarheid van de dader onderstelt.


Begiftigde
Begiftigde (art. 7A:1703 e.v. BW), wederpartij van de schenker in de overeenkomst van schenking; begunstigde.


Begraafplaats
Begraafplaats (Wet op de lijkbezorging S. 1991, 133; Besluit op de lijkbezorging, S. 1991, 252), terrein, aangewend tot het begraven van lijken; algemene begraafplaats door elke gemeente (behoudens tijdelijke ontheffing) in te richten; bijzondere begraafplaats met verlof en onder toezicht van B&W der gemeente aan te leggen, in de regel door een kerkelijke gemeente of rechtspersoonlijkheid bezittende vereniging; particuliere graven of grafplaats of grafkelder aan te brengen met verlof alsvoren. zie art. 148 Str (belemmering toegang tot een ~) en art. 149 Str (grafschennis).


Begrafeniskosten
Begrafeniskosten (art. 4.5.1.3a lid 1 sub a# BW), kosten van lijkbezorging, te weten teraardebestelling of crematie; er niet onder vallen de kosten van rouwkleren en die van een zerk of monument; ~ zijn, voorzover zij in overeenstemming zijn met de stand en het fortuin van de overledene, bevoorrecht op de nalatenschap (art. 3:288, sub b BW; ~, voorzover in redelijkheid gemaakt, vallen onder de te vergoeden schade bij overlijden van het slachtoffer, art. 6:108, lid 2 BW; aftrekbare last voor de regeling van het recht van successie, voorzover de ~ niet bovenmatig zijn (art. 20 Successiewet); de levering van diensten door lijkbezorgers zijn vrijgesteld van omzetbelasting (art. 11, lid 1 onder h Wet OB).


Begrafenisverzekering
Begrafenisverzekering, een eenvoudig soort levensverzekering ter bestrijding van begrafeniskosten; vaak in natura.


Begriffsjurisprudenz
Begriffsjurisprudenz, benaming afkomstig van Jhering; kunstmatig spelen met begrippen, woordenspel, met name ter verklaring van de woorden der wet.


Begroting
Begroting 1 bestuursrecht: jaarplan, raming van inkomsten en uitgaven, speciaal van een openbaar lichaam; na vaststelling en, waar nodig, goedkeuring vormt de ~ een ten aanzien van de maxima bindend werkplan voor de uitvoerende macht; rijksbegroting: GW art. 105; gemeentebegroting: art. 191 e.v. Gemeentewet; provinciale begroting: art. 195 e.v. Provinciewet; 2 procesrecht: taxatie, in de betekenis van bepaling van gerechtskosten, honoraria, kosten en voorschotten volgens tarief verschuldigd (Wet Tarieven in burgerlijke zaken; Tarieven Gerechtskosten in Strafzaken, hoofdstuk X.); de ~ geschiedt t.a.v. advocaten en procureurs zo nodig door de Raad van toezicht en discipline; c.q. door het betrokken gerecht.


Begunstigde
Begunstigde (art. 7.17.3.4.e.v.# BW), degene, die in een polis wordt genoemd als gerechtigde tot het in ontvangst nemen van een uitkering; hetzij de verzekeringnemer zelf, hetzij een derde, die hiertoe door de verzekeringnemer is aangewezen; in het laatste geval is er een derdenbeding (art. 6:253 BW); door aanvaarding van het beding wordt de derde partij bij de overeenkomst (art. 6:254 BW).


Begunstiging
Begunstiging 1 strafrecht (Str art. 189), het na voltooiing van het delict helpen van een dader van een misdrijf (niet van een overtreding), zoals het verbergen van de dader of hem behulpzaam zijn bij het ontkomen: sporen van het misdrijf vernietigen; in de artikelen 416  420 Str worden als ~ strafbaar gesteld opzetheling (met als bijzondere vorm gewoonteheling), schuldheling en het uitgeven of drukken van geschriften van strafbare aard, indien de schrijver niet bekend is of wanneer de uitgever respectievelijk de drukker wist of kon verwachten dat de schrijver niet vervolgbaar of buiten het rijk in Europa gevestigd was; 2 verzekeringsrecht: een beding in een polis van levensverzekering ten behoeve van de verzekeringnemer of van een derde, zie art. 6:253  256 BW.


Beheer
Beheer 1 burgerrechtelijk: de bevoegdheid tot het behartigen van de dagelijkse zaken (confer art. 3:170, lid 2 BW); ~ tot instandhouding van het vermogen: de daden ~ zijn dienstig aan de normale exploitatie, zij hebben een conserverende strekking; zie art. 3:170 BW; ~ bij gemeenschap; art. 7A:1673 BW, ~ bij de maatschap; art. 20 WvK: een commanditaire vennoot is uitgesloten van het ~; 2 bestuursrecht: a ~ der geldmiddelen: de zorg ervoor, met inbegrip van de aansprakelijkheid en de verrichting van al hetgeen te dier zake verricht moet worden; b ~ van openbare werken, van waterschapswerken: de zorg dat deze verkeren in goede staat, dat zij aan hun bestemming kunnen voldoen, met verplichting de daartoe nodige werkzaamheden uit te voeren of te doen uitvoeren en daarop toezicht te houden (Waterstaatswetgeving).


Beheersbeding
Beheersbeding (art. 3:267 BW), beding in hypotheekakte dat de hypotheekhouder bevoegd maakt na bekomen machtiging van de president van de rechtbank het onderzette goed wegens het in ernstige mate tekortschieten door de hypotheekgever in eigen beheer te nemen.


Beheerschapsgebied
Beheerschapsgebied (art. 75 e.v. Handvest VN), trustgebied, staat onder toezicht van de beheerschapsraad van de VN; over ieder ~ is een beheerschapsovereenkomst gesloten, die bepaalt hoe het zal worden beheerd en door wie.


Beheerschapsraad
Beheerschapsraad (art. 86 e.v. Handvest VN), trustschapsraad der Verenigde Naties; houdt toezicht op de beheerschapsgebieden en ziet toe dat het beheer wordt uitgeoefend volgens het handvest der VN, overweegt de rapporten van het beherend gezag en bezoekt regelmatig de beheerschapsgebieden.


Beheersinstituut
Beheersinstituut (Besluit Vijandelijk Vermogen 1944, S. E 133 art. 33), rijksinstelling in de jaren na de Tweede Wereldoorlog belast met het beheer der in beslag genomen en verbeurd verklaarde vermogens en goederen van vijanden, landverraders en collaborateurs.


Beheersovereenkomst
Beheersovereenkomst, overeenkomst naar burgerlijk recht, waarbij de landbouwer zich als eigenaar en/of gebruiker van de grond verplicht om in het kader van de agrarische bedrijfsvoering bepaalde handelingen te verrichten onder omstandigheden, in een vorm en op een tijdstip die uit een oogpunt van natuur- en landschapsbeheer optimaal zijn en daarvoor als tegenprestatie een financiële vergoeding ontvangt.


Beheersregeling
Beheersregeling (art. 3:168 BW), overeenkomst waarbij deelgenoten in een gemeenschap het genot, gebruik en beheer van een gemeenschappelijk goed vastleggen.


Beherend vennoot
Beherend vennoot (art. 7A:1673 BW), maat of vennoot belast met, en aansprakelijk voor de leiding van een maatschap of vennootschap; geen ~ is: a de contractueel van het beheer uitgesloten vennoot, b de commanditaire vennoot, die krachtens de wet geen beheersdaden mag verrichten (art. 20, lid 2 WvK).


Bejaardenoord
Bejaardenoord (Wet op de Bejaardenoorden S. 1963, 18 art. 1 sub c, gewijzigde tekst in S. 1990, 468), inrichting, waarin aan ten minste 5 bejaarden duurzame huisvesting, gepaard met gehele of gedeeltelijke verzorging, wordt verschaft.


Bekendheid, akte van -
Bekendheid, akte van  (art. 1:59 BW), bijzonder identiteitsbewijs, bij ontbreken van een geboorte-akte vereist voor huwelijksvoltrekking.


Bekendheidsclausule
Bekendheidsclausule, polisbepaling waarin de assuradeur, al dan niet na inspectie, verklaart op de hoogte te zijn van de ligging, wijze van gemeenschap, constructie, aard en inrichting van de in de polis genoemde panden, teneinde een verzekerde te vrijwaren voor nietigheid der verzekering, wanneer hij, te goeder trouw, bij de omschrijving der hoedanigheden van het gevaarsobject een fout of verzuim zou hebben begaan (zie art. 251 WvK).


Bekendmaking
Bekendmaking,  Publikatie.


Bekendmakingswet
Bekendmakingswet (S. 1988, 18), regelt de bekendmaking en het in werking treden van wetten, AMvB's, ministeriële regelingen en algemeen verbindende voorschriften van de centrale overheid; wetten en AMvB's en andere KB's worden daartoe geplaatst in het Staatsblad, ministeriële regelingen en andere lagere regelingen worden in de Staatscourant gepubliceerd.


Bekentenis
Bekentenis, ieder in rechte toegeven door een partij van enig feit, zowel in een burgerlijk als in een strafproces; 1 burgerlijk proces: de gerechtelijke ~ (in de wet: gerechtelijke erkentenis), tijdens de procedure afgelegd, maakt, hoewel zelf geen bewijsmiddel zijnde, verder bewijs op dat punt overbodig (art. 181 Brv); ~ 2 strafprocedure (art. 341, lid 4 Sv), een ~ is geen zelfstandig bewijsmiddel maar onderdeel van de verklaring van de verdachte; als enig bewijs is de ~ van de verdachte onvoldoende voor een veroordeling.


Beklaagdenbank
Beklaagdenbank, zitplaats in de rechtszaal voor de verdachte(n); ontleend aan het oude Wetboek van Strafvordering uit 1838, waarin de verdachte beklaagde heette.


Beklag
Beklag (Sv art. 12  12p), over niet-vervolgen van strafbare feiten; wanneer het Openbaar Ministerie een strafbaar feit niet (verder) vervolgt krachtens het opportuniteitsbeginsel, dan kan een rechtstreeks belanghebbende bij die vervolging, zijn ~ doen bij het gerechtshof binnen welks rechtsgebied de vervolging zou behoren plaats te vinden; het hof is verplicht de klager te horen; ook (geïnstitutionaliseerde) belangengroepen kunnen daar hun ~ doen; zie voor ~ over inbeslagneming: art. 552a e.v. Sv.


Beklagrecht
Beklagrecht, recht om zich te beklagen over aangedane behandeling of ondervonden weigering; speciaal ~ voor groepen die aan beperkingen onderworpen zijn, zoals gedetineerden en personen verblijvende in inrichtingen; Beginselenwet gevangeniswezen (S. 1951, 596, S. 568, 1976 art. 51  58); Wet op de jeugdhulpverlening (S. 1989, 358, art. 46  52 en voor de rijksinrichtingen art. 70  80).


Beklemming
Beklemming (art. 7.5.10.1# BW, art. 36, lid 8 Wet IB), beperkt zakelijk recht, voorkomend in de provincie Groningen en de aangrenzende delen van Friesland en Drenthe, waarbij de beklemde meier (pachter) gronden gebruikt van de `eigenaar in beklemrechtelijke zin', tegen een lage tegenprestatie: beklemhuur, benevens geregelde en incidentele geschenken; doorgaans `vast, altoosdurend, in alle linies verervend'.


Bekrachtiging
Bekrachtiging 1 privaatrecht: a van nietige rechtshandeling (art. 3:58 BW): helen van de ongeldigheid van een rechtshandeling, mogelijk indien alle onmiddellijk belanghebbenden die rechtshandeling als geldig hebben beschouwd en alsnog aan het ontbrekende constitutief vereiste wordt voldaan; b bij ontoereikende volmacht: art. 3:69 BW; ~ in geval van betaling aan onbevoegde: art. 6:32 BW; 2 staatsrecht (art. 87, lid 1 GW): ~ door ondertekening door de Koning van een aangenomen wetsvoorstel; 3 verdragenrecht (art. 14 Verdrag verdragenrecht): afgeven van de vereiste bevestiging, nadat de regeringen van de verdragsluitende staten en eventueel de parlementen het verdrag hebben goedgekeurd; ~ geschiedt vaak door middel van een bekrachtigingsoorkonde, door elk der verdragstaten opgemaakt.


Bekeuren
Bekeuren (art. 3, lid 2 Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften), het opleggen van een administratieve sanctie door de daartoe bevoegd verklaarde (politie)ambtenaren nadat zij  een verkeersovertreding hebben geconstateerd; geen wettelijke term.


Bekrachtigingswet
Bekrachtigingswet, wet waarbij de Staten-Generaal alsnog een door de regering krachtens noodrecht bij algemene maatregel van bestuur getroffen regeling fiatteren; c.q. kan hierbij indemniteit worden gegeven wegens inconstitutioneel handelen.


Bekwaam
Bekwaam (art. 3:32 BW), gerechtigd tot het verrichten van rechtshandelingen, het tegendeel van onbekwaam.


Bekwame spoed
Bekwame spoed (o.a. art. 5:5 sub a en b BW), tijdslimiet voor het verrichten van een rechtshandeling die ruimer is dan `terstond' en `onverwijld'.


Belang
Belang 1 procesrecht (art. 3:303 BW): een eiser moet, wil hij een rechtsvordering instellen, daarbij voldoende ~ hebben (evenredigheidsbeginsel); 2 verzekeringsrecht (WvK art. 250, 268; art. 7.17.2.3# BW), vermogensbestanddeel, economisch goed, waarbij de verzekeringnemer een ~ heeft, dat op geld waardeerbaar is, aan gevaar onderhevig en bij de wet niet is uitgezonderd; 3 fiscaal: aanmerkelijk ~ a winst uit aanmerkelijk ~ (art. 39 Wet IB); winst uit verkoop van aandelen is voor de IB onbelast, tenzij zij voortvloeit uit een aanmerkelijk ~, een pakket aandelen of winstbewijzen in een vennootschap, dat de aandeelhouder een machtspositie in de vennootschap geeft; d.w.z. wanneer een belastingplichtige in de loop van de laatste vijf jaar zelf of te zamen met naaste verwanten en/of echtgenote aandeelhouder is geweest voor ten minste 331/3% in het nominaal gestorte kapitaal en hij daarenboven (eventueel uitsluitend met zijn echtgenote) voor meer dan 7% in dat kapitaal gerechtigd is; de belastbaarheid dient om te voorkomen dat iemand die het in een BV voor het zeggen heeft, de winst niet uitkeert (zodat hij geen dividendbelasting behoeft te betalen) maar na verloop van tijd de aandelen, sterk in waarde gestegen door de niet-uitgekeerde winst, van de hand doet; door die verkoop zou de niet-uitgekeerde winst voorgoed aan de heffing van de IB zijn onttrokken, zodat de fiscus voor die verkoop een heffing heeft ingevoerd (van 20%); b verlies uit aanmerkelijk ~ (art. 60, lid 1 Wet IB), is geen aftrekpost voor de IB; wèl is een verrekening mogelijk van een bedrag van ten hoogste 20% met de verschuldigde belasting over achtereenvolgens het kalenderjaar waarin het verlies werd geleden, het voorafgaande kalenderjaar en zo nodig over  de zes volgende kalenderjaren.


Belang, algemeen -
Belang, algemeen , stoplap, waarmee men alle kanten op kan; wordt wel gebezigd ter verdediging van het onderscheid tussen publiek- en privaatrecht: publiekrecht zou het ~ betreffen, terwijl het privaatrecht  de private belangen zou ordenen; voor een legaat en een schenking gedaan in het ~ zijn in beginsel minder rechten verschuldigd (Successiewet art. 24, lid 4, art. 33, lid 1); vrijstelling van omzetbelasting is mogelijk ten gunste van bepaalde activiteiten van ~; zie art. 13 sub A, Zesde richtlijn betreffende de harmonisatie van de wetgevingen der Lid-Staten inzake omzetbelasting; (77/388/ EEG).


Belangenafweging
Belangenafweging 1 privaatrecht (art. 3:13 BW): het tegen elkaar afwegen van de belangen der betrokkenen bv bij het gebruiken van het eigendomsrecht zonder redelijk eigenbelang maar met onevenredig nadeel voor anderen; 2 bestuursrecht: plicht van een bestuursorgaan tot ~ voordat het een besluit neemt (art. 3:4, lid 1 Awb); heeft er onvoldoende ~ plaats gehad dan is er sprake van willekeur.


Belangenorganisatie
Belangenorganisatie (art. 1:2, lid 3 Awb),


Belanghebbende
Belanghebbende 1 bestuursrecht (art. 1, lid 2 Awb), degene wiens belang rechtstreeks bij een besluit is betrokken, dat wil zeggen hij die bij een bestuurlijke bevoegdheidsuitoefening een eigen, persoonlijk, concreet en direct geraakt belang heeft; zie voor verplicht horen van een ~ bij administratief beroep: art. 7:16 Awb; bij besluit: art. 4:7 Awb, bij bezwaarschrift: art. 7:2 Awb; Actio popularis; 2 privaatrecht (art. 3:303 BW), alleen degene die daarbij voldoende belang heeft komt een rechtsvordering toe; ~ kan ook een belangengroepering zijn (art. 3:305a en 305b BW; zie ook art. 6:240, lid 3 BW); 3 strafproces (art. 12 Sv) een rechtstreeks ~ kan zich bij het gerechtshof beklagen over het niet vervolgen van strafbare feiten.


Belastbaar inkomen
Belastbaar inkomen (art. 3 Wet IB, lid 2), voorwerp van heffing van inkomstenbelasting; het ~ wordt gevormd door het in een kalenderjaar genoten inkomen, verminderd met nog te verrekenen verliezen.


Belastbaar loon
Belastbaar loon (art. 7, lid 3 Uitvoeringsbesluit LB 1964), tabelloon, grondslag voor de loonheffing: het brutoloon verminderd met de ingehouden pensioenpremie, de werknemerspremies en een vaste kostenaftrek van 5% en vermeerderd met de overhevelingstoeslag en eventueel met de door de werkgever betaalde ziekenfondspremie.


Belastbare som
Belastbare som (art. 53, lid 1 Wet IB, art. 14 Wet VB), bedrag waarop de belastingtarieven van toepassing zijn; de ~ is het belastbaar inkomen verminderd met de belastingvrije som; IB: nihil in tariefgroep 1, eenmaal de basisaftrek in de groepen 2, 4 en 5, tweemaal in groep 3, terwijl in de groepen 4 en 5 deze basisaftrek nog wordt verhoogd met een alleenstaande-ouder aftrek en in groep 5 ook nog met een aanvullende alleenstaande-ouder aftrek.


Belasting
Belasting, heffing door de overheid van de onderdanen gevorderd ter voorziening in de uitgaven. In de regel wordt de term ~ gebezigd voor de heffingen bestemd tot de algemene behoeften van de gemeenschap; heffingen voor bijzondere doeleinden, voor het benutten van bepaalde voorwerpen, diensten, etc. heten dan retributies (GW art. 104; Provinciewet, Gemeentewet, waterschapsreglementen, etc.).


Belasting op de toegevoegde waarde
Belasting op de toegevoegde waarde (Wet op de omzetbelasting 1968), BTW; houdt in dat in iedere schakel van produktie- en distributieproces de belasting geheven wordt over de in die schakel aan het goed of de dienst toegevoegde waarde; het normale tarief is 17,5%, er bestaat een tarief van 6% voor levering van goederen, en diensten genoemd in een tabel I bij deze wet en een nihil tarief voor levering van goederen en diensten genoemd in een tabel II, mits is voldaan aan bij AMvB's vast te stellen voorwaarden.


Belasting van personenauto's en motorrijwielen, Wet op de -
Belasting van personenauto's en motorrijwielen, Wet op de  (BPM) S. 1992, 709, beoogt belasting te heffen ter zake van de eerste toetreding tot het Nederlandse wegennet (verkapte heffing van invoerrechten); uitgangspunt is daarbij de registratie van het motorrijtuig; de ~ staat los van de motorrijtuigenbelasting (zie Wet op de motorrijtuigenbelasting 1994, S. 1994, 17), die wat betreft personenauto's, bestelauto's en motorrijwielen vanaf 1 april 1995 ook gekoppeld is aan de kentekenregistratie.


Belastingdeurwaarder
Belastingdeurwaarder (art. 2, lid 1 sub d IW 1990), door de Minister van Financiën benoemde ambtenaar belast met de zorg voor de invordering van Rijksbelastingen (Kostenwet invordering rijksbelastingen van 12-02-1993, S. 1993, 690, art. 1).


Belastingen van rechtsverkeer
Belastingen van rechtsverkeer (Wet op belastingen van rechtsverkeer, S. 1990, 422), omvat: 1 overdrachtsbelasting: op de verkrijging van onroerende zaken en daarop gevestigde beperkte rechten; 2 assurantiebelasting: op het verzekerd zijn, zodat bij de meeste schadeverzekeringen zijn belast zowel het afsluiten van, als de te betalen premies voor verzekering; 3 kapitaalsbelasting: op het bijeenbrengen van in aandelen verdeeld kapitaal door hier te lande gevestigde rechtspersonen, vennootschappen, andere verenigingen van personen en doelvermogens.


Belastingfraude
Belastingfraude (art. 31  36 AWR), fraus legis of wetsontduiking, gebruik maken door de belastingplichtige van een constructie die in strijd komt met doel en strekking van de wet en waarbij verijdeling van belastingheffing het doorslaggevende motief is geweest voor de gewraakte constructie.


Belastingkamer
Belastingkamer (art. 71 RO), onderdeel van een gerechtshof belast met de behandeling van geschillen over belastingzaken gerezen tussen belastingplichtige en inspectie.


Belastinglatentie
Belastinglatentie (art. 4 Wet VB), factor die de waarde van iemands vermogen vermindert doordat hij belastingschulden heeft.


Belastingontwijking
Belastingontwijking het met een legaal middel verlagen van te betalen belasting.


Belastingrechtspraak
Belastingrechtspraak (Wet administratieve rechtspraak belastingzaken, S. 1956, 323), tegen een beslissing van de fiscus kan in beginsel voorziening gevraagd worden bij de Belastingkamer van het gerechtshof, doorgaans eerst, nadat bij de inspecteur een bezwaarschrift is ingediend; tegen een navorderingsaanslag is geen bezwaar mogelijk, de gang naar het gerechtshof staat dan direct open; indien de behandelde zaak zich daartoe leent, kan een belastingkamer aan het slot van de zitting een mondelinge uitspraak doen (art. 17a); een bijzondere vorm van ~ geschiedt door de Tariefcommissie te Amsterdam (Tariefcommissiewet 1971, S 220).


Belastingvrije som
Belastingvrije som (art. 53, lid 2 Wet IB), bedrag waarmee het belastbare inkomen verminderd moet worden om tot de belastbare som te komen; de ~ bestaat uit een algemene basisaftrek, een alleenstaande-ouderaftrek eventueel vermeerderd met een aanvullende alleenstaande-ouder-aftrek; het minimum van het basisbedrag is in 1996 ƒ7003,.


Beledigde partij
Beledigde partij (Sv. art. 332  337; Wet RO art. 44 en 56), of civiele partij; hij die rechtstreeks schade heeft ondervonden door een strafbaar feit kan zich met een vordering tot schadevergoeding in de desbetreffende strafzaak tegen de verdachte ~ in het strafgeding voegen; de te vorderen bedragen zijn niet aan maxima gebonden, mits de vordering eenvoudig van aard is.


Belediging
Belediging 1 strafrecht: opzettelijke aanranding van eer of goede naam, op beledigende wijze, onafhankelijk van de juistheid der betichting; in ruime zin omvat ~ ook: smaad, smaadschrift, laster en lasterlijke aanklacht (Str art. 261 e.v.); in enge zin: `eenvoudige ~': opzettelijke ~ die niet het karakter van smaad of smaadschrift draagt (Str art. 266); 2 bijzondere vormen: ~ van het openbaar gezag e.a. (art. 267 Str); ~ van een bevriend staatshoofd, lid der regering, ambassaduer  e.a. (Str art. 118, 119); ~ van een bevolkingsgroep (Str art. 137c); ~ als misdrijf tegen de Koninklijke waardigheid: a ~ van de koningin (art. 111 Str) en  b, ~ van een lid van het Koninklijk Huis (art. 112 Str); c ~ door geschriften of afbeelding (art. 113 Str); 2 privaatrecht: onrechtmatige daad, art. 6:162 j° 106, sub b BW.


Beleg, staat van
Beleg, staat van (GW art. 103; Oorlogswet voor Nederland 1964, S. 337, art. 42 e.v.), uitzonderingstoestand, geval van noodrecht, waarin de bevoegdheden van het burgerlijk bestuur grotendeels op het militaire gezag overgaan;  Burgerlijke uitzonderingstoestand.


Beleggingsinstelling
Beleggingsinstelling 1 instelling die volgens art. 28 Wet Vpb, mits aan bepaalde wettelijke voorwaarden is voldaan, geen vennootschapsbelasting verschuldigd is; de belangrijkste voorwaarden zijn: doel en feitelijke werkzaamheid moeten bestaan in het beleggen van vermogen en de beleggingsopbrengsten moeten binnen 8 maanden na afloop van het boekjaar worden uitgekeerd (besluit Beleggingsinstellingen S. 1970, 190, Besluit toezicht beleggingsinstellingen S. 1990, 504); 2 beleggingsmaatschappij of beleggingsfonds (Wet toezicht beleggingsinstellingen S. 1990, 380 art. 1 sub c), mag slechts als zodanig optreden na het verkregen hebben van een vergunning van de minister van financiën; zie ook art. 2:76a en 96b BW, ~ met veranderlijk kapitaal.


Beleidsregels
Beleidsregels (art. 1:3 lid 4# Awb), door overheidsorganen gehanteerde algemene regels bij de uitoefening van overheidstaken, waarbij aan burgers bepaalde voordelen worden toegekend of ontzegd en waarvoor geen wettelijke basis aanwezig is.


Beleidssepot
Beleidssepot (art. 167, lid 2 Sv),  Seponeren


Belemmeringenwet
Belemmeringenwet (~ Verordeningen S. 129, 1899, ~ Privaatrecht S. 159, 1927 en ~ Landsverdediging S. 323, 1951), een ~ maakt het mogelijk werken van algemeen belang te laten gedogen door de overheid en door particuliere rechthebbenden, zo nodig tegen schadevergoeding; aan particulieren kan de gedoogplicht alleen worden opgelegd als diens belangen redelijkerwijs onteigening niet vorderen.


Belendingenclausule
Belendingenclausule (art. 286 WvK), wettelijk voorgeschreven vermelding in een polis van brandverzekering van ligging en belending van de verzekerde onroerende zaken en de aard en het gebruik van de belendende gebouwen, voor zover zulks invloed op de verzekering kan hebben.


Belening
Belening, in het algemeen het geven van (roerende) zaken en rechten als onderpand voor een daarop gegeven krediet 1 overeenkomst tot kredietverstrekking onder het in pand geven van effecten, voor ten minste drie maanden,  Prolongatie; 2 het recht de verzekeringnemer bij daarvoor vatbare vormen van levensverzekering toegekend, gelden bij de levensverzekeraar te lenen (art. 7.17.3.14# BW); van een dergelijke ~ wordt een aantekening op de polis gesteld; wenst de verzekeringnemer dat niet, dan zal hij de polis gedurende de looptijd van de lening aan de verzekeraar in bewaring moeten geven.


Belgisch-Nederlands-Luxemburgse Unie
Belgisch-Nederlands-Luxemburgse Unie (Benelux), verdrag van 1948 tussen België, Nederland en Luxemburg voor uitlopend op het streven naar economische eenwording door de Europese Gemeenschap; in werking getreden op 1 november 1960 (Trb. 1958 nr. 18, 1960 nr. 24); het  Unieverdrag gaat op verschillende punten met de economische integratie verder dan de samenwerking in EU-verband; per 1 juli 1984 is voor het handelsverkeer binnen de drie landen het `ene document' ingevoerd dat moet worden afgegeven aan het grenskantoor van het land waarheen goederen geëxporteerd worden.


Belofte
Belofte (Eedswet 1971 S. 174 art. 1), gelijkwaardig aan de eed: degene die ter uitvoering van een wettelijk voorschrift een plechtige bevestiging moet geven van hetgeen hij heeft verklaard, heeft de vrije keuze tussen het afleggen van een eed of een ~.


Beloningen, bijzondere -
Beloningen, bijzondere  (art. 26 Wet LB), beloningen, zoals tantièmes, gratificaties, die in de regel slechts eenmaal of slechts eenmaal per jaar worden uitgekeerd; zij worden belast volgens het tarief voor ~.


Beloning, gelijke -
Beloning, gelijke  (Wet gelijke behandeling van mannen en vrouwen S. 1980, 86, art. 7.e.v., art. 7A:1637ij BW), voor gelijkwaardige arbeid; maatstaf is het loon dat een arbeider van de andere kunne voor arbeid van gelijke waarde pleegt te ontvangen, indien dit is berekend op grondslag van gelijkwaardige maatstaven (art. 9 Wet gelijke behandeling).


Belijdenisvrijheid
Belijdenisvrijheid (art. 6 GW), grondrecht van ieder om vrijelijk en in alle openheid voor zijn godsdienst of levensovertuiging uit te komen en deze te belijden. zie art. 9 EVRM; art. 18, 27 BUPO.


Bemiddeling
Bemiddeling houdt bij internationale conflicten in het doen van niet bindende voorstellen door onpartijdige instanties om partijen tot overeenstemming te brengen.


Bemiddelingsovereenkomst
Bemiddelingsovereenkomst (BW 7:425  427), speciale vorm van opdracht waarbij de opdrachtnemer zich tegen loon verbindt als tussenpersoon werkzaam te zijn bij het tot stand brengen van één of meer overeenkomsten tussen zijn opdrachtgever en derden; een tussenpersoon heeft recht op loon zodra een overeenkomst door zijn bemiddeling is tot stand gekomen; de tussenpersoon mag slechts zelf tegelijkertijd als bemiddelaar voor de derde optreden indien de inhoud van de rechtshandeling zo nauwkeurig vaststaat dat strijd tussen de belangen der vertegenwoordigden uitgesloten is (art. 7:417 j° art. 427 BW), is de opdrachtgever een particulier dan is voor het dienen van twee heren schriftelijke toestemming van de opdrachtgever(s) nodig (art. 7:417, lid 3 j° art. 408 lid 3 en 427 BW) en betreft de opdracht in dat geval het verhuren of verkopen van een onroerende zaak of een gedeelte daarvan of van een daarop rustend beperkt recht dan heeft de tussenpersoon, jegens een koper of huurder die een particulier is, géén recht op loon (art. 7:417, lid 4 j° art. 427 BW); als bij de ~ het loon afhankelijk is gesteld van de uitvoering der bemiddelde overeenkomst dan heeft een tussenpersoon óók recht op loon als de overeenkomst, zonder dat hem zulks kan worden toegerekend, door zijn opdrachtgever niet wordt uitgevoerd (art. 7:426 BW); voor zijn rechtspositie:  Opdrachtnemer,  lasthebber.


Benadeelde partij
Benadeelde partij in strafproces (Sv art. 332  337; Wet RO art. 44 en 56),  Beledigde partij.


Benadeling
Benadeling 1 van mede-erfgenamen (art. 3:196 BW), grond voor tenietdoening van een boedelscheiding en van een boedelverdeling mits de ~ meer dan een kwart bedraagt; tegen aanvaarding van een nalatenschap kan men slechts opkomen op grond van ~, indien de nalatenschap voor meer dan de helft is verminderd ten gevolge van de ontdekking van een op het ogenblik der aanvaarding onbekende uiterste wilsbeschikking; 2 ~ van schuldeisers; a strafrechtelijk (art. 340 e.v. Str), Bankbreuk; b civielrechtelijk (art. 3:45 e.v. BW, art. 42 e.v. Fw),  Pauliana, Actio.


Beneficiaire aanvaarding
Beneficiaire aanvaarding (art. 4:1070   1089 BW, afd. 4.5.2# NBW), of aanvaarding onder het voorrecht van boedelbeschrijving, het slechts in aanmerking willen komen voor het eventueel batig saldo van een nalatenschap, zonder aansprakelijk te zijn voor de schulden uit die nalatenschap (verwerping, aanvaarding);  Voorrecht van boedelbeschrijving; een erfgenaam die beneficiair wil aanvaarden, moet daartoe een verklaring afleggen ter griffie van de arrondissementsrechtbank, van het sterfhuis (art. 4.5.2.2# BW).


Beneficiaris
Beneficiaris, degene wiens belang bij een trustverhouding wordt beschermd; ook: beursstudent.


Beneficium
Beneficium, weldaad, voorrecht; ~ abstinendi: het voorrecht afstand te doen (van een nalatenschap); ~ competentiae: voorrecht van de schuldenaar, aan wie bij executie enkele van de meest noodzakelijke levensbehoeften moet worden gelaten; ~ divisionis: voorrecht van schuldsplitsing; ~ excussionis: voorrecht van eerdere uitwinning; ~ inventarii: voorrecht van boedelbeschrijving.


Benelux
Benelux,  Belgisch-Nederlands-Luxemburgse Unie


Benelux-Gerechtshof
Benelux-Gerechtshof (Brussel), geeft bindende interpretaties van voor de gemeenschap geldende rechtsregels van de drie Beneluxlanden; tevens ambtenarengerecht voor het personeel van de Beneluxinstellingen; zie Trb. 1977, 93; voor onderliggend verdrag: Trb. 1965, 71.


Benelux merkenrecht
Benelux merkenrecht, merkenrecht van België, Luxemburg en Nederland geregeerd door de Beneluxmerkenwet van 3 februari 1958, zie Eenvormige Beneluxwet op de warenmerken Trb. 1962, 58, 1974, 216; de uitvoering geschiedt door het Benelux-Merkenbureau (Eenvormige Beneluxwet op de warenmerken, bijlage van het Beneluxverdrag inzake de warenmerken van 19 maart 1962 Trb. 1962, 58, zie ook S. 1994, 267); Beneluxmerkenwet,  Merk.


Benelux Modellenwet
Benelux Modellenwet (voluit: Eenvormige Beneluxwet inzake tekeningen of modellen, Trb. 1966, 292), biedt bescherming aan nieuwe modellen en dessins voor zover deze bij het Benelux Modellenbureau zijn gedeponeerd; de modellen/dessins worden gepubliceerd zodat anderen ervan kennis kunnen nemen, terwijl de deposant een oorkonde ontvangt ten bewijze van zijn aanspraak op bescherming; behalve de vorm van gebruiksvoorwerpen (modellen) beschermt de ~ ook het patroon of dessin (de wet spreekt van tekening) toegepast op zulke voorwerpen.


Benoemde overeenkomsten
Benoemde overeenkomsten (BW boeken 7 en 8 en elders), door de wet geregelde bijzondere typen overeenkomsten (art. 6:215 BW en opschrift boek 7 BW); op grond van de regel `een bijzondere wet gaat voor een algemene' gaan de specifieke regels voor benoemde contracten voor boven de algemene regels uit Boek 6 BW; tegenstelling: Onbenoemde, innominaat contracten.


Beoordelingsvrijheid
Beoordelingsvrijheid,  Discretionair.


Bepaalbaarheid
Bepaalbaarheid (art. 3:84 en 6:227 BW), beperkte rechten en verbintenissen moeten voldoende bepaalbaar zijn; ~ speelt met name een rol bij toekomstige vordering; ~ is aanwezig als de vaststelling naar van tevoren vaststaande criteria kan geschieden; zie voor ~ bij borg staan voor toekomstige verbintenissen art. 7:851, lid 2 BW, bij pand en hypotheek: art. 3:231, lid 1 BW; bij pand op toekomstige goederen: art. 239, lid 1 BW.


Bepaalde zaak
Bepaalde zaak (art. 6:41, lid 1 sub a BW), individueel door partijen aangewezen zaak, in tegenstelling tot slechts naar soort bepaalde zaak (art. 7:10, lid 2 BW); het onderscheid is van belang voor de plaats van levering en het moment van risico-overgang.


Beperkende werking
Beperkende werking (art. 6:2, lid 2 en 6:248, lid 2 BW), of derogerende werking, het buiten toepassing laten van tussen partijen geldende rechtsregels omdat toepassing ervan naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid tot onaanvaardbare gevolgen zou leiden; tegenstelling: aanvullende werking; deze aan de jurisprudentie van de HR terzake van het oud-BW ontleende tegenstelling stoelde op de aldaar gemaakte beperking dat slechts aanvulling van het door partijen overeengekomene toegestaan was (art. 1374 en 1375 oud-BW); zij gaat uit van de onjuiste vooronderstelling, dat hetgeen partijen overeenkwamen een vaststaand, objectief waarneembaar, scherp afgepaald gegeven zou zijn, dat slechts na het constateren van een manco aangevuld, maar nimmer opzij gezet mag worden; hetgeen partijen overeenkomen is nooit zonder meer duidelijk en slechts door interpretatie van het contract vast te stellen en bij die uitleg spelen reeds oordelen van redelijkheid en billijkheid mee.


Beperkt recht
Beperkt recht (art. 3:8 BW), dochterrecht, afgeleid uit een meer omvattend (moeder)recht dat met het ~ is bezwaard; onderscheiden in beperkte rechten op goederen (vruchtgebruik, art. 3:201 BW e.v.) pand, hypotheek, art. 3:227 e.v. BW) geregeld in Boek 3 BW en in de zakelijke beperkte rechten uit boek 5 BW; beperkte rechten zijn absoluut (tegenover iedereen te handhaven) en vormen een gesloten stelsel (art. 3:81, lid 1 BW); zie voor: vestiging art. 3:81, lid 2 BW; voor overdraagbaarheid art. 3:83 BW en voor tenietgaan art. 3:81, lid 2 en 106 BW.


Beplantingen
Beplantingen nabij grenslijn (art. 5:42 BW); het is zonder toestemming van de nabuur niet toegestaan bomen dichter dan twee meter bij de grenslijn tussen particuliere erven te planten en heesters en heggen dichter dan een halve meter; plaatselijke verordeningen kunnen een kortere afstand toestaan. Een nabuur kan zich niet verzetten tegen heesters of heggen, die niet hoger reiken dan de scheidsmuur tussen de erven.


Beraad
Beraad (BW art. 4:1070 e.v.), termijn toegekend aan degene aan wie een nalatenschap is opgekomen om hem te laten onderzoeken, of hij deze, hetzij zuiver wil aanvaarden, hetzij wil aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving, hetzij wil verwerpen.


Berechting minderjarigen
Berechting minderjarigen,  Minderjarigen.


Bereddingskosten
Bereddingskosten (WvK art. 283, BW art. 7.17.2.18 lid 2#), kosten door de verzekerde bij of na het ontstaan van een ongeval (brand etc.) gemaakt om schade te voorkomen of te verminderen; polissen wijken ten aanzien van de vergoeding van deze kosten veelal af van de regeling neergelegd in WvK art. 283.


Berging
Berging (art. 8:550 e.v. BW), bereddering aan de zeekust van driftige of aangespoelde zaken en door de bemanning verlaten schepen; Brussels verdrag 1913 S. 75; hulp bij ~ door schepelingen en buitengewone beloning voor die hulp: zie art. 448 WvK; Strandvonderij.


Bergloon
Bergloon (art. 8:557, 560  570 BW), zeerecht,  Hulploon


Bereik
Bereik (van wet), van Duits Bereich, Nederlands: werkingssfeer.


Berisping
Berisping 1 met redenen omklede afkeuring vanwege het gedrag van een mindere, tuchtmiddel, (de lichtste) tuchtrechtelijke straf; in het ambtenarenrecht en in ander tuchtrecht (Advocatenwet art. 48, lid 2 sub b, art. 56; Wet op het Notarisambt art. 50c lid 1 sub a en b, lid 5); 2 krijgstuchtelijke hoofdstraf (Wet militair tuchtrecht, S. 1990, 367, art. 41 j° 42); voorheen ook straf in het jeugdrecht.


Berner Conventie
Berner Conventie (Bern, 9 september 1886), verdrag waarbij de staten elkaars auteursrecht wederzijds erkennen en waarbij zij gelijke bescherming van het auteursrecht aan hun wederzijdse onderdanen garanderen; waarborgt auteursrecht gedurende het leven van de auteur en 50 jaar na zijn dood; zie herziene tekst van 24 juli 1971, Trb. 1971, 157 en 1972, 114; zie ook Trb. 1976, 37.


Beroep
Beroep 1 hoger ~ of appèl: mogelijkheid tot het vragen van een voorziening tegen een uitspraak van een rechterlijke instantie bij een hogere instantie; a civiel proces, zie Brv art. 332 e.v.; b arbitrage: zie Brv art. 1062 e.v.; c strafzaken zie Sv art. 404 e.v.; 2 bestuursrecht (art. 1:5, leden 2 en 3 Awb): het vragen van een voorziening  tegen een besluit, hetzij bij een ander bestuursorgaan dan dat het besluit heeft genomen (administratief beroep), hetzij bij een onafhankelijke administratieve rechter (administratieve rechtspraak); dit is dus   géén appèl en moet worden onderscheiden van het indienen van een bezwaar; Bezwaar; Raad van ~, college voor administratieve rechtspraak, zoals voor het kwekersrecht: Zaaizaad- en plantgoedwet, 1966 S. 455.


Beroepen in de individuele gezondheidszorg
Beroepen in de individuele gezondheidszorg (Wet ~, S. 1993, 655); wet BIG, regelt de (para)medische beroepen; ingevolge deze wet mag iedereen, zoals de alternatieve `genezer' en de kwakzalver, handelingen op het gebied van de individuele gezondheidszorg verrichten; echter mogen alleen beroepsbeoefenaren die in een door het ministerie van WVC bijgehouden register zijn opgenomen, een wettelijk beschermde titel voeren en worden handelingen die een aanmerkelijk risico voor de patiënt meebrengen voorbehouden aan degenen die daartoe krachtens de wet de bevoegdheid hebben; onder die groep vallen ook gediplomeerde verpleegkundigen, die een eigen bevoegdheid krijgen; strafbaar wordt een beroepsbeoefenaar die aan zijn patiënt gezondheidsschade toebrengt of een aanmerkelijke kans daarop heeft veroorzaakt; tenslotte is het medisch tuchtrecht ingrijpend gewijzigd: niet alleen artsen en tandartsen, maar ook verpleegkundigen, verloskundigen, apothekers, fysiotherapeuten, klinisch psychologen en psychotherapeuten vallen thans onder het medisch tuchtrecht.


Beroepsaansprakelijkheid
Beroepsaansprakelijkheid, aansprakelijkheid vanwege fouten gemaakt bij de uitoefening van een beroep.


Beroepschrift
Beroepschrift 1 (AWR art. 28), schriftuur waarmee een belastingplichtige in beroep gaat bij een onafhankelijke rechter (meestal het gerechtshof); het dient met redenen omkleed te zijn en er moet een conclusie uit getrokken kunnen worden over het bedrag of belang waarover het geschil loopt; zie voor de verdere behandeling: Wet administratieve rechtspraak belastingzaken, art. 6 e.v.; het verweer daartegen van de inspecteur is een vertoogschrift (Wet administratieve rechtspraak belastingzaken art. 8, lid 3), waarvoor minder strenge eisen gesteld worden dan voor het ~; 2 (art. 6:4, leden 2 en 3 Awb) schriftuur waarbij tegen een besluit een voorziening wordt gevraagd, hetzij bij een ander bestuursorgaan, hetzij bij de administratieve sector van de rechtbank; zie voor: termijn van indiening ~: art. 6:7 e.v. Awb; vereisten te stellen aan een ~: art. 6:5 Awb; 3 schriftuur waardoor hoger beroep wordt ingesteld in een verzoekschriftprocedure, art. 429o Brv.


Beroepsgeheim
Beroepsgeheim (Sv art. 218, art. 194, lid sub b Brv), een geheim dat een geheimhouder beroepshalve te weten is gekomen (bv als vertrouwensman van patiënt of cliënt) en dat hij op grond van die bijzondere relatie verplicht is te bewaren; bij een verhoor als getuige kan hij zich deswege verschonen; geldt voor geestelijken, artsen, accountants en advocaten; zie voor de sanctie op schending van een ~: art. 272 Str.


Beroepsgronden
Beroepsgronden (vervallen Wet AROB art. 8), bij de AROB rechtspraak, waarvoor destijds (in tegenstelling tot thans een limitatieve opsomming van de beroepsgronden bestond, waren de ~: 1° de beschikking strijdt met een algemeen verbindend voorschrift; 2° het administratieve orgaan heeft bij het geven van de beschikking zijn bevoegdheid kennelijk tot een ander doel gebruikt, dan tot dat waartoe die bevoegdheid gegeven is (détournement de pouvoir); 3° het administratieve orgaan heeft bij afweging van de betrokken belangen niet in redelijkheid tot de beschikking kunnen komen (marginale toetsing); 4° het administratieve orgaan heeft anderszins beschikt in strijd met enig in het algemeen rechtsbewustzijn levend beginsel van behoorlijk bestuur.


Beroeps- en Bedrijfsorganisatie
Beroeps- en Bedrijfsorganisatie (GW art. 134), van staatswege ingestelde en geregelde, autonome organisatie van openbare bedrijfs- en beroepslichamen met verordenende bevoegdheid.


Beroepswet
Beroepswet (Wet van 2 februari 1955, S. 1994, 3, art. 17 e.v.), regelt het hoger beroep bij de Centrale Raad van Beroep te Utrecht; de ~ werd in 1992 (S. 278) ontmanteld vanwege het vervallen van de raden van beroep.


Beroepsziekten
Beroepsziekten, ziekten, ontstaan tengevolge van het uitgeoefende beroep; de directeur-generaal van de Arbeid heeft een lijst gepubliceerd van maximaal aanvaardbare concentraties (MAC-waarden), Publikatieblad nr. 145, 1982 nr. 9.


Berusting
Berusting, het zich neerleggen bij een rechterlijke uitspraak waardoor men daar naderhand niet meer met een rechtsmiddel tegenop kan komen; zonder uitdrukkelijke afstandsverklaring af te leiden uit bepaalde gedragingen zoals bij verzet in het strafproces, waar gehele of gedeeltelijke voldoening aan een verstekvonnis verzet onmogelijk maakt (Sv art. 399)


Beschadigde borg
Beschadigde borg (art. 7:866 BW), de borg die de schuld aan de schuldeiser heeft voldaan; hij kan het door hem betaalde op de hoofdschuldenaar verhalen (regres, art. 6:10 BW) en het op hem onverhaalbaar gedeelte omslaan (art. 6:152, lid 1 BW) over zichzelf, zijn medeborgen en niet-schuldenaren, die met hun vermogen voor de verbintenis aansprakelijk waren (art. 7:869 BW).


Beschadigdheid
Beschadigdheid (WvK art. 644, 645), verzekeringsrecht: zodanige geringe schade van lichtelijk aan bederf of vermindering onderhevige goederen als bij vervoer redelijkerwijs verwacht moet worden, waarvoor de verzekeraar doorgaans niet aansprakelijk is.


Beschadiging
Beschadiging (Str art. 350 e.v.), opzettelijke vernieling of beschadiging van goederen.


Bescheiden
Bescheiden 1 in de uitdrukking: `boeken en bescheiden': die onderdelen van een financiële administratie, die niet in boekvorm worden gehouden (zie art. 2:10 BW; art. 3:15a BW; art. 7A:1638e en 1638n BW; art. 47 e.v. AWR e.a.); 2 in de uitdrukking: [verschaffen van de benodigde] `gegevens en bescheiden' valt onder `gegevens' alle benodigde (bewijs)materiaal, ook hetgeen door de aanvrager van een beschikking mondeling wordt meegedeeld, terwijl met `bescheiden' de benodigde documenten en bewijsstukken worden bedoeld (Awb art. 4: 2 en 3).


Beschermde titels
Beschermde titels (art. 435 Str), strafrechtelijk beschermd zijn Nederlandse adellijke titels en ordetekens, de titel van advocaat en van procureur en de academische titels genoemd in art. 7.20  23 WHW.


Bescherming persoonlijke levenssfeer
Bescherming persoonlijke levenssfeer (art. 10 GW), grondrecht, recht op privacy.


Beschermingsbeginsel
Beschermingsbeginsel (Str art. 2, 3, 4), beginsel van internationaal strafrecht dat vanwege de grote, daarbij betrokken nationale belangen, de Nederlandse strafwet toepasselijk verklaart op al die feiten waardoor die Nederlandse belangen worden aangetast, ongeacht of de dader Nederlander is en ongeacht of de feiten in Nederland zijn gepleegd.


Beschermingsbewind
Beschermingsbewind (art. 1:431  449 BW),  Bewind


Beschermingsconstructies
Beschermingsconstructies, constructies ter bemoeilijking van verkrijging van zeggenschap in een onderneming, ter voorkoming van een overval door (meestal) een andere onderneming, zoals: certificering van aandelen, emissie van prioriteitsaandelen, beperking van het aantal stemmen per aandeel, de `gemeenschappelijk bezit'-constructie en plaatsing van preferente aandelen bij een bevriende rechtspersoon (meestal een `eigen' stichting).


Beschermingsregel
Beschermingsregel (art. 3:40, lid 2, 7:6 e.a. BW), regel van dwingend recht die een (zwakke) partij bij een meerzijdige rechtshandeling beschermt, zodat alleen zij die rechtshandeling kunnen aantasten.


Beschikbaar gedeelte
Beschikbaar gedeelte (art. 4:966 BW), gedeelte van een nalatenschap dat niet voor legitimarissen behoeft te worden gereserveerd.


Beschikking
Beschikking 1 bestuursrecht (art. 1:3 Awb), schriftelijke, eenzijdige wilsuiting (rechtshandeling) van een bestuursorgaan, niet van algemene strekking en gebaseerd op publiekrechtelijke grondslag; onderscheiden in: a de persoonsgerichte ~, die rechtsgevolgen voor de geadresseerde(n) meebrengt, ook wel postzegelbesluit genoemd; onderscheiden van het besluit van algemene strekking, dat zich niet, met uitsluiting van anderen, tot aangewezen personen richt; b zaaksgerichte beschikking, die de status van een aangewezen object betreft (zoals aanwijzing van een pand als monument); ook afwijzing van een aanvraag tot het verlenen van een ~ wordt onder ~ begrepen; een ministerieel besluit van algemene strekking wordt evenwel ook wel onder de benaming ~ uitgevaardigd:  Prijzenbeschikking; 2 strafrecht (art. 37a Str): ter ~ van de regering stellen van verdachten die bijzondere verzorging behoeven; een psychopaat kan door de rechter ter ~ worden gesteld teneinde te worden verpleegd gedurende een bepaalde, voor verlenging vatbare termijn: Str 37b  37e, art. 38  38i, art. 509f  509x Sv, Beginselenwet Gevangeniswezen 1951 S. 596; Reglement tenuitvoerlegging terbeschikkingstelling (S. 1988, 282); 3 erfrecht: making van een goed, met name bij een codicil (BW art. 4:982); 4 vermogensrecht: ~ in de zin van vervreemding, anders dan ter zaaksvervanging; een daad van ~ kan tevens een beheersdaad zijn, als zij dienstig is aan de normale exploitatie, bijvoorbeeld dient tot het gewone onderhoud of tot instandhouding van een goed (art. 3:170 BW); beschikkingsbevoegdheid (art. 3:86, 88, 238 BW), vereiste voor overdracht; 5 rechterlijke ~: a civiel proces: uitspraak die niet strekt ter voorlopige of definitieve beëindiging van een geschil (en hierdoor zich onderscheidt van het vonnis); b strafproces: niet op de terechtzitting gegeven beslissingen, in tegenstelling tot de uitspraak (Sv art. 138); 6 EU (EC decision), art. 189 e.v. EG-verdrag, een van de drie instrumenten voor de uitvoering van het beleid van de Europese Unie; een ~ is in al haar onderdelen bindend voor degene(n) tot wie ze uitdrukkelijk gericht is (andere instrumenten van de EU zijn verordeningen en richtlijnen).


Beschikkingsbevoegdheid
Beschikkingsbevoegdheid (art. 3:84 lid 1 BW), recht om over een goed te beschikken, vereiste voor een rechtsgeldige overdracht van een goed; evenwel wordt een derde te goeder trouw, die van een beschikkingsonbevoegde verwierf tot op zekere hoogte beschermd (BW art. 3:86  88); zie voor bescherming pandhouder: 3:238, 239 lid 4 BW.


Beschikkingsmacht
Beschikkingsmacht (art. 3:84, lid 1 BW), bevoegdheid een goed te vervreemden.


Beschikkingsrechten
Beschikkingsrechten, rechten, die een verzekeringnemer of beschikkingsgerechtigde aan een polis van levensverzekering kan ontlenen, zoals afkoop, belening, conversie, overdracht, premievrijmaking, en verpanding.


Beschuldigde
Beschuldigde (Wet Militair tuchtrecht, S. 1990, 367, art. 51  80), degene die zich in een militair tuchtproces moet verantwoorden.


Beschutte werkplaats
Beschutte werkplaats (Wet Sociale Werkvoorziening S. 1967, 687), werkplaats ten behoeve van hen, die niet in staat zijn arbeid te verrichten onder de normaal in het arbeidsproces voorkomende omstandigheden en waar het arbeidsmilieu is aangepast aan de individuele, geestelijke en lichamelijke toestand van betrokkenen.


Beslag
Beslag 1 civiel proces (art. 439  490, 502  529, 544  549, 563  584r Brv), voorlopige maatregel waarbij de overheid, al dan niet op vordering van een belanghebbende, bepaalde zaken aan de vrije beschikking van de eigenaar of van anderen onttrekt, of wel deze onder zich neemt; onderscheiden in: algeheel ~ op een geheel vermogen of faillissement; ~ onder de schuldeiser zelf (art. 479h Brv),  Eigenbeslag; maritaal ~, op goederen van de gemeenschap (art. 768, lid 1 Brv); ~ op bezoldiging van ambtenaren: art. 116, lid 1 Ambtenarenwet; ~ op inhoud safe-loket: art. 44a e.v. Brv; betaling ondanks ~: art. 6:33 BW; conservatoir ~ (art. 700 e.v. Brv), executoriaal ~, ter uitvoering van burgerlijke vonnissen (art. 439 e.v. Brv); geen ~ op goederen bestemd voor de openbare dienst: art. 436 Brv; onttrekken aan ~: art. 198 Str; roerende zaken niet vatbaar voor ~: art. 447 e.v.; 2 strafproces: ~ in de strafvordering:  Inbeslagneming (art. 94  119 Sv); 3 fiscaal: art. 51 IW e.a.; verder mogelijk krachtens tal van wetten op bestuursrechtelijk gebied.


Beslagene
Beslagene (gearresteerde), in burgerlijke zaken: degene onder wie beslag gelegd is; eventueel derdebeslagene (gearresteerde): degene onder wie beslag-onder-derden gelegd is; tegenstelling: arrestant.


Beslaglegger
Beslaglegger, in burgerlijke zaken;  Arrestant


Beslagvrije voet
Beslagvrije voet (art. 475d Brv), niet voor beslag vatbaar basispercentage van periodieke uitkeringen, zoals loon, pensioenen, alimentatie, uitkeringen op grond van de sociale verzekeringswetten (met uitzondering van de kinderbijslag); de ~ bedraagt 9/10 van de genormeerde uitkering ter voorziening in de algemeen noodzakelijke kosten van het bestaan, geregeld in het Bijstandsbesluit landelijke normering van 3 juli 1974, S. 1974, 418, S. 1983, 132 (Normuitkering); zie art. 16 Uitvoeringsregeling IW.


Beslissing
Beslissing,  afdoening, (veelal definitieve) uitspraak; dient gemotiveerd te zijn (art. 8:77, lid 1 sub b Awb); in strafproces: rechterlijke beslissingen in strafzaken, algemene term die zowel beschikkingen als uitspraken omvat (Sv art. 138).


Besloten kring
Besloten kring (Auteurswet 1912 S. 308, art. 12 lid 2), onder openbaar maken van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst wordt mede verstaan o.a. voordracht op - of uitvoering in besloten kring tenzij deze zich beperkt tot familie, vrienden - of kennissenkring of uitsluitend dient tot onderwijs of een ander wetenschappelijk doel en voor de toegang tot voordracht op - of uitvoering geen betaling geschiedt.


Besloten plaatsen
Besloten plaatsen, betreden van  (art. 9 Opiumwet, art. 48 Wet Wapens en munitie, art. 5.15# Awb e.a.), het door opsporingsambtenaren eigenmachtig onderzoeken binnen een afgesloten ruimte, niet zijnde een woning; daarvoor is geen doorzoekingsbevel voorgeschreven, voldoende is dat redelijkerwijs kan worden vermoed dat er zich gemeengevaarlijk geachte waar (drugs, wapens e.d.) bevinden; ten onrechte verzwijgen opsporingsambtenaren de ~ soms in hun proces-verbaal van het opsporingsonderzoek: in het Nederlandse strafprocesrecht is immers de openbare terechtzitting gereduceerd tot een controle op de rechtmatigheid van de opsporingsprocedure (afwezigheid van het onmiddellijkheidsbeginsel) en dat is onmogelijk, indien opsporingsambtenaren in hun proces-verbaal slechts de halve waarheid vermelden.


Besloten testament
Besloten testament (BW art. 4:987), onderhands door de erflater zelf geschreven en aan de notaris in bewaring gegeven testament; ook: geheim testament.


Besloten vennootschap
Besloten vennootschap een rechtspersoonlijkheid bezittende vennootschap met een in aandelen verdeeld maatschappelijk kapitaal, waarin ieder der vennoten voor een of meer aandelen deelneemt (art. 2:175 BW); `besloten' houdt in dat de BV ter dekking van haar kapitaalbehoefte géén beroep doet op het grote publiek; de toevoeging `met beperkte aansprakelijkheid' is overbodig want zij onderscheidt de BV niet van de NV (wèl van de vennootschap onder firma); aandeelbewijzen mogen niet worden uitgegeven (wel certificaten van aandelen op naam, art. 2:202 BW); aandelen zijn slechts beperkt overdraagbaar (art. 2:195 BW); aandeelhouders zijn slechts verplicht tot volstorting van het nominale bedrag van hun aandeel (art. 2:192 BW) en niet persoonlijk aansprakelijk voor hetgeen in naam van de vennootschap wordt verricht (art. 2:175 BW); voor de oprichting is een geïndexeerd minimumkapitaal vereist (art. 2:178, lid 2 BW), in 1996: ƒ40.000, (S. 656, 1985); zie voor: aandelen ~: art. 2:190  202 BW; aandeelhoudersregister ~: art. 2:194 BW; aansprakelijkheid van bestuurders ~: art. 2:9, 248 e.v. BW; aantastbaarheid besluiten ~: art. 2:14, 15 BW; administratieplicht van bestuur: art. 2:10 BW; akte van oprichting ~: art. 2:176 e.v., 203a e.v. BW; algemene vergadering van aandeelhouders ~: art. 2:217  238 BW; beperking mogelijkheid tot overdracht aandelen van ~: art. 2:195 BW; bestuur ~: art. 2:239  262 BW; bescherming van derden, onkundig van statutenwijziging ~: art. 2:6, 236 BW; boekhoudplicht van bestuur ~: art. 2:10, 360 e.v. BW, art. 6 WvK; dividend ~: art. 2:216 BW; emissie van aandelen ~: art. 2:206, 206a BW; inbreng in natura ~: art. 2:204a, 204b BW; in oprichting ~: art. 2:204 BW; inschrijving in Handelsregister ~: art. 2:180 BW, art. 8 Handelsregisterwet; jaarrekening ~: art. 2:210, 212, 249, 260 en 360 e.v. BW; kapitaalvermindering ~: art. 2:208 e.v. BW; kopen van eigen aandelen ~: art. 2:207 e.v. BW; levering aandelen ~: art. 2:196, 3:84 e.v. BW; nemen van eigen aandelen bij oprichting is verboden ~: art. 2:205 BW; omvang ~ (klein, middelgroot, groot) ~: art. 2:396, 396 BW; omzetting ~: art. 2:18, 72, 181 e.v. ontbinding ~: art. 2:19 e.v., 185 BW; oprichting ~: art. 2:175  177 BW; pandrecht op aandelen ~: art. 2:198, 3:242 e.v. BW; raad van commissarissen ~: art. 2:250 e.v, 268 e.v. BW; statutenwijziging ~: art. 2:231 BW; stemming op AV ~: art. 2:13, 228 e.v. BW; structuur~: art. 2:262  274 BW; uitkoop kleine aandeelhouder ~: art. 2:201a BW; vaststelling jaarrekening ~ door AVA: art. 2:210 lid 3, door Raad van commissarissen art. 2:273 BW; vermogen ~: art. 2:203  216 BW; voorkeursrecht aandeelhouders ~: art. 2:206a BW; winstuitdeling ~: art. 2:216 BW; zetel ~: art. 2:10, lid 2, 2:177, 186 BW.


Besluit
Besluit 1 bestuursrecht (art. 1:3, lid 1 Awb): een schriftelijke beslissing van een bestuursorgaan, inhoudende een publiekrechtelijke rechtshandeling; een mondeling ~ en een door tekens kenbaar gemaakt ~ is derhalve géén ~ besluit in de zin van de Algemene wet bestuursrecht; niet doorslaggevend is of de beslissing als zodanig al schriftelijk is vastgelegd en ingevolge art. 3:41 of 3:42 Awb openbaar gemaakt is; voldoende is dat het bestaan van het ~ gekend kan worden uit een schriftelijk stuk; een ~ kan zowel van algemene strekking zijn of bedoeld zijn voor een concreet geval (beschikking); omdat het ~ een rechtshandeling is moet er een rechtsgevolg mee beoogd zijn; of dat rechtsgevolg ook metterdaad intreedt is voor het karakter van ~ irrelevant; een ~ is een publiekrechtelijke rechtshandeling, dat wil zeggen dat het nemen ervan verankerd moet zijn in een publiekrechtelijke bevoegdheid, rechtshandelingen naar burgerlijk recht vallen er daardoor niet onder; 2 rechtspersonenrecht (art. 2:14  16 BW): beslissing van een orgaan van een rechtspersoon, tenzij wet of statuten anders bepalen te nemen bij volstrekte meerderheid en, behoudens quorumvereisten, niet afhankelijk van het aantal aanwezigen; wordt ter vergadering over het nemen van een ~ gestemd, dan is het ter vergadering uitgesproken oordeel van de voorzitter over de uitslag beslissend, tenzij dit oordeel direct daarna wordt betwist (art. 2:13 BW); de rechtbank van de woonplaats van de rechtspersoon kan de nietigheid van een ~ besluit uitspreken op vordering van een onmiddellijk belanghebbende of op vordering van de rechtspersoon zelf (art. 2:15 BW).


Bestaan, onzekerheid omtrent iemands -
Bestaan, onzekerheid omtrent iemands  (art. 1:409 e.v. BW),  Afwezige.


Bestanddeel
Bestanddeel van zaak (art. 3:4 BW), 1 a al hetgeen volgens verkeersopvattingen onderdeel van een zaak uitmaakt, waarvoor enige mechanische verbinding niet vereist is; roerende zaken: reservewiel van een auto; bij onroerende zaken (vooral van belang bij hypotheek) is een zaak daarvan een ~ als beide zaken constructief specifiek op elkaar zijn afgestemd, terwijl de onroerende zaak, gelet op de voor haar beoogde bestemming, zonder het ~`onaf' is; b al hetgeen wortel- of takvast met de grond verbonden is en hetgeen van een zaak niet kan worden afgescheiden zonder dat beschadiging van betekenis aan een der zaken wordt toegebracht (aard- of nagelvast verbonden); door natrekking wordt de eigenaar van de hoofdzaak tevens eigenaar van al haar bestanddelen (art. 5:3 BW); 2 produktaansprakelijkheid (art. 6:187 BW, eerste lid): elke (voormalige) roerende zaak die in een andere stof werd verwerkt, ook indien de roerende zaak door verwerking in een andere zaak haar eigen identiteit volkomen heeft verloren; 3 strafrecht: ~ van het strafbare feit, stilzwijgend, niet als element uitdrukkelijk in een strafbepaling opgenomen voorwaarde voor strafbaarheid zoals aanwezigheid van schuld bij overtredingen.


Bestek
Bestek (BW art. 7A:1646), plan en voorwaarden volgens welke de aanbesteding en aanneming van enig werk plaats vinden.


Bestemmingslandbeginsel
Bestemmingslandbeginsel (art. 17a e.v. OB), het  ~ terzake van intercommunautaire leveringen en diensten houdt in, dat de omzetbelasting geheven moet worden op de plaats waarvoor de goederen bestemd zijn (ze worden verbruikt of geconsumeerd), in tegenstelling tot het oorspronglandbeginsel volgens hetwelk de heffing daar dient te geschieden waar het goed zijn oorsprong heeft, ongeacht wat er verder mee gebeurt; op 1 januari 1997 moet in de EU het oorspronglandbeginsel bij leveranties tussen ondernemers binnen de EU zijn verwezenlijkt; vanaf 1 januari 1993 tot die datum geldt een overgangsregeling; het oorspronglandbeginsel geldt vanaf 1 januari 1993 al in de relatie tussen ondernemers en particulieren.


Bestemmingsplan
Bestemmingsplan (Wet op de Ruimtelijke Ordening 1962, art. 10  36); een door een gemeenteraad vastgesteld inrichtingsprogramma van een bepaald gebied ten behoeve van een goede ruimtelijke ordening; daarin wordt de bestemming van de in het plan begrepen grond aangewezen en worden zonodig in verband met de bestemming voorschriften gegeven omtrent het gebruik van de in het plan begrepen grond en de daarop zich bevindende opstallen; een ontwerp ervan moet ter inzage worden gelegd, opdat belanghebbenden in de gelegenheid zijn om bezwaren in te dienen; GS moeten een ~ goedkeuren.


Bestemmingsreserve
Bestemmingsreserve (Wet IB art. 13 en 14), reserve die onder bepaalde voorwaarden ten laste van de jaarwinst mag worden gevormd, omdat zij een bepaalde bestemming heeft, zoals de assurantiereserve, de kostenegalisatiereserve en de vervangingsreserve.


Bestemmingsschade
Bestemmingsschade (art. 49 Wet op de Ruimtelijke Ordening), of planschade ontstaat doordat een belanghebbende ten gevolge van de bepalingen van een bestemmingsplan schade lijdt of zal lijden, die redelijkerwijs niet of niet geheel te zijnen laste behoort te blijven en waarvan de vergoeding niet of niet voldoende door aankoop, onteigening of anderszins is verzekerd; de gemeenteraad kan deze belanghebbende op zijn verzoek een naar billijkheid te bepalen schadevergoeding toekennen.


Bestendig gebruikelijk beding
Bestendig gebruikelijk beding (art. 1375 oud-BW), gebruikelijke conditie in overeenkomst, bepalingen die in bepaalde overeenkomsten regel zijn, bijvoorbeeld beurscondities en die ook zonder uitdrukkelijke vermelding geacht worden in dergelijke overeenkomsten te zijn opgenomen; in het NBW niet speciaal behandeld, doorgaans zullen zij onder de (branche) gewoonten van art. 6:248 BW begrepen zijn en aldus deel uit maken van de bedingen in de overeenkomst.


Bestendige gedragslijn
Bestendige gedragslijn (art. 9 Wet IB), criterium waardoor de ondernemer in zijn vrijheid bij de fiscale winstbepaling beperkt wordt en wel zo, dat hij een consistent beleid moet voeren, tenzij goed koopmansgebruik een koerswijziging rechtvaardigt.


Bestuur
Bestuur 1 publiekrecht (hoofdstuk 5 GW): dat gedeelte van de overheidstaak dat niet behoort tot de wetgeving of tot rechtspraak, ruimer dan uitvoerende macht; 2 privaatrecht: zeggenschap over enig goed, omvat zowel beheer als beschikking (art. 1:90 e.v. 97 e.v. e.a.); 3 rechtspersoon (art. 2:5 e.v. BW): leidinggevend orgaan met in beginsel bevoegdheid tot vertegenwoordiging van de rechtspersoon (art. 2:45 BW); zie voor ~ BV: art. 2: 239 e.v. BW; NV ~: art. 2:129 e.v.; vereniging ~: art. 2:37, 44 e.v. BW.


Bestuurder
Bestuurder (bij vennootschap meestal: directeur geheten) de natuurlijk persoon dan wel rechtspersoon die alleen of in samenwerking met anderen in een rechtspersoon leiding geeft aan de werkzaamheden van die rechtspersoon (zie ook art. 30 WOR); bij BV en NV is, tenzij de statuten anders bepalen, elke bestuurder bevoegd de rechtspersoon te vertegenwoordigen (NV art. 2:130, lid 2, BV art. 2:240, lid 2 BW; bij de vereniging en stichting berust de vertegenwoordigingsbevoegdheid in beginsel bij het bestuur als college, maar de statuten kunnen bepalen dat afzonderlijke bestuursleden vertegenwoordigingsbevoegdheid hebben (vereniging: art. 2:45 2e lid, stichting art. 2:292 2e lid BW); zie voor bestuurder in het strafrecht: art. 51 en 347 Str.


Bestuurdersaansprakelijkheid
Bestuurdersaansprakelijkheid 1° (art. 36, lid 3, IW, art. 16d Coördinatiewet), tweede anti-misbruikwet (S. 276, 1986), hoofdelijke aansprakelijkheid van bestuurders voor de voldoening van de loonbelasting, de omzetbelasting en de premies sociale verzekeringen, die verschuldigd is door het rechtspersoonlijkheid bezittend lichaam, waarvan zij bestuurder zijn, indien aannemelijk is dat het niet afdragen van belasting en sociale premies het gevolg is van een aan hen te wijten kennelijk onbehoorlijk bestuur gedurende de voorafgaande drie jaren; een omkering van de bewijslast vindt plaats indien een bestuurder de fiscus en de bedrijfsvereniging niet tijdig op de hoogte heeft gesteld van de dreigende financiële moeilijkheden c.q. van problemen inzake het voldoen van de schulden aan fiscus en bedrijfsvereniging; in dat geval wordt vermoed dat niet-betaling aan hem te wijten is; 2° derde anti-misbruikwet (S. 275, 1986), aansprakelijkheid van bestuurders bij faillissement van de vennootschap (NV art. 2:138 j° 149 BW, BV art. 2:248 j° 259 BW), iedere bestuurder, commissaris en medebeleidsbepaler is bij faillissement van de vennootschap jegens de boedel hoofdelijk aansprakelijk voor de onvoldaan gebleven schulden, indien een belangrijke oorzaak van het faillissement is dat het bestuur zijn taak kennelijk onbehoorlijk heeft vervuld.


Bestuursakkoord
Bestuursakkoord, overeenkomst tussen twee overheidslichamen of -organen, zoals tussen het rijk en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (19 februari 1987); dit ~ behelst o.m. het voorgenomen programma van wetgeving, de financiering in de collectieve sector, maatregelen die de realisering van ombuigingen mogelijk maken, het grote-steden-beleid en oplegging van nieuwe taken.


Bestuurscollege
Bestuurscollege, uitvoerend bestuursorgaan in de Nederlandse Antillen, bestaande uit de gezaghebber en een aantal door de eilandsraad al of niet uit zijn midden gekozen gedeputeerden.


Bestuurscompensatie
Bestuurscompensatie, buitenwettelijke schadevergoeding bij rechtmatige overheidsdaad; de term kan misverstand wekken: het bestuur verrekent niets maar vergoedt dan de nadelige effecten die van zeker overheidsingrijpen het gevolg waren, zoals nadeel ontstaan door afsluiten van een brug.


Bestuursdwang
Bestuursdwang (art. 5.2.1. e.v.# Awb), betere term dan politiedwang voor het op kosten van de overtreder of nalatige door of vanwege een bestuursorgaan wegnemen, ontruimen, beletten, in de vorige toestand herstellen of verrichten van hetgeen in strijd met bij of krachtens wettelijke voorschriften gestelde verplichtingen is of wordt gedaan, gehouden of nagelaten.


Bestuursgeschil
Bestuursgeschil, buiten de op een bijzondere wijze geregelde vormen van bestuursrechtspraak is de Kroon belast met de beslissing in een ~ tussen lagere openbare lichamen (art. 136 GW), de Gedeputeerde Staten met die in een ~ tussen waterschappen en soms ook tussen gemeenten en waterschappen (art. 133, lid 3 GW); of een rechts- dan wel een ~ aan de orde is een kwestie van attributie: de rechterlijke en de bestuursinstantie bepalen beide zelfstandig hun bevoegdheden.


Bestuursorgaan
Bestuursorgaan (Awb art. 1:1), een krachtens publiekrecht ingesteld orgaan van een rechtspersoon dan wel een ander (publiekrechtelijk of privaatrechtelijk) persoon of college met enig openbaar gezag bekleed, dat wil zeggen dat aan hen een of meer overheidstaken zijn opgedragen en de daarvoor benodigde publiekrechtelijke bevoegdheden zijn toegekend; voor de toepassing van de Awb vallen niet onder ~, de wetgevende macht, de Kamers van de Staten-Generaal, onafhankelijke, bij de wet ingestelde organen die met rechtspraak zijn belast, de Raad van State, de Algemene Rekenkamer, de Nationale ombudsman, tenzij zij besluiten nemen inzake ambtenaren.


Bestuursrecht
Bestuursrecht, moderne benaming voor het staats- en administratief recht met de nadruk op het administratief recht; Algemene wet ~,  Algemene wet bestuursrecht.


Bestuursrechtspraak
Bestuursrechtspraak 1 algemeen: rechtspraak door onafhankelijke rechter in geschillen die niet uit burgerlijke rechtsbetrekkingen zijn ontstaan (art. 112 lid 2 GW); te onderscheiden van het administratief beroep waarbij voorziening gevraagd kan worden bij een hoger orgaan (zoals van B&W op GS) of op een in het ambtelijk apparaat hoger staande functionaris; 2 bestuursrechtspraak, Hoofdstuk 8 Awb, doorgaans in twee instanties: a bij de administratieve sector van de rechtbank (art. 8.1 e.v. Awb), b bij de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State (art. 36  46, Wet op de Raad van State); als regel gaat hieraan een bestuurlijke heroverweging door middel van een bezwaarschriftprocedure vooraf; 3 ~ in belastingzaken; een belastingplichtige kan tegen het niet honoreren van zijn bezwaarschrift door de inspecteur daartegen in beroep gaan bij de belastingkamer van het Gerechtshof; zie Wet administratieve rechtspraak belastingzaken 1956 (S. 1994, 6); 4 ~ voor het bedrijfsleven,  College van beroep voor het bedrijfsleven; 5 Afdeling ~ (art. 26  46 Wet op de Raad van State) Afdeling bestuursrechtspraak; 6 ~ bedrijfsorganisatie (Wet bestuursrechtspraak bedrijfsorganisatie, art. 18 en 19, S. 1994, 4) het behandelen van een beroep tegen een besluit van a de SER, b van een bedrijfslichaam (zie art. 66, lid 4 van de Wet op de bedrijfsorganisatie) en c van een rechtspersoon door twee of meer van die openbare lichamen ingesteld ter behartiging van gemeenschappelijke belangen (zie art. 110 van die wet); is in handen van het College van Beroep voor het bedrijfsleven.


Betaalcheque
Betaalcheque (art. 6:46 BW), onherroepelijke en onoverdraagbare betalingsopdracht aan een bank tot een beperkt bedrag gegarandeerd per cheque. Het Nederlandse bankwezen heeft uniforme betaalcheques, die bij de aangesloten banken verzilverd kunnen worden.


Betaalkantoor
Betaalkantoor, instelling, via welke een onderneming een betaalbaar gesteld dividend uitkeert aan aandeelhouders.


Betaalzegelkas
Betaalzegelkas,  Spaarzegelkas.


Betaling
Betaling (BW art. 6:31 e.v.), in het algemeen voldoen, presteren, niet alleen van een geldschuld maar ook van een andere prestatie (onverschuldigde ~); soms ook enger (art. 6:31 e.v. BW): het verrichten van de prestatie als zodanig welke slechts dan ~ oplevert als aan de in die artikelen genoemde voorwaarden is voldaan; ~ effectief (art. 6: 122, lid 2 BW), beding dat een geldschuld metterdaad in bepaalde valuta moet worden voldaan en niet tegen de koerswaarde van die geldsoort mag worden afgerekend; zie voor: ~ aan handelingsonbekwame of aan onbevoegde: art. 6:31, 32 BW; ~ door ander dan schuldenaar: art. 6:35 BW; ~ in gedeelten, in termijnen art. 6:29 en 50 BW; ~ in vreemde valuta: art. 6:121 e.v. BW; ~ in weerwil van beslag: art. 6:33 BW; ~ per cheque: art. 6:46 BW; ~ van cheque: art. 211 WvK; ~ van geldsom: art. 6:44, 111  126 BW; betalingsbewijs, kwitantie: art. 6:48, 49 BW; girale ~: art. 6:114 BW; koopprijs: art. 7:26 e.v. BW; kosten van ~: art. 6:47 BW; opschorten van ~: art. 6:37 BW; plaats van ~: art. 6:115 BW; toerekening van ~: art. 6: 43, 44 BW; vermoeden van betaling door kwitanties van twee achtereenvolgende termijnen: art. 6:50 BW; vóór de vervaldag: art. 6:39 BW; vooruitbetaling koopsom: art. 7:26, lid 2 BW; wettelijke rente: art. 6:119, 120 BW (per 1 juli 1996 5%).


Betalingsonmacht
Betalingsonmacht (art. 36 IW), een bestuurder van een volledig rechtsbevoegd lichaam dient onverwijld, nadat hem van ~ ten aanzien van de verschuldigde belasting gebleken is, daarvan schriftelijk mededeling te doen aan de ontvanger; zie ook Uitvoeringsbesluit IW 1990, art. 7 en 8.


Betalingsunie (Europese)
Betalingsunie (Europese), uit 1950, in 1958 vervangen door de Europese Monetaire Overeenkomst.


Betekening
Betekening 1 burgerlijk proces (art. 1 e.v. Brv), gerechtelijke bekendmaking van een schriftelijk stuk en mededeling van de inhoud ervan aan de woonplaats van de geadresseerde door een deurwaarder, die daarvan akte opmaakt (resp. een verklaring op het stuk stelt); tegenstelling: mondelinge aanzegging;  Exploot; b strafproces (art. 585 e.v. Sv); ~ van stukken zal primair geschieden op het GBA-adres (van de Gemeentelijke Basisadministratie), in plaats van op het feitelijke adres (art. 588 Sv).


Betering
Betering, schadevergoeding, speciaal ter zake van belediging.


Betoging, recht van -
Betoging, recht van  (art. 9 GW, Wet openbare manifestaties 1988, S. 157, art. 2 e.v.), vrijheid van demonstratie, grondrecht, onderdeel van de vrijheid van meningsuiting; in het algemeen is een kennisgeving aan de gemeente dat men een vergadering of betoging op een openbare plaats wil organiseren voldoende; de burgemeester kan aanwijzingen geven, maar de beperkingen van het recht tot het belijden van godsdienst of levensovertuiging en het recht tot vergadering en betoging kunnen slechts worden aangewend ter bescherming van de gezondheid, in het belang van het verkeer en ter bestrijding of voorkoming van wanordelijkheden.


Betrekkelijk
Betrekkelijk,  Relatief.


Betrokkene
Betrokkene (WvK art. 100, sub 3°, 178 sub 3°), degene tot wie de opdracht tot betaling van een wissel of cheque gericht is, op wie de cheque of wissel is getrokken; bij een cheque kan als zodanig slechts een bank optreden.


Betwisting
Betwisting 1 (Fw art. 112), het aanvechten op de verificatievergadering (of door de curator reeds daarvoor) in een faillissement van een bepaalde schuldvordering of de daaraan beweerdelijk inherente rechten van voorrang of retentie; er volgt dan een renvooi naar de rechtbank (art. 122 Fw); 2 (art. 1:80, 198 e.v. BW)  ~ van staat, ontkenning van het verwekkerschap,  Inroepen van staat.


Beunhaas
Beunhaas, degene die een beroep onbevoegd uitoefent, vaak mede ter ontduiking van fiscale lasten; een ~ beschikt meestal niet over de vereiste vakbekwaamheid.


Beurs
Beurs 1 ~ van koophandel (WvK art. 59  61): `zamenkomst van kooplieden, schippers (d.w.z. kapiteins), makelaars, kassiers en andere personen tot den koophandel in betrekking staande'; een ~ vindt plaats op gezag van het gemeentebestuur en wordt door gemeentelijke verordeningen geregeld; typerend voor een ~ in wettelijke zin is de geregelde vaststelling van koersen of dagprijzen; een ~ waarop dit niet geschiedt (zoals op een jaarbeurs, streekbeurs) is een markt; 2 ~ of leen (S. 1818 no 48, 1823 no 49, 1837 no 70, 1873 no 44, 1909 no 359), uitkering door een stichting aan studerenden aan een inrichting van hoger of wetenschappelijk onderwijs (`Beurzenstichting'); ook wel zodanige uitkering indien uitgekeerd door een openbaar lichaam; 3 Weduwenbeurs e.d.;  Fonds.


Beurspolis
Beurspolis, polis van een verzekering die door meer verzekeraars ter beurze volgens een vast (Amsterdams, Rotterdams) model-contract wordt gesloten.


Beurswetgeving
Beurswetgeving (Wet toezicht effectenverkeer, S. 1991, 141), wettelijke regeling van het beurswezen, vooral van belang voor de effectenbeurzen.


Beurtvaart
Beurtvaart, vervoer over binnenwateren met schepen die een geregelde dienst onderhouden tussen twee of meer plaatsen (beurtschepen); een vergunning voor ~ wordt afgegeven door de Commissie Vervoervergunningen; ~-condities, staat voor de `Algemeene vervoerscondities der Vereeniging tot Behartiging van de Binnenlandse Beurtvaart (Stoom en Zeil)', in 1950 vervangen door de Algemeene Vervoercondities, naderhand in overeenstemming gebracht met de Wet overeenkomst wegvervoer S. 1982, 670,  CT-document.


Bevallingsverlof
Bevallingsverlof (art. 7A:1638dd, lid 3 BW),  Zwangerschapsverlof


Beveiligingsmaatregel
Beveiligingsmaatregel, in het strafrecht: maatregel, in tegenstelling tot straf.


Beveiligingsorganisaties
Beveiligingsorganisaties (S. 1991, 594), organisaties als particuliere beveiligingsbedrijven, bedrijfsveiligheidsdiensten, alarmcentrales, geld- en waardetransport bedrijven; zie voor de uitwerking van de wettelijke regeling wat betreft de uniformen en emblemen, de optimale samenwerking met de politie alsook de aanstelling van personen: ministeriële beschikking in Stcrt. 1992, 232.


Bevel
Bevel 1 burgerlijke rechtsvordering (art. 439 Brv), bij executoriaal beslag: exploot van deurwaarder houdende aanzegging om binnen twee dagen aan de executoriale titel te voldoen; 2 strafrecht (art. 43 Str) ambtelijk bevel; 3 bestuursrecht (art. 5 Wet RO): aanwijzing, persoonsgerichte opdracht; tegenstelling algemeen `gebod'.


Bevelen tot handhaving der openbare orde
Bevelen tot handhaving der openbare orde (Sv art. 540 e.v.),  Rechterlijke bevelen tot handhaving van de openbare orde.


Bevelschrift
Bevelschrift (art. 485 Brv e.a.), rechterlijke uitspraak waarbij de rechter een der partijen iets beveelt (bijvoorbeeld het stellen van zekerheid); ook ~ tot betaling; in publieke geldelijke administratie: ~ tot tenuitvoerlegging, executoirverklaring.


Bevestiging
Bevestiging 1 (art. 3:55 BW), helen van een geldige, maar vernietigbare rechtshandeling; 2 verwerpen van een beroep, handhaving van een reeds gegeven beslissing, soms met aanvulling van gronden; na cassatieberoep ook wel: ~ van een uitspraak door de Hoge Raad, waarmee wordt bedoeld dat de tegen een uitspraak aangevoerde middelen verworpen werden.


Bevoegdheid
Bevoegdheid 1 competentie, de absolute ~ van de rechterlijke macht bepaalt, welk rechterlijk college (kantongerecht, rechtbank enz.) bevoegd is om over een zaak te oordelen (kantongerecht: art. 38 e.v. RO, rechtbank: art. 53 e.v. RO, gerechtshof: art. 65 e.v. RO; HR: art. 88 e.v. RO); de relatieve ~ geeft aan, welk college wat betreft de geografische indeling competent is (art. 98, 126 Brv, art. 2 e.v. Sv); 2 misbruik van ~ (art. 3:13 BW),  Misbruik van ~; 3 ~ tot het uitoefenen van bepaalde beroepen, zie art. 436 Str.


Bevolkingsregister
Bevolkingsregister, thans persoonsregister geheten (Wet gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens, S. 1994, 494, 565), geautomatiseerde gemeentelijke administratie van de inwoners van een gemeente en van hen die er verblijf houden.


Bevoorrechte vorderingen
Bevoorrechte vorderingen (art. 3:283 e.v. BW), Preferentie,  privileges


Bevrachten
Bevrachten (art. 8:361  502, 880  998 BW), charteren, exploitatie-overeenkomst, het verwerven van scheepsruimte tot het vervoer van personen of goederen tegen betaling van een zekere prijs, in tegenstelling tot vervrachten; vervoer van goederen krachtens andere overeenkomst dan een bevrachtingsovereenkomst per vaartuig geldt als vervoer van stukgoederen; Reisbevrachting,  tijdbevrachting.


Bevrachter
Bevrachter (art. 8:24  27 BW), afzender bij goederenvervoer, dient er voor te zorgen dat de goederen op de overeengekomen plaats en tijd ter beschikking van de vervoerder zijn; tot zolang heeft de afzender de bevoegdheid de vervoersovereenkomst op te zeggen tegen vergoeding van de schade die de vervoerder hierdoor lijdt (art. 8:25, 391, 907 BW); zonder verplicht te worden tot schadevergoeding en zonder ingebrekestelling kan de bevrachter opzeggen als hem bekend wordt dat het vervoermiddel niet op de overeengekomen tijd of plaats aanwezig zal kunnen zijn (art. 8:390, 908, 1109 BW.


Bevredigen
Bevredigen, afsluiten (van terrein e.d.)


Bevrijdende verjaring
Bevrijdende verjaring (art. 3:313 e.v. BW),  Verjaring.


Bewaarder
Bewaarder 1 (art. 480, lid 2, 551, lid 2 j° 445 Brv), gerechtelijk bewaarder aangesteld ten einde te voorkomen dat in beslag genomen zaken worden verdonkeremaand; dikwijls degene onder wie de goederen in beslag genomen werden; zie voor: onttrekken aan beslag: art. 198 Str; 2 ~ der (openbare) registers (KADOR), Kadasterwet S. 1989, 186, art. 6, 7, art. 3:18 e.v. BW.


Bewaargever
Bewaargever (art. 7:600 e.v. BW), degene die een zaak in bewaring geeft; zie voor: teruggaverecht: art. 7:605 BW; verschuldigd loon: art. 7:601 BW.


Bewaargeving
Bewaargeving (BW art. 7:600 e.v.),  Bewaarneming; gerechtelijke ~: Consignatie.


Bewaarnemer
Bewaarnemer (art. 7:600 e.v. BW), degene die een goed ter bewaring ontvangt; hij mag de in bewaring gegeven zaak niet gebruiken (art. 7:603 BW), maar heeft, als hij van bewaarneming zijn beroep of bedrijf maakt, recht op bewaarloon (art. 7:601 BW) en vergoeding van kosten en schade (art.7: 601, lid 3 BW); hij kan terugneming door bewaargever vorderen (art. 7:605 BW); zie voor zijn zorgplicht: art. 7:602 BW;  Bewaarneming.


Bewaarneming
Bewaarneming (art. 7:600 e.v. BW), overeenkomst om een roerende of onroerende zaak van een ander te bewaren en in natura terug te geven, hetzij om niet, hetzij tegen betaling; zie voor: bewaarloon ~: art. 7:601 BW; overeenkomst van ~: art. 7:608 BW; onderbewaarneming ~: art. 7:603, 608 BW; vruchten: art. 7:1604 BW;  Sequestratie.


Bewaarplicht
Bewaarplicht (art. 3:15a j° art. 2:10, lid 3 BW) ten aanzien van de administratie duurt in het algemeen tien jaar en moet zodanig dat gedurende die periode te allen tijde daaruit de rechten en verplichtingen kunnen worden afgeleid; de op een gegevensdrager aangebrachte gegevens mogen, met uitzondering van de op papier gestelde balansen en staten van baten en lasten, op andere gegevensdragers worden overgebracht, mits de overbrenging foutloos geschiedt, een volledige weergave biedt van die gegevens en de data binnen de bewaartijd in redelijke tijd leesbaar kunnen worden gemaakt; de fiscus verlangt dat hij op de bewaarde gegevens binnen redelijke termijn controle kan uitoefenen; de bewaarplicht strekt zich uit tot alle gegevens betreffende de vermogenstoestand van het bedrijf, zelfstandig beroep of werkzaamheden, zoals boeken, bescheiden en andere informatiedragers;  1 uitoefenaars van zelfstandig beroep of bedrijf: zie art. 3:15a BW, j° art. 2:10, lid 3 BW, 2 rechtspersonen: zie art.2:10, lid 3 BW, 3 belastingplichtigen: zie art. 52, lid 4 AWR.


Bewakingsdiensten, particuliere -
Bewakingsdiensten, particuliere ,  Beveiligingsorganisaties,  weerkorps.


Bewaren van administratie
Bewaren van administratie (1 uitoefenaars van zelfstandig beroep of bedrijf: art. 3:15a BW, j° art. 2:10, lid 3 BW, 2 rechtspersonen: art.2:10, lid 3 BW, 3 belastingplichtigen: art. 52, lid 4 AWR),  Bewaarplicht.


Bewaring
Bewaring 1 strafrecht a opsluiting (art. 63 Sv j° art. 133 Sv), onderdeel van de voorlopige hechtenis; voor een periode van maximaal tien dagen zonder mogelijkheid van verlenging (art. 64 Sv); b ook bij uitlevering mogelijk (Uitleveringswet 1967, S. 139 art. 15) van vreemdelingen op vordering van de OvJ door de rechter-commissaris; c politionele ~ van rustverstoorders, beschonkenen e.d. voor korte tijd, als ordemaatregel; d voorlopige in bewaringstelling van geestesgestoorden (Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen, S. 1992, 671, art. 20 e.v.); e ~ van goederen: ~ van in beslag genomen voorwerpen (Sv art. 116 - 117a, 353); 2 civiel procesrecht: middel tot ~ van recht, conservatoir middel toegekend aan de schuldeiser ter veiligstelling van zijn recht op het vermogen van de schuldenaar en veelal dienende ter vermijding van het wegmaken hiervan door de schuldenaar; hiertoe behoren o.m. het revindicatoir en het conservatoir beslag.


Bewegingsvrijheid, recht op -
Bewegingsvrijheid, recht op  (BUPO art. 12, lid 1 en art. 2, Vierde protocol EVRM), het recht zich vrij binnen het grondgebied van een staat te verplaatsen en er vrij zijn woonplaats te kiezen.


Bewind
Bewind (titel 3.6# BW), onttrekking van enig bepaald vermogen of vermogensbestanddeel aan het beheer en de beschikking van de rechthebbende, met aanwijzing van een vertegenwoordiger (bewindvoerder), die het binnen de door de wet aangegeven grenzen ten behoeve van de rechthebbende bestuurt; ~ heeft plaats: voor de afwezige, de failliet, de krankzinnige, en van meerderjarigen die niet in staat zijn hun zakelijke belangen te behartigen (art. 1:431  449 BW); ~ gaat minder ver dan curatele; bewindvoerders kunnen zijn meerderjarige personen of instellingen; ~ kan worden uitgesproken door de kantonrechter voor een bepaalde of onbepaalde tijd; zie Wet onderbewindstelling ter bescherming van meerderjarigen S. 283, 1981 (art. 1:431  449 BW).


Bewindvoerder
Bewindvoerder (art. 3:6.1.3. e.v.# BW), 1 persoon aangesteld tot het voeren van bewind: a over bepaalde goederen van de verpleegde psychiatrische patiënt, in afwachting der curatele art. 1:380 e.v. BW; of b als een erflater zulks bepaald heeft (art. 4:1066 BW); 2 ~ aangesteld in geval van surséance van betaling (art. 215 e.v. Fw); 3 ~over meerderjarigen die niet in staat zijn hun zakelijke belangen te behartigen (art. 1:431  449 BW); 4 ~ over vermogen minderjarige (art. 1:370 BW); 5 bij afwezigheid (art. 1:409 BW e.v.).


Bewoning
Bewoning (BW art. 3:226), recht van gebruik en ~, bijzondere vorm van vruchtgebruik; hoogst persoonlijk (beperkt) recht, dat de gerechtigde slechts het recht geeft de woning met zijn gezin te bewonen; hij kan het recht vervreemden noch bezwaren; het recht van ~ wordt vanwege de kosten van vestiging van dit registergoed weinig verleend.


Bewijs
Bewijs, het aannemelijk maken van bepaalde feiten, of van de onjuistheid van andere, door partijen in een proces, ten behoeve van de oordeelsvorming door de rechter; 1 burgerlijk proces (art. 177 Brv): de bewijslast rust in beginsel op de partij die een stelling poneert, tenzij uit een bijzondere regel of uit de redelijkheid en billijkheid een andere verdeling van de bewijslast voortvloeit; dikwijls geeft ook de formulering van de wet een indicatie voor de bewijslastverdeling aan: degene die zich op een uitzondering beroept (tenzij…) dient die te bewijzen; 2 strafzaken (Sv art. 338  344), de bewijslast omtrent de schuld van de verdachte ligt bij het Openbaar Ministerie; het OM moet tijdens het onderzoek op de terechtzitting door de inhoud van wettige bewijsmiddelen het wettig en overtuigend bewijs leveren dat de verdachte het verweten feit gepleegd heeft; een verdachte behoeft daaraan niet mee te werken (art. 14, lid 3 sub f BUPO); 3 ~ van goed gedrag,  Verklaring omtrent het gedrag,  zie Wet Justitiële Documentatie en op de verklaringen omtrent het gedrag art. 19 e.v.


Bewijsgrond
Bewijsgrond, gevolgtrekkingen die de rechter uit de voor hem komende bewijsmiddelen kan en moet maken en die hem tot zijn oordeel en uitspraak leiden; in het burgerlijk proces (art. 178 Brv) wordt onderscheiden tussen dwingend bewijs (de rechter mag het bewijs niet naast zich neerleggen) en vrij bewijs (de rechter is vrij er al dan niet acht op te slaan en het gewicht er van te bepalen).


Bewijskracht
Bewijskracht, het vermogen van een bewijsmiddel om bepaalde feiten of omstandigheden te bewijzen; bij een akte wordt onderscheiden: 1 uitwendige ~: houdt in dat het stuk, dat er uitziet als een authentieke akte, daarvoor wordt gehouden tot op bewijs van het tegendeel; 2 oneigenlijke of formele ~: heeft betrekking op de vraag: is metterdaad verklaard wat in de akte staat? 3 eigenlijke of materiële ~: is de inhoud van de afgelegde verklaring wel waar?


Bewijslast
Bewijslast civiel proces (art. 177 Brv), verplichting tot bewijslevering van een procespartij van zijn posita, juister: bewijsrisico; in het BW is getracht de bewijslastverdeling aan te geven door bijvoorbeeld termen als `geacht worden'; degene die `geacht wordt' iets te zijn of te hebben gedaan is ontslagen van het leveren van bewijs; het voegwoord `tenzij' geeft aan, dat degene die zich op de uitzondering, ingeluid met `tenzij' beroept, de ~ draagt; het BW is hierin evenwel niet consekwent; 2 strafzaken: de elementen van het strafbare feit moeten alle door het OM gesteld en bewezen worden (zo niet, dan volgt vrijspraak), de strafuitsluitingsgronden door de verdachte; een verdachte mag niet tot een bekentenis gedwongen worden en behoeft ook niet tegen zichzelf te getuigen (art. 14, lid 3 sub f BUPO).


Bewijsmiddelen
Bewijsmiddelen, de verschillende soorten gegevens (`feiten') die ten behoeve van de oordeelsvorming door de rechter vereist zijn: hetzij aan de rechter ambtshalve bekend, hetzij door de partijen voor hem gebracht: 1 burgerlijk proces (art. 179 e.v. Brv), bewijs mag met alle middelen geleverd worden, tenzij de wet een bewijsmiddel uitsluit; de waardering van het bewijs, is, voor zover de wet niet anders bepaalt, aan het oordeel van de rechter overgelaten; 2 strafproces (Sv art. 339); alleen toegelaten ~ zijn: a eigen waarneming van de rechter; b verklaringen van de verdachte; c verklaringen van een getuige; d verklaringen van een deskundige; e schriftelijke bescheiden; door het de-auditu-arrest (Auditu, testimonium de) heeft deze limitatieve opsomming van ~ haar betekenis goeddeels verloren.


Bewijsovereenkomst
Bewijsovereenkomst (art. 7:900, lid 3 BW), overeenkomst tot regeling van de bewijsverdeling nopens enige tussen de partijen bestaande rechtsverhouding, bijzondere vorm van vaststellingsovereenkomst; het bestaan ervan kan ook uit de omstandigheden worden afgeleid.


Bewijsrecht
Bewijsrecht, het geheel van rechtsregels betreffende de in rechte toelaatbare bewijsmiddelen en de daaraan toe te kennen kracht; 1 civiel proces (art. 176  228 Brv); procespartijen kunnen zelf als getuige gehoord worden (art. 190); bewijs kan met alle middelen geleverd worden en de rechter heeft een grote vrijheid bij de waardering van het bewijs (art. 179 lid 2 Brv); 2 strafproces,  Bewijsmiddel;  Formeel,  materieel bewijsrecht.


Bewijsstuk
Bewijsstuk, geschrift in de zin van art. 339 ten 5° Sv (Bewijs) of voorwerp waarmee verklaringen van een verdachte, getuige of deskundige waargemaakt worden (dan: stomme getuigen).


Bezet gebied
Bezet gebied, bevindt zich feitelijk onder het gezag van een vijandelijke strijdmacht; verzet tegen dit gezag is volkenrechtelijk niet verboden (niet `illegaal'), tenzij de capitulerende bevelhebber beloofd heeft loyaal met de bezetter te zullen samenwerken.


Bezetting
Bezetting, militaire bezetting van vreemd staatsgebied in geval van oorlog heeft provisioneel de overgang van de overheidsbevoegdheid, met de feitelijke macht, tengevolge (Landoorlogsreglement van 1907, art. 42 e.v. S. 1910, 73); in bezet vijandelijk gebied heeft de Nederlandse militaire rechter rechtsmacht ten aanzien van militaire delicten door wie dan ook begaan (Invoeringswet Militair Straf- en Tuchtrecht art. 78 sub 3°).


Bezettingsmaatregelen
Bezettingsmaatregelen, maatregelen, zowel op wetgevend als op administratief gebied in Nederland getroffen tijdens de Duitse bezetting gedurende de Tweede Wereldoorlog, grotendeels ingetrokken bij het Besluit Bezettingsmaatregelen, van 17 sept. 1944, S. E. 93.


Bezichtiging, gerechtelijke
Bezichtiging, gerechtelijke 1 civiel proces (art. 226  232 Brv), het op verzoek van (een) partij(en) of ambtshalve bij interlocutoir vonnis bevolen opneming van de plaatselijke gesteldheid; 2 strafproces (art. 318 Sv), zie Schouw; 3 bestuursrecht (art. 8:50 Awb), bezichtiging van plaatsen, op eigen initiatief van de rechter, die daartoe elke plaats mag betreden.


Bezit
Bezit 1 (art. 3:107, lid 1 BW), houden van een goed voor zichzelf in tegenstelling tot het houden van een goed voor een ander of detentie; ~ en houderschap zijn derhalve alternatieven; iemand kan nooit tegelijkertijd zowel bezitter als houder zijn; bezit is zowel mogelijk van zaken als van rechten: bij vuistpand is de pandgever bezitter van de zaak gebleven (de pandhouder wordt houder), maar de pandhouder is bezitter van het pandrecht; doorgaans gaan ~ van het goed en recht op het goed (bij zaken: eigendom) samen, zij worden bijvoorbeeld gescheiden door diefstal: de dief is wel bezitter (te kwader trouw), maar geen rechthebbende op het goed; ~ kan zowel middellijk als onmiddellijk zijn (art. 3:107, leden 2 en 3 BW); bij middellijk ~ oefent een ander dan de bezitter (bijvoorbeeld een huurder) de feitelijke macht over het goed voor de bezitter uit; verlies van een goed brengt pas bezitsverlies mee, als de bezitter afstand heeft gedaan van zijn ~ of indien een ander het ~ verkrijgt (art. 3:117 BW); zie voor: belang van ~ te goeder trouw art. 3: 86, 99, 118 e.v. BW; definitie van goede trouw art. 3:11 BW, definitie van ~ te goeder trouw: art. 3:118 BW; bezitsacties: art. 3:125 BW; bezitsoverdracht: art. 3:114, bijzondere vormen van bezitsverkrijging: a constitutum possessorium: art. 3:115, sub a BW, brevi manu, art. 3:115, sub b BW, longa manu: art. 3:115, sub c BW; bezitsverkrijging voor een ander: art. 3:110 BW; bezitsverlies: art. 3:86, 117 BW; inbezitneming: art. 3:113 BW; een houder kan zichzelf niet tot bezitter promoveren: art. 3:111 BW; levering roerende zaak door bezitsverschaffing: art. 3:90 BW; stoornis in ~: art. 5:125 BW; verjaring en ~: art. 3:99 e.v. BW; verkrijging van ~ art. 3:112 en 3:90 BW, voor een ander: art. 3:110 BW; 2 ~ in immateriële zin, feitelijke uitoefening van enige hoedanigheid rechtens: `uiterlijk ~ van de huwelijkse staat' (art. 1:70, 79 BW), uiterlijk ~ van staat overeenkomstig de geboorte-akte (art. 1:80, 205 e.v. BW).


Bezit geldt als volkomen titel
Bezit geldt als volkomen titel (BW art. 3:119, oud-BW art. 2014, lid 1), bezit legitimeert de bezitter als rechthebbende (legitimatieleer van Paul Scholten), hetgeen inhoudt a een processuele functie, in een proces behoeft een bezitter zijn titel niet te bewijzen, zodat hij rustig kan afwachten of zijn wederpartij er in slaagt aannemelijk te maken dat hij geen recht op het goed heeft en b een materieelrechtelijke functie, degene die te goeder trouw van een beschikkingsonbevoegde een goed heeft verkregen wordt tegen opvordering door de oorspronkelijk rechthebbende beschermd in het BW (art. 3:86, lid 1 BW).


Bezitloos pandrecht
Bezitloos pandrecht (art. 3:237 BW), buitenwettelijke benaming voor verpanding waarbij de verpande zaak of het waardepapier in de feitelijke macht van de pandgever blijft, in tegenstelling tot vuistpand (art. 3:236 BW), wordt gevestigd door authentieke of geregistreerde onderhandse akte; de benaming is onjuist, omdat de pandgever bij deze figuur bezitter blijft van de verpande zaak en de pandhouder bezitter wordt van het pandrecht, juister: Stil pandrecht.


Bezitsaanmatiging
Bezitsaanmatiging (art. 3:111 BW), interversie van houderschap: een houder weerspreekt gefundeerd het recht van de bezitter, omdat hij te goeder trouw meent te kunnen aantonen dat hij geen houder, maar bezitter van het goed is.


Bezitsacties
Bezitsacties (BW art. 3:125), rechtsvorderingen die de bezitter van een zaak toekomen bij stoornis al dan niet gepaard gaande met bezitsverlies, tot herstel en handhaving nadat men het bezit is kwijtgeraakt zonder dat daarbij geweld werd aangewend.


Bezitsonttrekking
Bezitsonttrekking (Str art. 348), gangbare (buitenwettelijke) benaming voor het misdrijf bestaande in het opzettelijk onttrekken - door de eigenaar of door een andere te zijnen behoeve - van een zaak aan een ander die daarop een recht van pand, vruchtgebruik, gebruik of terughouding heeft.


Bezitsoverdracht
Bezitsoverdracht (art. 3:114 BW), geschiedt doordat de bezitter de verkrijger feitelijk in staat stelt de macht over het goed uit te oefenen die hij zelf daarover kon uitoefenen, gebaseerd op een rechtshandeling die zich door een verklaring heeft geopenbaard (goederenrechtelijke overeenkomst); dat laatste is voldoende bij: constitutum possessorium (BW art. 3:115 sub a), b traditio brevi manu (aldaar sub b) en c traditio longa manu (aldaar sub c).


Bezitsverkrijging
Bezitsverkrijging (art. 3:112 BW), geschiedt door inbezitneming, overdracht van bezit of door opvolging onder algemene titel.


Bezitsverlies
Bezitsverlies (art. 3:117 BW), gebeurt door het kennelijk prijs geven van het goed of doordat een ander het goed verkrijgt; een kwijt zijn van een goed brengt als zodanig nog geen ~ mee; het bezit duurt voort totdat een ander het bezit ervan heeft verkregen,  Verloren zaken (art. 5:6 e.v. BW).


Bezitter
Bezitter, degene die een goed (zaak of recht) bezit (art. 3:117 BW), dat wil zeggen voor zichzelf houdt, het alternatief is de houder of detentor, die voor een ander houdt; degene die een goed houdt wordt vermoed ~ te zijn (art. 3:109 BW; is iemand aangevangen als houder dan blijft hij zulks, hij kan zich niet eigenmachtig tot ~ promoveren (art. 3:124 BW); vermoeden ten gunste van de ~ a dat hij rechthebbende is (art. 5:119 BW); b dat hij te goeder trouw is (art. 3:118, lid 3 BW); zie voor aansprakelijkheid van een ~ van een: dier: art. 6:179 BW; ~ van een gebrekkige zaak: art. 6:173 BW; ~ van een opstal: art. 6:174 BW.


Bezitvormingsfonds
Bezitvormingsfonds, bij wet van 23 april 1971, S. 418 is een ~ gesticht dat uitkeringen kan verstrekken en faciliteiten kan verlenen ten behoeve van het in eigendom verwerven van een door de eigenaar te bewonen woning en het kopen van spaareffecten.


Bezoekrecht
Bezoekrecht, sedert 1971 omgangsrecht,  Omgangsregeling, (art. 1:377a e.v. BW).


Bezoldiging
Bezoldiging, beloning - in geld en andere economische waarden - van ambtenaren en leden van colleges (Bezoldigingsbesluit burgerlijke rijksambtenaren 1948 en dergelijke voorschriften voor lagere publiekrechtelijke lichamen); beslag op ~: art. 116 Ambtenarenwet.


Bezorging
Bezorging (art. 7:13 BW), het feitelijk (laten) vervoeren door een verkoper van de gekochte zaak naar het adres van de koper; bij een consumentenkoop van belang omdat het risico in beginsel tot aan het moment dat de verkoper de zaak laat bezorgen voort duurt; staat als zodanig los van de bezitsoverdracht welke, behalve bij een eigendomsvoorbehoud, door aflevering geschiedt.


Bezwaar
Bezwaar (art. 1:5, lid 1 Awb), het maken van ~: volgens de daartoe voorgeschreven weg voorziening vragen tegen een besluit bij het bestuursorgaan, waarvan het besluit afkomstig is; er is sprake van `bedenkingen' als iemand grieven aanvoert tegen een nog te nemen besluit (art. 3:24 en 25 Awb).


Bezwaarde
Bezwaarde, de erfgenaam wie bij erfstelling over de hand is opgelegd de nalatenschap uit te keren aan de verwachters (BW art. 4:1022, 1024; Grootboekwet, art. 37).


Bezwaarschrift
Bezwaarschrift (art. 6:4 e.v. Awb), gebruikelijk rechtsmiddel tegen een administratieve of rechterlijke (eenzijdige, niet op een geschil tussen partijen gegeven) beschikking, indien daartegen voorziening mogelijk is; krachtens uitdrukkelijk voorschrift (zoals bij belastingzaken); ook wel: rekwest.


Bezwaren
Bezwaren (art, 3:227 e.v. BW), het ~ van goederen, het preferent maken van vorderingen door het vestigen van zekerheidsrechten op goederen, het in pand geven of belasten met hypotheek.


Bezwarende titel
Bezwarende titel, overeenkomst onder ~, niet om niet, ruil van nagenoeg gelijkwaardige prestaties, zoals koop, ruil, in tegenstelling tot bruikleen, schenking.


Bigamie
Bigamie (Str art. 237), 1 het opzettelijk aangaan van een dubbel huwelijk; 2 het sluiten van een huwelijk, wetend dat de wederpartij daardoor een dubbel huwelijk aangaat.


Bilateraal
Bilateraal, tweezijdig: ~ verdrag: verdrag tussen twee staten in tegenstelling tot multilateraal verdrag.


Billijkheid
Billijkheid, eisen van redelijkheid en ~ (art. 6:2 BW en 6:248 BW), ongeschreven recht dat mede de verhouding tussen schuldeiser en schuldenaar bepaalt en zelfs hetgeen tussen hen geldt opzij kan zetten resp. aanvullende en derogerende werking heeft; arbitrage: arbiters wordt veelal opgedragen te oordelen niet volgens de toepasselijke rechtsregels, maar als goede mannen naar ~ (Brv art. 1054 lid 3); zulks in tegenstelling tot de rechter aan wie verboden wordt de ~ der wet (haar overeenstemming met vooronderstelde rechtmatigheids- en doelmatigheidsnormen) te onderzoeken (Wet AB art. 11), hetgeen een consekwentie is van de onschendbaarheid der wet.


Bindend aanbod
Bindend aanbod een aanbod wordt van kracht zodra het de geadresseerde heeft bereikt (art. 3:37, lid 3 BW); tot dan kan het worden ingetrokken, mits de intrekking de geadresseerde eerder of tegelijk met het aanbod bereikt (art. 3:37, lid 5 BW); is een aanbod eenmaal van kracht geworden dan is het in beginsel herroepbaar (art. 6:219 BW), tenzij het voorzien is van een geldigheidstermijn of herroepelijkheid op andere wijze uit het aanbod volgt; een bijzondere vorm van ~ is de optie, art. 6:219, lid 3 BW; voor internationale handelskoop: Weens koopverdrag art. 14  17.


Bindend advies
Bindend advies (art. 7:900, lid 2 BW), bijzondere vorm van de vaststellingsovereenkomst, waarbij partijen overeenkomen zich neer te zullen leggen bij een voor hen bindende uitspraak van een derde; in tegenstelling tot arbitrage levert ~ niet een voor executie vatbare titel op; volgt partijen het ~ niet op, dan kan de wederpartij ageren op grond van niet-nakoming van de overeenkomst tot ~ bindend advies (art. 7:905 BW); een ~ is vernietigbaar indien de beslissing in verband met inhoud of wijze van totstandkoming daarvan onder de gegeven omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn; een ~ ter beëindiging van onzekerheid of geschil liggend op vermogensrechtelijk terrein is ook geldig als het in strijd is met dwingend recht, tenzij het tevens naar inhoud en strekking in strijd komt met de goede zeden of de openbare orde (art. 7:902 BW); een beding in een algemene voorwaarde waarbij voor beslechting van een geschil ~ wordt voorgeschreven, is onredelijk bezwarend (zwarte lijst), tenzij de consument, nadat de gebruiker zich op het beding heeft beroepen, ten minste een maand de tijd krijgt om het geschil aan de volgens de wet bevoegde rechter voor te leggen (art. 6:236 sub n BW); zie voor ~ en verjaring: art. 3:316, 319 BW.


Binnenlandse onlusten
Binnenlandse onlusten, het in verzet komen tegen het wettig gezag door een groep van personen; een zuivere afbakening van de term is echter moeilijk, waar houdt bv staking op en beginnen binnenlandse onlusten?


Binnenlandse Veiligheidsdienst
Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) (Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, S. 1987, 635), rijksdienst, belast met het bewaken van de veiligheid van ons land.


Binnenschip
Binnenschip (art. 8:770 e.v. BW), schip dat geheel of in hoofdzaak tot de vaart op de binnenwateren is bestemd; in art. 8:3 BW een positief en een negatief criterium: 1 verplichte teboekstelling als ~ (art. 8:785 BW) en 2 het blijkens de constructie niet voor drijven in zee bestemd zijn; een verplichting tot teboekstelling bestaat niet voor een ~ met minder dan 20 tonnen van 1000 kg laadvermogen of andere binnenschepen met minder dan 10m3 waterverplaatsing; zie voor: ~ in aanbouw: art. 8:780 BW; bemanning van ~: art. 8:860 e.v. BW; eigendomsverkrijging: art. 8:791 BW; huurkoop van ~: art. 8:800 BW; hypotheek op ~: art. 8:792 BW; levering (behoudens uitzonderingen, art. 254 Overgangswet NBW, S. 1969, 167, S. 1992, 81) van een ~ geschiedt bij authentieke akte (art. 8:3 BW j° art. 3:89, lid 4 BW); register voor teboekstelling van ~: art. 8:783 BW, Kadasterwet art. 8, 21; voorrechten op ~: art. 8:820 BW; zakelijke rechten op ~: art. 8:783, 788 BW; zie verdrag van 25 januari 1965 te Genève gesloten inzake de inschrijving van binnenschepen, Trb. 1966, 228, Trb. 1971, 30 (S. 388, 1974).


Binnentreden
Binnentreden (van woningen, Algemene wet op het ~ S. 1994, 572, Awob), is aan verschillende voorwaarden gebonden: de hoofdregel luidt dat degene die wenst binnen te treden zich daaraan voorafgaand legitimeert en de reden van zijn bezoek meedeelt (art. 1 Awob); het informele binnenkomen met instemming van de bewoner vindt slechts plaats als uitdrukkelijk aan de bewoner om toestemming is gevraagd en die vervolgens ondubbelzinnig werd verleend (art. 1, lid 5 Awob); soms mag legitimatie en mededeling achterwege blijven, zoals wanneer de naleving ervan een ernstig en onmiddellijk gevaar zou opleveren zou voor de veiligheid van personen of goederen, of indien de naleving feitelijk onmogelijk is (de bewoner is afwezig of hij kan of wil niet opendoen) of wanneer daardoor naar redelijkerwijs mag worden verwacht, de opsporing van zware misdadigers geschaad zou worden (art. 1, lid 2 Awob); als geen toestemming door de bewoner werd verleend is voor het ~ een schriftelijke machtiging vereist, af te geven door de PG bij het gerechtshof, door een OvJ of, in spoedeisende gevallen, door een hulpofficier van justitie; deze machtiging kan worden afgegeven als het intredingsdoel het ~ `redelijkerwijs vereist' (art. 3, lid 3 Awob); een machtiging is in beginsel vier dagen geldig en mag niet meer dan vier woningen betreffen; deze machtigingseis geldt niet voor rechters, leden van het OM noch voor een deurwaarder die conservatoir beslag moet leggen (art. 2 Awob); de machtiging kan achterwege blijven indien ter voorkoming of bestrijding van ernstig en onmiddellijk gevaar voor de veiligheid van personen of goederen terstond in de woning moet worden binnengedrongen; van middernacht tot 6 uur 's morgens mag een woning zonder toestemming slechts worden binnengedrongen indien dit dringend noodzakelijk is en de machtiging zulks uitdrukkelijk toestaat (art. 6 Awob); van het ~ zonder toestemming van de bewoner moet steeds een verslag worden opgemaakt, waarvan de bewoner in beginsel binnen vier dagen een afschrift dient te ontvangen.


Binnenvaartrecht
Binnenvaartrecht, het geheel van regels betreffende het vervoer per schip over binnenwateren, onderdeel van het vervoersrecht, art. 8:770  1022 BW; in het Binnenvaartpolitiereglement (S. 682, 1983, zie S. 1995, 437) is voor Nederland een uniform Europees stelsel van algemene verkeersregels voor de scheepvaart op de binnenwateren gerealiseerd; zie ook de Wet Vervoer binnenvaart, S. 1991, 711 en het Besluit vervoer binnenvaart, S. 1992, 232.


Binnenwateren
Binnenwateren, art. 8:4 BW, te weten de Dollart, de Waddenzee, het IJsselmeer, de stromen, de riviermonden en andere, zo nodig voor de toepassing van bepalingen van Boek 8 bij algemene maatregel van bestuur aan te wijzen, wateren.


Binnenzee
Binnenzee, geheel door het land omsloten en binnen het gebied van een staat liggend, staat onder de soevereiniteit van die staat; wordt zij door meer dan een staat omgeven dan wordt, hetzij de grenslijn in grensverdragen vastgesteld, hetzij de zee als gemeenschappelijk gebied beschouwd en de uitoefening van rechten bij verdrag geregeld.


Biologische wapens
Biologische wapens, verboden bij verdrag van 10 april 1972, Trb. 1972, 142 te Londen, Moskou en Washington, tot verbod van de ontwikkeling, de produktie en de aanleg van voorraden van bacteriologische (biologische) en toxine wapens en inzake de vernietiging van deze wapens; zie Uitvoeringswet S. 187, 1981; en S. 1989, 609;  Verboden oorlogswapens.


Biosociologische school
Biosociologische school (criminologie), zoekt de oorzaken van de misdadigheid zowel in de lichamelijke en geestelijke eigenschappen van een misdadiger als in het milieu waaruit hij komt.


Biotechnologie
Biotechnologie (Gezondheids- en welzijnswet voor dieren S. 1992, 585, art. 66 e.v.), een vergunning is nodig voor: a het wijzigen van het genetisch materiaal van dieren op een wijze die voorbij gaat aan de natuurlijke barrières van geslachtelijke voortplanting en recombinatie, b het toepassen van biotechnische technieken bij een dier of een embryo.


Bipatride
Bipatride, persoon die meer dan een nationaliteit heeft.  Apatride.


Bis de eadem re ne sit actio
Bis de eadem re ne sit actio, over een zelfde zaak wordt niet voor de tweede maal geprocedeerd; ook `ne bis in idem'.


Blanco
Blanco, in sommige samenstellingen, zoals: ~ krediet, onbeperkt krediet (ook: ongedekt krediet); blanco-endossement, endossement van een cheque of wissel zonder invulling van de naam van de geëndosseerde (WvK art. 111 lid 3, 112, 113, 193 lid 2, 194, 196); ~ verkoop, verkoop van goederen waarover men de beschikking niet heeft (bv van effecten in de hoop dat men ze later goedkoper kan aankopen op de beurs, blanco-wissel of cheque, wissel of cheque die onvolledig is ingevuld, in het bijzonder ten aanzien van het daarop verschuldigde bedrag (WvK art. 109, 190).


Blanco-eindverslag
Blanco-eindverslag, eindverslag zonder opmerkingen van Tweede of Eerste Kamer, de openbare behandeling van het wetsvoorstel is dan genoeg voorbereid.


Blanc-seign
Blanc-seign, akte ondertekend in blanco, d.w.z. hetzij zonder invulling van datgene waarop het aankomt; misbruik hiervan wordt bemoeilijkt (Brv art. 185, lid 1) door tenminste een eigenhandige vanwaardeverklaring van het bedrag der schuld te eisen.


Blanket-termen
Blanket-termen, laten een rechter beslis-ruimte door te verwijzen naar ongeschreven recht (redelijkheid, billijkheid, goede zeden), zoals de goede trouw in art. 43 Str, dringende reden in art. 7A:1639p BW;  Vage termen.


Blanketwet
Blanketwet (art. 443 Str), wetsbepaling bevattende een strafbaarstelling waarvan de inhoud van nader te geven uitvoeringsvoorschriften afhankelijk is gesteld, zoals het genoemde artikel dat een sanctie stelt op algemene voorschriften van politie in buitengewone omstandigheden door de burgemeester uitgevaardigd; zie art. 176 Gemeentewet; (historisch): wet van 6 maart 1818, S. 12, uitgevaardigd door koning Willem I, waarbij hij een algemene strafsanctie stelde op overtreding van door hem uitgevaardigde algemene maatregelen of reglementen van inwendig bestuur.


Bloed- en urineonderzoek
Bloed- en urineonderzoek (Regeling ~, van 25 september 1987, Stcrt. 187, zoals gewijzigd bij Regeling van 25 maart 1994, Stcrt. 64), voorschriften voor bloedafname en opvangen van urine voor een onderzoek door het gerechtelijk laboratorium naar het alcoholgehalte; een deel van de afgenomen monsters moeten worden bewaard, zodat het mogelijk is een contra-expertise te laten uitvoeren.


Bloedproef
Bloedproef (art. 163 WvW 1994), kan gevorderd worden bij verdenking van het  rijden onder invloed (art. 8 WvW 1994) en die de blaasproef weigert af te leggen; een arts neemt dan zoveel bloed (en urine) af als voor het onderzoek en een eventueel tegenonderzoek noodzakelijk is; sedert de invoering van de blaastest (01-10-1987) wordt bij het eerste onderzoek niet meer het alcoholpromillage in het bloed gemeten (BAG-alcoholgehalte in ‰) maar de hoeveelheid alcohol in de uitgeademde lucht (AAG-ademalcoholgehalte), uitgedrukt in microgram per liter uitgeademde lucht (µg/l); strafbaar is in beginsel degene die een AAG heeft van >=235µg /l, overeenkomend met een BAG van >=0,54‰;  Ademanalyse,  Rijden onder invloed.


Bloedschande
Bloedschande (art. 1:41 BW), incest, geslachtsgemeenschap tussen bloedverwanten in nabije graad; ten onzent op zichzelf geen strafbaar feit, maar een huwelijk tussen nabije bloedverwanten in de opgaande en in de nederdalende lijn is verboden; ontucht door ouders met aan hun zorg toevertrouwde minderjarige kinderen is een misdrijf (Str art. 249).


Bloedverwantschap
Bloedverwantschap (art. 1:3 BW), bestaat in betrekking tussen personen, die de een van de ander afstammen of een gemeenschappelijke stamvader hebben; juridische ~ ontstaat ook door adoptie, maar niet door het verwekken van een natuurlijk kind; de betrekking van ~ wordt uitgedrukt in graden, berekend naar de gemeenschappelijke voorvader.


Bloemlezing
Bloemlezing (Auteurswet 1912 S. 308 art. 16); samenstelling van een ~ levert een eigen (beperkt) auteursrecht op, z.g. verzamelaarsauteursrecht (art. 5).


Blokkade
Blokkade (WvK art. 437, 2°; titel 5 Boek 8 BW), daadwerkelijke (effectieve) afsluiting van de havens, van de toegangen tot een staatsgebied in tijd van oorlog; verkeersverbod voor die havens en toegangen.


Blokkaderecht
Blokkaderecht (art. 1:246a en 336a BW), is een kind met toestemming van de ouders ten minste een jaar in een pleeggezin verzorgd en opgevoed, dan kunnen de ouders slechts met toestemming van de pleegouders het verblijf van het kind wijzigen (die hebben een ~).


Bloot
Bloot 1 privaatrecht: geeft aan een miniem restant aan recht: ~eigenaar tegenover erfpachter, vruchtgebruiker; blote eigendom, eigendom van een zaak waarop een zakelijk recht van erfpacht of vruchtgebruik rust; 2 civiel proces: blote ontkenning, verwerping van een bewering van de tegenpartij zonder aanbod van tegenbewijs; 3 fiscaal (art. 25b Wet IB): blote-eigendomsconstructies; is een ander dan de belastingplichtige gerechtigd tot voordelen uit een tot het vermogen van de belastingplichtige behorende roerende of onroerende zaak, dan behoren die voordelen mede tot inkomsten uit vermogen bij de belastingplichtige.


Blijversrecht
Blijversrecht, gewoonterecht hoofdzakelijk in Oost-Nederland waarbij een kind (meestal de oudste zoon), de ouderlijke boerderij in haar geheel overneemt, hetzij al onder levenden hetzij na dode. Het recht tast het wettelijk erfdeel (legitieme portie) aan.


Bodembescherming, Wet -
Bodembescherming, Wet  (S. 1994, 374), raamwet, waarin algemene regels worden gegeven ter bescherming van de bodem in het belang van de bescherming van het milieu; eigenaar/bewoners van woningen die gebouwd zijn op verontreinigde grond en daardoor geen kans zien hun woning binnen zes maanden voor een redelijke prijs te verkopen kunnen die woning verkopen aan de gemeente voor de fictieve koopsom na voltooiing van de sanering; de ~ regelt eveneens de sanering van de bodem, S. 1994, 331en 332.


Bodemrecht fiscus
Bodemrecht fiscus (art. 22 IW, S. 1990, 221), bodembeslag, recht van de belastingdienst en van de bedrijfsverenigingen om verschuldigde zakelijke belastingen en milieuheffingen, resp. sociale verzekeringspremies bij voorrang te verhalen op de roerende zaken die zij aantreffen op de bodem van het perceel dat de belasting- of premieplichtige feitelijk ter beschikking staat en die dienen tot stoffering, bebouwing of gebruik van die bodem.


Bodemsanering
Bodemsanering (Interimwet bodemsanering S. 763, 1982), zuivering in geval van verontreiniging van de bodem, d.w.z. van het vaste deel van de aarde met het zich daarin bevindende grondwater.


Boedel
Boedel 1 afgezonderd vermogen; in tegenstelling tot inboedel, het geheel van iemands goederen; 2 vereffening van de ~ (opschrift boven art. 173 Fw); het vermogen van een failliet, de failliete ~: het geheel van vermogen en nieuw ontstane inschulden in een faillissement vallende; 3 vermogen van een overledene, nalatenschap.


Boedelafscheiding
Boedelafscheiding (BW art. 4:1153  1157), vordering van schuldeisers en legatarissen ter voorkoming van vermenging van de boedels van de erflater en die van de erfgenamen, met name van belang als de financiële positie van de erfgenamen zwak is; de ~ wordt in het NBW vervangen door de mogelijkheid een vereffenaar van de boedel te laten benoemen.


Boedelbeschrijving
Boedelbeschrijving (art. 3:194 BW), inventarisatie, staat opgemaakt van goederen en schulden van een boedel; voorrecht van ~ (art. 4:1070 e.v. BW), recht toegekend aan de erfgenaam, krachtens hetwelk hij, mits zorgende voor het opmaken van een staat der baten en lasten van de boedel in de vereiste vorm, niet aansprakelijk is voor de lasten voorzover deze de baten te boven gaan) voor procedure zie: Brv art. 671 e.v.


Boedelnotaris
Boedelnotaris (art. 4.5.1.4a, lid 2# BW), notaris betrokken bij de afwikkeling van een nalatenschap; kan reeds worden benoemd, indien één der erfgenamen daarom verzoekt.


Boedelpapieren
Boedelpapieren (BW art. 3:187 BW), algemene ~ die in een nalatenschap worden aangetroffen blijven in bewaring bij degene, die de erfgenamen bij meerderheid van stemmen (of bij staking van stemmen de kantonrechter) daartoe aanwijzen; de bewaarder is verplicht de andere erfgenamen op hun kosten daarvan inzage te geven of voor hen uittreksels of afschriften te maken.


Boedelrechter
Boedelrechter, in de oorspronkelijke opzet van het Ontwerp Meijers een speciale civiele rechter belast met vermogenszaken.


Boedelregister
Boedelregister (art. 4.5.1.4a# BW), door de rechtbankgriffier bij te houden openbaar register, waarin wordt ingeschreven hetgeen voor de rechtstoestand van nalatenschappen van belang is.


Boedelscheiding
Boedelscheiding (art. 3:178 e.v. BW), verdeling van een gemene boedel, nalatenschap (art. 3:189, lid 2 BW), tussen de daartoe gerechtigde erfgenamen; een ~ kan gebeuren op de manier die de deelgenoten goeddunkt, tenzij, behoudens het geval dat de rechter anders bepaalt, de deelgenoten niet allen het vrije beheer over hun goederen hebben, dan moet de ~ geschieden bij notariële akte en is goedkeuring ervan door de kantonrechter vereist (art. 3:183 BW); een ~ heeft een declaratief karakter; zij verschilt van de boedelverdeling die door een erflater bij testament werd voorgeschreven.


Boedelschuld
Boedelschuld 1 faillissement (confer art. 25 Fw), bedrijfskosten van een faillissement; ontstaan pas door of na de faillietverklaring en kunnen niet worden geverifieerd maar worden steeds ten volle uit de baten betaald (de schuldeisers krijgen slechts de netto opbrengst); op de uitdelingslijsten komen zij voor als `uitgaven van de curator'; boedelschulden zijn o.a. het salaris van de curator, de door de curator vanaf de dag der faillietverklaring betaalde huurpenningen, pachtgelden, arbeidsloon, de door de curator in zijn kwaliteit afgesloten verbintenissen (bv betaling van de op een roerende zaak rustende schuld aan de retentor), de proceskosten n.a.v. betwiste vorderingen gemaakt; 2 nalatenschap, schuld ten laste van een nalatenschap in haar geheel, die voortkomt uit kosten van de afwikkeling.


Boedelverdeling
Boedelverdeling (BW art. 4:1167  1171), regeling van een ouder bij testament ter verdeling van zijn bezittingen tussen zijn nakomelingen en (eventueel) zijn overlevende echtgenoot; verschilt van de boedelscheiding die door de erfgenamen zelf wordt verricht; zij is nietig indien niet alle nog levende kinderen (eventueel bij plaatsvervulling) meedelen (art. 4:1169 BW) en kan vernietigd worden indien één der deelgerechtigden voor méér dan een kwart benadeeld werd of zijn legitieme portie werd aangetast (art. 4:1170 BW).


Boedelvergoeding
Boedelvergoeding (art. 58 Fw), bedrag dat de curator bij verkoop van een verhypothekeerd goed bedingt van de hypotheekhouder ten gunste van de boedel.


Boedelvolmacht
Boedelvolmacht, volmacht waarbij alle erfgenamen een of meer van hen of een derde de bevoegdheid geven om over bestanddelen van de nalatenschap te beschikken.


Boekenclausule
Boekenclausule, bewijsovereenkomst tussen (meestal) een bank en een cliënt, waarbij wordt bepaald dat de boekingen van de bank worden geacht juist te zijn, behoudens tegenbewijs door de debiteur.


Boekhoudplicht
Boekhoudplicht 1 natuurlijke personen (art. 3:15a BW, j° art. 2:10, lid 3 BW); een ~ heeft een ieder die een bedrijf of zelfstandig beroep uitoefent; het `boekhouden' moet hier ruim worden opgevat: het naar de eisen van het beroep of bedrijf voeren van een administratie omtrent de vermogenstoestand daarvan en van al hetgeen het beroep of bedrijf betreft, zodat daaruit te allen tijde zijn rechten en verplichtingen kunnen worden gekend; onder `administratie' vallen niet alleen `boeken en bescheiden' maar ook `andere gegevensdragers'; 2 rechtspersonen (art. 2:10 BW), het bestuur van een rechtspersoon is verplicht een administratie bij te houden van de vermogenstoestand van de rechtspersoon en van alles betreffende de werkzaamheden van die rechtspersoon, passend voor de werkzaamheden van de rechtspersoon en wel dusdanig dat te allen tijde de rechten en plichten van de rechtspersoon daaruit kunnen worden gekend; 3 voor de fiscus (art. 52 AWR) administratieplichtig zijn: a lichamen (rechtspersonen); b natuurlijke personen die een zelfstandig beroep of bedrijf uitoefenen; c natuurlijke personen die inhoudingsplichtig zijn; een administratie van een administratieplichtige dient dusdanig te zijn ingericht en te worden gevoerd en de informatiedragers moeten zodanig worden bewaard dat controle ervan door de inspecteur binnen een redelijke termijn mogelijk is; een administratieplichtige moet aan die controle de nodige medewerking verlenen;  Bewaarplicht.


Boekjaar
Boekjaar (art. 2:10a BW), het jaar waarop de boekhouding van een bedrijf betrekking heeft, in de regel samenvallend met het kalenderjaar, tenzij de statuten van de rechtspersoon anders bepalen, zie art. 20 Wet IB, art. 7, lid 4 Wet Vpb; bij de overheid: dienstjaar.


Boete
Boete 1 strafrecht (art. 23 Str), geldboete, straf, bestaande in de verplichting tot betaling van een geldsom; als hoofdstraf in het Wetboek van Strafrecht en in vele bijzondere overheidsstrafvoorschriften en in het tuchtstrafrecht; 2 belastingrecht (art. 9a e.v. AWR) onderscheiden in a ordeboeten en b niet-ordeboeten (§ 6 Voorschrift administratieve boeten 1993); a een ordeboete heeft tot doel een gebod tot nakoming van fiscale verplichtingen in te scherpen; voor het opleggen ervan is voldoende dat aan die verplichting niet werd voldaan, de ~ beloopt een percentage (meestal 5%) van het verschuldigde bedrag met een minimum (veelal ƒ5,) en een maximum (veelal ƒ1000,, @ ƒ2.500, ); hoewel aan deze ~ het strafkarakter ontbreekt, moet de inspecteur haar kwijtschelden indien de belastingplichtige aantoont dat hem geen enkel verwijt treft (geen straf zonder schuld); b door het opleggen van een niet-ordeboete wordt een handelen of nalaten bestraft waarbij opzet of grove schuld bij de belanghebbende aanwezig is; in dit geval zal de inspecteur de gronden moeten aanvoeren waarom hij vindt dat bij de belastingplichtige opzet dan wel grove schuld aanwezig is; bij grove schuld wordt de boete tot op 25% kwijtgescholden, bij opzet tot op 50% en bij ernstige òf omvangrijke òf verhoudingsgewijs omvangrijke fraude verleent de inspecteur géén kwijtschelding; het onderscheid in orde- en niet-ordeboeten is een uitvloeisel van art. 6 EVRM en art. 14 BUPO die het recht geven op een eerlijke en openbare behandeling van de zaak, binnen een redelijke termijn, door een onafhankelijk en onpartijdig gerecht; vandaar dat het opleggen van een ~ voortaan moet geschieden bij een met redenen omklede beschikking en dat de belastingplichtige daartegen bezwaar kan maken en eventueel daartegen in beroepkan gaan bij het gerechtshof; 3 privaatrecht (art. 6:91, 94 BW) contractueel bedongen ~ wegens het niet nakomen van een verplichting,  Boetebeding; 4 arbeidsovereenkomst: art. 7A:1637u BW.


Boetebeding
Boetebeding (art. 6:91 e.v. BW), bepaling (meestal in overeenkomst) waarbij de schuldenaar in een boete vervalt zo hij enige verplichting uit de overeenkomst niet nakomt; tenzij anders overeengekomen komt de boete in de plaats van eventueel verschuldigde schadevergoeding; typerend voor een ~ is dat de bedongen boete hoger ligt dan de vermoedelijk door de schuldeiser te lijden schade, waardoor zij het karakter krijgt van een straf,  Grijze lijst art. 6:237 sub i BW.


Boetecategorieën
Boetecategorieën (art. 23 Str),  Geldboetecategorieën


Bona fide
Bona fide, te goeder trouw zie art. 3:11 BW.


Bondsstaat
Bondsstaat, verbond van afzonderlijke staten, die naar buiten als een eenheid optreden en voor hun binnenlandse aangelegenheden gemeenschappelijke organen hebben, zoals voor wetgeving en rechtspraak; een ~ onderscheidt zich van een statenbond, doordat zowel de organen van de ~ als die van de deelstaten eigen bevoegdheden hebben, die zonder hun goedkeuring niet aangetast mogen worden, terwijl in een statenbond de bevoegdheden van de centrale organen afgeleid zijn van die der verbonden staten.


Bons offices
Bons offices (goede diensten), in het volkenrecht: diensten van een staat die in een geschil tussen andere staten bemiddelt, zonder daarbij als bemiddelaar een leidende rol te vervullen.


Bonusaandeel
Bonusaandeel (art. 29 Wet IB), aandeel ter beschikking gesteld van aandeelhouders wanneer de reserves van de vennootschap in verhouding tot het aandelenkapitaal te groot zijn geworden; uitkering van een ~ kan geschieden uit de gewone reserve of uit de agioreserve; in het laatste geval is de uitkering niet belast.


Bonus-Malus-regeling
BonusMalusregeling, voorheen regeling tot het terugdringen van het aantal arbeidsongeschikten die maar een kortstondig leven beschoren was: 1 bonus: werkgevers die een arbeidsongeschikte in dienst namen ontvingen een bonus uit het Algemeen Arbeidsongeschiktheidsfonds; 2 malus: verplichting van de werkgever voor een arbeidsongeschikte werknemer een malus (boete) in dat fonds te storten; per 1 juli 1995 vervallen (S. 1995, 560).


Boom
Boom 1 Goederenrecht (art. 3:1, lid 1 BW, art. 5:20 sub f), wordt door het planten onroerend, ook al is hij nog niet aangeslagen; 2 Burenrecht (art. 5:42 BW), een hoogopschietende ~ mag niet dichter bij de grenslijn van een particulier erf worden geplaatst dan op een afstand van twee meter, gerekend vanuit het midden van de voet van de boom; een nabuur kan zich evenwel niet verzetten tegen beplantingen, die niet hoger reiken dan de scheidsmuur tussen de erven; voor het verwijderen van overhangende takken en doorschietende wortels zie 5:44 BW; 3 onrechtmatige daad (art. 6:174 BW) de bezitter van een ~ is aansprakelijk voor de schade die ontstaan is door een ~, die doordat hij behept was met een gebrek, een gevaar opleverde en dat gevaar zich verwezenlijkte; voor aansprakelijkheid is niet vereist dat de bezitter het gebrek kende; de bezitter is derhalve niet aansprakelijk voor schade ontstaan doordat een kerngezonde jonge boom zonder enig gebrek door ongekend natuurgeweld omwaait.


Boordreglement
Boordreglement (WvK art. 377), een door de zeewerkgever vastgesteld reglement betreffende dienst aan boord.


Bordeelhouder
Bordeelhouder (Str art. 250bis), hoerenwaard, maakt een beroep of gewoonte van het opzettelijk teweegbrengen of bevorderen van ontucht door anderen.


Borderel
Borderel, in het algemeen: staat, opgave.


Borg
Borg (art. 7:850 e.v. BW), degene die zich voor de schuld van een ander jegens diens schuldeiser tot zekerheid verbindt in borgtocht; zie voor: achterborg: art. 7:870 BW; echtgenoot als ~: art. 1:88, lid 1 sub c BW; geschrift bij particuliere ~ als enig bewijsmiddel: art. 7:859 BW; omslag over medeborgen: art. 7:869 BW; opzegging door particuliere ~: art. 7:861 BW; particulier als ~: art. 6:857 BW; positie van de borg bij subrogatie van een derde in de rechten van de schuldeiser: art. 6:151, lid 2 BW, bij verrekeningsbevoegdheid van de schuldeiser jegens de hoofdschuldenaar: art. 6:139 BW;  regresrecht ~: art. 7:866 BW;  subsidiair karakter van de verplichtingen van de ~: art. 7: 855, lid 1 BW; verweermiddelen en opschortingsbevoegdheid van de ~: art. 7:852 BW.


Borgtocht
Borgtocht 1 overeenkomstenrecht (BW art. 7:850 e.v.), overeenkomst, waarbij een derde (borg) zich ten behoeve van de schuldeiser verbindt voor de nakoming van de verbintenis van de hoofdschuldenaar, indien deze in gebreke blijft; de ~ staat en valt met de vordering waarvoor men zich borg heeft gesteld (afhankelijk recht, art. 7:851 lid 1 j° art. 3:7 BW), onderscheiden in particuliere ~ en ~ gesloten in de uitoefening van beroep of bedrijf (art. 7:857 BW); zie voor: achterborg: art. 7:870 BW; bewijs van particuliere borgtocht: art. 7:859 BW; ~ voor toekomstige verbintenis: art. 7:851, lid 2 BW; echtgenoot sluit particuliere ~: art. 1:88, lid 1 sub c BW; opzegging van particuliere ~ voor nieuwe vorderingen: art. 7:861 BW; plafond bij particuliere ~: art. 7: 858 BW; regresrecht: art. 7:866, 870 BW; subsidiair karakter: art. 7:855 BW; 2 waardepapieren (aval): cheque art. 202 e.v. WvK, wissel art. 129 e.v. WvK; 3 zekerheidsstelling voor toekomstig goed gedrag van de persoon te wiens behoeve zij plaats vindt (Consulaire wet art. 11a, en hoofdstuk III, afd. 6).


Boswachter
Boswachter (koddebeier), opsporingsambtenaar in het bijzonder belast met het opsporen van strafbare feiten betreffende bossen, de jacht enz.; eertijds bijzonderlijk hiertoe aangesteld onder deze naam (oud-Wetboek van Strafrecht art. 11 sub 1° en titel I afd. 3), thans functionaris van het domein of van een particulier boseigenaar, met speciaal aan de persoon toegekende opsporingsbevoegdheid.


Bouwbesluit
Bouwbesluit (S. 1991, 680), bevat landelijk uniforme technische voorschriften omtrent het bouwen van bouwwerken en de staat van bestaande bouwwerken.


Bouw- en woningtoezicht
Bouw- en woningtoezicht (Woningwet art. 100), gemeentelijke dienst (bouwpolitie) van ~ die let op de volkshuisvestingssituatie en toezicht houdt op naleving van de gemeentelijke bouwverordening.


Bouwexploitatieverordening
Bouwexploitatieverordening (Wet op de Ruimtelijke Ordening art. 42), door een gemeenteraad vastgestelde verordening waarin de voorwaarden worden vastgelegd, waaronder de gemeente medewerking zal verlenen aan de exploitatie van gronden die in de naaste toekomst voor bebouwing in aanmerking komen.


Bouwgrondbelasting
Bouwgrondbelasting (art. 219 sub c-oud Gemeentewet), voorheen gemeentelijke belasting geheven van bouwgrond.


Bouwkas
Bouwkas (Wet van 23 november 1946 S. G. 331), bouwspaarkas, onderlinge maatschappij of onderneming, waarbij de deelnemers door storting van een vast bedrag 's jaars recht verkrijgen op een woning na een (onzeker) tijdsverloop.


Bouwpolitie
Bouwpolitie (Woningwet art. 100), gemeentelijke dienst van bouw en woningtoezicht, ambtenaren daarmede belast.


Bouwrecht
Bouwrecht, het recht dat in het bijzonder het tot stand brengen, in stand houden, en het slopen van bouwwerken beheerst; ook de overheidsregelingen tot regulering van de bouw, tot stimulering resp. afremming behoren tot het ~; ingedeeld in een privaatrechtelijk deel zoals het aannemingsrecht en burenrecht en een in omvang steeds toenemend publiekrechtelijk deel: Woningwet, Wet op de Ruimtelijke ordening. In het ~ komen veel standaardregelingen (autonoom recht) voor zoals de AAV de AB, de ABB 1968, de standaardregelingen van de BNA voor overeenkomsten tussen architect en principaal en de UAV.


Bouwvergunning
Bouwvergunning (Woningwet art. 40 e.v.) vergunning van B&W vereist voor het bouwen of verbouwen van een gebouw.


Bouwverordening
Bouwverordening (Woningwet art. 8  11), gemeentelijke regeling vastgesteld krachtens art. 2 Woningwet voor het bouwen en verbouwen van gebouwen en van bouwwerken die geen gebouwen zijn en omtrent het gebruik en slopen van gebouwen.


Bovagclausule
Bovagclausule, exoneratiebeding tussen 1932 en 1963 gehanteerd door de leden van de Bond van Automobiel- en Garagebedrijven (BOVAG) waarmee zij zich vrijtekenden voor diefstal, verlies, tenietgaan of welke schade ook, tenzij zou blijken van ernstige tekortkomingen van de bestuurder(s) der zaak persoonlijk.


Boycot
Boycot (naar de Ierse rentmeester Charles Cunningham Boycott 1832  1897), uitsluiting, onderdrukking van elk verkeer met een persoon, een bedrijf, onderneming, of rechtspersoon; tegen ~ kan soms op grond van de Wet Economische Mededinging 1956 worden opgetreden; volkenrechtelijke ~, nationaal georganiseerde belemmering of uitsluiting van elk verkeer, in het bijzonder elk internationaal economisch verkeer met een bepaalde staat en diens onderdanen; zie de Wet melding buitenlandse boycotmaatregelen (S. 1984, 215).


Branchegeschillencommissies
Branchegeschillencommissies,  Geschillencommissies.


Brand
Brand, in de zin van de brandverzekering: het vlamvatten van een stof die daartoe in de omstandigheden van het ogenblik niet bestemd was, vuur waar dit niet hoort.


Brandstichting
Brandstichting (Str art. 157, 158), het opzettelijk of door zijn schuld in brand brengen van enig voorwerp waardoor voor de algemene veiligheid van personen of goederen gevaar te duchten is.


Brandverzekering
Brandverzekering (art. 287  295 WvK), verzekering tegen schade, ontstaan door brand, blikseminslag of ontploffing.


Brede herwaardering
Brede herwaardering wettelijke regelingen teneinde uitwassen op het gebied van pensioenvoorzieningen en spaarvormen tegen te gaan.


Brengschuld
Brengschuld (BW art. 6:41), schuld waarvan de betaling moet geschieden ter woonplaats van de schuldeiser (normale geval); voor geldschulden zie art. 6:111 e.v. BW;  Haalschuld.


Brevet
Brevet, notariële akte in ~ uitgegeven: in originali, dus niet als grosse naar een minuut; ook wel: octrooi, patent.


Brevi manu traditio
Brevi manu traditio (BW art. 3:90 j° 115 sub b BW) van een goed dat zich reeds onder de verkrijger (als houder voor de vervreemder) bevindt, geschiedt doordat de bezittende vervreemder zijn bezit krachtens een terzake van de overdracht gemaakte afspraak (goederenrechtelijke overeenkomst) overdraagt op de verkrijger, die daardoor bezitter wordt en in de gevallen waarin overdracht van het goed door bezitsoverdracht dient te geschieden (art. 3:91, 93 BW) tevens rechthebbende op het overgedragen goed (bij een zaak: eigenaar).


Briefgeheim
Briefgeheim (GW art. 13), grondrecht gewaarborgd in de GW, in het EVRM (art. 8) en het BUPO (art. 17), verbiedt de overheid kennis te nemen van aan de posterijen toevertrouwde poststukken, behalve in gevallen bij de wet bepaald; ruimer: onschendbaarheid van particuliere correspondentie in het algemeen; het ~ wordt strafrechtelijk gewaarborgd in de art. 201 en 371 Str; zie ook art. 101, lid 2 en 114 lid 2 Sv.


Briefstembewijs
Briefstembewijs (Kieswet art. M1  M12), document dat een door de kiezer te ondertekenen verklaring bevat dat hij het stembiljet persoonlijk heeft ingevuld; de kiezer, die in het buitenland verblijft moet dit ~ samen met het stembiljet toezenden als hij gebruik maakt van de mogelijkheid voor Tweede-Kamerverkiezingen per brief te stemmen.


Brievenbusvennootschap
Brievenbusvennootschap, louter om fiscale redenen in een belastingparadijs gevestigde rechtspersoon, alwaar zij geen bedrijfsactiviteiten ontplooit.


Broederdienst
Broederdienst (Dienstplichtwet S. 1922, 43 art. 19), vrijstelling wegens ~ wordt verleend aan de voor de dienstplicht ingeschrevene die ten minste twee broers of zusters heeft of gehad heeft die dienen of gediend hebben bij de landmacht, bij de zeemacht of bij de overzeese krijgsmacht;  Zusterdienst.


Bromfiets
Bromfiets (art. 1, sub e WvW 1994), motorrijtuig op twee of drie wielen, met een door de constructie op <=45 km vastgelegde maximumsnelheid en een verbrandingsmotor met een cilinderinhoud <=50 cm³ of met een electromotor; bepaalde kleine vierwielige motorrijtuigen met een ledige massa van <350 kg, die niet sneller kunnen rijden dan 45 km, worden ook aangemerkt als ~.


Bromfietscertificaat
Bromfietscertificaat# (art. 135 WvW 1994), `rijbewijs' voor een bromfietser; wordt verkregen nadat een rijexamen is afgelegd, ten bewijze van het beschikken over de voor het besturen van een bromfiets vereiste kennis; niet voorgeschreven voor het berijden van een bromfiets die door zijn constructie niet sneller kan rijden dan 25 km per uur (snorfiets).


Bruiklening
Bruiklening (BW art. 7A:1777 e.v.), overeenkomst waarbij de ene partij aan de andere een zaak om niet ten gebruike geeft, onder voorwaarde van teruggave; zie voor: aansprakelijkheid bruiklener: art. 7A:1782 BW; gebreken geleende zaak: art. 7A:1790 BW; kostenvergoeding door uitlener: art. 7A:1789; verplichtingen van de bruiklener: art. 7A: 1781  1786 BW, van de uitlener: art. 7A:1787  1790 BW; voortijdig terugvragen art. 7A:1788 BW; waardevermindering geleende zaak: art. 7A: 1784 BW; zorgplicht: art. 7A:1781 BW;


Bruine-caféwet
Bruine-caféwet, populaire benaming voor de wet van 14 december 1977 houdende wijziging van enkele overgangsbepalingen in de Drank- en Horecawet (S. 1977, 675)


Brusselse Zeerechtconferenties
Brusselse Zeerechtconferenties, conferenties op gezette tijden te Brussel gehouden met als doel de codificatie van het internationale zeerecht.


BSB-regeling
BSB-regeling (bouwrecht), van de Stichting tot behartiging van de Samenwerking in het Bouwbedrijf; uitgangspunt is de erkenning als patroon in het bouwbedrijf of als leverancier van bouwmaterialen; na die erkenning dient men zich te houden aan het Algemeen BSB-reglement; patroons zijn gehouden materialen uitsluitend te betrekken van erkende leveranciers en mogen niet inschrijven op werken resp. werken uitvoeren waarvan hun bekend is dat niet erkende patroons ook inschrijven of eraan meewerken.


Buiten komend onheil, van -
Buiten komend onheil, van  (WvK art. 637), risico-omschrijving bij transport- en variaverzekering, waarbij uitgangspunt is de tegenstelling tot eigen gebrek en eigen schuld.


Buitenechtelijk kind
Buitenechtelijk kind (art. 1:221 BW), kind dat geboren is uit twee niet met elkaar gehuwde ouders.


Buitengerechtelijk
Buitengerechtelijk 1 buitengerechtelijke handeling: handeling buiten toedoen van enige rechter, door partijen onderling verricht; ~ geschrift: niet afkomstig van enig rechterlijk college of rechterlijke autoriteit; 2 buitengerechtelijke kosten (art. 6:96 BW, art. 57 lid 1 sub 6 Brv), kosten, die gemaakt worden ter incassering van een vordering buiten rechte, derhalve behalve de incasso-provisie ook informatiekosten, dossier-kosten enz., ook de kosten van de schuldeiser, die de vordering niet uit handen geeft maar zelf tot inning tracht te geraken.


Buitengewone Bevoegdheden Burgerlijk Gezag
Buitengewone Bevoegdheden Burgerlijk Gezag, gergeld in de Wet ~, S. 361, 1952, ter uitvoering van art. 103 GW; de wet grijpt sterk in de persoonlijke levenssfeer in; zij moet een scherp optreden tegen bedreigingen van de rechtsorde en het volksbestaan mogelijk  maken, zonder dat de overheid haar toevlucht behoeft te nemen tot de staat van oorlog en beleg; de wet onderscheidt twee stadia: de toestand van verhoogde waakzaamheid en de burgerlijke uitzonderingstoestand; als één dezer toestanden wordt ingesteld, verkrijgen Burgemeester en Commissaris der Koningin bij de uitoefening van hun bevoegdheden inzake openbare orde en veiligheid bijzondere bevoegdheden tot ingrijpen in de vrijheidssfeer der burgers. Bij de burgerlijke uitzonderingstoestand gaan deze het verst: daar is o.a. internering van gevaarlijk geachte personen en inbreuk op persvrijheid en briefgeheim mogelijk.


Buitengewone lasten
Buitengewone lasten (art. 46 Wet IB), bijzondere uitgaven onder meer ter ondersteuning van verwanten, voor ziekte, bevalling en overlijden en ten behoeve van studie welke, voor zover zij bepaalde drempelbedragen te boven gaan, in mindering gebracht kunnen worden op het onzuiver inkomen.


Buitengewone Pensioenraad
Buitengewone Pensioenraad,  Pensioen- en uitkeringsraad.


Buitengewoon
Buitengewoon 1 ~ Besluit Arbeidsverhoudingen (BBA 1945, S. F 214, S 1963, 271), verbiedt de werkgever verboden een arbeidsverhouding te beëindigen zonder toestemming van de regionaal directeur voor de arbeidsvoorziening (art. 6); een dergelijk ontslag is nietig, zodat de werknemer recht heeft op doorbetaling van zijn loon;  2 buitengewone rechtspleging: rechtspleging met betrekking tot politieke delinkwenten; berechting van strafbare feiten begaan gedurende de bezetting van Nederland (1940  1945) en met de oorlog, het openbare leven en de Duitse maatregelen verband houdende (Besluit Buitengewoon Strafrecht S. 1943, D 61, gewijzigd: S. 1947, H. 206 en 233); 3 buitengewone dienst, in de rijkscomptabiliteit: kapitaaldienst.


Buitenkansbeginsel
Buitenkansbeginsel (Successiewet), beginsel dat de belasting gedragen moet worden door degene die een buitenkans in de wacht sleept; derhalve wordt de nalatenschap als zodanig niet belast, maar degene die door de erflater bevoorrecht wordt en wel progressief, de successie- en schenkingsrechten zijn hoger naarmate het verkregen voordeel groter, en de familierelatie minder nauw is.


Buitenlandse betrekkingen
Buitenlandse betrekkingen (GW art. 90), betrekkingen van een soevereine staat met andere staten; de leiding der ~ berust bij de regering, terwijl de Staten-Generaal in beginsel hun goedkeuring moeten hechten aan het sluiten of opzeggen van verdragen met vreemde mogendheden.


Buitenlandse dienst
Buitenlandse dienst, de diplomatieke en consulaire dienst van het Koninkrijk der Nederlanden; voor de taak van de buitenlandse dienst en de omschrijving van het tot deze dienst behorende personeel zie Reglement van de Dienst Buitenlandse Zaken (S. 611, 1986).


Buitenlandse pleegkinderen
Buitenlandse pleegkinderen (Wet opneming buitenlandse pleegkinderen, S. 1988, 566), wettelijk geregeld is a de procedure inzake de verlening door de staatssecretaris van Justitie van een beginseltoestemming voor de opneming van een buitenlands pleegkind waarbij de te doorlopen procedure met wettelijke waarborgen omkleed is; b een algemene voorlichting aan de aspirant-pleegouders die een eerste verzoek indienen aangaande opneming en adoptie van ~; c een vergunningenstelsel voor bemiddeling bij de opneming van ~; zie ook: Besluit opneming buitenlandse pleegkinderen, S. 1989, 262.


Buitensporige verteringen
Buitensporige verteringen (Str art. 340), kunnen als eenvoudige bankbreuk vervolgd worden, wanneer degene die zich daaraan te buiten ging, naderhand werd failliet verklaard.


Buitrecht
Buitrecht, 1 het geheel der regels betreffende het maken van oorlogsbuit door een oorlogvoerende staat (betreffende zaken voor oorlogsvoering gebezigd of geschikt, staatseigendommen); 2 het recht tot aanhouding en verbeurdverklaring van vijandelijke schepen en andere contrabande door een oorlogvoerende staat.


BUPO-verdrag
BUPO-verdrag, Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten (New York 16 december 1966, Trb. 1978, 177); vastlegging van de gelijke en onvervreemdbare rechten van alle leden van de mensengemeenschap; als zodanig een uitwerking van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, met als ideaal: de vrije mens die vrijheid als staatsburger en politieke vrijheid geniet; welk ideaal slechts kan worden verwezenlijkt indien er omstandigheden worden geschapen, waarin een ieder zijn burgerrechten en zijn politieke rechten, alsmede zijn economische, sociale en culturele rechten kan uitoefenen.


Bureau Financiële Ondersteuning
Bureau Financiële Ondersteuning (BFO) (art. 35e, lid 3 Str, art. 126 e.v. Sv), verricht onderzoek naar de financiële situatie van verdachten teneinde bij een veroordeling een maatregel ter ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel voor te bereiden.


Bureau International du Travail
Bureau International du Travail, permanent secretariaat van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) te Genève.


Bureau rechtsbijstandvoorziening
Bureau rechtsbijstandvoorziening (Wet op de rechtsbijstand, S. 1993, 775, art. 10), in iedere hoofdplaats van het ressort van een gerechtshof bestaand bureau, met als taak de voorbereiding en uitvoering van door de Raad voor rechtsbijstand te behandelen en te beslissen zaken, de toetsing van verzoeken om rechtsbijstand en de afgifte van toevoegingen, de vaststelling en uitbetaling van vergoeding aan de rechtsbijstandverleners en de controle op de werkzaamheden van de rechtsbijstandverleners (art. 10 en 11 ).


Bureau voor de Industriële Eigendom
Bureau voor de Industriële Eigendom (Rijksoctrooiwet art. 14) dient in Nederland als centrale bewaarplaats als bedoeld in art. 12 van het Unieverdrag tot bescherming van de Industriële eigendom; de Octrooiraad maakt er deel van uit; zie ook Eenvormige Beneluxwet op de Warenmerken Trb. 1962, 58, art. 3 lid 1 en Besluit Bureau Industriële Eigendom 1970 S. 587.


Bureau voor Muziekauteursrecht
Bureau voor Muziekauteursrecht (Auteurswet 1912 art. 30a, BUMA, bemiddelend en toezichthoudend orgaan voor het verkrijgen van muziek- en aanverwante auteursrechten; het ~ heeft als enige in Nederland bij beschikking van 24 maart 1933, Stcrt. 1933, nr. 60 de vereiste toestemming voor het als bedrijf verlenen van bemiddeling inzake muziekauteursrecht ontvangen.


Burengerucht
Burengerucht (Str art. 431), het verwekken van rumoer waardoor de nachtrust kan worden verstoord; uiting van baldadigheid door het maken van lawaai dat een hele buurt in opschudding kan brengen.


Burenrecht
Burenrecht (BW art. 5:37 e.v.), geheel van regels betreffende de rechten en verplichingen tussen eigenaren van naburige erven; deze vloeien uit de wet voort, waardoor zij verschillen van erfdienstbaarheden, die met wederzijdse toestemming (goederenrechtelijke overeenkomst) gevestigd worden; geregeld worden o.a. afwatering der erven, afscheiding, afsluiting en buurwegen.


Burgemeester
Burgemeester (Gemeentewet art. 61  81), vertegenwoordiger van het rijksgezag in en tegenover het gemeentebestuur; voorzitter van de gemeenteraad en van het college van burgemeester en wethouders; belast met de zorg voor hetgeen de openbare orde raakt;  zie Rechtspositiebesluit burgemeesters 1994, S. 1994, 462.


Burgemeester & wethouders
Burgemeester & wethouders (Gemeentewet art. 34  60), college vormende het dagelijks bestuur van de gemeente.


Burgerbevolking
Burgerbevolking, niet-militairen, zich bevindende op gebied waar de vijand binnendringt, of op bezet gebied of op gebied van de vijandelijke staat, waarmee hun staat in oorlog is; de ~ wordt in oorlogstijd beschermd krachtens het verdrag betreffende de bescherming van burgers in oorlogstijd, in 1949 te Genève aanvaard; het nemen van gijzelaars uit de ~ is verboden.


Burgerlijk
Burgerlijk 1 burgerrechtelijk, op het burgerlijk recht betrekking hebbend, civiel: zie art. 1:30 BW; 2 commuun, tegenover bijzonder burgerlijke (commune) delicten, tegenover militaire delicten; ~ bestuur of gezag, in tegenstelling tot het militaire bestuur onder de staat van beleg of bezettingstoestand.


Burgerlijk procesrecht
Burgerlijk procesrecht, het geheel van rechtsregels voor het voeren van een civiel proces, eregeld in het Wetboek van Burgerlijke rechtsvordering (Brv), in werking getreden 1 oktober 1838 (herhaaldelijk gewijzigd); zie ook het verdrag betreffende de burgerlijke rechtsvordering, 's-Gravenhage 1 maart 1954 Trb. 1954, 40.


Burgerlijk Recht
Burgerlijk Recht, geheel der voorschriften betreffende de rechtsverhoudingen tussen bijzondere (natuurlijke en rechts-)personen (Burgerlijk Wetboek; Wetboek van Koophandel en bijzondere wetten), waaraan tevens onderworpen zijn de openbare lichamen voorzover ze aan het algemene rechtsverkeer deelnemen.


Burgerlijk Wetboek
Burgerlijk Wetboek (BW), bevat het burgerlijk recht in enge zin, te weten dat deel van het privaatrecht, dat geregeld is in het BW en aanverwante wetten; burgerlijk recht in ruime zin wordt gebezigd als synoniem van privaatrecht (inclusief handelsrecht, faillissementsrecht, burgerlijk procesrecht en internationaal privaatrecht); het ~ bevat thans 9 boeken: 1 personen- en familierecht; 2 rechtspersonen; 3 vermogensrecht in het algemeen; 4 erfrecht; 5 zakelijke rechten; 6 verbintenissen in het algemeen; 7 bijzondere overeenkomsten; 7A bijzondere overeenkomsten; vervolg; 8 zee-, binnenvaart- en luchtvaartrecht; ook aan een Boek 9 wordt gewerkt; het zal regels omtrent de intellectuele eigendom bevatten. De boeken 4 (S. 392, 1969), het deel van boek 7 dat thans in Boek 7A is ondergebracht en een deel van boek 8, zullen later worden ingevoerd.


Burgerlijke ongehoorzaamheid
Burgerlijke ongehoorzaamheid, politiek protest tegen een specifieke wet of een specifiek stelsel van wetten, in principe geweldloze directe actie waarbij de wet niet nageleefd wordt.


Burgerlijke partij
Burgerlijke partij,  Beledigde partij.


Burgerlijke rechten
Burgerlijke rechten, rechten in het rechtsverkeer tussen bijzondere (natuurlijke en rechts-)personen, in tegenstelling tot de burgerschapsrechten.


Burgerlijke rechter
Burgerlijke rechter, rechter competent in burgerlijke zaken in tegenstelling tot de strafrechter; ook wel: de gewone (burgerlijke en straf-) rechter, in tegenstelling tot de bijzondere rechter (administratieve rechter, tuchtrechter).


Burgerlijke Rechtsvordering
Burgerlijke Rechtsvordering,  Burgerlijk procesrecht.


Burgerlijke staat
Burgerlijke staat, algemene rechtstoestand van een persoon, o.a. beïnvloed door afstamming, nationaliteit, geslacht, leeftijd, huwelijk; misdrijven tegen de ~ zoals verduistering van staat, het verrichten van bepaalde handelingen, waardoor moeilijk of niet meer is na te gaan wie iemands ouders zijn (Str art. 236, 237, 238).


Burgerlijke stand
Burgerlijke stand (art. 1:16  29 BW), ambtelijke vastlegging in akten van de persoonlijke staat ten aanzien van afstamming, geboorte, huwelijk, echtscheiding, ouderschap en overlijden, in iedere gemeente door daartoe aangestelde ambtenaren opgemaakt en bijgehouden; de akten worden in de registers ingeschreven; aan een belanghebbende wordt desverlangd een uittreksel verstrekt; zie ook: Consulaire wet 1871 S. 91, gewijzigde tekst in S. 159, 1978 art. 11b  18; Besluit Burgerlijke Stand 1969, S. 326, Besluit Bijzondere akten van de Burgerlijke Stand 1969, S. 558); overeenkomst van Parijs inzake beslissingen tot verbetering van akten van de burgerlijke stand van 10 sept. 1964, Trb. 1965, 89.  Bevolkingsregister.


Burgerlijke uitzonderingstoestand
Burgerlijke uitzonderingstoestand (Wet Buitengewone Bevoegdheden burgerlijk gezag 1952 S. 361 art. 14 e.v.), beschermt de inwendige veiligheid van het rijk in buitengewone omstandigheden; de ~ kan worden uitgeroepen bij een de rechtsorde en het volksbestaan bedreigende oproerige beweging, onlusten of soortgelijke stoornissen van de openbare orde, rust of veiligheid of bij ernstige vrees voor het ontstaan daarvan, zowel ten aaanzien van het rijk of een gedeelte daarvan; een mildere vorm is de toestand van verhoogde waakzaamheid; daarna wordt een voorstel van wet tot het doen voortduren van die toestand aan de Staten-Generaal gedaan; zowel bij de ~ als bij die van verhoogde waakzaamheid worden veel grondrechten van de burgers tijdelijk opgeschort, bij de ~ is bovendien internering mogelijk van iedereen ten aanzien van wie gegrond vermoeden bestaat dat hij de openbare orde, rust en veiligheid in gevaar zal brengen.


Burgerlijke vrucht
Burgerlijke vrucht (BW art. 3:9 BW), opbrengsten van goederen, burgerlijk in betekenis 1.


Burgerrechtelijke aansprakelijkheid
Burgerrechtelijke aansprakelijkheid (uit het Frans: responsabilité civile), de volledige aansprakelijkheid, met uitzondering van de strafrechtelijke; ~ omvat dus zowel aansprakelijkheid op grond van de wet als contractuele aansprakelijkheid; in de Nederlandse wetgeving geïntroduceerd door de WAM (die stoelt op het Beneluxverdrag, waarin de term responsabilité civile wordt gebezigd) en in het opschrift van Boek 6.1.10 BW (art. 6:95 BW) geworden tot het verwarrende `wettelijke verplichingen tot schadevergoeding'.


Burgerschap van de Unie
Burgerschap van de Unie (art. 8 EG-verdrag), ter versterking van de bescherming van de rechten en de belangen van de onderdanen van de Lid-Staten van de EU is een ~ van de Unie ingesteld; burger van de Unie is een ieder die de nationaliteit van een Lid-Staat bezit; (Verdrag van Maastricht, art. B).


Burgerschapsrechten
Burgerschapsrechten, grondrechten, politieke rechten.


Bijkantoor
Bijkantoor, filiaal (o.a. art. 1 Handelsregisterwet, art. 1:14 BW).


Bijkomende straf
Bijkomende straf (Str art. 9 lid 1 sub b, art. 28  36, 59, 60, 77kk, lid 2), in tegenstelling tot, en ter toevoeging aan de hoofdstraffen, zoals: ontzetting van bepaalde rechten, verbeurdverklaring van bepaalde voorwerpen, openbaarmaking der rechterlijke uitspraak; voor economische delicten: Wet op de Economische Delicten, S. K 258 art. 7, 10, 33.


Bijkomende verbintenis
Bijkomende verbintenis,  onzelfstandige of accessoire verbintenis, in tegenstelling tot de principale of hoofdverbintenis; het voortbestaan van een ~ is afhankelijk van het bestaan van een hoofdverbintenis: hetzij dat beide naast elkaar bestaan en met het tenietgaan der hoofdverbintenis ook de bijkomende vervalt (zoals bij borgtocht, hetzij dat de ~ (als secundaire,  vervangende) in de plaats treedt van de principale (primaire, oorspronkelijke), zoals bij vergoeding van kosten, schaden, en interessen in de plaats treden van bedongen prestatie, of bij een strafbeding het geval kan zijn;  Nevenrechten.


Bijlbrief
Bijlbrief (Maatregel teboekgestelde schepen 1992, S. 1991, 572), verklaring bij het voltooien van een schip door de scheepsbouwer aan de opdrachtgever verstrekt dat hij het schip heeft gebouwd; een ~ is nodig voor het verkrijgen van een nationaliteitsverklaring welke weer benodigd is voor inschrijving in het scheepsregister.


Bijmonstering
Bijmonstering (art. 451 WvK), het alsnog inschrijven van een schepeling op de monsterrol, nadat deze reeds is opgemaakt.


Bijrijder
Bijrijder (Rijtijdenbesluit 1977 S. 547, 1977, art. 2 sub d), meerijdende hulp van een vrachtautochauffeur teneinde hem behulpzaam te zijn en in voorkomende gevallen deel te nemen aan handelingen samenhangend met het vervoer.


Bijstand
Bijstand 1 (Algemene Bijstandswet S. 1995, 199, art. 7), aan iedere Nederlander die hier te lande in zodanige omstandigheden verkeert of dreigt te geraken, dat hij niet over de middelen beschikt om in de noodzakelijke kosten van het bestaan te voorzien, wordt ~ verleend door burgemeester en wethouders; 2 (Politiewet 1993, 1993 S. 724, art. 44  50), ~ aan een regionaal politiekorps ter handhaving van de openbare orde door andere politiekorpsen, eventueel door de Koninklijke marechaussee (art. 58 Politiewet) en andere onderdelen van de krijgsmacht (art. 59 Politiewet 1993).


Bijstandseenheden
Bijstandseenheden (Politiewet 1993, art. 60), zonodig te formeren eenheden uit personeel van de Koninklijke marechaussee of uit andere onderdelen van de krijgsmacht, te belasten met bijzondere onderdelen van de politietaak.


Bijstandsnorm
Bijstandsnorm (Besluit landelijke normering, S. 1983, 132), maatstaf ter bepaling van het recht op bijstand krachtens de Algemene Bijstandswet in de algemeen noodzakelijke bestaanskosten, geeft: a normbedragen voor de uitkeringen per week of per maand en de vakantieuitkeringen b normbedragen voor de maanduitkeringen ter voorziening in de persoonlijke uitgaven van personen in inrichtingen; c het vrij te laten bescheiden vermogen en de verrekening van eigen inkomsten; d de mechanismen voor de periodieke bijstelling van de normbedragen, waaronder de bedragen die in de vrijlatings- en kortingsbepalingen worden genoemd.


Bijverdiensten
Bijverdiensten (art. 22, lid 1 sub b Wet IB), belastbare inkomsten uit arbeid, die niet in dienstbetrekking werd verricht en evenmin winst uit onderneming is (minder juist ook wel `neveninkomsten' genoemd); hieronder vallen àlle, niet aan inhouding van loonheffing onderworpen bestanddelen van het onzuiver inkomen, ruim genomen: voordelen uit in het economisch verkeer verrichte diensten, zonder dat de dienstverlener enige bijzondere deskundigheid of hoedanigheid daarvoor behoeft te bezitten; evenmin is voor  belastbaarheid doorslaggevend of het genoten voordeel werd bedongen, beoogd, of kon worden verwacht; loonbelasting is in beginsel eindheffing (art. 64 Wet IB), indien het gezamenlijk bedrag van de inkomsten waarop loonbelasting werd ingehouden <=ƒ78.500, (1996); die regel gaat slechts op als de volgende berekening ten aanzien van de ~ resulteert in een bedrag <=ƒ1000,:

Alle onbelaste inkomsten	ƒ	xxx,

Negatieve (terugontvangen)

   persoonlijke verplichtingen	ƒ	 xx,

Vrijgestelde rente       	ƒ	 xx,

      totaal                   	 <=	ƒ	1000,


Bijzondere beloningen
Bijzondere beloningen (art. 26 Wet LB), beloningen, zoals tantièmes, gratificaties, die in de regel slechts eenmaal of slechts eenmaal per jaar worden uitgekeerd; zij worden belast volgens het tarief voor ~.


Bijzondere commissie
Bijzondere commissie (art. 113  122 Algemeen Rijksambtenarenreglement, S. 1931, 248), bestaande uit vertegenwoordigers van de toegelaten centrales van overheidspersoneel bij ministeries of daaronder ressorterende (grote) diensten, bedrijven of instellingen; overlegt over aangelegenheden van algemeen belang voor de bijzondere rechtstoestand van de betrokken ambtenaren en over de bijzondere regels volgens welke het personeelsbeleid zal worden gevoerd; Dienstcommissie.


Bijzondere Opnemingen
Bijzondere Opnemingen, geregeld in de Wet ~ in Psychiatrische Ziekenhuizen (Wet BOPZ), opvolger van de Krankzinnigenwet 1884; op vordering van de OvJ kan de rechter een (voorlopige) machtiging verlenen om iemand die in zijn geestvermogens gestoord is, te doen opnemen in een psychiatrisch ziekenhuis, mits a de stoornis van de geestvermogens de betrokkene gevaar doet veroorzaken en b het gevaar niet door tussenkomst van personen of instellingen buiten een psychiatrisch ziekenhuis kan worden afgewend (art. 2 BOPZ); een voorlopige machtiging kan gevolgd worden door een machtiging tot voortgezet verblijf (art. 15 BOPZ), die één jaar geldig is, maar een onbepaald aantal malen kan worden verlengd (art. 17, 18 BOPZ); ~ zijn ook mogelijk op last van de burgemeester van de gemeente waar de persoon zich bevindt, indien het gevaar zo onmiddellijk dreigend is dat een rechterlijke machtiging niet kan worden afgewacht (art. 20 BOPZ); de BOPZ regelt verder de interne rechtspositie van de onvrijwillig opgenomen patiënten, zoals het behandelingsplan (art. 38 BOPZ), de mogelijkheden tot beperking in bezoek en in bewegingsvrijheid, de controle op de poststukken en het telefoonverkeer van de patiënt (art. 40 BOPZ); een patiënt kan daarover een klacht indienen bij het bestuur van het ziekenhuis; bij ongegrondbevinding kan de klager zich wenden tot de inspecteur voor de geestelijke volksgezondheid, die, tenzij hij de klacht kennelijk niet-ontvankelijk acht, de klacht aan de rechter dient voor te leggen (art. 41 BOPZ); deze klachtenregeling is ook van toepassing verklaard op de verpleegden in zwakzinnigeninrichtingen en in psycho-geriatrische verpleeginrichtingen, waarvoor een afwijkende regeling voor opname en verblijf geldt; in bijzondere noodsituaties kunnen voor ten hoogste zeven dagen de volgende maatregelen en middelen op een verpleegde worden toegepast: a afzondering in een eenpersoonskamer, die prikkelarm is ingericht; b separatie, insluiting in een speciaal daartoe ingericht separeerverblijf; c fixatie, beperking in de bewegingsmogelijkheden,  bijvoorbeeld door Zweedse banden; d medicatie (`platspuiten') en e bij uitzondering: gedwongen toediening van vocht en/of voedsel (art. 39, lid 2 BOPZ, KB van 3 november 1993, S. 563); tenslotte is er een eenvoudige procedure ter verkrijging van schadevergoeding ingesteld in geval een betrokkene door een procedureel verzuim nadeel heeft geleden (art. 35 BOPZ).


Bijzondere overeenkomsten
Bijzondere overeenkomsten (Boek 7 en 7A BW), een aantal benoemde overeenkomsten is in de boeken 7 en 7A van het BW ondergebracht onder de benaming `bijzondere overeenkomsten'; de vervoers- en reisovereenkomst zijn evenwel vanwege hun nauwe band met het vervoersrecht in Boek 8 BW geplaatst, maar de pakketreizen staan in Boek 7 (Titel 7A, art. 500 e.v. BW); in boek 7 zullen ook (in de titels 19 en 20) de wissel, het orderbriefje en de cheque ondergebracht worden, hoewel dit geen overeenkomsten zijn evenmin als de (dan) rechtspersoonlijkheid bezittende openbare Vennootschap onder firma (titel 7.13# BW); van Boek 7 zijn (1994) nog slechts ingevoerd de titels 7.1 (koop en ruil), 7.7 (opdracht), 7.7A (reisovereenkomst), 7.9 (bewaarneming), 7.14 (borgtocht) en 7.15 (vaststellingsovereenkomst); de resterende titels uit het oude BW zijn tijdelijk ondergebracht in Boek 7A BW.


Bijzondere rechtspleging
Bijzondere rechtspleging, berechting van degenen die zich gedurende de Tweede Wereldoorlog hadden schuldig gemaakt aan strafbare feiten, vallende onder het andere wijze met de bezetter hadden samengewerkt; de ~ werd uitgeoefend door een Bijzondere Raad van Cassatie, 5 Bijzondere Gerechtshoven en 19 Tribunalen; op 1 januari 1952 opgeheven.


Bijzondere titel
Bijzondere titel (art. 3:80, lid 3 BW), oorzaak van het rechtens verwerven van goederen, te onderscheiden in oringinair of oorspronkelijk (zoals door occupatie, schatvinding) en derivatief of afgeleid (zoals door overdracht door een rechtsvoorganger).


Bijzondere verbruiksbelasting
Bijzondere verbruiksbelasting, geheven van motorrijwielen en personenauto's,  Belasting van personenauto's en motorrijwielen 1992, S. 1992, 709.


Bijzondere ziektekosten
Bijzondere ziektekosten (Algemene Wet bijzondere ziektekosten, S. 1992, 392), zijn ondergebracht in een voor de gehele bevolking geldende verplichte verzekering tegen zware geneeskundige risico's, zonder beperking van een leeftijdsgrens; de verzekerde heeft aanspraak op zorg ter voorkoming van ziekten en ter voorziening in zijn geneeskundige behandeling, verpleging en verzorging (art. 6 AWBZ), waaronder o.a. vallen erfelijkheidsonderzoek, verstrekking van farmaceutische hulp, revalidatiezorg, opneming en verblijf in een psychiatrisch ziekenhuis of psychiatrische afdeling van een algemeen of academisch ziekenhuis (Besluit zorgaanspraken AWBZ, S. 1991, 590) en medische hulpmiddelen (Regeling hulpmiddelen AWBZ 1994, S. 1993, 246).


C
C, ©,  copyright notice: copyright reserved, auteursrecht voorbehouden; een van de formele vereisten van de bescherming krachtens de Universele Auteursrecht Conventie.


Caf.
Caf., cout, assurance, fret  CIF(-beding)


CAI
CAI, centrale antenne-inrichting


CAO
CAO, collectieve arbeidsovereenkomst


CARE
CARE, Co-operation for American Remittances to Europe.


CAV
CAV, Aanvullend verdrag bij de CIV nopens de aansprakelijkheid van de spoorwegen voor de dood en verwonding van reizigers (Trb. 1979, 45).


CB of CBB
CB of CBB, College van Beroep voor het Bedrijfsleven.


CBA
CBA, Centraal Bestuur voor de arbeidsvoorziening.


CBR
CBR, Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen.


CBS
CBS, Centraal Bureau voor de Statistiek.


CC of c.c.
CC of c.c., Code civil, Frans Burgerlijk Wetboek; Corps Consulair.


CCI
CCI, Chambre de Commerce Internationale, ook: ICC, IKK of IKvK Internationale Kamer van Koophandel.


CCITT
CCITT, Comité consultatif international télegraphique et télephonique; het internationaal raadgevend comité, resorterend onder de ITU, op het gebied van de telegrafie en telefonie.


CCOOP
CCOOP, Christelijke Centrale van Overheids- en Onderwijs Personeel, vakcentrale van overheidspersoneel


CDIU
CDIU, Centrale Dienst voor In- en Uitvoer


c.d.c.
c.d.c., code de commerce


CdK
CdK, Commissaris van de Koning(in)


CEC
CEC, Centrale Economische Commissie


CECA
CECA, Communauté européenne du charbon et de l'acier; ook EKSG of EGKS, Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal


CEE
CEE, Communauté Economique Européenne, Europese Economische Gemeenschap, Commission Economique pour l'Europe, ook: ECE, Economische Commissie voor Europa.


CEFTA
CEFTA, Central European Free Trade Association, middeneuropese vrijhandelsovereenkomst bestaande uit Hongarije, Polen, Slovenië, Slowakije en Tsjechië.


CE-merk (afk)
CE-merk, Conformité Européenne,   CE-merk (S. 1994, 829)


C. & F.
C. & F., cost and freight


CMT (vervoer)
CMT, Conférence Européenne des ministres de transport, (CMT), Europese conferentie van ministers van vervoer


CEP
CEP, Centraal Economisch Plan


CEPT
CEPT, Conférence Européenne des administrations des Postes et des Télecommunications, Europese conferentie van Postadministraties en telecommunicatie.


CERN
CERN, Centre Européen de Recherche Nucleaire, Europees centrum voor Kernonderzoek, gesticht door de OEES en gevestigd te Genève.


CGOA
CGOA, Centraal Georganiseerd Overleg in Ambtenarenzaken


CIC
CIC, Chambre internationale du Commerce; Internationale Kamer van Koophandel


CICR
CICR, Comité International de la Croix Rouge; ook: ICRK, IKRK of ICRC, internationaal comité van het Rode Kruis.


CID
CID, Criminele Inlichtingendienst


CIES
CIES, Conferentie over internationale economische samenwerking, beter bekend als de Noord-Zuiddialoog.


CIF of c.i.f.
CIF of c.i.f., CIF(-beding)


CIM
CIM, Internationaal verdrag betreffende het vervoer van goederen per spoor (Trb. 1979, 173)


CIPC
CIPC,  Interpol


CIS
CIS, Centraal Informatiesysteem Schade


CISAC
CISAC, Confédération Internationale des Sociétés d'Auteurs et Compositeurs, internationaal verbond van verenigingen van schrijvers en componisten


CISG
CISG, United Nations Convention on Contract for the International Sale of Goods, Weens koopverdrag


CIV
CIV, Internationaal verdrag betreffende het vervoer van reizigers en bagage per spoorweg (Trb. 1978, 185).


CIVI
CIVI, Stichting Centraal Instituut voor Industrieontwikkeling


CIVOB
CIVOB, Centraal Instituut Vorming en Opleiding Bestuursdienst


CJIB
CJIB, Centraal Justitieel Incassobureau (S. 1994, 408)


CMHAF
CMHAF, Centrale van middelbare en hogere functionarissen bij overheid en onderwijs, bedrijven en instellingen, vakcentrale van overheidspersoneel


CML
CML, Common market law review, juridisch tijdschrift


CMT
CMT, Centraal Medisch Tuchtcollege


CNV
CNV, Christelijk Nationaal Vakverbond


Co., Cie., Comp.
Co., Cie., Comp., Compagnie, Compagnon


COA
COA, Centraal orgaan Opvang Asielzoekers (S. 1994, 422)


c.o.d.
c.o.d., cash on delivery, onder rembours.


Cons. W.
Cons. W., consulaire Wet


COTG
COTG, Centraal Orgaan Tarieven Gezondheidszorg (Wet Tarieven gezondheidszorg, S. 1980. 646, art. 18  29)


COTIF
COTIF, Verdrag betreffende het internationale spoorwegvervoer (Trb. 1980, 160 en 1981, 211)


COVA
COVA, Centraal Orgaan Voorraadvorming Aardolieprodukten.


CP
CP, Code pénal, Frans wetboek van strafrecht


CPC
CPC, Code de procédure civile, Frans wetboek van burgerlijke rechtsvordering.


c.q.
c.q., casu quo, in dat geval, in geval van


CRI
CRI, Centrale Recherche Informatiedienst


CBrvB
CBrvB, Centrale Raad van Beroep (Beroepswet S. 1955, 47, art. 31. e.v.)


CRS
CRS, Centrale Raad voor de Strafrechtstoepassing


CSE
CSE-verdrag, verdrag inzake conventionele strijdkrachten in Europa, zie S. 1991, 544  546.


CT
CT, CT Document


CTR
CTR, Centraal Testamenten Register (S. 1977, 25)


Ctsv
Ctsv, College van toezicht sociale verzekeringen, Organisatiewet sociale verzekeringen, S. 1994, 790, art. 2 e.v.


c.v.
c.v., commanditaire vennootschap, coöperatieve vereniging


CvBB
CvBB, College van beroep voor het bedrijfsleven


CVE
CVE, Centrale Verwerkingseenheid (van processen-verbaal)


Cabotage
Cabotage, personenvervoer over land, water of door de lucht, waarbij zowel de plaats van vertrek als die van bestemming in dezelfde staat liggen; bij vervoer van het moederland naar overzeese gebiedsdelen wordt doorgaans alleen vervoer door de lucht als ~ beschouwd; veel landen kennen beperkende bepalingen voor ~ door niet-onderdanen.


Cadans
Cadans, gezamenlijke uitvoeringsinstelling voor de Bedrijfsvereniging voor de Gezondheid, Geestelijke en Maatschappelijke Belangen (BVG) en de Bedrijfsvereniging voor Detailhandel, Ambachten en Huisvrouwen (Detam);  Bedrijfsvereniging.


Cadeaus
Cadeaus (art. 11, lid 1, letter q, Wet LB),  Geschenken.


Cadeaustelsel, Wet beperking -
Cadeaustelsel, Wet beperking , (S. 1977, 659), regelt het aanbieden als geschenk van goederen in verband met het uitoefenen van een bedrijf, evenals bijbetalingsacties; geschenken mogen alleen aangeboden worden als aannemelijk gemaakt wordt dat gedurende drie onmiddellijk aan de actie voorafgaande maanden, regelmatig aan particulieren goederen te koop zijn aangeboden die aan dat goed gelijk zijn en voorts de ondernemer deze goederen aan particulieren te koop aanbiedt en de afnemer de gelegenheid biedt i.p.v. dat goed een geldbedrag te ontvangen; de minister van economische zaken kan vrijstellingen en ontheffingen verlenen.


Calamiteuze polders
Calamiteuze polders, waterschappen in Zeeland, waarbij de kosten der zeewering de belastbaarheid der gronden overtreffen en daarom door de achterliggende waterschappen, door de provincie en het rijk mede worden gedragen (Wet ~, S. 1870, 119 Provinciaal Reglement voor de ~ in Zeeland, december 1941).


Cancelling clause
Cancelling clause, recht van ieder der partijen bij tijdbevrachting om de overeenkomst ingeval van oorlog of ingevolge bevel van hogerhand te beëindigen.


Canon
Canon (art. 5:85, lid 2; 5:92; 5:93, lid 2 BW), 1 erfpachtsrente, jaarlijkse uitkering aan de erfverpachter wegens erfpacht, 2 retributie bij opstal (art. 5:101, lid 3 BW).


Caoutchoucartikel
Caoutchoucartikel, vangnet, rekbaar artikel in wet of verordening, in algemene bewoordingen gesteld om vat te krijgen op restgroepen, die niet onder andere artikelen vallen, maar die de wetgever toch onder de werking ervan wil brengen, zoals art. 5 WvW 1994;  Kapstokartikel.


Carga
Carga, laadbrief van schepen


Cargadoor
Cargadoor, scheepsmakelaar: belast zich tegen beloning met de zorg voor het laden en lossen van schepen en al wat daarmede verband houdt, en als makelaar in schepen en scheepsvrachten optreedt.


Carolina, Constitutio Criminalis -
Carolina, Constitutio Criminalis , of `Peinliche Gerichtsordnung', uitgevaardigd door Karel V in 1532, geeft vooral strafprocesrecht maar ook enige bepalingen van materieel strafrecht; heeft in onze streken geen rechtskracht gehad maar wel invloed uitgeoefend.


Carpoolen
Carpoolen (art. 8, lid 7, Uitvoeringsregeling LB), een werknemer neemt zelf werknemers (van zijn eigen of van een ander bedrijf) in zijn eigen (niet van de zaak) auto mee; hij mag dan onder bepaalde voorwaarden een belastingvrije vergoeding ontvangen van ƒ0,60 (1996) per km; de regeling moet schriftelijk zijn vastgelegd en de meerij afstand moet groter zijn dan 10 km; een meerijdende werknemer mag dan geen vergoeding ontvangen voor de verreden kilometers.


Carry back, carry forward
Carry back, carry forward (Wet IB art. 51, 52; Wet Vpb, art. 20 lid 2), verrekening van verliezen uit de voorafgaande drie jaren en de acht volgende jaren met de belastbare winst of het binnenlands inkomen.


Cas
Cas, geval, voorval: speciaal ten aanzien van veronderstelde mogelijkheden in procesconclusies gebezigd;  Casus.


Casco
Casco (WvK art. 593, 602, 619), scheepsromp, ruimer bij verzekering: schip met de uitrusting in tegenstelling tot lading; vliegtuigen (zonder motoren); voertuigen  Motorrijtuigverzekering.


Case-law
Case-law, recht hoofdzakelijk opgebouwd uit rechterlijke uitspraken of beslissingen, gegeven voor concrete gevallen, vooral in het Angelsaksisch recht.


Casino
Casino, speelgelegenheid waarvoor een vergunning vereist is van de ministers van justitie en van economische zaken; vooraf moet de Raad voor de casinospelen om advies gevraagd worden; casino's zijn thans (1996) gevestigd in Zandvoort, Scheveningen, Valkenburg, Amsterdam, Breda, Groningen, Nijmegen, Rotterdam, Eindhoven en Schiphol;  Kansspelen.


Cassatie
Cassatie (GW art. 118, lid 2, art. 95 Wet RO), verbreking, vernietiging van uitspraken van lagere rechters in het belang van de eenheid van het recht door de Hoge Raad wegens schennis van het recht, verzuim van vormen op straffe van nietigheid voorgeschreven e.d.; `in ~ gaan', wil zeggen `beroep in ~ instellen'; procedure: zie Brv art. 398 e.v.; Sv. art. 427 e.v.; ~ in het belang der wet (Wet RO art. 96, 98, art. 456 Sv), juister `in het belang van het recht' ingesteld door de Procureur-Generaal bij de Hoge Raad, nadat de beroepstermijn voor partijen verstreken is, teneinde ambtshalve van de Hoge Raad een oordeel te vragen over de juistheid van een in kracht van gewijsde gegane uitspraak.


Castiliaans stelsel
Castiliaans stelsel, stelsel van troonopvolging waarbij alleen in gelijke graad van bloedverwantschap de man boven de vrouw gaat (Engeland).


Casuele
Casuele, toevallige, ~ prestatie: prestatie die in bepaalde gevallen, bij het intreden van bepaalde omstandigheden, moet geschieden; ~ voorwaarde: voorwaarde waarvan de vervulling afhankelijk is van het toeval, van de loop van de gebeurtenissen, zonder invloed van de wil der partijen (is dit laatste wel het geval, dan is de voorwaarde potestatief).


Casuïstiek
Casuïstiek, methode van rechtstoepassing die van de beslissing van concrete gevallen naar een regel poogt te komen; in tegenstelling tot de dogmatische of abstracte methode; de ~ was kenmerkend voor de klassieke Romeinse juristen, evenals thans nog voor het Angelsaksische recht.


Casus
Casus, 1 aanleiding: ~ belli, handeling van een staat, die een andere staat aanleiding tot oorlog geeft; 2 toeval: ~ a nullo praesta(n)tur, voor toeval is niemand aansprakelijk; ~ mixtus, toeval speelt slechts indirect een rol, b.v. de door de schuldenaar te laat geleverde zaak verbrandt; 3 geval: ~ foederis, in een verdrag voorzien geval, dat bij verwerkelijking ervan verplichingen voor een of meer van de daarbij betrokken staten meebrengt (zoals tot oorlogsverklaring, hulpverlening); 4 casuspositie, samenstel van feiten met de daarop van toepassing zijnde regels, zowel in werkelijkheid als verondersteld.


Catalogusprijs
Catalogusprijs (art. 9 BPM, lid 4), door fabrikant of importeur aan wederverkopers kenbaar gemaakte adviesprijs welke naar zijn inzicht bij verkoop van een personenauto aan de uiteindelijke afnemer valt te berekenen; over deze prijs (exclusief BTW), verminderd met ƒ3394,, bij een personenauto, aangedreven door een dieselmotor: ƒ2116,, wordt bij eerste registratie in Nederland een belasting van 45,2% geheven (ontwijking van het verbod op de bijzondere verbruiksbelasting op auto's, die in het kader van de opheffing van de fiscale grenzen binnen de EU niet langer mocht worden geheven).


Causa
Causa, oorzaak, rechtsgrond; met name oorzaak van een rechtshandeling; ~ efficiens, rechtstreekse, onmiddellijke oorzaak; ~ (in-)discreta,  Abstract; ~ perpetua, voortdurend, blijvend gevolg; ~ petendi, grondslag van de eis; ~ petitionis, oorsprong der vordering; ~ proxima, onmiddellijke oorzaak, in tegenstelling tot ~ remota, achterliggende, verder verwijderde oorzaak.


Causaal
Causaal, oorzakelijk, op de causa betrekking hebbend; ~ verband: oorzakelijk verband tussen twee of meer feiten; ~ stelsel van overdracht (art. 3:84 BW), in een ~ stelsel is niet voldoende dat aan de voor een overdracht vereiste formaliteiten is voldaan, maar moet aan die overdracht ook een geldige titel of causa ten grondslag liggen (tegenstelling: abstract stelsel).


Causaliteit
Causaliteit, verband tussen oorzaak en gevolg;  Causaliteitsleer,  Toerekeningsleer.


Causaliteitsleer
Causaliteitsleer, wil aangeven wanneer er tussen twee feiten een verband bestaat als van oorzaak en gevolg; in privaat- en strafrecht wordt daarvoor veelal de leer van de toerekening naar redelijkheid gevolgd (cf HR 12 september 1978, NJ 1979,60); het natuurkundig verband tussen oorzaak en gevolg wordt daarbij ondergeschikt gemaakt aan de (juridische) toerekening naar redelijkheid; speelt in het privaatrecht een rol bij de beantwoording van de vraag a of een gedraging (of nalaten) de schade veroorzaakt heeft (art. 6:74 lid 1 BW en 162, lid 1 BW) en b zo ja, welk deel van de totale, geleden schade voor rekening van de veroorzaker moet komen (art. 6:98 BW); andere criteria daarbij: a de conditio sine qua non (voorwaarde zonder welke het gevolg niet zou zijn ingetreden), waarbij iedere factor, die aan het plaatsgrijpen van een gebeurtenis heeft meegewerkt, en die niet kan worden weggedacht zonder dat ook de gebeurtenis daarmee wegvalt, als oorzaak van een bepaalde gebeurtenis wordt gekwalificeerd; geldt als onderste grens voor de aansprakelijkheid: hetgeen ook zou zijn voorgevallen bij afwezigheid van een bepaald feit valt buiten de causale keten; b adequate veroorzaking (adequatieleer, evenredigheidsleer), als oorzaak (van de schade) wordt beschouwd die factor, waarop naar menselijke ervaring het schadetoebrengende feit volgt; een beperking daarop: de causa proxima: als oorzaak wordt slechts die factor beschouwd, die het dichtst bij het intreden van de gebeurtenis ligt (meest nabijzijnde feit geldt als oorzaak).


Cautie
Cautie 1 (art. 29 lid 2 Sv) waarschuwing aan verdachte voor de aanvang van een verhoor dat hij niet verplicht is te antwoorden; 2 zekerheid, speciaal gerechtelijk gestelde zekerheid (Brv art. 616).


Cautio
Cautio, onderpand: ~ judicatum solvi: gerechtelijke zekerheidstelling van vreemdelingen die als eisers procederen, voor het eventuele voldoen aan een veroordelend vonnis met de kosten (Brv art. 152  153, 414); bij verdrag worden onderdanen van contracterende staten veelal vrijgesteld van deze ~: Rechtsvorderingsverdrag 1954, Trb. 1954, 40, art. 17; ~ discreta, indiscreta, schuldbekentenis waarin de oorzaak respectievelijk wel en niet aangegeven is.


Cedent
Cedent (art. 3:94 BW) degene bij een cessie die een recht op naam overdraagt, een cessie verricht, wederpartij van de cessionaris.


Cederen
Cederen (art. 3:94 BW) overdragen van een recht op naam; het doen van cessie.


Cedul
Cedul, bewijsstuk, bescheid (echter niet: akte); veelal in het meervoud: cedullen.


Ceel
Ceel, zakenrechtelijk papier, veelal aan toonder of order, bewijsstuk van opslag van zaken in een veem (pakhuis); ook: pakhuisceel (recht gevende op uitlevering van bepaalde goederen in een pakhuis),  Warrant; overdracht van een ~ geschiedt door endossement als het stuk aan order, door enkele overhandiging als het aan toonder luidt. Huurceel: huurakte.


Cellulair
Cellulair, gevangenisstraf in afzonderlijke opsluiting, niet in gemeenschap (Beginselenwet 1951 S. 596, art. 29 e.v.; Gevangenismaatregel 1953 S. 237 art. 21).


CE-merk
CE-merk (S. 1994, 829), Conformité Européenne, waarmerk dat een produkt voldoet aan de Europese richtlijnen voor wat betreft gezondheid, veiligheid, milieu en consumentenbescherming.


Censuskiesrecht
Censuskiesrecht, kiesrecht waarbij alleen zij, die aan bepaalde eisen voldoen, kunnen deelnemen aan de verkiezingen voor vertegenwoordigende lichamen; gold in ons land tot 1917 (belastingkiezers, huurkiezers, examenkiezers e.d.).


Censuur
Censuur (art. 7 GW), preventief overheidstoezicht op uitingen door middel van de drukpers, voor gewone tijden uitgesloten: Oorlogswet voor Nederland, S. 1964, 337 art. 45.


Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen
Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (wijziging WvR van 19 augustus 1992, S. 1992, 447), Stichting belast met de afgifte van de rijvaardigheidsbewijzen, zulks nadat een vanwege dit Bureau afgenomen rijexamen met goed gevolg is afgelegd.


Centraal Bureau voor de Statistiek
Centraal Bureau voor de Statistiek (S. 1996, 258), belast met de verzameling, bewerking en publikatie van statistieken.


Centraal Instituut Vorming en Opleiding Bestuursdienst
Centraal Instituut Vorming en Opleiding Bestuursdienst (CIVOB), gebaseerd op een gemeenschappelijke regeling van provincies en gemeenten, met als doel in samenwerking met de bestuursscholen opleiding en vorming voor het lager openbaar bestuur te bevorderen.


Centraal Stembureau
Centraal Stembureau (Kieswet S. 1989, 423, hoofdstuk E 5), ingesteld voor de verkiezing van elk vertegenwoordigend lichaam; bij de Tweede-Kamerverkiezingen de Kiesraad; taken: a registreren van politieke groeperingen, die aan de verkiezing deelnemen; b verbinding, nummering en publikatie van ingediende lijsten; c vaststelling van de uitslag der verkiezing.


Centraal Testamentenregister
Centraal Testamentenregister,  Testamentenregister, centraal -.


Centrale bank
Centrale bank (Bankwet 1948, S. I 166, art. 10) bankinstelling, die door de staat is belast met de zorg voor het geldwezen; in Nederland: De Nederlandsche Bank NV.


Centrale Grondkamer
Centrale Grondkamer (art. 81 e.v. Pachtwet),  Grondkamer.


Centrale Pachtkamer
Centrale Pachtkamer, Pachtkamer Arnhem, art. 125 Pachtwet,  Pachtkamer.


Centrale Raad
Centrale Raad 1 ~ van beroep (CBrvB, Beroepswet, art. 31 e.v.), beroepsinstantie voor beslissingen van de bestuursectoren der rechtbanken inzake de sociale verzekeringswetten en ambtenarenzaken, gevestigd te Utrecht; 2 ~ voor de Kernenergie (Kernenergiewet van 21 februari 1963 S. 1963, 82), adviseert de regering op het gebied van de kernenergie en ioniserende stralen; 3 ~ voor Strafrechtstoepassing (S. 1987, 646), dient de Minister van Justitie van advies@ betreffende het gevangeniswezen, de terbeschikkingstelling en de reclassering.


Centrale tuchtcollege
Centrale tuchtcollege (art. 53 en 56 Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg, Wet BIG, S. 1993, 655), te 's-Gravenhage gevestigde beroepsinstantie voor de regionale tuchtcolleges; telt drie rechtsgeleerden, van wie er één tevens voorzitter is en twee leden beroepsgenoten uit de categorie waartoe degene, over wie is geklaagd, behoort; het ~ moet waken tegen nodeloze vertraging in de behandeling van zaken bij de regionale colleges (art. 64, lid 1 Wet BIG).


Centralisatie
Centralisatie, bestuursstelsel waarbij de uitoefening van de overheidstaak in overwegende mate aan onderling hiërar-chisch gerangschikte staatsorganen is toegekend, in tegenstelling tot de decentralisatie.


Certificaat
Certificaat 1 (Wet op de Kamers van Koophandel en Fabrieken, 1963 S. 286, art. 16 sub e), verklaring, bewijsstuk zoals ~ van oorsprong, betreffende voortbrengselen van nijverheid, afgegeven door de Kamers van Koophandel en Fabrieken, vaak benodigd in de internationale handel; 2 ~ van uitwatering, en deugdelijkheid, van veiligheid, van radioveiligheid, alle vereist voor zeevaartuigen (Schepenwet, Schepenbesluit); 3 stuk dat de plaats inneemt van aandeel, dat (doorgaans) onder een administratiekantoor berust, een ~ geeft doorgaans dezelfde winstrechten als de originele aandelen, maar verleent geen stemrecht; 4 akte van deelgeving, bewijsstuk van een deelgerechtigdheid in een inschrijving op het Grootboek (Wet Administratie grootboekschuld, S. 1995, 497).


Certificaathouder, pandrecht van -
Certificaathouder, pandrecht van  (art. 3:259 BW) het pandrecht op de oorspronkelijke aandelen of obligaties, komt toe aan de gezamenlijke certificaathouders indien de certificaten werden uitgegeven met medewerking van de uitgever van de originele stukken.


Certificering van aandelen
Certificering van aandelen (art. 1 en 9 Wet op de Dividenbelasting), de vennootschap draagt (een deel van) haar aandelen over aan een administratiekantoor, die daarvoor certificaten zonder stemrecht in de handel brengt; fiscaal rechtelijk is deze overdracht geen vervreemding.


Cessie
Cessie (art. 3:94 BW), overdracht van een vordering op naam; de overdrager is de cedent, de verkrijger de cessionaris en de schuldenaar uit de vordering: debitor cessus; ~ geschiedt bij akte, gevolgd door mededeling aan de debitor cessus; dit laatste brengt mee dat voor ~ bij voorbaat de debitor cessus al bekend moet zijn (art. 3:97 BW).


Cessionaris
Cessionaris, verkrijger, degene aan wie een vordering wordt overgedragen door de cedent (vervreemder).


CF-stukken
CF-stukken, aandelen of obligaties bestaande uit een mantel en dividendblad, zonder afzonderlijke dividendbewijzen met talon; de dividendbladen blijven in het bezit van de banken en commissionairs (bewaarders), die aangesloten moeten zijn bij het Centrum voor Fondsenadministratie N.V. (het CF); uitbetaling van dividend en rente geschiedt via dit Centrum, waardoor het knippen van dividendbewijzen en coupons door de bezitter van effecten overbodig geworden is.


Chantage
Chantage 1 strafrecht (Str art. 318), afdreiging, klachtdelict; 2 civiel recht,  Bedreiging, art. 3:44, lid 2 BW.


Charge, à
Charge, à (art. 6 EVRM, lid 2 sub d, BUPO art. 14, lid 3 sub e) getuige ~: ter belasting; getuige voor het Openbaar Ministerie, ter ondersteuning van diens telastlegging tegen de verdachte; een verdachte heeft het recht getuigen ~ te ondervragen of te doen ondervragen (art. 285, lid 2 Sv); tegenstelling: getuige à décharge.


Charter
Charter 1 staatsstuk dat de rechtsgrondslag van een belangrijke, speciaal ook internationaal-rechtelijke organisatie vormt: Atlantic ~, ~ of the United Nations etc.; Nederlandse vertaling: handvest; 2 bevrachtingsovereenkomst van schepen, onderscheiden in: tijdcharter en reischarter; de deswege opgemaakte akte: charterpartij (art. 8:392 en 8:892 BW).


Chemische afvalstoffen
Chemische afvalstoffen, zie Wet Milieubeheer art. 10.1, 10.30 e.v.


Cheque
Cheque (WvK art. 178  229a), betaalmiddel; handelspapier: schriftelijke betalingsopdracht door de trekker gegeven op een bankier (art. 180 WvK) als betrokkene, die een tegoed, fonds (art. 190 WvK), onder zich heeft waarover de trekker op deze wijze kan beschikken, ten behoeve van de nemer van de ~; kan worden afgegeven aan toonder, aan order, en aan de nemer met name, `niet aan order' (art. 182 WvK, Verdrag van Genève 1931, S. 1933 nr. 611, 1934, nr. 210 Trb. 1959, 166); postcheques vallen niet onder deze wettelijke regelingen; zie voor: aval: WvK art. 202 e.v.; betaalcheque: art. 6:46 BW; blanco ~: WvK art. 190; gedomicilieerde ~: WvK art. 185; géén rente over ~: WvK art. 184; gekruiste ~: WvK art. 214 e.v.; handtekening van onbevoegde onder ~: WvK art. 188; herroeping van ~: WvK art. 209; legitimatie van houder van ~: WvK art. 196; ~ uitgegeven in meer exemplaren: WvK art. 226 e.v.; vermiste ~ art. 227a WvK j° 6:49, lid 3 BW; overdracht van ~: art. 191 e.v. WvK, art. 3:86 BW; protest: WvK art. 218 e.v.; verandering in de tekst: WvK art. 228.


Chips
Chips, worden beschermd door de Wet houdende regelen inzake de bescherming van oorspronkelijke topografieën van halfgeleiderprodukten, Stb 484, 1987; voor het uitoefenen van het uitsluitend recht op een topografie dient het depot van de topografie te zijn ingeschreven bij het Bureau voor de industriële eigendom.


Chronologisch beginsel
Chronologisch beginsel (WvK, art. 277), verzekeringsrecht: prioriteitsbeginsel: in geval er meer dan één schadeverzekering op hetzelfde belang werd afgesloten gaat de oudste verzekering voor en volgen verdere verzekeringen, voor zover nodig, naar rangorde van tijdstip van sluiting, niet naar de ingangsdatum,  Dubbele verzekering en oververzekering.


CIF(-beding)
CIF(-beding), cost, insurance, freight, houdt in, dat de verkoper voor de door hem bedongen koopprijs de goederen zal afleveren aan boord van een schip of in een ander vervoermiddel, dat door hem voor zijn eigen rekening voor het vervoer is aangenomen, terwijl de goederen door hem voor de gevaren van de reis zijn verzekerd; nader uitgewerkt in standaardregels opgesteld door de International Law Association en de Internationale Kamer van Koophandel.


Circulatiebank
Circulatiebank (Bankwet 1948 S. I 166 art. 10), functie van De Nederlandsche Bank N.V.: het uitgeven en in omloop brengen van bankbiljetten;  De Nederlandsche Bank.


Civiel
Civiel 1 burgerlijk, als tegenstelling tot strafrechtelijk: ~ recht, burgerlijk recht, in het klassieke Romeinse recht betekende ius civile: recht alleen geldende voor

Romeinse burgers, in tegenstelling tot ius gentium, dat voor alle volkeren gold; civiele actie, rechtsvordering waardoor een rechtsgeding van het burgerlijk recht, in tegenstelling tot het strafrecht in gang wordt gezet; 2 als tegenstelling tot militair: civiele Huis (GW art. 41), dat gedeelte van de hofhouding van de koning, dat niet tot het Militaire Huis behoort; civiele lijst, de som die jaarlijks uit de staatsinkomsten aan het staatshoofd wordt toegekend, om daaruit in zijn onderhoud en in dat van zijn familie te voorzien; 3 civiele partij (Sv art. 332  337, Wet RO art. 44 en 56), benadeelde partij, die in een strafproces opkomt ter verkrijging van schadevergoeding; het te vorderen bedrag is daarbij niet aan een maximum gebonden, mits de vordering eenvoudig van aard is; 4 civiele verbintenis (art. 6:3 BW), verbintenis die alle in het positieve recht daaraan toegekende gevolgen en werkingen heeft, in tegenstelling tot de onvolkomen (natuurlijke) verbintenis.


Claimrecht aandeelhouders
Claimrecht aandeelhouders (NV art. 2:96a, BV 206a BW), recht van aandeelhouders om tegen een gunstige koers nieuw uit te geven aandelen te nemen; fiscaal onbelast indien niet tot een aanmerkelijk belang behorend.


Classificatie
Classificatie 1 octrooien: overeenkomst van Straatsburg betreffende de internationale ~ van octrooien (zie Trb. 1974, 229); 2 warenmerken: overeenkomst van Wenen tot instelling van een internationale ~ van beeldbestanddelen van merken (Trb. 1974, 208 in werking op 9 augustus 1985).


Clausula rebus sic stantibus
Clausula rebus sic stantibus (art. 62 Verdragenrecht verdrag), clausule in een verdrag dat een partij zich mag terugtrekken wegens wezenlijke verandering van de omstandigheden; Rebus sic stantibus, clausula.


Clausule effectief
Clausule effectief (art. 6:122, lid 2 BW), beding in overeenkomst dat betaling feitelijk in bepaalde valuta zal moeten plaatsvinden.


Code
Code 1 Frans voor wetboek; bij de inlijving van ons land bij Frankrijk in 1810 werden hier te lande Franse codes ingevoerd; in 1838 door Nederlandse wetboeken vervangen, behalve het Franse strafwetboek, de Code Pénal, dat van kracht is gebleven tot 1886; ~ Civil, Franse Burgerlijk Wetboek; ~ de commerce, Franse Wetboek van Koophandel; ~ d'instruction criminelle, Franse Wetboek van Strafvordering; ~ Napoléon, gedurende de periode 1852  1870 de naam van de Franse Code Civil; ~ Pénal, Franse Wetboek van Strafrecht; ~ de Procedure civile, Franse Wetboek van Burgerlijk Procesrecht; 2 bindende afspraken voor bedrijven of beroepen: ~ voor het Reclamewezen, door alle organisaties die direct bij de reclame betrokken zijn opgestelde regels waaraan elke reclame-uiting moet voldoen, bestaande uit twaalf gedragsregelen en biedt richtlijnen aan adverteerders; gehandhaafd door de Reclame Code Commissie; fusiecode: SERbesluit fusiegedragsregels van 21 november 1975.


Codicil
Codicil (art. 4:982 BW), onderhandse, door de erflater geheel met de hand geschreven en ondertekende akte waarin slechts bepaalde beschikkingen kunnen worden gemaakt (bijvoorbeeld legaten ten aanzien van kleding, bepaalde lijfssieraden, boeken en meubels, donorcodicil); andere beschikkingen na dode moeten geschieden bij testament.


Codificatie
Codificatie (art. 107 GW), het samenstellen en invoeren van systematisch ingerichte wetboeken (codices) voor rechtsgebieden van enige omvang; ook het geheel van wetboeken dat er het gevolg van is; de grondwet schrijft voor dat het burgerlijk recht, het strafrecht, het burgerlijk procesrecht en strafprocesrecht in algemene wetboeken moeten worden geregeld, met behoud van de bevoegdheid onderwerpen in afzonderlijke wetten te regelen; codificatiebeweging, stroming in het begin van de negentiende eeuw die geleid heeft tot ~ van wetgeving in Frankrijk en in navolging daarvan ook in ons land; ook de uit het naoorlogse vernieuwings-streven voortvloeiende drang tot hercodificatie van het BW.


Cognatenerfrecht
Cognatenerfrecht (art. 1:3 BW), erfrecht waarbij geen onderscheid wordt gemaakt naar het geslacht, in tegenstelling tot agnatenerfrecht.


Cognossement
Cognossement ladingvrachtbrief, in beginsel verhandelbaar gedagtekend geschrift, waarin de vervoerder verklaart, dat hij bepaalde goederen in ontvangst heeft genomen teneinde die te vervoeren naar een aangewezen bestemmingsplaats en aldaar uit te leveren aan een aangewezen persoon, alsook onder welke bedingen de uitlevering zal geschieden; voor goederenvervoer over zee, zie art. 8:377 e.v. BW en voor goederenvervoer over binnenwateren, zie art. 8:916 e.v. BW); bij luchtvervoer neemt de luchtvrachtbrief de plaats van het ~; zie Cognossementsverdrag Brussel 1924 en het protocol van 23 februari 1968 tot wijziging ervan (Trb. 1979, 26, S. 205, 1981);  Deliveryorder,  Hague Rules.


Collecte
Collecte (Rompwet Instellingen van Weldadigheid 1912 S. 165 art. 15), openbare inzameling voor enig doel van algemeen nut, gehouden met toestemming van de overheid.


Collectief
Collectief: 1 ~ delict: samengesteld of voortdurend delict; collectieve aansprakelijkheid van deelnemers aan een onrechtmatige daad (art. 6:166 BW); 2 ~ merk (art. 19 Eenvormige Beneluxwet op de warenmerken Trb. 1962, 58), alle tekens die bij een depot van een merk als ~ worden aangeduid en die dienen om een of meer gemeenschappelijke kenmerken te onderscheiden van waren, afkomstig van verschillende ondernemingen, die het merk onder toezicht van de houder aanbrengen; een uitsluitend recht op een ~ merk wordt slechts verkregen indien het depot van het merk vergezeld gaat van een reglement op het gebruik en het toezicht (art. 21); 3 ~ ontslag (Wet melding ~ art. 3, S. 1976, 223), een werkgever die voornemens is ten minste twintig arbeidskrachten, werkzaam op hetzelfde werkgebied, te ontslaan en wel binnen een periode van drie maanden, moet dit schriftelijk ter raadpleging melden aan de Regionaal directeur voor de Arbeidsvoorziening; 4 ~ actierecht a civiel recht, (art. 3:305a en 305b BW), een stichting of een vereniging met volledige rechtsbevoegdheid kan, indien zij bepaalde belangen krachtens haar statuten dient te behartigen, een civiele vordering instellen ter bescherming van gelijksoortige belangen van andere personen; die rechtsvordering kan niet strekken tot het betalen van een schadevergoeding te voldoen in geld; een publiekrechtelijk rechtspersoon kan een dergelijke actie instellen voor zover aan hem de behartiging ervan werd toevertrouwd; b publiekrecht (art. 1:2, lid 3 Awb) een rechtspersoon (vereniging of stichting), die een algemeen of collectief belang behartigt, kan ten aanzien van de door hem te behartigen belangen in een administratieve procedure als `belanghebbende' optreden.


Collectieve Arbeidsovereenkomst
Collectieve Arbeidsovereenkomst (Wet van 1927 S. 415), CAO, arbeidsvoorwaardenregeling: overeenkomst tussen een of meer (rechtspersoonlijkheid bezittende verenigingen van) werkgevers, en een of meer rechtspersoonlijkheid bezittende verenigingen van werknemers, waarbij met name worden geregeld de arbeidsvoorwaarden, bij arbeidsovereenkomsten in acht te nemen; elk beding in een individuele arbeidsovereenkomst, strijdig met een ~ waardoor beide partijen gebonden zijn, is nietig (art. 12); bij overgang van een onderneming gaan de rechten en plichten uit een CAO van rechtswege mee over (art. 14a); de werking van een ~ kan worden uitgebreid tot personen, die bij de sluiting geen partij of lid van een contracterende vereniging waren; tenzij anders bepaald is de werkgever verplicht de CAO-arbeidsvoorwaarden ook na te leven ten aanzien van ongeorganiseerden; het sluiten, wijzigen of opzeggen van een CAO moet schriftelijk gemeld worden aan de minister van sociale zaken (art. 4 Wet op de loonvorming),  Algemeen verbindendverklaring,  Dienst Collectieve Arbeidsvoorwaarden.


Collectieve straffen
Collectieve straffen, krachtens het Landoorlogreglement verboden straffen tegen een bevolking als geheel op grond van individuele handelingen.


College van Advies voor de justitiële kinderbescherming
College van Advies voor de justitiële kinderbescherming (Wet op de Jeugdhulpverlening, S. 1989, 360, Wet Opneming buitenlandse pleegkinderen, S. 1988, 566), adviseert de Minister van Justitie over vraagstukken van algemeen beleid met betrekking tot de uitvoering van wettelijke bepalingen omtrent jeugdigen; zie Besluit College van advies voor de justitiële kinderbescherming, S. 1990, 113.


College van beroep voor het bedrijfsleven
College van beroep voor het bedrijfsleven (Wet bestuursrechtspraak bedrijfsor- ganisatie, art. 18, 19), behandelt beroepen tegen een besluit van: a de SER, b van een bedrijfslichaam (zie art. 66, lid 4 van de Wet op de bedrijfsorganisatie) en c van een rechtspersoon door twee of meer van die openbare lichamen ingesteld ter behartiging van gemeenschappelijke belangen (art. 110).


College van toezicht sociale verzekeringen
College van toezicht sociale verzekeringen (Organisatiewet sociale verzekeringen art. 2), is belast met het toezicht op de Sociale verzekeringsbank, het Tijdelijk instituut voor coördinatie en afstemming, de bedrijfsverenigingen en (andere) uitvoeringsinstellingen, belast met de uitvoering van de taken van de bedrijfsverenigingen (art. 12).


Colleges van advies
Colleges van advies, vaste ~ in zaken van wetgeving en bestuur (GW art. 79), belast met de taak, de regering op bij zondere gebieden van overheidsbeleid te adviseren, kunnen in Nederland sedert 1922 slechts bij wet worden ingesteld; ertoe behoort o.a. de Sociaal-Economische Raad.


Collegiale rechtspraak
Collegiale rechtspraak, rechtspraak door een college van rechters (meervoudige kamer), in tegenstelling tot alleenrechtspraak (enkelvoudige kamer); door bezuinigingsmaatregelen is ~ uitzondering geworden.


Collisie
Collisie (Wet AB art. 6  10), wetsconflict; onverenigbaarheid van twee rechtsregels, waarvoor in het internationale privaatrecht collisieregels zijn opgesteld; ~recht, betreft de vraag welk van twee of meer verschillende rechtsstelsels de nationale rechter moet toepassen bij conflict tussen deze stelsels bij private rechtsverhoudingen.


Colportage
Colportage (Colportagewet S. 1973, 438), het venten van waren, het door persoonlijk bezoek te koop aanbieden van waren, speciaal colporteren met zaken op afbetaling: het door persoonlijk bezoek anderen trachten te bewegen enige zaak op afbetaling te kopen; de Colportagewet beoogt agressieve verkoopmethoden buiten de normale verkoopruimten te beteugelen door middel van registratie van colporteurs en een regeling betreffende de door middel van colportage gesloten overeenkomsten: een koper heeft het recht gedurende een korte periode uiterlijk de achtste dag na het sluiten van een dergelijke overeenkomst haar te ontbinden (afkoelingsperiode); ~ per telefoon (art. 435e Str), is, anders dan in besloten kring, verboden indien daarbij te kennen gegeven wordt of de indruk wordt gewekt dat de opbrengst geheel of ten dele is bestemd voor een liefdadig of ideëel doel.


Colporteur
Colporteur (Colportagewet art. 1 sub c), degene die in de uitoefening van beroep of bedrijf door persoonlijk bezoek  dan wel door of in samenhang met de aanprijzing van een roerende zaak of dienst in een groep van ter plaatse van de aanprijzing, aanwezige personen  een particulier tracht te bewegen tot het sluiten van een overeenkomst, strekkende tot het aan hem verschaffen van het genot van een goed, het aan hem verlenen van een dienst of het door hem als kredietnemer deelnemen aan een goederenkrediet.


Combinatiekiesdeler
Combinatiekiesdeler (art. P 11 Kieswet S. 1989, 423), het aantal op een lijstencombinatie uitgebrachte stemmen gedeeld door het aantal aan de lijstencombinatie toegewezen zetels.


Combinatietheorie
Combinatietheorie (bij gemengde contracten, art. 6:215 BW) opvatting dat in beginsel de regels van al de speciale overeenkomsten, die in het gemengde contract vertegenwoordigd zijn, moeten worden toegepast,  Cumulatietheorie.


Comité-generaal
Comité-generaal 1 besloten vergadering van een politiek college (Kamer van de Staten-Generaal, Provinciale Staten, Gemeenteraad); 2 ~ voor de Rechten van de Mens, zie art. 28 BUPO, art. 1 Facultatief Protocol behorende bij BUPO.


Commanditaire vennoot
Commanditaire vennoot (art. 19 WvK), sleeping partner, vennoot bij wijze van geldschieting in een commanditaire vennootschap; `bij wijze van geldschie-ting' wil niet zeggen dat een ~ schuldeiser is, hij is deelgenoot in het vermogen van de vennootschap, maar is in tegenstelling tot de beherend vennoot niet verder gehouden dan tot het bedrag van zijn aandeel, tenzij hij naar buiten de indruk wekt het bedrijf mee te beheren (art. 20, 21 WvK); in het Handelsregister (Handelsregisterwet, art. 7) wordt de naam van een ~ niet vermeld; is de ~ gerechtigd tot een aandeel in de stille reserves van de vennootschap (met name bij likwidatie) dan is hij ondernemer in de zin van art. 6 Wet IB (HR 9 december 1992); ingevolge art. 2, lid 3 sub f AWR wordt evenwel de deelgerechtigde van een open ~ als aandeelhouder beschouwd, zodat hij inkomsten uit vermogen geniet.


Commanditaire vennootschap
Commanditaire vennootschap (WvK art. 19  21), vennootschap bij wijze van geldschieting, aangegaan tussen een of meer hoofdelijk aansprakelijke beherende vennoten en een of meer andere personen als stille vennoten anderzijds; de laatsten zijn niet verder dan het bedrag van hun deelneming aansprakelijk; de ~ is geen rechtspersoon.


Commercium
Commercium, handel; extra ~, (zaken) buiten de handel.


Commissaris
Commissaris 1 Coöperatie, NV en BV: (art. 2:57 e.v. 153 e.v. en 263 e.v. BW) natuurlijk persoon, toezichthouder op het bestuur (de directie); staat in fictieve dienstbetrekking tot het lichaam (art. 3, lid 1 sub h Wet LB), maar valt niet onder de werknemersverzekeringen; zijn er meer commissarissen dan kunnen zij slechts collectief optreden als raad van commissarissen; statutair is veelal voorgeschreven dat voor besluitvorming in belangrijke aangelegenheden goedkeuring of machtiging door de raad van commissarissen vereist is; bij een structuurcoöperatie en structuurvennootschap is een Raad van commissarissen wettelijk verplicht (coöperatie: art. 2:63f e.v. BW, NV art. 2: 158 e.v., BV art. 2:268 e.v. BW); de leeftijdsgrens bedraagt 72 jaar: coöperatie art. 2:57a, lid 3 BW; NV art. 2:142, lid 4, BV art. 2:252 lid 4 BW; gedelegeerd ~ lid van de Raad van commissarissen van een NV of BV dat specifiek belast is met het regelmatig overleg met en toezicht op het bestuur van de vennootschap; zie voor: ~ bij vereniging: art. 2:47, bij coöperatie: art. 2:57 e.v. BW, ~: NV art. 2: 140 e.v., BV art. 2:250 e.v. BW; 2 fiscaal: beloning van ~ bij aanwezigheid aanmerkelijk belang: art. 10 Wet Vpb; 3 ~ der Koningin (GW art. 125, 126; Provinciewet, art. 61  79), vertegenwoordiger van het rijksgezag in en tegenover het provinciaal bestuur; voorzitter van de Provinciale Staten en de Gedeputeerde Staten; zie Ambtsinstructie voor de Commissarissen der Koningin S. 1994, 445).


Commissarissen, Raad van -
Commissarissen, Raad van  structuurcooperatie en structuurvennootschap (coöperatie art. 2:63f BW; NV art. 2:158, BV art. 2:268 BW), benoeming: coöperatie 2:63f lid 2 e.v. BW;~: NV art. 2:158, lid 2, e.v., BV art. 2:268 lid 2 e.v. BW; goedkeuring besluiten: coöperatie art. 2:63j BW, NV art. 2:164, BV art. 2: 274 BW; incompatibiliteiten: coöperatie 2:63h BW, NV art. 2:160, BV art. 2:270 BW; vaststelling jaarrekening door ~: NV art. 2:163, BV art. 2:273 BW.


Commissarissenbeloning
Commissarissenbeloning (art. 11 Wet Vpb), de beloning van een commissaris, natuurlijk persoon, die in een vennootschap een aanmerkelijk belang heeft, komt slechts voor de helft in aftrek op de winst met een minimum van ƒ4000, en een maximum van ƒ20.000, (bij een beloning van ƒ40.000,).


Commissie
Commissie 1 (Fw art. 74  79): ~ uit de schuldeisers bij faillissement, adviescommissie voor de curator, die verplicht geraadpleegd moet worden (art. 78 Fw) voor het instellen of voortzetten van een rechtsvordering en voor het voortzetten van het bedrijf van de gefailleerde (art. 173 Fw); 2 Rijnvaart: Centrale ~ voor de Rijnvaart,  Rijnvaartcommissie; 3 rogatoire ~: Rogatoire commissie.


Commissie Economische Mededinging
Commissie Economische Mededinging @,  Economische Mededinging.


Commissie, Europese -
Commissie, Europese  (art. 155 EG-verdrag), hoogste orgaan van de Europese Gemeenschappen, bestaande uit 20 leden, twee voor de Bondsrepubliek Duitsland, Frankrijk, Italië, het Verenigd Koninkrijk en Spanje en één voor België, Nederland, Denemarken, Finland, Griekenland, Luxemburg, Ierland, Oostenrijk, Portugal en Zweden; dient niet verward te worden met de Europese Commissie tot bescherming van de Rechten van de mens (art. 19 e.v. EVRM).


Commissiecontract
Commissiecontract (BW art. 7:419  421), maakt een commissionair bevoegd om op eigen naam maar voor rekening van een commissiegever (lastgever) één of meer rechtshandelingen te verrichten; bevat geen volmachtverlening (art. 3:60 BW), zie echter art. 3:67, lid 2 BW; de bepalingen omtrent volmacht (art. 3:60  79) zijn niet rechtstreeks op een ~ van toepassing, omdat volmacht vertegenwoordigingsbevoegdheid verlangt, die bij een ~ ontbreekt; via de schakelbepaling van art. 3:79 BW kunnen volmachtbepalingen, geschreven voor het vermogensrecht, op het ~ worden toegepast, voorzover de aard van de rechtshandeling of van de rechtsbetrekking zich daartegen niet verzet; de wetgever behandelt het ~ niet; het komt terloops ter sprake bij lastgeving (zie art. 7:414, lid 2 BW); omdat tussen de lastgever (commitent) en de derde, geen rechtsbetrekkingen bestaan, kunnen zich problemen voordoen wanneer de commissionair dan wel de derde wanprestatie pleegt: 1 de derde schiet tekort tegenover de commissionair: a de derde is dan gehouden tot vergoeding aan de commissionair van de schade die de commissiegever daardoor lijdt (art. 7:419 BW); b de commissiegever kan ook door schriftelijke verklaringen te zenden aan de derde en de commissionair, voor overgang vatbare rechten van de commissionair jegens de derde op hem doen overgaan (art. 7:420, lid 2 BW); 2 de commissionair schiet te kort jegens de derde: a de commissiegever kan nu weer door schriftelijke verklaringen aan (de curator van) de commissionair en aan de derde de voor overgang vatbare rechten op hem doen overgaan (art. 7:420, lid 1 BW), b de derde kan door schriftelijke mededelingen aan de commissionair en de commissiegever zijn rechten uit het ~ met de commissionair rechtstreeks tegen de lastgever uitoefenen (art. 7:421 BW).


Commissie gelijke behandeling
Commissie gelijke behandeling (art. 12  21 AWGB), ziet toe op naleving van de AWGB, terwijl burgers bij de ~ kunnen klagen over vermeende discriminatie; voor de werkwijze van de ~ zie: S. 1994, 606; art. 7A: 1637ij BW.


Commissie van toezicht
Commissie van toezicht (art. 8  15 Gevangenismaatregel S. 237, 1953), houdt toezicht op alle aangelegenheden van het gesticht, adviseert ambtshalve of op verzoek aan de minister of de Centrale Raad van Advies en doet suggesties aan de directeur van het gesticht; wordt voor vijf jaar benoemd bij ieder gesticht (Huis van bewaring, gevangenis en rijksasiel voor psychopaten); de ~ benoemt uit haar midden een beklagcommissie (art. 13a) ter behandeling van klaagschriften; krachtens art. 51 Beginselenwet (S. 596; 1951) heeft de ~ ook een rechtsprekende taak over geschillen in de gestichten; beroep is mogelijk op de Centrale Raad van Advies.


Commissie van voorbereiding
Commissie van voorbereiding, (art. 40 e.v. RvO I, art. 15 e.v. RvO II), kamercommissie die de behandeling van een wetsvoorstel voorbereidt; in een ~ worden doorgaans leden van de verschillende frakties benoemd die zo mogelijk tevens deskundig zijn op het desbetreffende onderwerp; instelling geschiedt in de Eerste Kamer door de Kamervoorzitter en in de Tweede Kamer door het Presidium.


Commissie vervoervergunningen
Commissie vervoervergunningen (Wet Goederenvervoer Binnenscheepvaart), belast met de vergunningverlening voor de binnenscheepvaart; voor het goederenvervoer over de weg treedt de Commissie vergunningen wegvervoer als zodanig op (behalve bij het eigen vervoer) en voor het personenvervoer zijn diverse andere vergunningverlenende instanties aangewezen al naar gelang het openbaar vervoer, besloten busvervoer of taxivervoer betreft.


Commissie voor de verzoekschriften
Commissie voor de verzoekschriften (RvO II. art. 20), commissie uit de Tweede Kamer, belast met het uitbrengen vam verslag over alle door de Kamer, of een Commissie ervan, ontvangen verzoekschriften.


Commissiedelict
Commissiedelict, handelingsdelict, in tegenstelling tot het omissiedelict, nalatingsdelict.


Commissiegever
Commissiegever (committent), opdrachtgever, inzonderheid van de commissionair.


Commissionair
Commissionair 1 (art. 7:419  421 BW), middellijk vertegenwoordiger die er zijn bedrijf van maakt rechtshandelingen op eigen naam of firma, op order en voor rekening van een ander (commissiegever, committent) te verrichten, tegen het genot van loon of provisie, in tegenstelling tot de handelsagent, die niet op eigen naam handelt; wanneer een ~ ter uitvoering van zijn opdracht op een bepaalde, overeengekomen wijze goederen voor zijn opdrachtgever ontvangt, verkrijgt zijn opdrachtgever rechtstreeks het bezit (en de eigendom) ervan; de ~ gaat dan de goederen houden voor de opdrachtgever (directe verkrijgingsleer, art. 3:110 BW); bij wanprestatie door de derde, met wie de ~ handelde is die derde jegens de ~ mede aansprakelijk voor de schade die de opdrachtgever daardoor heeft geleden (art. 7:419 BW); zie voor: aanwijzingen door de opdrachtgever aan de ~ gegeven: art. 7:402 BW; ~ is zelf belanghebbende bij volvoering der last: art. 7:418 BW; dienen van twee heren door een ~: art. 7:417 BW; dood, faillissement, curatele van ~: art. 7:422, lid 1 BW; doorgeven van de naam van de derde aan de commissiegever: art. 7:420, lid 3; doorgeven van de naam van de commissiegever aan de derde: art. 7:421 lid 2 BW; exclusieve last maakt een commissiegever onbevoegd zelf nog terzake te handelen: art. 7:423 BW; faillissement en wanprestatie van de ~: art. 7:412, 413 BW; recht van een ~ op loon: art. 7:405, 411, 416 lid 4, 417, lid 3 en 418 lid 2 BW; recht op onkostenvergoeding van een ~: art. 7:406 BW; rekenplicht van ~: art. 7:403, lid 2 BW; Selbsteintritt: art. 7:416 BW; verplichingen van een ~: art. 7:401 e.v. BW; zorg als goed lasthebber: art. 7:401 BW; 2 ~ in effecten; handelaar, die op eigen naam voor rekening van een ander effecten aan- en verkoopt; in tegenstelling tot een makelaar in effecten, die handelt op naam van de cliënt.


Committent
Committent, lastgever, opdrachtgever, van een commissionair.


Common Law
Common Law (CL), het overgeleverde, oorspronkelijk uit volksgebruik en volks-overtuiging geboren Engelse recht, onderhouden door rechterlijke beslissingen (case law), die voor de rechter kracht van precedent hebben en neergelegd zijn in `books of authority', welke  omdat ze geacht worden de rechtspraak van hun tijd weer te geven  gelijke `authority' bezitten. Naast de ~ staat de Equity.


Commorientes
Commorientes (art. 4:878, 941 BW), erfrecht: tegelijk overlijdenden zonder dat de volgorde van overlijden bekend is; dan wordt gelijktig overlijden aangenomen, zodat er tussen ~ geen erfopvolging plaatsvindt; wel is tussen ~ plaatsvervulling mogelijk zoals bij vooroverlijden; zie Beneluxovereenkomst inzake commorientes (Trb. 1973, 36).


Communautair
Communautair, betrekking hebbend op de (Europese) gemeenschap.


Commune strafrecht
Commune strafrecht (art. 30, lid 1 en lid 4 Voorschriften administratieve boeten 1993 (VAB), van 28 september 1992, Stcrt. 193), strafbepalingen in het tweede en derde boek van het Wetboek van Strafrecht in tegenstelling tot strafbepalingen vastgelegd in bijzondere regelingen, zoals het belastingstrafrecht.


Communicatiestoornis
Communicatiestoornis (art. 3:35 en 3:37, lid 3 en 4 BW), kortsluiting tussen degene die zich tot het verrichten van een rechtshandeling verklaart en de ontvanger van de verklaring; in het algemeen wordt degene die zich verklaard heeft, gebonden aan de lezing die de ontvanger daar redelijkerwijs aan mocht geven; bij inschakelen van tussenschakels of andere communicatiemiddelen draagt degene die het middel bezigt het risico voor ~, tenzij de wijze van overbrenging door de ontvanger was bepaald; het niet, of niet tijdig overkomen van een boodschap is eveneens voor risico van de verzender, tenzij zulks het gevolg is van handeling van de geadresseerde of van iemand waarvoor hij de verantwoordelijkheid draagt; internationale handelskoop: Weens koopverdrag art. 27.


Communis opinio (doctorum)
Communis opinio (doctorum), de  gemeenschappelijke mening (der rechtsgeleerden), waarop  bij rechtsvinding en wetsinterpretatie een beroep wordt gedaan.


Commutatieve rechtvaardigheid
Commutatieve rechtvaardigheid (of commutatieve gerechtigheid), vergeldende rechtvaardigheid (vooral in het straf- en privaatrecht) neemt op onrechtvaardige wijze ontstane ongelijkheid weg (door schadevergoeding, boetedoening), in tegenstelling tot de distributieve rechtvaardigheid, die vooral in het publiekrecht tot uiting komt en uitgaat van het principe dat tegenover gelijke prestaties gelijke beloningen dienen te staan.


Commuun
Commuun (strafrecht) ~ delict (art. 30, lid 1 en lid 4 Voorschriften administratieve boeten 1993 (VAB), van 28 september 1992, Stcrt. 193): algemeen misdrijf, in tegenstelling tot bijzondere delicten, zoals belastingdelicten en politieke delicten, of tot die strafbare feiten die slechts door personen in bijzondere hoedanigheid begaan kunnen worden, zoals ambtsdelicten, militaire delicten.


Compagnie, en -
Compagnie, en , afgekort als: & Comp. of & Co., aanduiding voor een vennootschap onder firma of een commanditaire vennootschap, speciaal in een handelsnaam;  Handelsnaamwet, 1921, S. 842, art. 4.


Compagnon
Compagnon (art. 19 WvK), deelhebber; vennoot in een maatschap, commanditaire vennootschap of firma.


Comparant
Comparant (art. 26 Wet op het Notarisambt, S. 1842, 20), persoon die voor een civielrechtelijke instantie (zoals notaris, rechter-commissaris) verschijnt.


Comparitie
Comparitie 1 het op rechterlijk bevel door partijen in persoon voor een rechter verschijnen; ~ tot minnelijke schikking (art. 19 Brv); ~ tot het mondeling geven van inlichtingen (art 19a Brv); 2 comparitie-na-antwoord-model (art. 141a Brv), verpliching van de rechter ambtshalve direct nadat de gedaagde zijn conclusie van antwoord heeft voorgedragen, te beslissen of een bevel tot een persoonlijke verschijning van partijen zinvol is, teneinde hen tot een schikking te bewegen of om inlichtingen te vragen; 3 verschijnen van partijen bij een notaris, tot het passeren van een akte e.d.


Compensatie
Compensatie (art. 6:127  141 BW), verrekening of schuldvergelijking; het tegen elkaar wegvallen van opeisbare vorderingen, doordat dat één van beide partijen zich op ~ beroept; zie voor: ~ bij cheques (art. 6:128 BW); ~ bij niet-nakoming door schuldenaar : art. 6:79 BW; bij rekening-courant: art. 6:140 BW; bij valutaschulden: art. 6:129, lid 3 BW; gedwongen ~ bij boedelscheiding: art. 4:1132 BW; kwitantie na ~: art. 6:141 BW; na verjaring van de rechtsvordering: art. 6:131, lid 1 BW; na verlening van uitstel van betaling: art. 6:131, lid 2 BW; onbevoegdheid tot ~: art. 6:135 BW; positie borg bij: art. 6: 138 BW; terugwerkende kracht van ~: art. 6:129 BW; uitsluiting of beperking van mogelijkheid tot ~ voor consument in algemene voorwaarden (grijze lijst): art. 6:237 sub g BW; van rechtswege bij doorlopende verrekening: art. 6:140 BW; vereisten voor ~: art. 6:127 BW; verrekeningsverklaring: art. 6:127, lid 1 BW; volgorde van toerekening: art. 6:137 BW.


Compenseren
Compenseren (Brv art. 56), in vergelijking brengen, verrekenen; ~ van kosten in het burgerlijk proces: geheel of gedeeltelijk ten laste der wederzijdse partijen laten; zie ook: art. 6:127  141 BW.


Compétence exclusive
Compétence exclusive, kwesties die het internationale recht als interne aangelegenheid beschouwt en aan de uitsluitende bevoegdheid van de staat overlaat, zoals binnenlandse aangelegenheden.


Competentie
Competentie 1 bevoegdheid, de absolute ~ van de rechterlijke macht bepaalt, welke rechterlijke instantie (kantongerecht, rechtbank) bevoegd is om over een zaak te oordelen (kantongerecht: art. 38 e.v. RO, rechtbank art. 53 e.v. RO, gerechtshof art. 65 e.v. RO; HR art. 88 e.v. RO); de relatieve ~ geeft aan, welk college wat betreft de geografische indeling bevoegd is (art. 98, 126 Brv, art. 2 e.v. Sv); 2 misbruik van ~ (art. 3:13 BW)  Misbruik van bevoegdheid.


Complaisancepapier
Complaisancepapier, schoorsteenpapier, wissel waarbij de trekker aan de betrokkene geen fonds heeft bezorgd, uitgegeven in de veronderstelling dat geen voldoening zal worden gevraagd (daar het stuk slechts tegenover derden zal moeten dienen).


Complementair bestuur
Complementair bestuur, gezamenlijke belangenbehartiging door meer dan een bestuurslaag, elkaar aanvullend, ondersteunend en ook als zodanig corrigerend bestuur.


Complice als kroongetuige
Complice als kroongetuige (strafprocesrecht), overeenkomst tussen het OM en de verdachte, waarbij aan de verdachte gehele of gedeeltelijke kwijtschelding van straf wordt verleend, ter beloning van de door hem tegen zijn spitsbroeder(s) afgelegde bezwarende verklaring(en); de ervaringen met de ~ in het buitenland zijn niet gunstig: wordt de strafzaak tegen de complice afgedaan vóórdat hij als getuige moet optreden, dan is de kans groot dat hij ter zitting, waar hij moet getuigen, uit vrees voor wraak of uit collegialiteitsoverwegingen, de rol van getuige à décharge gaat spelen; wordt met de strafzaak tegen de kroongetuige gewacht tot na afdoening van de strafza(a)k(en) tegen zijn collega's, dan wordt de verklaring van de ~ hoogst onbetrouwbaar: hij kan zijn getuigenis niet in volle vrijheid afleggen omdat met hem in de deal met het O.M. afspraken zullen zijn gemaakt over de inhoud van zijn verklaring, waarop hij slechts ten nadele van zichzelf kan terugkomen.


Compromis
Compromis (Brv art. 1020 e.v.), overeenkomst tot het onderwerpen van enig (bestaand) geschil aan het oordeel van scheidsmannen (arbiters), ook de daarvan opgemaakte akte; een overeenkomst tot het in de toekomst beslechten van geschillen bij arbitrage: pactum de compromittendo.


Comptabele
Comptabele (Brv art. 771  793), rekenplichtige; in het algemeen degene die als rendant kan worden opgeroepen tot het doen van gerechtelijke rekening en verantwoording.


Comptabiliteit
Comptabiliteit (Comptabiliteitswet S. 1992, 351) comptabel beheer, geheel van regelen betreffende het begrotings-, rekening- en kasbeheer, in het bijzonder van openbare instellingen; geregeld in gemeentelijke comptabiliteitsvoorschriften: S. 594, 1982.


Computer, aftrekbaarheid
Computer, aftrekbaarheid (art. 36, lid 2 sub h Wet IB, art. 15, lid 2 sub h Wet LB), een ~ is voor de IB slechts aftrekbaar voorzover de aanschafprijs de ƒ800, te boven gaat; dezelfde aftrekbeperking geldt bij de aanschaf van tekstverwerkers, schrijf- en rekenmachines en beeldapparatuur.


Computercriminaliteit
Computercriminaliteit (art. 80quinquies, sexies, 138a, 161sexies, septies, 232, 326c, 350a en b Str), hieronder wordt een bonte verscheidenheid van delicten verstaan, zoals het binnendringen in een daartegen beveiligd computersysteem (het zg. hacken), het wederrechtelijk wijzigen en toevoegen van gegevens in een computer, het opzettelijk of door nalatigheid beschadigen, onbruikbaar maken of storen van een computersysteem dat ten algemenen nutte wordt gebruikt.


Computerfraude
Computerfraude, aan het Angelsaksisch recht ontleende term ter aanduiding van onrechtmatige verrijking of schadetoebrenging op het terrein van het electronisch betalingsverkeer, zoals: wijziging van de programmatuur waardoor een computer geld overmaakt op de rekening van de dader, vervalsing van een magneetkaart voor een gelduitgifteautomaat; ook: onrechtmatig gebruik van computertijd, chantage met gestolen databases of met dreiging van vernietiging computer of programmatuur.


Computerprogramma
Computerprogramma (Auteurswet art. 10, sub 12°), software door een programmeur vervaardigd ter bediening van een computer; een ~ wordt beschermd als een `werk' in de zin van de Auteurswet; de bescherming gaat terug op een Richtlijn van de EG (PB L 17 mei 1991, p. 42).


Computerrecht
Computerrecht, of informaticarecht, geheel van regels omtrent computerfraude, contracten betreffende de levering van apparatuur en programmatuur, bescherming van programmatuur tegen plagiaat (softwarebescherming), bescherming van geautomatiseerd geregistreerde persoonsgegevens (privacybescherming), bewijsrecht betreffende computeroutput.


Computervredebreuk
Computervredebreuk (art. 138a Str), computerinbraak, doorbreken van een beveiliging (`hacken'), of met andere middelen zoals valse signalen, een valse sleutel of het aannemen van een valse hoedanigheid;  Computercriminaliteit.


Concentratie van het verweer
Concentratie van het verweer (Brv art. 141 lid 2), een gedaagde moet in zijn conclusie van antwoord in eerste aanleg al zijn excepties en het principale verweer naar voren brengen en mag niet bij de conclusie van dupliek nog met tardieve excepties of met een geheel nieuw verweer komen.


Concentratiekamp
Concentratiekamp (Oorlogswet voor Nederland, art. 57), gelegenheid tot bewaring en internering van politieke delinkwenten, mogelijk tijdens de staat van beleg.


Concern
Concern 1 (art. 2:153, lid 3 en 263, lid 3 BW), natuurlijke personen en rechtspersonen die in financieel, organisatorisch en economisch opzicht zodanig zijn verweven dat zij een eenheid vormen; 2 concernbalans (art. 2:403 e.v. 412 e.v. BW), geconsolideerde balans, waarop de balansposten van twee of meer afzonderlijke bedrijven zijn samengevoegd teneinde het financiële inzicht in de gezamenlijke bedrijven te vergroten; 3 (voorgesteld) statuut voor de Europese naamloze vennootschap: als een Societas Europaea een dominerende of onafhankelijke onderneming binnen een ~ is, dan beschermt het statuut de zogeheten `vrije' aandeelhouders buiten het concern-verband; 4 fiscaal: zie Wet op de Omzetbelasting 1968, art. 7, lid 4; IW 1990, art. 43.


Concessie
Concessie, vergunning of ontheffing, door het bevoegde overheidsgezag verleend tot het ondernemen van enig werk van openbaar nut; niet zelden tevens overeenkomst met de concessionaris te dier zake en dan is de ~ van een gemengd publiek- en privaatrechtelijk karakter, zoals voor tolheffing, voor mijnontginning, voor openbaar nutsbedrijf, voor vervening, droogmaking en indijking.


Conclusie
Conclusie 1 civiel proces, a (art. 5, lid 1 sub 5° Brv), gedeelte van een gerechtelijke schriftuur, dat het gevorderde bevat, in tegenstelling tot de voorafgaande middelen; b (art. 140 e.v. Brv), de gerechtelijke schriftuur in haar geheel met de beweringen en vertogen der partijen: ~ van eis, antwoord, repliek en dupliek, incidentele ~, ~ na enquête;  Akte ter rolle; c de civiele ~ (Brv art. 418) van het Openbaar Ministerie, een overzicht der zaak en een advies aan de rechter omtrent de beslissing, is bij de cassatieprocedure gehandhaafd, maar is bij de lagere instanties nog mogelijk op verzoek van de rechter (Brv art. 327); 2 ~ van het Openbaar Ministerie, gemotiveerde eis (in strafzaken); zowel de eis op zichzelf als de eis met de motiveringen.


Concrete norm
Concrete norm, een administratiefrechtelijke rechtshandeling waardoor aan een algemeen verbindend voorschrift concrete inhoud en praktische toepasbaarheid naar tijd en plaats kan worden gegeven.


Concrete wijze van schadeberekening
Concrete wijze van schadeberekening, methode van schadeberekening, waarbij uitgegaan wordt van de specifieke situatie waarin de benadeelde zich in het concrete geval bevindt;  Abstracte wijze van schadeberekening.


Concurrent
Concurrent 1 ~ schuldeiser: in geval van faillissement of gerechtelijke verdeling van de opbrengst van een executie gelijk-op mededelend, niet-bevoorrecht, niet-preferent (Fw art. 132, 180, 190, 233 e.v. en BW art. 3:277); 2 mededinger, zie Concurrentie.


Concurrentie
Concurrentie, mededinging, oneerlijke ~, art. 328bis Str (door oneerlijke mededinging uitbreiden van handels- of bedrijfsdebiet).


Concurrentiebeding
Concurrentiebeding (BW art. 7A:1637x), beding in een arbeidsovereenkomst, dat de arbeider beperkt in zijn bevoegdheid om na het einde der dienstbetrekking op bepaalde wijze werkzaam te zijn; moet schriftelijk worden aangegaan en kan alleen met meerderjarige werknemers worden gesloten.


Concursus
Concursus 1 samenloop van strafbare feiten (art. 55 e.v. Str); onderscheiden in: a ~ idealis (eendaadse samenloop), een feit valt onder meer dan één strafbepaling, met name ~ idealis homogenius (gelijksoortige samenloop); b ~ realis (meerdaadse samenloop) reeks van verschillende strafbare feiten.


Condemnatoir
Condemnatoir, veroordelend; ~ vonnis, in tegenstelling tot een constitutief en declaratoir vonnis of `declaratoir'.


Condictio
Condictio, in enkele vaste uitdrukkingen: ~ indebiti, rechtsvordering wegens onverschuldigde betaling, tot terugvordering van het onverschuldigd betaalde (art. 6:211 BW); ~ sine causa: terugvordering wegens ongemotiveerde bevoordeling; Baattrekking.


Conditio sine qua non
Conditio sine qua non, voorwaarde zonder welke niet. M.a.w. een voorwaarde waaraan in ieder geval moet worden voldaan  Causaliteit.


Conduite-staat
Conduite-staat, beoordelingslijst van het gedrag van ambtenaren, zie Alg. rijksambtenarenreglement, art. 71.


Conférence Européenne
Conférence Européenne 1 des administrations des Postes et des Télecommunications (CEPT), Europese conferentie van Postadministraties en telecommunicatie, streeft naar harmonisatie en verbetering van de commerciële en technische diensten die door de deelnemende staten worden verstrekt op het gebied van de posterijen en de telecommunicatie; deelnemers: de 15 EU-staten plus Cyprus, IJsland, Liechtenstein, Malta, Monaco, Noorwegen, San Marino, Zwitserland, Turkije, Vaticaan en Joegoslavië; 2 des ministres de transport, (CMT), Europese conferentie van ministers van vervoer, bevordert de verkeersveiligheid en de meest rationele ontwikkeling van het Europees vervoer per spoor, over de weg en per binnenschip; deelnemers: de lidstaten van de Europese Gemeenschap plus Noorwegen, Zwitserland, Turkije en voormalig Joegoslavië; geassocieerd zijn: Canada, Japan, Australië en de Verenigde Staten; 3 de Télécommunication par Satellites (CETS), Europese conferentie voor de ontwikkeling van telecommunicatiesatellieten, met als deelnemers: Oostenrijk, België, Denemarken, Frankrijk, Italië, Bondsrepubliek Duitsland, Nederland, Noorwegen, Portugal, Spanje, Zweden, Zwitserland, Engeland en het Vaticaan. Het lidmaatschap staat verder open voor alle PTT's in Europa. Het commercieel gebruik van communicatiesatellieten is in handen van Intelsat, International Communication by Satellite Corp., waarin 52 landen participeren en de VS 51% van de aandelen heeft; hoofdaannemer van Intelsat is Comsat, Communication Satellite Corp., die het ontwerp, de bouw en de exploitatie van de Intelsat-satellieten verzorgt; de VS heeft de meerderheid van de aandelen, de industrie de rest.


Confesso, in -
Confesso, in  (art. 176, lid 1 Brv), in rechte erkend, tussen partijen vaststaand, niet of niet voldoende betwist.


Confiscatie
Confiscatie (art. 1 Eerste Protocol EVRM,  art. 9, lid 1, sub b 3° en art. 77h, lid 3 sub a Str), bijkomende straf in de vorm van inbeslagneming en verbeurdverklaring van goederen, waarmee een misdrijf is bedreven of die door misdaad verkregen zijn.


Conflict van rechtspraak
Conflict van rechtspraak, doet zich voor als in onderscheidene (straf)vonnissen bewezenverklaringen zijn opgenomen die niet zijn overeen te brengen; grond voor herziening.


Conflictenrecht
Conflictenrecht, het geheel van regels tot oplossing van conflicten tussen wetgeving van verschillende staten ontstaan door internationaal verkeer; zie Wet ~ Huwelijksbetrekkingen, S. 1993, 514; Wet ~ Huwelijksvermogensregime, S. 1991, 628; Wet ~ namen, S. 1989, 288; Wet ~ inzake ontbining van huwelijk en scheiding van tafel en bed, S. 1981, 166.


Conflictenregel
Conflictenregel,  Internationaal privaatrecht.


Conformiteitseis
Conformiteitseis (art. 7:17 BW), hoofdverpliching van de verkoper: de door de verkoper afgeleverde zaak moet aan de overeenkomst beantwoorden; zie ook: art. 7:507 BW, art. 35, 46, lid 2 Weens koopverdrag.


Confrontatie
Confrontatie (Sv art. 189, 291 lid 1), het tegenover elkander stellen van verdachten, getuigen en deskundigen bij het vooronderzoek in strafzaken of ter terechtzitting.


Congresbezoek
Congresbezoek (art. 8a, lid 2 sub d, Wet IB, art. 15 lid 2 sub g Wet LB), voor de IB slechts aftrekbaar voor 75% van de gemaakte kosten, met (1996) een maximum van ƒ3250,, of, bij een lager bedrag, ƒ1000, vermeerderd met 75% van het bedrag dat de kosten meer belopen dan ƒ1000, (art. 36, lid 2, sub g, Wet IB); de werkgever kan alle kosten belastingvrij vergoeden, de beperkingen zijn daarop niet van toepassing.


Connexiteit
Connexiteit (art. 158, 159 Brv), samenhang, onderlinge verbondenheid (van zaken, vorderingen, in rechte);  Verknochtheid.


Connexiteitseis
Connexiteitseis (art. 81, lid 1 Awb), in de administratieve procedure kan, zulks in tegenstelling tot de civiele procedure, een voorlopige voorziening slechts worden gevraagd, hangende de bodemprocedure.


Connossement
Connossement (art. 8:399 e.v., 916 e.v. BW), cognossement.


Consecutieve deelneming
Consecutieve deelneming, deelneming die voorafgaat aan het plegen van het feit: uitlokking (art. 47, lid 1 sub 2° Str), doen plegen (art. 47 lid 1 sub 1° Str) en medeplichtigheid-tot (art. 48, sub 2° Str); in tegenstelling tot simultane deelneming, zoals medeplegen en medeplichtigheid-bij een misdrijf (art. 48, sub 1° Str), waarbij de deelnemer en de overige daders samen optrekken.


Consensueel
Consensueel, bij, door wilsovereenstem- ming; consensuele overeenkomst of contract: overeenkomst die zonder vormvereiste door de geopenbaarde wilsovereenstemmingen tot stand komt, in tegenstelling tot de reële overeenkomst, waarbij behalve die wilsovereenkomst ook nog overgifte van de zaak nodig is.


Consent
Consent, toestemming, 1 van de overheid, bijvoorbeeld in de Wet wapens en munitie art. 14 e.v., S. 1986, 41), ~ van in- en uitvoer; 2 van particuliere gerechtigden (jacht-, visconsent e.d.), zoals toestemming tot het uitoefenen van de kustvisserij (Visserijwet 1963, S. 312, art. 6).


Conservation zone
Conservation zone, zone buiten de territoriale zee waarvoor men bepaalde regels treft b.v. op het gebied van de visserij; sommige landen hebben een zone tot 200 mijl uit de kust als beschermingszone genomen.


Conservatoir beslag
Conservatoir beslag (Brv art. 700 e.v.), beslag tot bewaring, na bekomen verlof van de president van de rechtbank te leggen op de roerende goederen van een schuldenaar;. zie voor ~ onder derden: art. 718 e.v. Brv; ~ onder zichzelf: art. 724 Brv; ~ op goederen uit de huwelijksgemeenschap: art. 1:110, lid 2 BW, 768, lid 1 Brv; ~ op onroerende zaken: art. 725 e.v. Brv; ~ op roerende zaken: art. 711 e.v. Brv.


Considerans
Considerans, redengevende overweging tot invoering, aan het hoofd van de wetten en van sommige verordeningen: `Alzo wij in overweging genomen hebben, dat het ...'.


Consignatie
Consignatie 1 gerechtelijke ~ (Wet op de ~ van gelden, S. 473, 1980), het overmaken van gelden aan de staat, ter beschikking van degene die van zijn recht op uitkering doet blijken; ~ geschiedt in Nederlands wettig betaalmiddel of door storting of overschrijving op door de Minister van Financiën aan te wijzen rekeningen bij de Postbank of bij de Nederlandsche Bank, zie ook de art. 6:67 e.v. BW; ~ van de gelden van curandi, van afwezigen en van onbeheerde nalatenschappen (Fw art. 92); ~ van een geldsom, die de schuldeiser weigert in ontvangst te nemen (Inbewaringstelling, art. 6:66 BW) geschiedt bij banken of bij de Postbank (art. 6:67 BW); 2 toezending van koopwaar ter verkoop door de geadresseerde voor rekening van de toezender; ~ van goederen afzending, adres (WvK art. 596); in ~ geven: het toevertrouwen van goederen aan een commissionair die ze op eigen naam en voor rekening van de opdrachtgever verkoopt.


Consignatiekas
Consignatiekas 1 (art. 6:67 BW), algemene ~, waarin de geldsommen waarvan de consignatie bevolen of toegelaten wordt worden opgenomen; wordt beheerd door de Minister van Financiën als afzonderlijk fonds (Wet op de consignatie van gelden, S. 1980, 473); 2 ~ voor (verplichte) bewaargeving van effecten aan toonder, wordt gehouden door De Nederlandsche Bank (Wet van 27 maart 1936, S. 201).


Constitutie
Constitutie, 1 Grondwet; 2 ook, ruimer: grondregels, grondslagen van de staat: staatsinrichting, staatsregeling, waarin ook een plaats wordt toegekend aan ongeschreven recht.


Constitutief
Constitutief, vestigend, vaststellend; 1 constitutieve titel: titel van vestiging (art. 3:84, lid 2 BW): rechtshandeling waarbij enig recht (speciaal een zakelijk recht) is gevestigd; ook het bewijsstuk, de akte daarvan; 2 ~ vonnis: vonnis dat een zekere rechtstoestand in het leven roept, wijziging in een rechtstoestand brengt of een bestaande rechtstoestand te niet doet, zoals een vonnis van echtscheiding, faillietverklaring, veelal tevens condemnatoir vonnis, in tegenstelling tot het declaratieve vonnis; 3 ~ stelsel (merkenrecht): door depot van het merk wordt een merkrecht gevestigd (art. 3 Eenvormige Beneluxwet op de Warenmerken, Trb. 1962, 58).


Constitutioneel
Constitutioneel volgens de constitutie; 1 ~ recht: geschreven en ongeschreven regels betreffende de organisatie van de staat, mede omvattende de grondrechten; 2 constitutionele Koning, Koning te zamen met een of meer ministers.


Constitutum possessorium
Constitutum possessorium (art. 3:115 sub a BW), bezitsoverdracht waarbij de overdrager voortaan als houder voor de verkrijger gaat optreden; geschiedt door middel van een tweezijdige wilsverklaring (goederenrechtelijke overeenkomst) van vervreemder en verkrijger zonder feitelijke handeling; daar deze overdracht voor derden niet waarneembaar is werkt zij in beginsel niet tegenover degene die een ouder recht op het goed heeft, dat door die overdracht zou worden aangetast (art. 3:90, lid 2 BW); het spiegelbeeld van de ~ is de traditio brevi manu (BW art. 3:115 sub b).


Constructie
Constructie, rechtsconstructie, uitbreiding van een term buiten zijn taalkundig betekenisveld, logische vormgeving aan een groep van rechtsregels teneinde tot een voor een gegeven feitelijke verhouding bevredigende toepassing te geraken: door fictie,  interpretatie e.d.


Consul
Consul, vertegenwoordiger van de staat in het buitenland, speciaal voor de behartiging van bijzondere economische en persoonlijke belangen; onderscheiden in vol-ambtelijke (bezoldigde) en honoraire consuls; consulair ambtenaar, de aan het hoofd van consulaire posten gestelde diplomatieke en consulaire ambtenaren en de verdere leden van het personeel van de buitenlandse dienst die aan een consulaire post een consulaire betrekking bekleden; Consulaire wet (S. 1871, 91, gewijzigde tekst in S. 1978, 159; Consulair besluit (S. 776, 1981).


Consultatie
Consultatie 1 deskundig advies, door een ander dan een gewoon dienend advocaat of procureur gegeven (Brv art. 29 enz.); degene die het consult vraagt is de consultant, hij die het geeft de consulent; 2 volkenrecht: overleg alvorens wordt overgegaan tot conciliatie, arbitrage of een vorm van internationale rechtspraak.


Consument
Consument (art. 7:5, lid 1 BW), laatste (particuliere) gebruiker in tegenstelling tot degene die beroeps- of bedrijfshalve goederen betrekt of diensten laat verlenen; in het BW omschreven als degene die niet handelt in de uitoefening van beroep of bedrijf; consumentenkoop: een verkoop door een detaillist, de bestemming van de gekochte waar is irrelevant.


Consumentenbescherming
Consumentenbescherming (art. 129A EG-Verdrag), de EG moet bijdragen tot een hoog niveau van ~, terwijl de Lid-Staten zo nodig specifieke maatregelen moeten nemen ter onderesteuning en aanvulling van dit beleid, teneinde de gezondheid, veiligheid en de economische belangen van de consumenten te beschermen en adequate consumentenvoorlichting te verschaffen; ~ in het  privaatrecht meestal in de vorm dat er van bepaalde voorschriften niet ten nadele van de consument mag worden afgeweken, omdat de consument bij een transactie steeds als de zwakste zwakste partij wordt beschouwd; een handeling door een consument wordt veelal negatief omschreven: degene die niet handt in de uitoefening van beroep of bedrijf; doorgaans wordt de ~ beperkt tot natuurlijke personen (bescherming tegen onbevoegdheid koper: art. 3:86, lid 3 sub a BW; aansprakelijkheid voor ondergeschikten, art. 6:170, lid 2 BW; algemene voorwaarden, art. 6:236, lid 1, 237, lid 1 BW; consumentenkoop, art. 7:5 BW; borgtocht, art. 7:857 BW).


Consumentenklachten
Consumentenklachten, als consument kan men bij klachten over goederen of diensten die door ondernemers, zelfstandige beroepsbeoefenaren en overheidsinstellingen worden geleverd bij een veelheid van instanties terecht; zie Wegwijzer bij ~, een uitgave van de SER te 's-Gravenhage.


Consumentenkoop
Consumentenkoop (art. 7:5, lid 1 BW), koop van een roerende zaak, door een particulier van een detaillist; kopen gesloten in de uitoefening van een beroep of bedrijf met een detaillist worden ook onder ~ gerekend, als de koop(situatie) gelijk is aan die bij de doorsnee ~; bevat voor de verkoper in beginsel dwingend recht (art. 7:6 BW), waarvan soms afwijking slechts verboden is bij algemene voorwaarden (art. 6:11, 12, 13, 26 en 35 BW, in het overzicht voorzien van av); zie voor: bescherming van de koper tegen onbevoegde vervreemder: art. 3:86, lid 3 sub a BW; bevoegdheid verkoper wezenlijk andere dan de toegezegde prestatie te leveren: art. 6:237av, sub c BW; conformiteitseis bij ~: art. 7:18 BW; eigenmachtig herstel gebrekkige zaak voor rekening van verkoper ~: art. 7:21, lid 3 BW; kosten van aflevering zijn voor verkoper: art. 7:12av BW; kosten van bezorging bij ~ moeten afzonderlijk door verkoper worden opgegeven: art. 7:13av BW; opschortingsrecht: art. 7:27 BW; prijsverhoging: art. 6:236av, sub i, art. 7:35av BW; rechten consument bij non-conformiteit van het gekochte ~: art. 7:21 BW; regres van verkoper op voorman: art. 7:25 BW; risico-overgang bij bezorging: art. 7:11av BW; schade vergoeding ~: art. 7:24 BW; teruggave koopprijs in plaats van herstel of vervanging: art. 7:21, lid 2 BW; een verkoper mag hooguit vooruitbetaling van de helft van de koopsom vragen ~: art. 7:26av BW; verwachtingen van de klant worden mede bepaald door de reclame van de fabrikant: art. 7:18 BW.


Consumentenkrediet
Consumentenkrediet (Wet op het consumentenkrediet, S. 1990, 395), geldlening waaraan de kredietgever deelneemt in de uitoefening van een bedrijf of beroep terwijl de kredietnemer een natuurlijke persoon is (art. 2); verschaffing van ~ is onder overheidstoezicht gesteld doordat kredietgevers een vergunning nodig hebben (art. 9) en krediettransacties aan strikte regels gebonden zijn (art. 30 e.v.); er is een Adviescommissie consumentenkrediet (art. 50 e.v.).


Consumentenrecht
Consumentenrecht, regels speciaal ter bescherming van de als zwakke partij veronderstelde consument, meestal eenzijdig dwingend van aard.


Contentieuze jurisdictie
Contentieuze jurisdictie, of eigenlijke rechtspraak (GW art. 112 lid 1 en Wet RO art. 2); beëindigen van geschillen (twistgedingen) tussen partijen door de rechter zulks in tegenstelling tot de oneigenlijke rechtspraak of voluntaire jurisdictie, waarbij voorzieningen van de rechter worden verzocht (b.v. benoeming van een voogd).


Contiguë zone
Contiguë zone, aangrenzende zone aan territoriale wateren waar de oeverstaat bepaalde bevoegdheden heeft; een ~ is maximaal twaalf mijlen vanaf de basislijn voor de territoriale zee.


Continentaal plat(eau)
Continentaal plat(eau), de zeebedding en de ondergrond van de onder water liggende gebieden, aansluitende aan de kust van de kuststaat, gelegen buiten de territoriale zee tot een diepte van 200 m of zoveel dieper als exploitatie mogelijk is; de kuststaat oefent soevereine rechten uit tot exploratie en exploitatie van de natuurlijke rijkdommen van dit onderzees gebied, maar scheepvaart en visserij blijven voor andere staten vrij; zie Het verdrag tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Bondsrepubliek Duitsland inzake de begrenzing van het ~ onder de Noordzee (Nederlands/Duitse tekst in Trb. 1971, 53) en het Verdrag inzake het ~ Genève, 29 april 1958 (Trb. 1959, 126, 1966, 126). Mijnwet continentaal plat (S. 1965, 428).


Contra
Contra tegen 1 ~-enquête (Brv art. 194), tegenverhoor, getuigenverhoor in een burgerlijk proces dat wordt gehouden op verzoek van de wederpartij van degene die het initiatief nam tot het oorspronkelijke getuigenverhoor; 2 ~-expert (Sv art. 233), deskundige van de tegenpartij; ook, in strafzaken, deskundige door de verdachte aangewezen, met opdracht het rapport van de door de rechter-commissaris aangewezen deskundige te onderzoeken (en te bestrijden); 3 ~ legem, tegen (de letter van) de wet; 4 ~-letter, tegenbrief, afwijkend van de oorspronkelijke akte; 5 ~-memorie, vertoogschrift in een administratief rechtsgeding, tegen de memorie van de aanlegger.


Contrabande
Contrabande, goederen die verbeurd verklaard kunnen worden omdat het opslaan, vervoer of het voorhanden ervan hebben verboden is; speciaal in oorlogstijd.


Contract
Contract (art. 6:213 BW), overeenkomst: in het nietjuridisch spraakgebruik ook de daartoe opgemaakte akte.


Contractsoverneming
Contractsoverneming (art. 6:159 BW); overzetting door een contractspartij van zijn rechtsverhouding uit overeenkomst op een derde door een schriftelijk vast te leggen overeenkomst tussen de overdrager en de derde; medewerking van de wederpartij van de overdrager is noodzakelijk.


Contractuele aansprakelijkheid
Contractuele aansprakelijkheid (art. 6:74 BW), aansprakelijkheid voortvloeiende uit een overeenkomst, het toerekenbaar niet nakomen van een verpliching uit hoofde van een overeenkomst noemt men wanprestatie; bij wanprestatie behoeft schuld daaraan (die veelal een noodzakelijke voorwaarde voor het ontstaan van wettelijke aansprakelijkheid is) niet door de eisende partij gesteld en bewezen te worden.


Contract(eer)vrijheid
Contract(eer)vrijheid (art. 6:248 BW), impliciet in de wet neergelegd beginsel dat personen naar believen mogen contracteren met wie zij willen, terwijl de door hen gesloten overeenkomsten in principe afdwingbaar zijn.


Contra-debat
Contra-debat (art. 777 Brv), memorie of schriftuur door de rekenplichtige, in een rekeningprocedure ingediend tot weerlegging van de bezwaren van de gerendeerde in het debat.


Contradictio in terminis
Contradictio in terminis, innerlijke tegenstrijdigheid van een betoog.


Contradictoir
Contradictoir, op tegenspraak, 1 ~ proces: proces op tegenspraak, tussen twee (te dezen) gelijkwaardige partijen; 2 ~ vonnis: vonnis op tegenspraak gewezen, in tegenstelling tot het verstek vonnis.


Contrair
Contrair tegengesteld, ~ beding: beding tot het tegendeel; ~ besluit, ~ gaan, van het gegeven advies afwijken.


Contraprestatie
Contraprestatie, tegenverpliching, wederdienst.


Contrarius actus
Contrarius actus, tegengestelde handeling, rechtshandeling, waardoor een eerdere handeling ongedaan wordt gemaakt.


Contraseign
Contraseign (GW art. 47), ministeriële mede-ondertekening onder wetten en Koninklijke besluiten ter vaststelling van de verantwoordelijkheid.


Contrat d'adhésion
Contrat d'adhésion,  Adhesiecontract.


Convalescentie
Convalescentie (art. 3:58 BW), het (weer) van kracht worden van een aanvankelijk door nietigheid getroffen handeling door bekrachtiging.


Convenant
Convenant (Aanwijzingen voor convenanten, Stcrt 249 van 22 december 1995, art. 1) een afspraak of samenstel van afspraken, van de centrale overheid met één of meer wederpartijen, die (mede) betrekking heeft op de uitoefening van publiekrechtelijke bevoegdheden, of anderszins (mede) gericht is op verwerkelijking van rijksoverheidsbeleid; Echtscheidingsconvenant.


Conventie
Conventie 1 burgerlijk proces: vordering door de eiser in ~ bij de rechtsingang voorgebracht, in tegenstelling tot de, hem door de aanvankelijk-gedaagde, tegengeworpen eis in reconventie; 2 mededingingsrecht: afspraak tussen ondernemers. Mededingingsregeling; 3 volkenrecht: ~ tussen staten, verdrag, afspraak tussen oorlogvoerende partijen.


Conventie van Ramsar
Conventie van Ramsar (Trb. 1975, 84), overeenkomst inzake watergebieden van internationale betekenis, in het bijzonder als verblijfplaats voor watervogels; goedkeuringswet S. 1979, 482;  Wetlandsconventie.


Conventionele strijdkrachten
Conventionele strijdkrachten in Europa, Verdrag inzake ~, Parijs 19-11-1990 (CSE-verdrag), Trb. 1992, 204.


Conventions
Conventions (of the constitution): regels van gewoonterecht inzake het publiekrecht,  aangaande de verhouding tussen de Kroon en de Staten-Generaal; ~ komen ook voor in de verhouding tussen lagere vertegenwoordigende raden en de bestuurders.


Conversie
Conversie (art. 3:42 BW) omzetting door de wet of de rechter van een rechtshandeling die wegens haar inhoud of wegens vormgebreken nietig is in een zodanige andere (geldige) rechtsfiguur als de partij(en) had(den) geprefereerd wanneer hij/zij zou(den) geweten hebben dat de door hem/hen gedane handeling nietig was.


Convocatie
Convocatie (art. 2:113  115 BW), bijeenroeping van een vergadering, oproeping tot een vergadering; bewijs van oproeping (convocatiebiljet); voor sommige convocaties stelt de wet vormvereisten.


Coöperatieve vereniging
Coöperatieve vereniging (art. 2:53 lid 1 BW), stelt zich ten doel in bepaalde stoffelijke behoeften van haar leden te voorzien door met hen overeenkomsten te sluiten in het bedrijf dat zij te dien einde ten behoeve van haar leden uitoefent of doet uitoefenen; in de naam van de vereniging moet het woord `coöperatief' voorkomen met aanwijzing van het doel en van de regeling omtrent de aansprakelijkheid der leden bij vereffening (WA, wettelijke aansprakelijkheid; BA, beperkte aansprakelijkheid; UA, uitsluiting van aansprakelijkheid, art. 2:56 BW); zie voor: aansprakelijkheid leden bij vereffening: art. 2:55 BW; algemene vergadering: art. 2:38 e.v. j° art. 53a BW; benoeming en ontslag bestuursleden: art. 2:37 j° art. 53a BW; jaarrekening: art. 2:58 BW; raad van commissarissen: art. 2:57, 57a BW, bij grote coöperatie: art. 2:63f BW; voorwaarden voor uittreding: art. 2:60 BW; statutenwijziging: art. 2:43 j° art. 53a BW; toelating leden: art. 2:33 j° art. 53a BW.


Coöptatie
Coöptatie, wijze van verkiezing, waarbij een college zichzelf aanvult o.a. het geval bij de Raad van Commissarissen van de structuurcoöperatie en de structuurvennootschappen, zie art. 2:63f, 2:158 en 2:268 BW.


Copyright
Copyright,  ©  voorbehoud van rechten, gericht tegen plagiaat; zie Auteurswet 1912 S. 308, Berner Conventie.


Copyright notice
Copyright notice, het teken ©  vergezeld van de naam van de rechthebbende op het auteursrecht en van de aanduiding van het jaar der eerste openbaarmaking van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst; vereist voor de auteursrechtelijke bescherming krachtens de Universele Auteursrecht Conventie (UAC), niet voor inroeping van auteursrecht in Nederland.


Corpus
Corpus 1 bezit (art. 3:113 BW), lichaam; feitelijke machtsuitoefening over een goed, als vereiste voor bezit, het andere vereiste is de wil (animus); 2 strafrecht: ~ delicti, Str art. 33a, lid 1 sub c, het voorwerp waaraan of waarmede een strafbaar feit is begaan (en dat uit deze hoofde vatbaar is voor inbeslagneming en verbeurdverklaring).


Correaliteit
Correaliteit,  Hoofdelijkheid.


Correspondent
Correspondent, procureur, optredend namens een collega, ingeschreven in een ander arrondissement; een procureur kan slechts optreden bij colleges binnen het ressort van de arrondissementsrechtbank, waarbij hij is ingeschreven, dient een zaak voor een gerecht, waarvoor hij geen procureursbevoegdheid heeft, dan schakelt hij een ~ in, die conclusies indient en in ontvangst neemt.


Corruptie
Corruptie 1 (Str art. 362 e.v.), van ambtenaren, het zich laten omkopen door het aannemen van steekpenningen of geschenken, in de wetenschap dat die geschonken worden teneinde hen te bewegen in strijd met hun ambtsplicht te handelen; 2 niet-ambtelijke ~ is eveneens strafbaar (Str art. 328ter).


Costuum
Costuum (ambtskostuum), in het bijzonder ambtskleding; voor de rechterlijke macht, advocaten en procureurs voorgeschreven (Reglement II S. 140, 1960 art. 2-30.


Courtage
Courtage (art. 7:405, 7:409 en 411 BW), beloning voor een makelaar of andere tussenpersoon voor zijn bemiddeling.


Crematie
Crematie, lijkverbranding (Wet op de lijkbezorging S. 494 1968, S. 1991, 133), wettelijk gelijkgesteld met begraven.


Crime control
Crime control, beteugeling van de misdaad; de overheid heeft als één van haar primaire taken de misdaadbestrijding: in overeenstemming met de geldende rechtsregels moet zij zorgen voor de daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde (art. 2 Politiewet 1994, S. 1994, 145); uit dit voorschrift blijkt reeds dat er aan ~ een belangrijke beperking verbonden is: de overheid moet daarbij binnen de door de wet gestelde grenzen blijven; meer speciaal: elke verdachte heeft recht op een due process, een behoorlijk proces, fair trial-beginsel (art. 6 EVRM, art. 14 BUPO); dit laatste beginsel kan ertoe leiden, dat de rechter een op onrechtmatige wijze verkregen bewijsmiddel van de bewijsvoering uitsluit (exclusionary rule, uitsluitingsregel); in het Nederlandse strafproces ligt van oudsher sterk de klemtoon op de ~; het due process-beginsel is pas goed in de belangstelling komen te staan nadat ons land het EVRM had ondertekend en wij na enkele jaren tot de ontdekking kwamen dat erin Nederland nogal wat schortte aan het voeren van een fair trial, zoals dat wordt voorgeschreven door de mensenrechtenverdragen, vooral in de lange duur van de strafprocessen en het gemis aan volledige openbaarheid.


Crimen
Crimen, ernstig feit, misdaad; ~ laesae majestatis: majesteitsschennis; ~ nefandum: tegennatuurlijke ontucht (op zichzelf geen strafbaar feit).


Criminalist
Criminalist, kenner, beoefenaar van het strafrecht en strafprocesrecht; meer speciaal iemand die op dit gebied gezaghebbende werken heeft gepubliceerd.


Criminalistiek
Criminalistiek, wetenschap omtrent de opsporing van strafbare feiten en de zo volledig mogelijke bewijslevering daarvoor, speciaal door gebruikmaking van diverse hulpwetenschappen.


Crimineel Wetboek 1809
Crimineel Wetboek 1809, het eerste Nederlandse wetboek van strafrecht; het ~ heeft hier gegolden van 1 februari 1809  1 maart 1811 (invoering van de Code Pénal na de inlijving bij Frankrijk).


Criminele antropologie
Criminele antropologie, 1 biologische: wetenschap die de misdaad in de eerste plaats tracht te verklaren uit de lichamelijke en geestelijke eigenschappen van een misdadiger; grondlegger is de Italiaan Cesare Lombroso; 2 criminologie uitgaande van de de moderne wijsgerig-psychologische antropologie (Husserl, Heidegger, Sartre, Medeau-Ponty, Buijtendijk e.a.).


Criminele Ordonnantiën
Criminele Ordonnantiën, drie regelingen van Philips II, die werden ingevoerd in 1570 maar reeds in 1576 geschorst werden (Pacificatie van Gent); de ~ hebben desondanks grote invloed op procesrecht in ons land gehad en dat ondanks de omstandigheid dat de invoering ervan een van de voornaamste grieven was tegen Philips II.


Criminele statistiek
Criminele statistiek, statistiek van bij de politie bekend geworden en geregistreerde strafbare feiten; de niet geregistreerde criminaliteit (wel achtmaal hoger geschat) wordt dark number genoemd.


Criminologie
Criminologie, leer van de misdadigheid of criminaliteit; indeling: criminele biologie, -psychiatrie, -psychologie, -sociologie en -antropologie; deze termen spreken voor zichzelf.


Crisiswetgeving
Crisiswetgeving, benaming voor de wetgeving ter gelegenheid van de noodtoestand in de landbouw en verwante bedrijfstakken in de jaren dertig.


Cruise
Cruise, vakantiereis per schip, als pakketreis (art. 7:500 e.v. BW) aangeboden door touroperator; de bepalingen omtrent personenvervoer per zeereis zijn er ook op van toepassing (art. 8:500 e.v. BW); zie voor: schadevergoedingsplicht bij missen van de boot bij vertrek: art. 8:522 BW; niet tijdig terugkeren aan boord na het passagieren aan de wal: art. 8:526 BW (de vervoerder mag de overeenkomst als beëindigd beschouwen); smartegeld voor door passagier gederfd reisgenot: art. 7:510 BW.


CT-document
CT-document (art. 8:44 BW), voluit Carnet TIR, document transport international des marchandises par route, door de gemengd vervoerder aan de afzender verstrekt gedateerd en ondertekend verhandelbaar document, ten bewijze 	van de ontvangst door de vervoerder van de zaken in de staat als in het document omschreven.


Cuius est solum, eius est coelum
Cuius est solum, eius est coelum (art. 5:21 BW), wie eigenaar is van de grond, is rechthebbende op de bovenlucht.


Culpa
Culpa 1 strafrecht: schuld, als tegenstelling tot dolus, opzet; ~ lata: grove schuld, als tegenstelling tot: ~ levis, levissima, geringe, lichte schuld; culpose delicten (schulddelicten) zoals dood door schuld (art. 307 Str), tegenover doleuse delicten, zoals doodslag (art. 287 Str); 2 civielrecht: in vaste uitdrukkingen als: ~ in eligendo, het verwijt heeft betrekking op de persoon van de gekozene, zoals ten aanzien van de aanstelling van personeel (art. 6: 170 BW).


Cultureel erfgoed
Cultureel erfgoed, Overeenkomst inzake bescherming van het ~ en natuurlijk erfgoed, Parijs, 16-11-1992, Trb. 1993, 6.


Cultuur, Raad voor de -
Cultuur, Raad voor de ,  Raad voor de Cultuur.


Cultuurbezit
Cultuurbezit (Wet tot behoud van cultuurbezit, S. 1984, 49) om te voorkomen dat beschermde voorwerpen ons land verlaten, zijn beschermde voorwerpen op een, ingevolge genoemde wet, bijgehouden lijst geplaatst; beschermde voorwerpen zijn roerende zaken van cultuurhistorische of wetenschappelijke betekenis, die zelfstandig of als onderdeel van een verzameling voor het nationale ~ behoren te worden behouden; zie Besluit Behoud ~, S. 1985, 262.


Cumulatie
Cumulatie 1 burgerlijk procesrecht: samenvoeging van meer dan een rechtsvordering in een dagvaarding; 2 verzekering: ~ van schaden, opeenstapeling van schaden door een oorzaak, ter beperking van dit risico dient de herverzekering; 3 ~-theorie (gemengde contracten), art. 6:215 BW, of combinatie-theorie t.a.v. overeenkomsten die de kenmerken van meer dan een soort vertonen, brengt mede, dat men de op elk dier soorten toepasselijke regels zoveel mogelijk verenigd toepast; tegenstelling: absorptie-theorie.


Cumulatief
Cumulatief 1 aandelen: ~ preferente aandelen in een naamloze vennootschap, waaraan het recht is verbonden om alsnog het dividend te ontvangen dat in een of meer voorgaande jaren niet werd uitgekeerd; 2 strafproces: cumulatieve telastlegging, waarin aan de verdachte meer feiten gezamenlijk worden verweten in tegenstelling tot de alternatieve of subsidiaire; 3 verbintenissenrecht: cumulatieve verbintenis, verbintenis waarbij de aangeduide prestaties alle verschuldigd zijn, zodat de schuldenaar eerst bevrijd is na al die prestaties verricht te hebben, zulks in tegenstel ling tot de alternatieve verbintenis (art. 6:17 BW).


Curandus
Curandus, de onder curatele gestelde; soms ook nog: failliet.


Curatele
Curatele 1 privaatrecht (art. 1:378  391 BW): beschermingsmaatregel jegens een meerderjarige (curandus), op grond van de toestand, waarin hij verkeert of dreigt te geraken, door hem zijn handelingsbekwaamheid te ontnemen; gronden voor ~ zijn: a geestesstoornis, die een behoorlijke waarneming van de eigen belangen belet of bemoeilijkt, b verkwisting en c gewoonte van drank misbruik, maar alleen: 1 als die hem een behoorlijk waarnemen van zijn belangen belet, of 2 indien hij daardoor in het openbaar herhaaldelijk aanstoot geeft of 3 indien hij daardoor zijn eigen veilig heid of die van anderen in gevaar brengt; publiciteit: een uitspraak, waarbij een curatele wordt verleend of vernietigd, wordt gepubliceerd in de Staatscourant en in twee door de rechter aan te wijzen dagbladen (art. 1:390 BW); zie voor: aanvang der ~: art. 1:381 BW; einde: art. 1:384, 389 BW; huwelijk van curandus : art. 1:37, 72 BW; zie Besluit Curateleregister KB van 26 november 1969 S. 528; 2 sociaal-economisch recht: stille ~ (art. 24 Wet toezicht kredietwezen S. 1978, 255), situatie waarin alle of bepaalde organen van een kredietinstelling hun bevoegdheden slechts mogen uitoefenen na goedkeuring door en met inachtneming van de opdrachten van een of meer door de Nederlandsche Bank aan te wijzen personen; hiervan maakt die gebruik als de solvabiliteit of likwiditeit van de instelling gevaar loopt en deze onvoldoende gevolg geeft aan een door deze bank gegeven bindende aanwijzingen om een bepaalde gedragslijn te volgen.


Curator
Curator 1 (Fw art. 68  73a) ~ in een faillissement, door de rechtbank aangewezen boedelberedderaar, die in het faillissement het beheer moet voeren en de vereffening verrichten onder leiding en toezicht van de rechter-commissaris; 2 (art. 1:378  391 BW): toezichthouder op onder curatele gestelde; is de onder curatele te stellen persoon gehuwd, dan wordt bij voorkeur de echtgenoot of andere levensgezel tot curator benoemd en vervolgens één van zijn ouders of kinderen (art. 1:383, lid 2 BW); tegelijkertijd wordt een toeziend curator benoemd; hangende het verzoek tot onder curatelestelling kan de rechtbank desgevraagd of ambtshalve een provisioneel bewindvoerder benoemen (ar. 1:380 BW), die, totdat de curatele van kracht wordt, het bewind moet voeren over (een deel van de) goederen van degene wiens ondercuratelestelling werd gevraagd; 3 (BW art. 4: 1172  1176); beheerder van een onbeheerde nalatenschap, door de arrondissementsrechtbank aangesteld; 4 (art. 1:284 BW) ~ ventris: ~ over de ongeboren vrucht, aangesteld ten behoeve der belangen van het kind waarvan de geboorte na het overlijden van de man verwacht wordt.


Curia
Curia, gerecht, ~ novit jus, de rechtbank kent het recht (Brv art. 48), het geldende recht behoeft niet door de partijen bewezen te worden (uitgezonderd in geval van beroep op gewoonterecht); ad valvas curiae: aan de deuren van het gerechtsgebouw aangeslagen (zie Brv, art. 4, 7° sub 5).


Cursorisch beroepsonderwijs
Cursorisch beroepsonderwijs, zie Wet op het ~, S. 1992, 337.


Cursuskosten
Cursuskosten a als ondernemingskosten (art. 8a, lid 2 sub d, Wet IB, art. 15 lid 2 sub g Wet LB), voor de IB slechts aftrekbaar voor 75% van de gemaakte kosten; hierbij geldt een maximum van ƒ3250,, of, bij een lager bedrag aan kosten, ƒ1000, vermeerderd met 75% van het bedrag dat de kosten meer belopen dan ƒ1000, (art.  36, lid 2 sub g Wet LB); de werkgever kan alle kosten belastingvrij vergoeden, de `Oort-beperkingen' zijn daarop niet van toepassing; b als buitengewone lasten (art. 46, lid 1 sub c. Wet IB), uitgaven voor opleiding of studie voor een beroep van de belastingplichtige of diens niet duurzaam gescheiden van hem levende echtgenoot, aftrekbaar zijn die kosten bij een onzuiver inkomen <ƒ40.000, voor 2% van het onzuiver inkomen; bij een hoger onzuiver inkomen ƒ800,.


Custodie
Custodie (art. 20  31 Wet BOPZ), inbewaringstelling door de burgemeester van een persoon vanwege door hem veroorzaakt gevaar, waardoor een dermate acute gevaarssituatie ontstaat, dat zeer snel handelen geboden is; een beschikking tot ~ is drie weken geldig.


Cijns
Cijns (van Latijn: census, belasting) vaste, van oorsprong publiekrechtelijke, heffing, veelal verschuldigd wegens uitgifte van gemene gronden ter ontginning.


dagv.
dagv., dagvaarding


DB
DB, dagelijks bestuur.


DCA
DCA, Dienst Collectieve Arbeidsvoorwaarden


dd.
dd., de dato.


DEA
DEA, Drugs Enforcement Agency, drugsbestrijdingsorganisatie in de VS


D en D
D en D, Delikt en Delinkwent, juridisch tijdschrift.


DGO
DGO, Directeur gerechtelijke ondersteuning


DIN.
DIN., Deutsche Industrienorm


Dir.-Gen.
Dir.-Gen., directeur-generaal


disc.
disc., disconto


div.
div., dividend


DJ
DJ, Data Juridica, juridisch referatenblad


dt.
dt., debet


Daad, Onrechtmatige -
Daad, Onrechtmatige ,  Onrechtmatige daad


Daadzaak
Daadzaak, germanisme voor `feit'


Dactyloscopie
Dactyloscopie, leer van de vingerafdrukken, hulpwetenschap van de criminalistiek: het onderzoeken, vergelijken en klasseren van vingerafdrukken.


Dactyloscopisch
Dactyloscopisch, dactyloscopisch signalement: signalement door middel van vingerafdrukken;  Antropometrisch signalement.


Dader
Dader (art. 47 Str), van een strafbaar feit; in eigenlijke zin hij die het feit zelf, rechtstreeks, persoonlijk pleegt; in art. 47 Str. uitbreiding van het begrip, doordat er ook onder worden begrepen: zij die het feit doen plegen, medeplegen of uitlokken (Str art. 47);  Intellectuele ~,  materiële ~.


Daderschap
Daderschap, de hoedanigheid van degene die het materiële feit pleegt  Medeplichtige.


Dading
Dading (art. 7:900  906 BW), vaststellingsovereenkomst, schikking waarbij de partijen, doorgaans onder tegemoetkoming van beide kanten, een aanhangig rechtsgeding ten einde brengen of een te voeren geding voorkomen; de overeenkomst is vormvrij; een ~ ter beëindiging van onzekerheid of geschil, liggend op vermogensrechtelijk terrein, is ook geldig als zij in strijd is met dwingend recht, tenzij zij tevens naar inhoud en strekking in strijd komt met de goede zeden of de openbare orde (art. 7:902 BW); zij is vernietigbaar indien de gebondenheid aan een ~ van een partij of derde vanwege de inhoud of wijze van totstandkoming ervan in de gegeven omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is (art. 7:904 BW); ten aanzien van rechten, die niet ter vrije beschikking van partijen staan is een ~ niet toegestaan.


Dag
Dag (art. 88 Str, art. 136 Sv) 1 termijn van vierentwintig uur; 2 vrije ~ a (art. 130 Sv), dag zijnde niet een zondag of algemeen erkende feestdag; b soms telt ook de zaterdag als vrije ~ (art. 1 Algemene termijnenwet).


Dagboek of journaal
Dagboek of journaal (WvK art. 348 e.v.) op zeeschepen bij te houden dagregister.


Dagelijks bestuur
Dagelijks bestuur, klein bestuur gevormd uit een groter, tot gemakkelijker behandeling van de routine- en spoedzaken, waaraan bepaalde bevoegdheden zijn gedelegeerd of die krachtens wet of statuten een eigen bevoegdheid bezitten. In de provincie berust het dagelijks bestuur bij Gedeputeerde Staten (Provinciewet, art. 34  60, 159) en in de gemeente bij het College van Burgemeester en Wethouders (Gemeentewet art. 34  60, 161).


Dagelijkse reparaties
Dagelijkse reparaties (BW art. 7A:1619), kleine herstellingen, reparaties, behorende tot het normale onderhoud; zij zijn  tenzij het tegendeel in de huurovereenkomst werd bepaald  voor rekening van de huurder.


Dageneis
Dageneis (art. 17 en 42 Werkloosheidswet),  Wekeneis.


Dagen van een termijn
Dagen van een termijn (Algemene termijnenwet 1964, 314), periode omvattende zowel de dag waarop de termijn begint te lopen (intreedag) als de datum waarop de afgesproken handeling dient plaats te vinden (einddatum); bij een termijn van een dagvaarding of van een appèl is evenwel de dag ná het exploot of de uitspraak de eerste dag van de termijn en telt de dag, waarop de gedaagde voor de rechter moet verschijnen niet mee.


Dagloon
Dagloon (Werkloosheidswet art. 44 e.v., Wet op de Arbeidsongeschiktheidsverzekering, art. 14), loon waarnaar de uitkeringen ingevolg de sociale loondervingsverzekeringen worden berekend: hetgeen een werknemer ten tijde van het ontvangen van een uitkering, bij een doorsnee werkweek, gemiddeld per dag zou hebben kunnen verdienen in het beroep dat hij voorheen gewoonlijk uitoefende.


Dagvaarding
Dagvaarding (Brv art. 1, 5. e.v., Sv art. 258 e.v. 312 e.v.), mededeling  schriftelijk, eventueel ook mondeling  aan een gedaagde of verdachte, getuige of deskundige, dat hij op een bepaald tijdstip voor de rechter zal hebben te verschijnen, onder mededeling van hetgeen aldaar van hem verlangd zal worden en door wie; 1 civiele zaken: ~ is de normale rechtsingang, maar wordt steeds meer verdrongen door het rekwest (zie art. 288a Brv); ~ geschiedt in opdracht van de eiser bij deurwaardersexploot of bij verzoekschrift; zie voor: anonieme ~ (art. 4, 5 Brv); ~ bij cassatieberoep: art. 407 e.v. Brv; ~ in appèl: art. 343 Brv; ~ op verkorte termijn: art. 7, lid 2 Brv; inhoud: art. 5 Brv; nietigheid van ~: art. 133 Brv; termijn: art. 7 e.v., 135 e.v. Brv; 2 strafzaken: de ~, eventueel de oproeping wordt vanwege de Officier van justitie aan de verdachte door justitiële ambtenaren uitgereikt of betekend; hierdoor wordt de zaak ter terechtzitting aanhangig gemaakt en neemt het eigenlijke rechtsgeding een aanvang; een ~ bevat de telastlegging; ~ van getuigen en deskundigen ter terechtzitting geschiedt eveneens door het OM, of ook vanwege de verdachte; in het vooronderzoek voor de rechter-commissaris vindt geen ~, maar oproeping plaats (Sv art. 258  267); voor de kantonrechter wordt een ~ slechts uitgebracht indien oproeping niet mogelijk is;; van minderjarigen: art. 508 e.v. Sv; inhoud ~ bij economische delicten: WED art. 47; termijnen: art. 7 e.v., 135 e.v. Brv; art. 263, 370 en 372 Sv.


Dalweg
Dalweg ter vaststelling van staatsgrenzen: 1 oude opvattingen: hetzij de lijn die de punten van de grootste diepte van een rivier verbindt, hetzij de lijn die de punten van de grootste diepte in de vaargeul verbindt; 2 moderne opvatting: de middellijn van de vaargeul.


Damnum emergens
Damnum emergens (art. 6:96, lid 2 BW), geleden verlies; vermogensschade bij wanprestatie; daarbij komt ook nog het lucrum cessans, de gederfde winst.


Dark number
Dark number (Duits: Dunkelziffer), het aantal in werkelijkheid gepleegde delicten verminderd met het aantal dat in de criminele statistiek geteld wordt.


Databank
Databank, openbare gegevensverzameling, die via een computer ontsloten is en met standaardapparatuur door iedere gebruiker al dan niet tegen betaling te raadplegen is.


Dataprotection
Dataprotection, rechtsregels en rechtsmiddelen bestemd voor het beschermen van de rechten, vrijheden en belangen van individuen wier persoonsgegevens worden opgeslagen, verwerkt of verspreid door computers tegen onrechtmatige inbreuken alsook voor de bescherming van de opgeslagen informatie tegen toevallig of bewust onrechtmatige verandering, verlies, vernietiging of openbaarmaking, zie voor Nederland de Wet persoonsregistraties (S. 1988, 665).


Datief
Datief gegeven, opgelegd (art. 1:295, 299 BW), datieve voogdij, ingesteld of opgedragen door de rechter; andere vormen: wettelijke en testamentaire voogdij (art. 1:283, 292 BW).


Datum
Datum, dagtekening, tegenover derden eventueel vast te stellen door registratie.


Deadweight (capacity)
Deadweight (capacity) (DW), draagvermogen van een (zee)schip, het totale gewicht van brandstoffen, proviand, water, stuwmateriaal, reservedelen, passagiers, bagage en lading, waarmede het onbeladen schip tot de grootst toelaatbare diepgang (aangegeven door het Plimsoll- of uitwateringsmerk) kan worden belast. De DW wordt uitgedrukt in tonnen van 1016 kg.


Dealing at arms' length
Dealing at arms' length, eis die gesteld wordt aan de transacties tussen met elkaar verbonden ondernemingen, zoals een moeder- en dochtermaatschappij, dat die dienen te geschieden op zakelijke basis, dus tegen prijzen die ook aan een willekeurige derde zouden worden berekend.


De cuius
De cuius, aanduiding van een rechtsvoorganger, erflater.


De facto
De facto, feitelijk, naar de feitelijke toestand gerekend; tegenstelling tot de jure; volkenrechtelijk: erkenning van een staat, een regering, een toestand ~: feitelijk aanvaarden als bestaand, en als deelnemend aan het volkenrechtsverkeer, in tegenstelling tot de erkenning de jure, volledig-rechtens.


De jure
De jure, rechtens, volgens recht, veelal als tegenstelling tot: de facto; optreden in enige functie of hoedanigheid ~: van rechtswege, zonder formele benoeming of erkenning; presumptio juris et ~: wettelijk vermoeden, waartegen geen tegenbewijs is toegelaten; iets wordt geacht zo te zijn (in tegenstelling tot vermoed), zie de leden 2 en 3 van art. 3:118 BW; tegenstelling: presumptio juris tantum, vermoeden wijkend voor tegenbewijs (en dus slechts de bewijslast omkerend).


De lege ferenda (1)
De lege ferenda, onderwerp waarin bij de wet voorzien zou moeten worden maar dat nog niet in de wet is vastgelegd, in tegenstelling tot: de lege lata, recht dat in de wet is verankerd.


De residuo
De residuo (art. 4:1020 e.v. BW)  Fideicommis de residuo.


Debat
Debat (art. 777 Brv), schriftuur van ~: bevat de bezwaren van de gerendeerde (aan wie rekening en verantwoording moet worden afgelegd) tegen de door de rekenplichtige gerechtelijk afgelegde rekening en verantwoording; de rekenplichtige kan daartegen dienen van contradebat; ook wel de aanduiding van het geheel van de contradictoire behandeling aangaande de rekening.


Debellatio
Debellatio, volkomen overwinning behaald door een oorlogvoerende, zodat er ook niet van een vredesverdrag sprake kan zijn; ~ leidt gewoonlijk tot annexatie van het territoir van de verliezer.


Debet
Debet, in de uitdrukking: in ~ stellen van belastingen, griffierechten, gerechtskosten: boeken als onverhaalbaar als niet-opvorderbaar (dus niet: de belanghebbende daarvoor debiteren), Wet tarieven in burgerlijke zaken S. 1843 nrs. 37, 38, 39, 40, 41, 66, 67, titel 2, art. 16 e.v.


Debiteur
Debiteur, schuldenaar.


Debitor cessus
Debitor cessus (art. 3:94 BW), schuldenaar uit de gecedeerde vordering; hem moet, wil een cessie rechtsgeldig zijn, mededeling van de cessie worden gedaan door de cedent of door de cessionaris.


Decentralisatie
Decentralisatie (art. 124 e.v. GW), bestuursbeginsel krachtens hetwelk - in tegenstelling tot centralisatie - een belangrijk gedeelte van de overheidstaak ter uitoefening wordt toevertrouwd aan lagere bestuursorganen om hun eigen huishouding te beredderen; onderscheiden in: territoriale ~, waarbij zelfstandigheid wordt verleend aan onderdelen waarin het staatsgebied is verdeeld en functionele ~: overdracht van een staatstaak aan speciaal daarvoor in het leven geroepen organen; waterschappen vormen een combinatie van beide.


Décharge
Décharge 1 getuige à ~ (art. 6 EVRM, lid 2 sub d, BUPO art. 14, lid 3 sub e) ter ontlasting, getuige voor de verdediging; een verdachte heeft het recht getuigen à ~ op te roepen en te ondervragen op dezelfde voorwaarden als het Openbaar Ministerie ten aanzien van de getuigen à charge (art. 263 Sv, zie echter aldaar het vierde lid); 2 ontheffing van aansprakelijkheid voor het (goedgekeurde) gevoerde (financiële) beleid van het bestuur van een instelling, maar slechts voor zover de feiten aan de déchargegevenden bekend zijn.


Déchéance
Déchéance, verval van een rechtsvordering door enkel tijdsverloop, waarbij anders dan bij verjaring, geen natuurlijke verbintenis overblijft; bij ~ wijst de rechter ambtshalve de vordering af.


Declaratie
Declaratie, opgave voor belastingheffing, speciaal bij de in- en uitgaande rechten: aangiftebewijs; rekeningen of andere opgaven van verschotten, verdiensten en andere te vorderen gelden, in het bijzonder in de overheidscomptabiliteit (b.v. Wet van 31 oktober 1924, S. 482).


Declaratief
Declaratief, ~ karakter van een vonnis of andere uitspraak: enuntiatief, zonder rechtstreekse gevolgen, in tegenstelling tot: constitutief, condemnatoir; ~ karakter van de boedelscheiding in het BW (art. 3:186 BW): de toebedeelde goederen worden geacht van de aanvang af door de betrokken deelhouder bekomen te zijn; tegenstelling: translatief stelsel; ~ stelsel: Beneluxmerkenwet art. 3.


Declaratoir vonnis
Declaratoir vonnis (art. 3:302 BW), vonnis waarin de rechter een rechtsverhouding tussen eiser en gedaagde definitief vaststelt, zie 3:27 BW.


Declinatoire exceptie
Declinatoire exceptie (art. 154, lid 2 Brv), stelling dat de gewone rechter onbevoegd is; de ~ moet bij conclusie van antwoord vóór alle weren worden voorgesteld; bij honorering van deze exceptie wordt de zaak van de rol gevoerd, zulks in tegenstelling tot de dilatoire exceptie die slechts leidt tot uitstel van behandeling.


Deconcentratie
Deconcentratie, de toekenning aan bepaalde ambtenaren van bevoegdheden, die zij op eigen naam en verantwoordelijkheid kunnen uitoefenen in hiërarchische relatie tot een ander orgaan.


Déconfiture
Déconfiture, niet-juridische, term voor staking van betalingen; omvat  surséance van betaling en faillissement.


Deconstitutionalisering
Deconstitutionalisering, het proces waarbij onderwerpen welke tot in detail in de Grondwet zijn geregeld daaruit worden gehaald en ter regeling worden overgelaten aan de wetgever.


Decoraties
Decoraties,  Ridderorde


Decreten
Decreten, overheidsbesluiten; van belang zijn nog sommige, tijdens de inlijving bij Frankrijk (1810  1813) ingevoerde ~.


Deelbare verbintenis
Deelbare verbintenis (BW art. 6:6, lid 2 en 6:15, lid 2), bij een veelheid van schuldenaren of schuldeisers en een voor verdeling vatbare prestatie is iedere schuldenaar in beginsel slechts tot een deel van de prestatie verplicht en kan zich door voldoening van dat deel bevrijden, en ieder der schuldeisers kan slechts zijn deel vorderen;  Hoofdelijkheid (versus pluraliteit) van schuldeisers.


Deelgenoot
Deelgenoot 1 (art. 3:166 e.v. BW), participant in een gemeenschap; 2 wettelijk deelgenootschap (art. 1:132 e.v. BW);  Wettelijk deelgenootschap.


Deelnemersraad
Deelnemersraad (Wet regeling medezeggenschap bij pensioenfondsen, S. 1990, 29); adviseert het bestuur van het fonds desgevraagd of eigener beweging over aangelegenheden, het fonds betreffende.


Deelneming
Deelneming 1 strafrecht (Str art. 47  54): ~ aan strafbare feiten, onderscheiden in: a zelfstandige, ~ doen plegen en medeplegen, strafbaar gesteld als het daderschap; b onzelfstandige: uitlokking en medeplichtigheid, hebben lagere strafmaxima dan het daderschap; tegenstelling ~: begunstiging; consecutieve ~, de ~ gaat vooraf aan het plegen van het feit: uitlokking (art. 47, lid 1 sub 2° Str), doen plegen (art. 47 lid 1 sub 1° Str) en medeplichtigheid-tot (art. 48, sub 2° Str); in tegenstelling tot simultane ~, zoals medeplegen en medeplichtigheid bij een misdrijf (art. 48, sub 1° Str), waarbij de deelnemer en de overige daders samen optrekken; ~ aan verboden vereniging (art. 140 Str),  Verboden vereniging, deelneming aan; ~ aan delicten door militairen: Wetboek van Militair Str art. 48, 50; 2 vennootschapsrecht (art. 2:24c BW) een rechtspersoon of vennootschap heeft een ~ in een andere rechtspersoon indien hij (eventueel te zamen met zijn dochtermaatschappijen) voor eigen rekening aan die rechtspersoon kapitaal verschaft teneinde met die rechtspersoon duurzaam verbonden te zijn ten dienste van de eigen werkzaamheid; bij het verschaffen van 5% of meer van het geplaatste kapitaal wordt een ~ vermoed aanwezig te zijn; 3 fiscaal recht (Wet Vpb art. 13, lid 2): globaal genomen aanwezig indien de belastingplichtige voor ten minste 5% gerechtigd is in het nominaal gestorte kapitaal; ~ in fonds voor gemene rekeing: art. 44a, lid 2 Wet IB, art. 2, lid 2 Wet Vpb.


Deelnemingsvrijstelling
Deelnemingsvrijstelling (art. 13 Wet Vpb), voordelen uit hoofde van een deelneming (sub 3) >5% in een vennootschap worden niet tot de fiscale winst van de moedermaatschappij gerekend; er onder vallen dividenden, maar ook de winst bij vervreemding van de deelneming; onder meer dankzij de ~ is Nederland vestigingsplaats van vele (sub)holdings van internationale concerns.


Deelpacht
Deelpacht (Pachtwet art. 13), niet toegelaten beding bij pacht waarbij de pachtsom niet in geld wordt uitgedrukt maar bestaat in een evenredig gedeelte van de opbrengst van het gepachte.


Deelvonnis
Deelvonnis, buitenwettelijke benaming voor een vonnis, tijdens de loop van de procedure gewezen, waarin omtrent enig deel van het gevorderde door een uit drukkelijk dictum een einde is gemaakt, zodat het op dat onderdeel een eindvonnis is, waardoor de beroepstermijn daartegen direct na het wijzen aanvangt.


Defensie
Defensie 1 (Statuut voor het Koninkrijk art. 11; GW art. 97), verdediging van het Rijk; 2 verdediging van een gedaagde of verdachte in een burgerlijk of strafproces.


Definitief vonnis
Definitief vonnis, eindbeslissing waarin de rechter uitdrukkelijk en zonder voorbehoud zijn oordeel geeft omtrent een geschilpunt dat partijen verdeeld houdt; tegenstelling: preparatoir vonnis.


D'-gemeenten
D'-gemeenten (S. 1991, 449), decentralisatie en dereguleringsgemeenten. In 15 gemeenten is in 1989 een experiment gestart met minder rijkscontrole en toezicht op een aantal beleidsterreinen. Het D-project is geënt op de Scandinavische praktijk waar al langer wordt gewerkt met `vrijgemeenten'; zie Besluit D'-gemeenten en D'-provincies, S. 1991, 450.


Deken
Deken 1 voorzitter van de Nederlandse Orde van advocaten en van de Raad van toezicht in elk arrondissement (Advocatenwet 1952, S. 365 art. 18 e.v.); 2 (doyen) van het Corps Diplomatique in enige Regeringszetel de oudste vertegenwoordiger, naar anciënniteit, van de hoogste rang onder de vreemde diplomaten.


Dekkingskoop
Dekkingskoop (art. 7:37 BW), door een koper, bij tekortschieten van de verkoper, elders betrekken van goederen, ter beperking van de schade, welke door de wanprestatie van de verkoper zou ontstaan; ook: een verkoper doet, bij tekortschieten door de koper in zijn afnameplicht de verkochte waar van de hand aan een ander; het verschil tussen de eerst overeengekomen prijs en die van de ~ moet degene die tekort schoot als schadevergoeding betalen.


Delcredere
Delcredere 1 (art. 7:429, lid 2 BW), extra provisie voor een commissionair of handelsagent omdat hij krachtens een ~beding, gesloten met zijn principaal, moet instaan voor de gegoedheid van de door hem aangebrachte debiteur; de hoogte van zijn aansprakelijkheid is in beginsel beperkt tot de overeengekomen provisie, tenzij de tussenpersoon op eigen naam handelt of indien het ~ beding betrekking heeft op één bepaalde overeenkomst; 2 fiscaal: korting op de accijns van gedistilleerd toegestaan wegens gemis van rente e.d.


Delegatie
Delegatie 1 bestuursrecht (art. 1A. 1.2.1# Awb): het overdragen door een bestuursorgaan van zijn bevoegdheid tot het nemen van besluiten aan een ander, die deze onder eigen verantwoordelijkheid als eigen bevoegdheid uitoefent; in `overdragen' schuilt het verschil met attributie, omdat bij attributie een tevoren niet bestaande bevoegdheid door de wet wordt gecreëerd en vervolgens rechtstreeks aan een lichaam wordt toegekend,  Mandaat; 2 verbintenissenrecht (art. 6:155 BW): schuldoverneming, overzetting van een schuld van de oude schuldenaar op een nieuwe, met toestemming van de schuldeiser; brengt schuldvernieuwing mee, zie art. 6:160 BW); tegenstelling: expromissie.


De lege ferenda
De lege ferenda, volgens toekomstig recht, naar een nog niet geldende maar wel ontworpen of gewenste wet.


Delict
Delict 1 strafbaar feit, misdrijf, de dader is een delinkwent; vooral in samenstellingen:  Commuun ~,  Corpus delicti, Drukpersdelicten;  Economisch ~,  Gekwalificeerd ~,  Politiek ~;  Voortdurend ~;  Zedendelicten; 2 verbintenissenrecht: Onrechtmatige daad.


Delinkwent
Delinkwent, degene die een strafbare handeling verricht,  Delict.


Delimitatiecontract
Delimitatiecontract, contract afgesloten tussen de Staat der Nederlanden en oevereigenaren, waarbij in navolging van art. 109 Rivierenwet 1908 S. 339 de aangewassen grond tot een zekere grens aan de oevereigenaren wordt toegewezen terwijl zij bovendien een optie hebben op een daarnaast gelegen strook.


Deltawet grote rivieren
Deltawet grote rivieren (S. 1995, 210), bevat een bijzondere voorziening voor de versnelde uitvoering van werken tot versterking van enige dijkvakken langs Rijn en Maas, teneinde vertragingen door bezwaarprocedures binnen strakke grenzen te houden.


Demarcatie
Demarcatie, afbakening, begrenzing, demarcatielijn van een bezettingsgebied, invloedssfeer, doorgaans in een vreemd staatsgebied, de lijn die door geen der partijen overschreden mag worden.


Demonstratie, vrijheid van -
Demonstratie, vrijheid van  (art. 9 GW, Wet openbare manifestaties 1988, S. 157, art. 2 e.v.), recht om te betogen, grondrecht, onderdeel van de vrijheid van meningsuiting; in het algemeen is een kennisgeving aan de gemeente dat men een vergadering of betoging op een openbare plaats wil organiseren voldoende; de burgemeester kan aanwijzingen geven, maar de beperkingen van het recht tot het belijden van godsdienst of levensovertuiging en het recht tot vergadering en betoging kunnen slechts worden aangewend ter bescherming van de gezondheid, in het belang van het verkeer en ter bestrijding of voorkoming van wanordelijkheden; zie ook art. 10 EVRM, art. 19 BUPO.


Denaturalisatie
Denaturalisatie, annulering van naturalisatie van personen b.v. wegens achteraf gebleken verstrekte onjuiste gegevens of op grond van wantrouwen in de nationale gezindheid van genaturaliseerde ex-vijandelijke onderdanen.


Déni de justice
Déni de justice (art. 13 wet AB, Brv art. 844  852), rechtsweigering; elke weigering recht te spreken door een rechterlijk orgaan; meer speciaal: weigering een vreemdeling tot de nationale rechtbanken toe te laten ter handhaving van zijn rechten.


Departement
Departement, in ruime zin: ambtsgebied, onderdeel der regeringstaak toevertrouwd aan een minister, veelal bijgestaan door een of meer staatssecretarissen; ook: het geheel van de onder die minister ressorterende rijksdiensten; ook nog wel (verouderd) voor aanduiding van een ministerie (GW art. 44); met de administratieve leiding van een ~ is een secretaris-generaal belast.


Depot
Depot 1 merkenrecht (art. 3 e.v. Eenvormige Beneluxwet op de merken), inzenden van een merk aan het Bureau van de industriële eigendom (of aan een dienovereenkomstige instelling in een ander land) ter verzekering van het recht van uitsluitend gebruik daarvan; geeft een `Gedeponeerd handelsmerk'; 2 auteursrecht: ~ door een auteur van zijn werk bij het Copyright-office te Washington D.C. in geval van proces wegens inbreuk op auteursrecht, soms vereist door de Universele Auteursrechtconventie; 3 NV-recht: (art. 2:117 lid 3 BW), het in bewaring geven van de bewijsstukken van aandeelhouderschap, vereist voor het deelnemen aan een aandeelhoudersvergadering; 4 faillissementsrecht: (art. 183 Fw) neerleggen ter griffie van de door de rechter-commissaris goedgekeurde uitdelingslijst; 5 strafrecht: (Sv art. 167, lid 2, Sv art. 242, lid 2, Sv art. 253, lid 1), minder juist voor: sepot, niet-vervolgen van strafzaken door het OM.


Derde
Derde, buitenstaander, iedereen, die buiten een contractuele rechtsbetrekking staat, is ten aanzien van de (twee) partijen daarbij ~, zie bijvoorbeeld Brv Boek 2 titel 2 tweede afdeling; opschrift (art. 475 Brv).


Derde-beslagene
Derde-beslagene, of -gearresteerde (art. 475, e.v., art. 718 e.v. Brv), degene onder wie derden-arrest gelegd wordt.


Derden-arrest
Derden-arrest (Brv art. 475  479g en 718  723), beslag onder derden door een schuldeiser uit kracht van authentieke of onderhandse bescheiden op gelden of goederen, aan zijn schuldenaar verschuldigd of toebehorend, die onder derden berusten.


Derdenbeding
Derdenbeding (art. 6:253 BW), beding ten behoeve van een derde in een overeenkomst, hetwelk de derde door aanvaarding recht op nakoming geeft (art. 6:254 BW); het geldt als aanvaard indien de derde, nadat hij er kennis van gekregen heeft, het niet onverwijld heeft afgewezen (art. 6:253, lid 4 BW); vóór aanvaarding kan het beding nog worden herroepen (art. 6:253, lid 2 BW); door een eenzijdige verklaring van aanvaarding van een derdenbeding (gericht tot een van de beide andere betrokkenen) ontstaat een meerpartijenovereenkomst (art. 6:254, lid 1 BW).


Derdenbescherming
Derdenbescherming (art. 3:36 BW), beveiliging van een buitenstaander, die niet beter kan weten noch beter behoorde te weten (te goeder trouw is, zie art. 3:23 BW) tegen de kwalijke gevolgen van het afgaan op een bedrieglijke schijn; zie voor ~: bij ontoereikende volmacht: art. 3:61, lid 2 BW; tegen actio Pauliana: art. 3:45, lid 5 BW; tegen eigenaar ten gunste van bezitter: art. 3:118 BW: tegen onbevoegdheid pandgever: art. 3:238, 239, lid 4 BW; tegen onvolledigheid of onjuistheid van openbare registers: art. 3:23  26 BW; tegen opvordering door reclamant: art. 7:42 BW; tegen overdracht door beschikkingsonbevoegde echtgenoot: art. 3:86  88 BW; echtgenoot kan dan de gewraakte rechtshandeling vernietigen: art. 1:89, lid 2 BW.


Derden-beslag
Derden-beslag (art. 475  479g en 718  723 Brv),  Derden-arrest.


Derdenhypotheek
Derdenhypotheek (art. 3:233 BW), hypotheek gegeven door een ander dan de schuldenaar; indien voor eenzelfde vordering zowel goederen van de schuldenaar als van een derde zijn verpand of verhypothekeerd, kan de derde, wanneer de crediteur tot executie overgaat, verlangen dat de goederen van de schuldenaar mede in de verkoop worden begrepen en het eerst worden verkocht (art. 3:234 BW).


Derdenpand
Derdenpand (art. 3:233 BW), pand gegeven door een ander dan de schuldenaar; als voor eenzelfde vordering zowel goederen van de schuldenaar als van een derde zijn verpand of verhypothekeerd, kan de derde, indien de crediteur tot executie overgaat, verlangen dat de goederen van de schuldenaar mee in de verkoop worden begrepen en het eerst worden verkocht (art. 3:234 BW).


Derden-verzet
Derden-verzet (Brv art. 376  380), verzet van een derde tegen een vonnis tussen andere partijen waarbij zijn rechten zijn aangetast; rechtsmiddel dat aan een derde toekomt tegen een vonnis tussen anderen, waardoor hij in zijn rechten wordt of dreigt te worden benadeeld. Heeft het ingestelde rechtsmiddel succes dan wordt het vonnis alleen in zoverre herzien, als het de rechten van die derde benadeelt.


Derdenwerking
Derdenwerking, doorgaande werking van een recht of plicht; zij blijft niet beperkt tot betrokkenen maar gaat bijvoorbeeld ook over op rechtverkrijgenden onder bijzondere titel; een speciale vorm van ~ is de zakelijke werking.


Derde-pandhouder
Derde-pandhouder (art. 3:236, lid 1 BW), bij vuistpand: degene die in plaats van de pandhouder, ten behoeve van deze laatste het pand onder zich houdt en het slechts aan pandgever en pandhouder gezamenlijk mag teruggeven; hiermee is voldaan aan de eis van vuistpand, dat het pand onttrokken moet zijn aan de macht van de pandgever, maar niet in de macht van de pandhouder behoeft gebracht te worden.


Derde te goeder trouw
Derde te goeder trouw (BW art. 1:92 lid 2; 3:45, lid 5 e.a.), voor `goede trouw' zie: art. 3:11 BW;  Derdenbescherming.


Deregulering
Deregulering, een zodanige vereenvoudiging en verbetering van overheidsregels dat zij, onder handhaving van de beleidsdoelstellingen, voor burger, bedrijfsleven en overheid zelf, minder bezwarend zijn; ~ van overheidsregelingen, in het regeerakkoord van 1982 vastgelegd voornemen van de regering tot stroomlijning en vereenvoudiging van regelgeving. Een Commissie ~, de Commissie-Geelhoed, bracht daarover in 1984 een Eindbericht uit (Tweede Kamerstukken 1983  1984, 17 931 nr. 9); afgeschaft werden overbodige regels en voorschriften in het bouwproces terwijl ook de sociaal-economische wetgeving werd uitgevlooid op overbodige voorschriften.


Derivatieve verkrijging
Derivatieve verkrijging (art. 3:80, lid 1 BW), afgeleide verwerving van een goed; een rechthebbende die zijn recht van zijn rechtsvoorganger afleidt, verwerft dezelfde juridische positie ten aanzien van dat goed als zijn rechtsvoorganger; tegenstelling: originaire of oorspronkelijke verkrijging.


Derogatoire gewoonte
Derogatoire gewoonte, gewoonte die de toepasselijkheid van een wettelijke regel uitsluit.


Derogerende werking
Derogerende werking (art. 6:2 en 6:248 BW), of beperkende werking van de redelijkheid en billijkheid: terzijde stelling van tussen partijen geldende regel(s) op grond van de redelijkheid en billijkheid.


Dertiende penning, recht van de -
Dertiende penning, recht van de , uit het leenstelsel afkomstige erkenningsbelasting, oorspronkelijk een heerlijk recht (HR 9 juni 1843); het ~ dateert uit de 12e eeuw; de belasting was aan de leenheer verschuldigd door nieuwkomers in een bepaald gebied, die aldaar eigendoms- of andere gebruiksrechten hadden verworven; het ~ werd naderhand ten onrechte als een (zakelijk) recht op de grond beschouwd; het ~ komt thans nog voor in het noordwesten van de provincie Utrecht (o.a. te Abcoude) waarbij de koper bij verkoop van grond of van een gebruiksrecht daarop een dertiende gedeelte van de verkoopprijs of van de waarde van het gebruiksrecht aan een derde moet afstaan; opgeheven bij wet van 3 oktober 1984 (S. 443), de rechthebbenden zullen in een periode van 30 jaar schadeloos worden gesteld.


Désaveu
Désaveu (Brv art. 263  272), ontkentenis van gerechtelijke verrichtingen in een burgerlijk proces; desavouering van hetgeen een procureur in een procedure gedaan heeft. Ook: de ontkenning der wettigheid van een kind (art. 1:199  203 BW).


Descendent
Descendent (art. 4:899 e.v. BW), afstammeling, bloedverwant in de nederdalende lijn; tegenstelling: ascendent.


Descente
Descente (Brv art. 226), gerechtelijke plaatsopneming en bezichtiging; in strafzaken: schouw (art. 150, 193 e.v. en 318 Sv).


Desertie
Desertie 1 militair (Wetboek van Militair Strafrecht art. 100), ongeoorloofde afwezigheid bij, of onttrekking aan de dienst onder de in de wet gestelde kwalificaties; 2 schipper, ~ zeevaart (art. 390 Str), het zich door een schipper van een Nederlands vaartuig gedurende de reis opzettelijk aan het voeren van het vaartuig onttrekken, waardoor die gedraging de veiligheid van het schip, de opvarenden of de lading in gevaar brengt.


Desinvesteringsbijtelling
Desinvesteringsbijtelling (art. 11a, 11b Wet IB), bijtelling bij de winst van het percentage van de eerder genoten investeringsaftrek, berekend over de overdrachtsprijs, indien de goederen binnen vijf jaar nadat de investeringsaftrek werd genoten worden vervreemd;  WIR.


Deskundige
Deskundige, expert, die in rechte een verklaring aflegt omtrent hetgeen zijn wetenschap (ruim op te vatten) hem leert omtrent datgene wat aan zijn oordeel onderworpen is; enig bewijs van enige specifieke deskundigheid wordt van een ~ in ons land veelal niet gevraagd, met als uitzondering o.a. de ~ (accountant) tot onderzoek van de jaarrekening van een coöperatie of vennootschap (art. 2:393 BW), belast met onderzoek doen van een winst- en verliesrekening en balans (art. 2:393 BW); 1 civiel proces: aanwijzing en functie zie: Brv art. 221  225; een ~ is verplicht de opdracht onpartijdig en naar beste weten te volbrengen (art. 227 e.v. Brv); 2 strafproces: de ~ in strafzaken wordt door de rechter benoemd (Sv art. 227  236) en moet onder ede verklaren dat hij zijn taak naar zijn geweten zal vervullen; zijn deskundigen het onderling oneens, dan kan een superdeskundige aangewezen worden (Sv art. 296, 343); 3 bestuursrechtspraak (art. 8:47 Awb), eventueel een arts (art. 8:48) die de plaats inneemt van de vroegere medische deskundige; 4 scheepvaart: in een avarij-grosse zaak is de ~ een dispacheur (art. 8:610  613 BW),  Contra-expert,  expertise,  schouw.


Destructiewet
Destructiewet (S. 1995, 177), voorziet in de verwerking, vernietiging, onschadelijkmaking e.d. van gestorven dieren en dierlijk afval indien zij een gevaar voor de gezondheid kunnen opleveren.


Detachering
Detachering (art. 14, lid 1 sub a EEG-verordening van 14 juni 1971, 1408/71, herplaatst in PB EG 1992, C325), betreffende de toe te passen sociale wetgeving; op degene die op het grondgebied van een Lid-Staat werkzaamheden in loondienst uitoefent, is de wetgeving van die Staat van toepassing, zelfs indien de zetel van de onderneming of het domicilie van de werkgever bij wie hij werkzaam is, zich bevindt op het grondgebied van een andere Lid-Staat (werklandbeginsel); is er evenwel sprake van een tijdelijke ~ (<= 12 maanden) op het territoir van een andere Lid-Staat dan blijft de wetgeving van het werkland van toepassing; wegens onvoorziene omstandigheden kan deze periode voor hooguit twaalf maanden worden verlengd.


Detentie
Detentie 1 strafrechtelijke en politionele vrijheidsbeneming: onderscheiden in a preventieve ~, inverzekeringstelling en voorlopige hechtenis; b ~ als straf, gevangenisstraf; 2 militaire ~: hoofdstraf in het militaire strafrecht, overeenkomende met hechtenis in het burgerlijk strafrecht (Wetboek van Militair Str, art. 6, 12); 3 burgerlijk recht: het houden van een goed door een detentor voor een ander, de laatste is doorgaans dan middellijk bezitter (art. 3:107, lid 4 BW), hij bezit door middel van een houder of detentor.


Detentor
Detentor (art. 3:107, lid 4 BW), in tegenstelling tot de bezitter degene die niet voor zichzelf maar voor een ander houdt; houderschap is doorgaans onmiddellijk (de houder houdt het goed zelf onder zich), maar kan ook middellijk zijn (de houder bedient zich voor zijn houderschap van een `onder'- houder; een ~ kan niet tevens bezitter zijn,  Houder.


Determinisme
Determinisme, leer dat het menselijk handelen niet voortkomt uit een vrij wilsbesluit,  maar wordt bepaald door externe factoren, zoals aanleg, karakter en milieu; hiertegenover staat het indeterminisme, het menselijk gedrag wordt door de eigen motivatie bepaald; de opvattingen over doel en wezen van straffen worden in beslissende mate beïnvloed door de aangehangen leer.


Détournement de pouvoir
Détournement de pouvoir (art. 3:3 Awb), misbruik van bevoegdheid door een overheidsorgaan, de overheid gebruikt de haar gegeven bevoegdheid voor een ander doel, dan waarvoor zij gegeven is (b.v. reorganisatie van een diensttak om een ambtenaar kwijt te raken); hoewel ~ strijdig is met de beginselen van behoorlijk bestuur wordt het op historische gronden veelal apart genoemd.


Deugdelijk merk
Deugdelijk merk, merk geschikt om te dienen ter onderscheiding van de waren van een onderneming c.q. bij een collectief merk om een of meer gemeenschappelijke kenmerken te onderscheiden van waren afkomstig van verschillende ondernemingen.


Deurwaarder
Deurwaarder, minder juiste term voor gerechtsdeurwaarder,  zie Deurwaardersreglement, S. 1960, 562; ook belastingdeurwaarder, rijksambtenaar belast met het doen van aanmaningen, exploten en executies op fiscaal gebied; provincie (Provinciewet art. 234) en gemeente (Gemeentewet art. 232) hebben eigen deurwaarders.


Deviatie
Deviatie (WvK art. 638, 639, 641, 689), willekeurige afwijking van de vastgestelde of gebruikelijke route van een schip, waardoor (art. 638 WvK) de verzekering op schip en lading eindigt.


Devolutief
Devolutief, afwentelend: de volledige overgang van de behandeling van een zaak op een andere (hogere) instantie tengevolge hebbend; devolutieve rechtsmiddelen zijn: hoger beroep, herziening; niet-devolutief is het verzet.


Dicta et promissa
Dicta et promissa (art. 7:18 BW) aan een verkochte zaak (met name door de reclame ervoor) uitdrukkelijk toegezegde eigenschappen.


Dictum
Dictum (art. 59 Brv, lid 1 sub 3°, slotwoorden) beslissing of dispositief, voorafgegaan door overwegingen ten aanzien van de feiten en ten aanzien van het recht.


Diefstal
Diefstal 1 commuun delict (Str art. 310  314), wegnemen van enig goed, dat geheel of ten dele aan een ander toebehoort, met het oogmerk om het zich wederrechtelijk toe te eigenen; gekwalificeerde ~: de ~ met braak of met valse sleutels, ~ door twee of meer verenigde personen, ~ gepaard met geweld; 2 militair delict (Wetboek van Militair Str art. 154), ~, gepleegd door aan de militaire rechtsmacht onderworpen personen, onder bepaalde kwalificaties als afzonderlijk militair misdrijf strafbaar gesteld.


Dieet, extra uitgaven voor -
Dieet, extra uitgaven voor  (Uitvoeringsregeling Wet IB 1990, art. 11), voor bepaalde diëten mogen forfaitaire bedragen worden afgetrokken.


Dienaar
Dienaar (Sv) ~ van politie: ambtenaar van politie; ~ der openbare macht (Sv art. 556), ambtenaar van politie, of militair.


Dienend erf
Dienend erf (art. 5:70 BW),  Erfdienstbaarheid.


Dienende dag
Dienende dag, de dag, termijn die voor de behandeling van een zaak voor een gerecht is aangewezen. Een zaak `dient' op de dienende dag.


Dienst
Dienst, 1 publiekrechtelijk: openbare ~, publieke ~; in het algemeen: het geheel der overheidsorganen met alle daarin werkzame personen (subjectief); de uitoefening van de taak der staats- en andere openbare instellingen (objectief); zaken bestemd voor de openbare ~:  Domein, publiek; 2 bestuursrechtelijk: tak van bestuurszorg voorzien van een eigen comptabele ~ en onder een eigen directie op een nauwkeurig afgegrensd terrein (veelal van technische aard) werkzaam (Comptabiliteitswet S. 1992, 351 art. 70 e.v. enz.); de niet op het maken van winst gerichte, niet op economisch gebied werkzame ~ onderscheidt zich in deze opzichten van het overheidsbedrijf; 3 militaire ~, vervulling van de dienstplicht; 4 comptabiliteitsjaar, dienstjaar, in het geldelijke beheer van openbare lichamen; 5 ~ Collectieve Arbeidsvoorwaarden, (art. 4, lid 4 Wet op de loonvorming), dienstonderdeel van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid belast met het verrichten van beleidsvoorbereidende en -informatieve werkzaamheden ten behoeve van de Minister, alsook met onder meer: a het namens de Minister registreren van afgesloten en aangemelde c.a.o.'s als bedoeld in art. 4, lid 2, van de Wet op de loonvorming (S. 1970, 69); b het verrichten van werkzaamheden met betrekking tot de toepassing en de uitvoering van art. 2 van de Wet op het algemeen verbindend en het onverbindend verklaren van bepalingen van collectieve arbeidsovereenkomsten (S. 1937, 801), art. 5, lid 1, en 6, lid 1, van de Wet op de loonvorming en artikel 8, derde lid, van het Buitengewoon Besluit Arbeidsverhoudingen 1945 (BBA) 1945 S. F. 214).


Dienstbaarheid, persoonlijke
Dienstbaarheid, persoonlijke (art. 1:1 BW), (onder)horigheid aan een ander, inbreuk makend op de staatkundige en burgerlijke vrijheid, ~ is ten onzent uitgesloten; zie EVRM art. 4, BUPO art. 8); een dienstbetrekking voor het leven is dan ook van de kant van de werknemer desondanks opzegbaar (art. 7A: 1639v BW).


Dienstbetoon
Dienstbetoon (7:400 e.v.)  Opdracht


Dienstbetrekking
Dienstbetrekking 1 arbeidsrecht (art. 1639e e.v. BW) gezagsverhouding die door een arbeidsovereenkomst tussen werkgever en werknemer ontstaat (art. 7A:1637a BW); duurverhouding, in beginsel voor onbepaalde tijd, die eindigt door opzegging (art. 7A:1639g BW) of door ontbinding van de arbeidsovereenkomst waaruit de dienstbetrekking voortvloeit (art. 7A: 1639w, 1639x BW); zie voor: beëindiging van de ~: 7A: 1639e e.v. BW, art. 6 BBA, bij faillissement en surséance van betaling: art. 40, 239 Fw; concurrentiebeding bij ~: art. 7A:1637x BW; ~ aangegaan ten behoeve van de huishouding: art. 1:85, 6:170 lid 2 BW; ~ met minderjarige: art. 7A: 1637g e.v. BW; duur ~: art. 7A:1639e e.v. BW; gelijke behandeling: art. 7A: 1637ij BW; gewichtige reden voor ontbinding arbeidsovereenkomst: art. 7A:1639w BW; herstel ~: art. 7A:1639t BW; kennelijk onredelijke beëindiging: art. 7A:1639s BW; loon in ~: art. 7A: 1637o e.v., 1638h e.v.; ontslagverbod bij huwelijk, ziekte, zwangerschap e.a: art. 7A:1639e, 1639h, 1639o BW; opzegdag: art. 7A:1639h, lid 1 BW; opzegging ~: art. 7A:1639g BW; opzeggingstermijn: art. 7A:1639i e.v. BW. proeftijd: art. 7A:1639n BW; reglement: art. 7A:1637j BW; zie ook Buitengewoon Besluit Arbeidsverhoudingen 1944 S. E52); 2 fiscaal: fictieve ~: zie art. 4 Wet LB; voor de inkomstenbelasting: art. 22 Wet IB; voor de loonbelasting: art. 2 e.v. Uitvoeringsbesluit LB 1965; 3 Sociale zekerheidswetgeving: Besluit tot aanwijzing gevallen waarin arbeidsverhouding als ~ wordt beschouwd (Besluit van 24-12-1986, S. 1986, 655).


Dienstbevel
Dienstbevel (Wb van Militair Str art. 125  134), bevel dat enig (militair) dienstbelang betreft en gegeven werd door een daartoe bevoegde meerdere aan een mindere.


Dienstcommissie
Dienstcommissie, commissie ingesteld bij de overheid overeenkomstig de art. 123  128a van het Algemeen Rijksambtenarenreglement (S. 1931, 248) zoals gewijzigd bij K.B. van 13 sept. 1982 S. 526; de taak van een ~ is vergelijkbaar met een ondernemingsraad in het bedrijfsleven; de ~ wordt op termijn opgeheven, omdat het overheidspersoneel onder werking van de WOR is gebracht (art. 1 sub c. WOR, S. 1995, 231).


Diensten
Diensten (BW art. 7:400 e.v.),  opdracht.


Dienstjaar
Dienstjaar 1 overheidsdienst (Comptabiliteitswet art. 4), tijdperk waarop de begroting en rekening van openbare lichamen betrekking hebben, samenvallend met het kalenderjaar; 2 in het particuliere bedrijf: boekjaar (art. 2:10a BW); 3 anciënniteit, periode die iemand in dienst geweest is, hetzij als ambtenaar, hetzij als werknemer; van belang voor de bepaling van pensioenen, Werkloosheids- en WAO-uitkeringen en dergelijke en voor de berekening van de opzegtermijn bij een dienstbetrekking (BW art. 7A:1639j e.v.).


Dienstjubileum
Dienstjubileum, extraatjes ter gelegenheid van  (art. 11, lid 1, letters p en q, Wet LB), tweemaal tijdens iemands loopbaan mag hem belastingvrij een maandloon extra worden gegeven en wel ter gelegenheid van het bereiken van een diensttijd van ten minste 25 jaar en van ten minste 40 jaar; bovendien mag ter gelegenheid van deze en andere dienstjubilea een belastingvrij geschenk worden gegeven, waarbij evenwel het jaarmaximum aan geschenken van ƒ300, niet mag worden overschreden, behoudens het geval dat geschenken in hoofdzaak een ideële waarde hebben, zoals een horloge met inscriptie.


Dienstmerk
Dienstmerk, merk of teken ter onderscheiding van diensten b.v. NS voor Nederlandse Spoorwegen,  Benelux-merkenwet (Trb. 1962, 58, 1974, 216, Protocol van Brussel van 10 november 1983, goedkeuringswet S. 1984, 481); bescherming van het ~ ontstaat door depot van het ~ bij het Benelux Merken Bureau, en duurt tien jaar.


Dienstplicht
Dienstplicht (GW art. 97), de verpliching tot militaire dienst krachtens oproeping of vrijwillige dienstneming (Dienstplichtwet S. 1948 I 284); bij S. 1995, 401 is de opkomstplicht evenwel vervallen.


Diensttijd
Diensttijd,  Dienstjaar,  Dienstjubileum


Dienstverlening
Dienstverlening (Str art. 9, lid 1 sub a, 3° en art. 22b  j), wettelijke term: het verrichten van onbetaalde arbeid ten algemenen nutte; alternatieve strafrechtelijke sanctie bestaande in het op basis van een overeenkomst verrichten van onbetaalde arbeid ten algemenen nutte; ~ kan worden opgelegd in plaats van een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf van niet meer dan 6 maanden of in plaats van een vrijheidsstraf waarvan het onvoorwaardelijk ten uitvoer te leggen gedeelte niet meer dan 6 maanden bedraagt. Het aantal uren te verrichten arbeid bedraagt ten hoogste 240. De verdachte dient zelf een aanbod tot ~ te doen met de aard van de door hem te verrichten werkzaamheden.


Dienstvoorschrift
Dienstvoorschrift, 1 voorschrift voor de ambtelijke dienst; 2 militair misdrijf (Wb.  van Militair Strafrecht art. 135  138) het opzettelijk of culpoos niet-opvolgen van een bij of krachtens algemene maatregel van (rijks)bestuur gegeven schriftelijk besluit van algemene strekking dat enig militair dienstbelang betreft en een tot militairen gericht ge- of verbod bevat.


Dienstweigering
Dienstweigering (staking) 1 ~ door ambtenaren: (art. 8, lid 2 Internationaal verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten) in beginsel geoorloofd, maar het stakingsrecht kan door de overheid aan banden worden gelegd; 2 ~ door militairen: militair misdrijf, opzettelijk weigeren of nalaten iedere dienst te verrichten (art. 139 Wetboek van Militair Strafrecht); ook het weigeren door een dienstplichtige aan zijn militaire verplichingen te voldoen; zie ook de Wet gewetensbezwaren militaire dienst 1962 S. 370 en het Besluit gewetensbezwaren militaire dienst 1964 S. 404; 3 ~ door schepelingen (WvK art. 423), ~, ongeoorloofd passagieren, te laat aan boord terugkomen, onbehoorlijke takvervulling e.d. kan door de kapitein met een boete worden afgedaan ter hoogte van maximaal tien dagen gage;  4 ~ door opvarenden (Str art. 400), scheepvaartmisdrijf, het niet nakomen van een bevel, gegeven door de kapitein in het belang van den veiligheid aan boord.


Dienstwoning
Dienstwoning 1 huurbescherming: woning door de werkgever aan de arbeider ter bewoning aangewezen met het oog op de aard van de door deze te verrichten arbeid zodat het wonen in de ~ behoort tot de voor de werknemer uit zijn dienstverband voortvloeiende verplichingen (H.R. 17 maart 1961, N.J. 1961, 237) en het recht op gebruik eindigt met het einde van de dienstbetrekking; 2 fiscaal, vorm van loon in natura (art. 7A:1637p BW) voor loon- en inkomstenbelasting wordt de waarde van de dienstwoning gesteld op de economische huurprijs voor een soortgelijke woning, die bij het in geld vastgestelde loon wordt opgeteld.


Dier
Dier 1 goederenrecht: a roerende zaak (art. 3:2 en 3 lid 2 BW), mits voor menselijke beheersing vatbaar (dus niet een bacterie, virus); onderscheiden in tamme (die door een eigenaar beheerst worden) en (ver)wilde(rde) dieren, die aan niemand toebehoren (art. 5:19 BW) en derhalve vatbaar zijn voor inbezitneming (art. 3:113 BW) en eigendomsverkrijging (art. 5:4 BW), ongeacht het antwoord op de vraag of de toeëigenaar gerechtigd is tot toeëigening, zoals de wild- en visstroper; b weggelopen ~: (art. 5:23 BW): de eigenaar van een ~, dat anders dan door opzet of grove nalatigheid ontsnapt is, heeft, na toestemming te hebben gekregen, het recht op andermans grond zijn ~ op te sporen en weg te voeren; de schade daarbij aangericht moet hij vergoeden; heeft een ~, toen het niet onder toezicht stond, schade aangericht, dan is de bezitter daarvoor, behoudens in geval hij een rechtvaardigingsgrond heeft, aansprakelijk (risico-aansprakelijkheid, art. 6:179 BW); een aangelopen ~ is een onbeheerde zaak; van de vondst moet met bekwame spoed aangifte worden gedaan bij de daartoe in de gemeente aangewezen ambtenaar (art. 5:5 BW); de vinder kan het ~ aan enige gemeente in bewaring geven; doet hij zulks niet dan is hij verplicht zelf voor het dier te zorgen (zaakwaarneming, art. 6:198 BW); voor de daarvoor gemaakte kosten is de eigenaar van het ~ aansprakelijk (art. 6:200 BW), waarvoor de vinder een retentierecht heeft (art. 5:10 BW); 2 strafrecht, a misdrijf: het af- of wegmaken van een ~ (Str art. 350, lid 2) het opzettelijk en wederrechtelijk doden, beschadigen of wegmaken van een ~, dat geheel of ten dele aan een ander toebehoort; b overtreding (art. 425 sub 1° Str) aanhitsen van een ~ of een ~ dat men onder zijn hoede heeft, niet terughouden, wanneer dat een mens aanvalt of (sub 2°) het onvoldoende zorgen voor het onschadelijk blijven van een gevaarlijk ~ (in deze laatste gevallen is de bezitter van het ~, omdat hij het ~ in zijn macht heeft, civielrechtelijk aansprakelijk op grond van art. 6:165 BW en niet op grond van art. 6:179 BW); 3 gezondheid en welzijn van dieren: zie Gezondheids- en welzijnswet voor dieren S. 1992, 585, verbiedt: couperen van staarten bij rashonden (art. 40 e.v); dierengevechten (art. 61, lid 1); dierenmishandeling (art. 36 e.v.); doden van dieren (art. 43 e.v.); verloten van dieren (ibidem art. 57); geeft regels omtrent: biotechnologie (art. 66 e.v.); huisvesting van dieren (art. 45 e.v.); weren van besmettelijke dierziekten (art. 10 e.v.); en bij AMvB worden nadere regels gesteld o.a. voor het fokken met dieren (art. 55, 75 e.v.), het vervoer van dieren (art. 58, zie Besluit dierenvervoer 1994, S. 1994, 806); wedstrijden met dieren (art. 61 e.v.); 4 ~ in het wegverkeer (art. 185, lid 4 WvW 1994), de omkeerregel van art. 185 WvW geldt niet voor het geval een aanrijding heeft plaats gevonden met een loslopend ~; in beginsel is de bezitter van het ~ aansprakelijk (art. 6:179 BW); in het wild levende dieren (overstekend wild!) zijn niemands bezit zodat in beginsel geen verhaal op enige bezitter mogelijk is (cf. art. 5:19 BW).


Diergeneeskunde
Diergeneeskunde, de uitoefening van de ~ is geregeld in de Wet op de uitoefening van de ~ 1990 (S. 1990, 214).


Dilatoir
Dilatoir, dilatoire exceptie, verweermiddel gericht op uitstel, bijvoorbeeld omdat de gedaagde zich beroept op zijn recht als erfgenaam zich gedurende een zekere tijd te beraden (art. 4:1072 BW), in tegenstelling tot de declinatoire exceptie, die bijvoorbeeld de bevoegdheid van de rechter betwist.


Diligentia
Diligentia, Romeins-rechtelijke term voor zorg, zorgvuldigheid, die de schuldenaar bij de nakoming van zijn verbintenis aan de dag moet leggen; het te kort schieten in ~ vormt de culpa (schuld).


Dingtalen
Dingtalen, het geheel van de door de partijen in een burgerlijk proces aan de rechter voorgelegde schrifturen; conclusies met bijlagen; speciaal de schriftelijke ~: procesconclusies, als tegengesteld tot het door de partijen mondeling aangevoerde.


Diplomatie
Diplomatie, het ambtelijke, officiële verkeer tussen staten en regeringen; het geheel van de daartoe behorende ambtenaren. Corps diplomatique: het geheel van de vreemde vertegenwoordigers bij een bepaalde regering, en het geheel der diplomatieke ambtenaren van een bepaalde regering; de diplomatieke taal is zowel Engels als Frans; veel staten sluiten verdragen in de talen van beide verdragstaten; beide teksten zijn dan authentiek, hetgeen bij niet volkomen gelijke betekenis tot moeilijkheden kan leiden; diplomatieke voorrechten, voorrechten, toekomend aan de leden van het corps diplomatique, zij genieten exterritorialiteit, welke omvat onschendbaarheid van hun persoon, hun woning en hun correspondentie; hun persoonlijke onschendbaarheid houdt tevens in dat zij niet onderworpen zijn aan de plaatselijke rechtspraak, verhoogde bescherming genieten tegen gevaar voor hun persoon en goederen, en vrijgesteld zijn van alle directe belastingen.


Diplonapping
Diplonapping, ontvoering van diplomaten; zie Verdrag van New York van 14 december 1973 inzake de voorkoming en bestraffing van misdrijven tegen internationaal beschermde personen met inbegrip van diplomaten (Trb. 1981, 69); zie ook art. 282a Str.


Direct applicability
Direct applicability (art.189, lid 2 EG-verdrag), rechtstreekse toepasselijkheid, geeft aan dat een EG-verordening zonder meer gaat deel uitmaken van het nationale recht, ook al ontbreekt daarin een implementerende wetgeving; het gaat hierover het antwoord op de vraag of een supra-nationale regeling van rechtswege tot de nationale rechtsbronnen der Lid-Staten gaat behoren, zodat een transformatiewet niet vereist is; dit afgezien van het antwoord op de vraag of zij zich daarbinnen zonder meer voor directe aanwending leent; ~ wordt in de literatuur veelal onderscheiden van Direct effect, dat het vermogen van een supranationale regeling aangeeft, rechten te scheppen, waarop een burger voor het nationale gerecht een beroep kan doen.


Direct effectief
Direct effectief (art. 93 GW), rechtstreeks werkend, geeft aan dat een burger voor zijn nationale gerecht een beroep kan doen op een bepaling van internationaal recht; volgens onze grondwet hebben bepalingen van internationale verdragen en besluiten van internationale organisaties, die naar haar inhoud een ieder kunnen binden, hier te lande ogenblikkelijk bindendekracht, nadat zij zijn bekend gemaakt; het `kunnen binden' is afhankelijk van de inhoud van de bepaling, die moet een `clear, immediate and unconditional obligation' inhouden; ~ hangt derhalve nauw samen met de uitleg van de regel van internationaal recht; voor EU-regels heeft uiteindelijk hier het Hof van Justitie van de EU het laatste woord; ~ wordt in de literatuur onderscheiden van Direct applicable, dat dan de rechtstreekse doorwerking van EG-verordeningen en -richtlijnen in het nationale recht aangeeft.


Directe verkrijgingsleer
Directe verkrijgingsleer (art. 3:110 BW),  een vertegenwoordiger die op grond van een rechtsverhouding voor de vertegenwoordigde verkrijgt, wordt, zodra hij de goederen ontvangt, houder voor de vertegenwoordigde (die bezitter en eigenaar wordt), zodat de vertegenwoordiger het ontvangene niet behoeft door te leveren aan de vertegenwoordigde (de door de wet niet gevolgde doorleveringsleer).


Directe vertegenwoordiging
Directe vertegenwoordiging (art. 3:60, lid 1 BW), vertegenwoordiging door het handelen op naam en voor rekening van de vertegenwoordigde  middellijke vertegenwoordiging.


Directe werking
Directe werking (art. 93 GW), self-executing, gezegd van een ieder verbindende verdragsbepaling,  Direct effectief.


Directeur gerechtelijke ondersteuning
Directeur gerechtelijke ondersteuning, manager, verantwoordelijk voor het beheer van alle gerechtelijke diensten in een arrondissement. Hij is verantwoordelijk voor de besteding van de financiële en overige materiële middelen en voor het personeelsbeheer.


Directie
Directie, gangbare benaming voor het bestuur van een naamloze vennootschap (art. 2:129  152 en 2:239  262 BW).


Disciplinaire sancties
Disciplinaire sancties, tuchtrecht, straffen en maatregelen die gesteld zijn op het overtreden van normen in een bepaalde kring door tot die kring behorende personen, zoals in de Wet militair tuchtrecht, in de Gevangenismaatregel voor de gevangenisbewoners, en ook in meer particuliere kringen: de advocatuur, de accountants, de journalisten en de beroepen in de gezondheidszorg.


Disconto
Disconto (WvK, art. 147, lid 2), aftrek toegepast op de waarde van een wissel of ander handelspapier voor de vervaldag, berekend naar het tijdsverloop; zowel bij vrijwillige overdracht (endossement) als in geval van regres.


Discretionaire bevoegdheid
Discretionaire bevoegdheid, de ruimte die ter discretie van de rechter staat, vrije beslissingsruimte.


Discriminatie
Discriminatie (art. 1 GW, 90quater Str), elke vorm van onderscheid, elke uitsluiting, beperking of voorkeur, die ten doel heeft of ten gevolge kan hebben, dat de erkenning, het genot of de uitoefening op voet van gelijkheid van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden op politiek, economisch, sociaal of cultureel terrein of op andere terreinen van het openbare leven, wordt teniet gedaan of aangetast; zie voor: aanzetten tot ~: art. 137d Str; deelnemen aan discriminatoire activiteiten: art. 137f Str; ~ in ambt, beroep of bedrijf: art. 137g en 429quater Str; discriminatoir beding a in arbeidsovereenkomst: art. 1, lid 3 Wet op de CAO, b in mededingingsregeling: art, 9a Wet economische mededinging; steunverlening aan ~ art. 137f Str; verspreiden van discriminerende uitlating: art. 137e Str;  Gelijke behandeling;  Positieve ~.


Disculpatie
Disculpatie verontschuldiging (art. 6:169, lid 2 BW e.a.), mogelijkheid van degene die voor iets of iemand wettelijk aansprakelijk is om zich vrij te pleiten door aan te tonen dat hem in casu niets kan worden verweten; soms wordt, minder juist, ook wel van ~ gesproken in gevallen waarin de aangesprokene zich niet kan vrijpleiten door het bewijs van afwezigheid van schuld, maar door overmacht te bewijzen.


Dismembratio
Dismembratio, staatsvorming op gebied van een ten onder gegane staat; ~ doet zich o.a. voor wanneer een staat uiteenvalt in een aantal andere, die geen van alle als voortzetting van de oude staat zijn te beschouwen. Columbia splitste zich in 1832 in Venezuela, Ecuador en Nieuw-Granada; deze laatste staat nam in 1863 weer de naam Columbia aan.


Dispache
Dispache (art. 8:610  613 BW), avarij-rekening; het opmaken en bepalen van de avarij-grosse.


Dispensatie
Dispensatie, vrijstelling, ontheffing voor uitzonderingsgevallen van wets-, wettelijke en kerkelijke bepalingen; bij ~ wordt toegestaan hetgeen de wetgever in het algemeen wenst te verbieden in tegenstelling tot: ontheffing, vergunning; ~ van huwelijksbeletsel (art. 1:31 lid 3 en 41 lid 2 BW), waar van ontheffing wordt gesproken.


Dispositie
Dispositie (Wet AB art. 12), algemene ~ of reglement: besluit van algemene strekking, wetgeving in materiële zin.


Distorsie
Distorsie (art. 101 EG-verdrag), verstoring van de concurrentieverhouding door vervalsing van de mededingingsvoorwaarden op de gemeenschappelijke markt.


Distributie
Distributie 1 rechtvaardige verdeling van consumptiegoederen van overheidswege in tijden van schaarste en crisis (Distributiewet 1939 S. 633); 2 ~ van rechtsmacht, verdeling naar de betrekkelijke (relatieve) bevoegdheid van de gerechten van enigerlei instantie (relatieve competentie), in tegenstelling tot attributie van rechtsmacht.


Distributieovereenkomst
Distributieovereenkomst, overeenkomst tussen producent en distributeur, gesloten als zelfstandige handelspartners en van algemeen strategische (marketing) aard, waarin een samenstel van contracten van bilaterale aard is ingebed.


Dividend
Dividend (art. 2:105 en 216 BW), winstuitdeling over de aandeelhouders van een naamloze vennootschap of besloten vennootschap.


Dividendbelasting
Dividendbelasting (Wet van 23 december 1965, S. 621, art. 1), inhouding van 25% op dividenduitkeringen door binnen Nederland gevestigde naamloze vennootschappen met een in aandelen verdeeld kapitaal.


Dividendvrijstelling
Dividendvrijstelling (art. 47b Wet IB), vrijstelling in de inkomstenbelasting, op grond waarvan de inkomsten uit dividend tot ƒ1000, (voor gehuwden: ƒ2000,) zijn vrijgesteld; voor dividenden afkomstig van aangewezen participatiemaatschappijen is de vrijstelling verhoogd tot ƒ2000, (voor gehuwden ƒ4000,).


DNA-onderzoek
DNA-onderzoek 1 strafzaken (Sv art. 151, 195a, 195b en 195d): bij verdachte onder bepaalde voorwaarden toegestaan op bloed, haarwortels, sperma en wangslijm; 2 afstammingsrecht; bewijs van het verwekkerschap mag met alle middelen worden bewezen, dus ook door ~ van bloed; zie: art. 1:394, lid 4 sub b BW.


Do ut des
Do ut des, ik presteer, opdat ook gij presteren zult; grondslag van de wederkerige overeenkomst (art. 6:261 BW).


Dochtermaatschappij
Dochtermaatschappij (art. 2:24a, 396  398 BW), onderneming waarvan meer dan de helft van de aandelen dan wel meer dan de helft van de zeggenschap over het bestuur in handen is van een moedermaatschappij.


Dochterrechten
Dochterrechten,  Moederrechten en dochterrechten.


Doctrine
Doctrine, rechtsleer, gebruikt in tegenstelling tot de rechtspraak, de jurisprudentie; de door de auteurs, de hand- en leerboeken voorgestane en ontwikkelde leer.


Document
Document 1 het in rechte overgelegde bewijsstuk (Brv art. 147  149); 2 handelspapier, zoals ceel, cognossement, vrachtbrief) recht gevende op bepaalde hoeveelheden roerende goederen, door middel waarvan de levering van zodanige goederen geschiedt.


Documentair krediet
Documentair krediet, documentair accreditief, overeenkomst waarbij tegen afgifte van de voorgeschreven documenten een bank in opdracht van een cliënt op zich neemt betalingen te verrichten aan of aan de order van een derde (de begunstigde) of door deze getrokken wissel(s) te betalen of te accepteren of dit een andere bank laat doen.


Doel
Doel (art. 2:7 BW), van rechtspersoon, het in de statuten genoemd werkterrein.


Doelcorporatie
Doelcorporatie, openbare instelling ter behartiging van bepaald aangewezen belangen, bijvoorbeeld het waterschap, in tegenstelling tot een openbare instelling van algemene aard (provincie, gemeente), waarvan het bevoegdheidsterrein territoriaal en negatief begrensd is; een ~ met publieke bevoegdheid kan worden ingesteld krachtens art. 134 GW; Gemeenschappelijke regeling.


Doelmatigheidstoetsing
Doelmatigheidstoetsing, toetsing op de beleidsaspecten van de (overheids)beslissing in tegenstelling tot de rechtmatigheidstoetsing.


Doeloverschrijding
Doeloverschrijding (art. 2:7 BW), door rechtspersoon; intern kan degene die zich daaraan schuldig maakte door de organen van de rechtspersoon ter verantwoording worden geroepen; een rechtspersoon kan evenwel slechts in bijzondere gevallen (bijvoorbeeld wanneer bestuurders gemene zaak maakten met derden) wegens ~ tegen derden optreden door een door een derde met de rechtspersoon verrichte rechtshandeling wegens ~ te vernietigen.


Doelvermogen
Doelvermogen (art. 2, lid 1 sub c AWR), subjectloos vermogen afgezonderd tot een bepaalde bestemming; hetzij met rechtspersoonlijkheid (stichting), hetzij daar zonder (fonds).


Doen plegen
Doen plegen (Str art. 47, lid 1 sub 1°), van een strafbaar feit, vorm van daderschap, aanwezig bij het inschakelen van een niet-strafbare materiële dader, zoals degene bij wie verwijtbaarheid of een bepaalde, voor het plegen van het strafbaar feit vereiste, hoedanigheid ontbreekt, zoals strafrechtelijke meerderjarigheid, zulks in tegenstelling tot medeplegen.


Dogmatische rechtswetenschap
Dogmatische rechtswetenschap, dat deel der rechtswetenschap dat zich ten doel stelt het onderlinge verband van de rechtsregels op te sporen, ze in een systeem te brengen en daaruit nieuwe regels en oplossingen voor bepaalde gevallen af te leiden.


Dolus
Dolus, opzet, kwade trouw; ~ eventualis: voorwaardelijk opzet; ~ premeditatus: voorbedachte raad, in tegenstelling tot ~ repentinus of ~ impetus: onmiddellijke, spontane opzet; doleus, opzettelijk als tegenstelling tot culpoos.


Domaniaal
Domaniaal, tot het domein behorend; ~ beginsel (mijnrecht): de eigenaar van de bovengrond is civielrechtelijk eigenaar van de aardlagen onder de bovengrond (art. 5:20, 21 BW) maar de mijnwetgeving gaat uit van het ~ beginsel, dat wil zeggen dat het recht tot exploitatie bij de staat berust, die dat recht bij concessie aan anderen kan toekennen; mijnen behoren derhalve tot het domein van de staat.


Domein
Domein, staatsdomein: onroerende zaken aan de staat behorend en door hem te eigen bate als rentegevend goed beheerd; niet direct of niet in de eerste plaats bestemd voor de uitoefening van de staatstaak; 1 kroondomein: eigendom van de staat, waarvan de opbrengst aan de koning is toegekend (GW art. 40); 2 publiek ~: onroerende zaken die aan de staat (en aan andere openbare lichamen) toebehoren en voor het algemeen nut bestemd zijn, in tegenstelling tot het eigenlijke ~ (staatsdomein, kroondomein); de leer van het publiek ~ beschouwt de daaronder vallende zaken in beginsel als zaken buiten de handel, zodat zij niet vatbaar zijn voor beslag; Dienst der domeinen, overheidsdienst die zich bezig houdt met het beheer van roerende en onroerende overheidseigendommen.


Domestic jurisdiction
Domestic jurisdiction, interne, binnenlandse aangelegenheden behoren tot de uitsluitende bevoegdheid van de staat.


Domicilie
Domicilie 1 natuurlijk persoon (art. 10  15 BW), woonplaats: op de woonstede; bij gebreke van dien ter plaatse van het feitelijk verblijf; voor de fiscus: waar iemand woont wordt naar de omstandigheden beoordeeld (art. 4 AWR); onderscheiden in werkelijk of gekozen ~; minderjarigen en curandi hebben geen zelfstandig, maar een afgeleid ~ ten huize der ouders resp. voogden of curators (art 1:12 lid 1 BW); staan iemands goederen onder bewind, dan, volgt hij voor alles wat de uitoefening van het bewind betreft, de woonplaats van de bewindvoerder (art. 1:12 lid 2 BW); ~ van bijstand: bijstand aan een persoon wordt verleend door burgemeester en wethouders van de gemeente waar die zich bevindt (ABW art. 11, 12); 2 ~ van rechtspersonen: zetel (NV: art. 2:66, BV art. 2:177 BW, Stichting 2:287 BW); fiscaal: waar een lichaam gevestigd is wordt naar de omstandigheden beoordeeld (art. 4, lid 1 AWR); 3 waardepapieren: ~ van een cheque of wissel, de plaats waar de betaling moet geschieden; werd die niet bepaaldelijk aangeduid, dan geldt de plaats aangegeven naast de naam van de betrokkene als zodanig; 4 ~ van een zeeschip, de plaats waar het in het scheepsregister is ingeschreven (art. 8:194, lid 6 BW, j° art. 4 sub 10° Brv); ~ van een binnenschip, ter zelfder plaatse (art. 8:784, lid 7 BW, j° art. 4 sub 10°Brv).


Domiciliëren
Domiciliëren, van een wissel: betaalbaar stellen op een bepaalde plaats.


Dominium
Dominium, eigendom: ~ directum, blote eigendom; ~ utile, gebruikseigendom zoals het erfpachtsrecht, c.q. opstalrecht.


Dominus litis
Dominus litis leider van een proces: 1 in burgerlijke zaken degene die, ingeval een procespartij meer belanghebbenden telt, het te voeren beleid bepaalt, de opdrachten aan de advocaat-procureur geeft; 2 in strafzaken is het Openbaar Ministerie ~ omdat het krachtens het opportuniteitsbeginsel over het al dan niet instellen van een vervolging beslist en tot aan de openbare terechtzitting overwegende invloed heeft op de gang van zaken (hetgeen echter niet geldt voor het militaire strafrecht); 3 in administratieve zaken is de rechter ~: hij bepaalt het verloop van het proces en heeft vèrgaande discretionaire bevoegdheden (afd. 8.2.2. Awb).


Donatio
Donatio, schenking; ~ mortis causa, schenking ter zake des doods; schenking onder de opschortende voorwaarde dat de begiftigde de schenker overleeft; is, mits onherroepelijk, toegelaten (art. 7A:1703 BW); ~ inter vivos, schenking onder levenden (art. 7A:1703, lid 2 BW).


Donner
Donner, ~ et retenir ne vaut, men kan niet zowel geven als behouden; een schenking moet onherroepelijk zijn (BW art. 7A: 1705).


Donor
Donor 1 transplantatie: degene die toestemming geeft een operatie te ondergaan waarbij de arts een lichaamsdeel verwijdert ten bate van andere patiënten of ten bate van medisch onderzoek of -onderwijs; mogelijk zowel bij een levend persoon (levende donor) als bij een overledene (dode donor); 2 inseminatie: degene die zaad afstaat voor kunstmatige inseminatie.


Dood
Dood 1 iemand is overleden na volledige en onherstelbare uitval van de hersenfunctie (advies van de Gezondheidsraad zie Stcrt. 26 februari 1974); 2 ~ door schuld (Str art. 307), niet-opzettelijk, culpoos iemand doden; gevolgsdelict, vereist is dat de dader schuld heeft aan het overlijden; te onderscheiden van delicten als: zware mishandeling met dodelijke afloop (Str art. 302, 303, telkens lid 2); ~ van de verdachte (Str. art 69) beëindigt strafvervolging.


Doodschouw
Doodschouw, geneeskundig onderzoek van een lijk met opgave van de doodsoorzaak, vereist voor het verlof tot begraven (Wet op de lijkbezorging 1991, S. 133, art. 3, 11).


Doodslag
Doodslag (Str art. 287 e.v.), het opzettelijk, zonder voorbedachte raad, iemand van het leven beroven; voorbedachte raad stempelt het feit tot moord.


Doodsschulden
Doodsschulden, kosten gemaakt ter zake van iemands overlijden; kosten van lijkbezorging (begrafenis of crematie) zijn bevoorrecht op de nalatenschap, behoudens de bevoegdheid van de rechter om ze te verminderen als zij bovenmatig hoog zijn (art. 3:288 sub b BW).


Doodstraf
Doodstraf (art. 114 GW), in ons land in het commune recht afgeschaft in 1870, in het militaire strafrecht in 1990; zie ook: BUPO, Tweede facultatieve protocol van 15 december 1989, art. 1, Trb 1990, 125, Trb. 1991, 124.


Doorcognossement
Doorcognossement, cognossement tot verder vervoer van goederen, door tussenkomst van meer dan een vervoerder, zie art. 8:377, 442 BW.


Doorgaande werking
Doorgaande werking (art. 5:2 BW)  Droit de suite


Doorgangshuis
Doorgangshuis, inrichting voor onder toezicht gestelde, of anderszins verzorging behoevende minderjarigen, in afwachting van hun plaatsing in een gezin: eventueel ook aan te wijzen als plaats van inverzekeringstelling.


Doorhaling
Doorhaling (art. 3:28 en 3:274 BW), van een inschrijving in de openbare registers vanwege haar waardeloosheid, of royement van een hypotheek geschiedt doordat er in de openbare registers voor registergoederen een notariële akte wordt ingeschreven, die een desbetreffende verklaring bevat; zie Kadasterwet art. 35.


Doorlopend krediet
Doorlopend krediet 1 doorlopend geldkrediet (Wet op het consumentenkrediet, art. 1 sub f), geeft een kredietnemer de bevoegdheid op wisselende tijdstippen geldsommen bij de kredietgever op te nemen, voorzover het uitstaande saldo een bepaald bedrag (de kredietlimiet) niet overschrijdt; 2 doorlopend goederenkrediet (ibidem, art. 1 sub g) geeft een kredietgever dan wel de leverancier de plicht ervoor te zorgen dat aan de kredietnemer op wisselende tijdstippen het genot van zaken wordt verschaft of diensten worden verleend, voorzover het uitstaand saldo een bepaald bedrag (de kredietlimiet) niet overschrijdt.


Doorlopende clausule
Doorlopende clausule (art. 6:237, sub l BW) of stilzwijgende continuatie-clausule, houdt in dat wanneer een voor een bepaalde periode gesloten contract door geen der partijen tijdig werd opgezegd, het voor dezelfde looptijd zal doorlopen; een bij algemene voorwaarden door een gebruiker jegens de consument bedongen opzegtermijn van meer dan drie maanden voor de afloopdatum wordt vermoed onredelijk bezwarend te zijn.


Doorrijden na ongeval
Doorrijden na ongeval (art. 7 WvW 1994), vluchtmisdrijf (art. 178 WvW 1994), sedert 1994 ruimer: `verlaten' van de plaats van het ongeval; plichten van degene die bij een ongeval werd betrokken: a hulpverlening: verboden en strafbaar is het een gewonde, die naar men weet of redelijkerwijs moet vermoeden, bij een ongeval letsel heeft opgelopen, in hulpeloze toestand achter te laten; een hulpplicht rust op een ieder (dus ook op voetgangers, ruiters) die bij een verkeersongeval is betrokken (ruim) of door wiens gedraging een verkeersongeval is veroorzaakt; b identificatieplicht: degene die bij een verkeersongeval was betrokken, of door wiens gedraging een verkeersongeval is veroorzaakt, mag de plaats van het ongeval niet verlaten, indien daarbij iemand werd gedood of gewond of indien schade ontstond, tenzij hij behoorlijk de gelegenheid heeft geboden tot vaststelling van zijn identiteit, en als bestuurder van een motorrijtuig tevens van de identiteit van dat motorrijtuig heeft laten vaststellen;  strafvervolging op grond van b is evenwel uitgesloten indien een bestuurder  binnen 12 uren na het ongeval, maar dan wel voordat de politie hem heeft opgespoord of voordat hij als verdachte is aangehouden of verhoord, vrijwillig kennis van het ongeval heeft gegeven aan een opsporingsambtenaar en daarbij de nodige inlichtingen heeft verstrekt (art. 184 WvW 1994).


Doorstootverpliching
Doorstootverpliching (art. 28, lid 2 Wet Vpb) een beleggingsinstelling behoeft, mits zij haar winst niet oppot maar die in haar geheel doorgeeft aan de aandeelhouders (die daarover inkomstenbelasting betalen), geen vennootschapsbelasting te betalen; zie Besluit Beleggingsinstellingen KB van 29 april 1970 S. 190),


Doortocht
Doortocht, het (door)trekken van strijdkrachten van oorlogvoerende staten door onzijdig gebied; door de Haagse Vredesconferentie van 1907 (art. 2) werd het verlenen van een doortochtvergunning in strijd verklaard met de onzijdigheid; krachtens het Handvest der VN moeten staten-leden dezer organisatie ~ verlenen aan troepen die deelnemen aan gemeenschappelijke militaire acties van de VN.


Doorvoercognossement
Doorvoercognossement,  Doorcognossement (art. 8:377, 442 BW).


Doorzenden van stukken
Doorzenden van stukken (art. 2:3 Awb), plicht van bestuursorgaan: het onverwijld ~ die door hem ontvangen zijn, maar die kennelijk voor een ander bestuursorgaan bestemd zijn.


Doorzoeken van besloten plaatsen
Doorzoeken van besloten plaatsen (art. 9 Opiumwet; art. 48 Wet Wapens en munitie; art. 5.15# Awb e.a.), `inkijkoperatie', eigenmachtig onderzoek door opsporingsambtenaren in een afgesloten ruimte, niet zijnde een woning; daarvoor is geen doorzoekingsbevel voorgeschreven, voldoende is dat redelijkerwijs kan worden vermoed dat ergens gemeengevaarlijk geachte waar (drugs, wapens e.d.) zijn;  het verzwijgen door opporingsambtenaren van een ~ in hun proces-verbaal van het opsporingsonderzoek ontneem de rechter de mogelijkheid tot controle; die is in het Nederlandse strafprocesrecht uitermate gewichtig omdat de openbare terechtzitting er gereduceerd is tot een controle op de rechtmatigheid van de opsporingsprocedure (afwezigheid van het onmiddellijkheidsbeginsel); zulks wordt onmogelijk, indien opsporingsambtenaren in hun proces-verbaal slechts  halve waarheden vermelden.


Dorso, in -
Dorso, in , keerzijde van een los blad, speciaal van handelspapier: wissel, cheque e.d.; plaats van de endossementen; tegenstelling: recto.


Douanerecht
Douanerecht, regeling voor de inning der in- en uitgaande rechten; het ~ is geregeld in een EG-verordening, het Communautair douane wetboek (CDW); in de Douanewet (S. 1995, 553) staan slechts algemene bepalingen van fiscaal procesrecht.


Douaneservituut
Douaneservituut, recht van een staat om op het gebied van een andere staat enkele speciale douanerechten uit te oefenen, met name wanneer daaraan geen tijdlimiet is gesteld.


Douane-unie
Douane-unie of tolunie, samenvoeging van nationale douanegebieden tot één douanegebied, wat betreft heffing van douanerechten en andere douanemaatregelen, waarbij tevens een gemneenschappelijke douanepolitiek gevoerd wordt; met name de ~ van de Europese Gemeenschap; sinds 1 juli 1968 worden in het goederenverkeer binnen de Gemeenschap geen invoerrechten meer geheven en geldt één gemeenschappelijk buitentarief; slechts op enkele punten, voornamelijk van fiscale aard, is de douane-unie nog niet geheel verwezenlijkt; hiervoor moeten juridische en administratieve structuren in de lidstaten worden gewijzigd; voor de EU-lidstaten, Spanje en Portugal zijn overgangsregelingen afgesproken.


D'-provincies
`D'-provincies, decentralisatie en dereguleringsprovincies. In 3 provincies (Friesland, Flevoland en Noord-Brabant) is in 1989 een experiment gestart met minder rijkscontrole en toezicht op een aantal beleidsterreinen; het D-project is geënt op de Scandinavische praktijk, waar al langer wordt gewerkt met `Vrijgemeenten'. De wettelijke basis is S. 1991, 449, zie Besluit `D'-gemeenten en `D'-provincies, S. 1991, 450.


Draagmoeder
Draagmoeder (art. 151b en c Str), vrouw die zwanger is geworden met het voornemen een kind te baren ten behoeve van een anderen (de wensouders), die het ouderlijk gezag over dat kind willen verwerven, dan wel anderszins duurzaam de verzorging en opvoeding van dat kind op zich willen nemen; wil de overdracht van het kind juridische gevolgen hebben, dan moet de ~ uit het ouderlijk gezag worden ontheven; commerciële bemiddeling bij draagmoederschap is strafbaar.


Draagkrachtbeginsel
Draagkrachtbeginsel, principe dat een belastingplichtige naar zijn specifieke draagkracht zal moeten bijdragen aan de gemene middelen.


Draagplicht
Draagplicht (art. 1:127 BW), in het huwelijksvermogensrecht onderscheidt men ~ en aansprakelijkheid; een draaplichtige is verplicht een schuld uiteindelijk uit zijn vermogen te voldoen, wanneer zijn partner, die mede aansprakelijk was, de schuld vooreerst heeft voldaan.


Draagvermogen
Draagvermogen,  Deadweight capacity.


Draaideurconstructie
Draaideurconstructie, bedoeld om de maximumduur van een proeftijd van twee maanden te verlengen (art. 7A: 1639n BW); een werknemer wordt telkens voor twee maanden op proef aangenomen bij verschillende juridisch zelfstandige onderdelen van een concern; formeel begint na elke `overplaatsing' een nieuwe proeftijd; vorm van wetsontduiking die de rechter vermoedelijk niet zal accepteren.


Dragende waarden
Dragende waarden (art 8:610  613 BW), waarden, van schip, vrachtprijs en goederen, waarover de omslag der avarij-grosse plaats heeft.


Drank, bedwelmende
Drank, bedwelmende (Str. art. 252), vloeistof die normaal wordt gedronken (dus niet: vloeistof met slaapmiddel); te denken valt aan sterke drank (met een alcoholgehalte van >= 15%; het toedienen aan een reeds beschonkene of met geweld dwingen tot het drinken van een ~ is een misdrijf tegen de zeden.


Drank- en Horecawet
Drank- en Horecawet (S. 1964, 386), geeft de voor de horecabedrijven en het slijtersberoep geldende vestigingseisen en wel zowel uit sociaal-hygiënisch als sociaal-economisch oogpunt; voor exploitatie van een horecabedrijf of een slijterij is een vergunning vereist (art. 4); die kan onder andere worden ingetrokken indien de beheerder van de inrichting, diens echtgenoot of een inwonend kind van de beheerder een slecht levensgedrag ten toon spreidt (art. 31, lid 2 j° art. 5, lid 2 sub b van de ~); zie Besluit Kennis en inzicht sociale hygiëne, S. 1995, 611.


Drankmisbruik
Drankmisbruik (art. 1:378, lid 1 sub b BW), het een gewoonte maken van ~ kan onder bepaalde omstandigheden een grond zijn voor ondercuratelestelling.


Drankwinkels, drijvende
Drankwinkels, drijvende , vaartuigen waarop betrekking heeft de wet van 15 april 1891, S. 84 tot het tegengaan van de misbruiken voortvloeiende uit de verkoop van sterke drank onder de vissers op de Noordzee buiten de territoriale wateren.


Drempelprijs
Drempelprijs (art. 44 e.v. EG-Verdrag), landbouwbeleid van de EU, laagste prijs waartegen een produkt in de EU kan worden ingevoerd zodat het ten minste tegen de richtprijs op de groothandelsmarkten komt; voor elk verkoopseizoen wordt voor een produkt een ~ berekend; ligt een prijs bij invoer lager dan de ~, dan wordt een heffing toegepast, zoals voor granen, rijst, suiker, zuivelprodukten en olijfolie.


Driehoeksoverleg
Driehoeksoverleg (art. 14 Politiewet), beraad tussen de burgemeester en de (hoofd)officier van justitie met het hoofd van het territoriale onderdeel van het regionale politiekorps (de korpsbeheerder) en eventueel met de korpschef over de taakuitvoering door de politie;  Politie, organisatie van de .


Driemachtenleer
Driemachtenleer, leer van de scheiding der machten of trias politica, de leer, teruggaand op Montesquieu (De l'esprit des lois, 1748), dat de drie machten in een staat (wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende) teneinde dicatuur te voorkomen aan afzonderlijke personen of organen moeten worden toevertrouwd; de wetgevende macht dient bij de volksvertegenwoordiging te berusten, de regering dient uit te voeren en de rechterlijke macht moet de beide overige machten controleren; de ~ heeft grote invloed gehad op de meeste Europese constituties en vooral ook op die van de VS; in Nederland wordt de wetgevende macht door de regering en de Staten-Generaal gezamenlijk uitgeoefend (art. 81 GW) en voor de rechterlijke macht zijn wetten in formele zin onschendbaar (art. 120 GW).


Driemijlsgrens
Driemijlsgrens, de voorheen meest aangenomen grens van de aan het gebied der kuststaten grenzende zee, waarin die staten het staatsgezag uitoefenen; thans wordt veelal twaalf mijl en zelfs wel 200 mijl aangenomen;  Exclusieve economische zone.


Dringende redenen
Dringende redenen, grond voor het op staande voet ontslag geven of nemen: 1 voor de werkgever (BW art. 7A:1639p), zodanige daden, eigenschappen of gedragingen van de werknemer, die ten gevolge hebben dat van de werkgever redelijkerwijs niet kan worden gevergd de dienstbetrekking te laten voortduren; de wet geeft een aantal voorbeelden van ~ voor de werkgever (art. 7A:1639p, lid 2 BW), zoals aanstelling op grond van valse getuigschriften, dronkenschap, diefstal, vernieling, openbaarmaking bedrijfsgeheimen, weigeren bevelen op te volgen, grof plichtsverzuim; de dienstverhouding moet dusdanig zijn verstoord dat het wegsturen van de werknemer geen uitstel kan dulden, terwijl de reden voor het ontslag op staande voet onverwijld aan de werknemer moet worden meegedeeld (art.7A: 1639o, lid 1 BW); voor ontslag wegens ~ is géén toestemming van de regionaal directeur voor de Arbeidsvoorziening vereist (art. 6, lid 2 sub a BBA) en spelen opzegdag, opzegtermijn en ontslagverboden (art. 7A: 1639h BW, art. 21 lid 2 en 4 WOR) geen rol; de werknemer kan zijn recht op een werkloosheidsuitkering niet geldend maken als hij zich zodanig verwijtbaar heeft gedragen dat hij redelijkerwijs heeft moeten begrijpen dat dit gedrag zijn ontslag tot gevolg zou kunnen hebben (art. 24, lid 2 sub a WW); blijkt de reden voor het ontslag achteraf onvoldoende dringend, dan heeft de werknemer, wegens het ontbreken van een ontslagvergunning van de regionaal directeur, recht op onverminderde doorbetaling van zijn loon (art. 19, lid 1 sub e WW); teneinde dit risico te voorkomen wordt veelal de kantonrechter ingeschakeld (ontbinding van de arbeidsovereenkomst wegens gewichtige redenen, art. 7A:1639w BW); 2 ~ voor de werknemer (BW art. 7A:1639q), zodanige omstandigheden die ten gevolge hebben dat van de werknemer redelijkerwijs niet kan worden gevergd de dienstbetrekking te laten voortduren; de wet geeft ook hier een aantal voorbeelden van ~ voor werknemer (art. 7A: 1639q, lid 2 BW), zoals het niet tijdig betalen van loon, het zonder noodzaak de werknemer uitlenen aan een andere werkgever, het tijdens de diensttijd ontstaan zijn van ernstige gevaren voor leven, gezondheid, zedelijkheid of goede naam van de werknemer; zie voor ~ voor een scheepskapitein (WvK art. 382) en voor schepelingen (WvK art. 436, 437).


Droit
Droit, recht, speciaal gebezigd voor rechten verankerd in de Auteurswet 1912: ~ à la paternité, het recht op naamsvermelding, het recht om zich te verzetten tegen een wijziging in de (al of niet aanwezige) aanduiding van de maker en het recht zich te allen tijde als maker openbaar te maken; ~ au respect (art. 25) recht van een auteur om zich te verzetten tegen wijziging en aantasting van zijn werk door anderen; ~ de citation (art. 16) recht om te mogen citeren uit een werk; ~ d'emprunt (art. 16), recht om een gedeelte aan een werk te mogen ontlenen; ~ de publication, het recht van de auteur om over de al dan niet openbaarmaking te beschikken, niet als zodanig door de Auteurswet 1912 geregeld; ~ de repentir, recht van een auteur om een eenmaal openbaar gemaakt werk weer uit de openbaarheid terug te halen of zelfs te vernietigen, en (art. 25 lid 3) het recht om noodzakelijk geachte wijzigingen aan te brengen; ~ moral (art. 25), niet overdraagbaar persoonlijkheidsrecht van de auteur, dat hem beschermt tegen aantasting van zijn werk en zijn auteurschap; ertoe behoren: a ~ de publication; b ~ de repentir; c ~ au respect; d ~ à la paternité;  Droits voisins du droit d'auteur, de rechten van uitvoerende kunstenaars, producenten van grammofoonplaten en radio- en televisieorganisaties.


Droit de poursuite
Droit de poursuite, recht van een kuststaat om een eenmaal op eigen wateren aangevangen vervolging van delinkwenten voort te zetten in volle zee (Verdrag inzake de volle zee van 1958).


Droit de préférence
Droit de préférence, preferentie, bevoorrechting boven andere schuldeisers, vloeit o.a. voort uit pand en hypotheek.


Droit de suite
Droit de suite (art. 5:2 BW), het recht volgt het goed, waarop het gevestigd is, in wiens handen dat zich ook moge bevinden; typerend voor het goederenrecht maar slechts vermeld in art. 5:2 BW, waar onder `zaak' moet worden verstaan `goed' (onlichamelijke zaak); uitdrukkelijk geregeld voor afhankelijke rechten, zoals pand en hypotheek (art. 3:82 BW).


Droit de visite
Droit de visite 1 gezinsrecht (art. 1:377a e.v. BW), bezoekrecht, thans: omgangsrecht; bevoegdheid van anderen dan de verzorgende ouder, omgang te hebben met een kind; zie Haags verdrag inzake de ontvoering van kinderen, Trb. 1987, 139, art. 21; Omgangsregeling; 2 internationaal recht, recht van doorzoeking door de bemanning van oorlogsschepen van oorlogvoerende staten van handelsschepen onder onzijdige vlag, ten einde na te gaan of die  terecht wordt gevoerd en of het handelsschip geen contrabande vervoert.


Droits voisins du droit d'auteur
Droits voisins du droit d'auteur (Wet op de naburige rechten, S. 1993, 178), voor bepaalde, in de wet nader omschreven handelingen moeten uitvoerende kunstenaars, producenten van grammofoonplaten en radio- en televisieorganisaties toestemming verlenen, waarvoor een vergoeding kan worden gevraagd; uitvloeisel van de verdragen: 1 Internationaal Verdrag (Rome 26-10-1961) inzake de bescherming van uitvoerende kunstenaars, producenten van fonogrammen en omroeporganisaties; 2 Overeenkomst (Genève 29-10-1971) ter bescherming van producenten van fonogrammen tegen het ongeoorloofd kopiëren ervan (Trb. 1993, 133, 134).


Dronkenschap
Dronkenschap (art. 426 Str), als zodanig geen delict maar wel het in ~: a in het openbaar het verkeer belemmeren, b verstoren van de orde; c andermans veiligheid in gevaar brengen en d tijdens ~ handelingen verrichten waarbij, teneinde gevaar voor leven en gezondheid van derden te voorkomen, bijzondere omzichtigheid geboden is; een uitwerking van c en d is het verbod van rijden onder invloed (art. 8 WvW 1994): het aan het verkeer deelnemen onder zodanige invloed van alcohol, of van een stof die de rijvaardigheid nadelig kan beïnvloeden, dat de bestuurder niet in staat moet worden geacht zijn voertuig naar behoren te besturen;  Rijden onder invloed.


Drost
Drost, ambtenaar ten tijde van de Republiek, belast voornamelijk met de rechtspraak, ook genoemd baljuw;  Landdrost.


Drugs
Drugs, Opiumwet (S. 1976, 425), geneeskunde: psychofarmaca, minder juist ook: verdovende middelen, stoffen die inwerken op de geest, onderscheiden in: 1 `hard drugs' zoals opium, heroïne en morfine, die sterk verslavend kunnen werken; 2 `soft drugs' zoals hasjiesj en marihuana die geen verslaving veroorzaken; het onderscheid werkt door in de strafbedreiging; de ministers Dijkstal (Binnenlandse Zaken) en Sordrager (Justitie) hebben in de Drugsnota een nieuwe richtlijn aangekondigd, waarbij de toegestane hoeveelheid softdrugs die per klant per keer mag worden verkocht van 30 naar 5 gram wordt verlaagd; een papieren norm, die van de kant van het OM onmogelijk gehandhaafd kan worden, maar minister Sorgdrager verwacht dat de meeste coffeeshophouders (ongeveer 1200 in getal) `zich vrijwillig aan de nieuwe criteria zullen houden'.


Drukletters, bescherming van -
Drukletters, bescherming van , zie de overeenkomst inzake de bescherming van drukletters en hun internationaal depot (Wenen 1973, Trb. 1975, 44); deze overeenkomst is door Nederland wel ondertekend maar nog niet bekrachtigd.


Drukpersdelicten
Drukpersdelicten (Str art. 53, 54, 418, 419), strafbare feiten gepleegd door middel van de drukpers en voltooid door de publikatie; een schrijver van een strafbare publikatie wordt als dader gestraft, de uitgever en drukker als medeplichtigen, tenzij zij op eerste aanmaning de naam van de schrijver noemen en deze vervolgbaar is.


Drukpersvrijheid
Drukpersvrijheid (GW art. 7), grondrecht dat niemand voorafgaand verlof nodig heeft om door de drukpers gedachten of gevoelens te openbaren, behoudens zijn verantwoordelijkheid achteraf op grond van wetten in formele zin, zodat preventieve censuur op de inhoud niet toegestaan is; het recht tot openbaren sluit evenwel niet een onbeperkte vrijheid tot verspreiding van gedrukte stukken in, zodat een gemeente verspreiding van drukwerken aan banden mag leggen, maar zij mag daarbij niet zo ver gaan dat er van een bepaald verspreidingsmiddel in de praktijk nauwelijks iets overblijft;  Drukpersdelicten;  Meningsuiting, vrijheid van ~.


Drijven van een onderneming
Drijven van een onderneming, (art. 2 sub d en 4 Wet Vpb), verenigingen, stichtingen en andere lichamen vallen onder de vennootschapsbelasting zodra zij een onderneming gaan drijven; daarbij behoeft geen winstoogmerk aanwezig te zijn; voldoende is dat de onderneming in concurrentie treedt met NV's, BV's, open commanditaire vennootschappen, coöperaties, onderlinge waarborgmaatschappijen e.d.; bij een universiteitsmensa is derhalve sprake van het ~; verder worden de werkzaamheden van pensioenfondsen ook aangemerkt als het ~.


Dualisme
Dualisme 1 staatsrecht: samenspel tussen kabinet en parlement, waarbij dan weer eens het zwaartepunt ligt bij het parlement, dan weer bij het kabinet (monistisch stelsel); 2 volkenrecht: een dualistische visie op het volkenrecht houdt in, dat men volkenrecht en nationaal recht als twee verschillende entiteiten ziet, zodat volkenrecht slechts via de nationale wetgeving in het nationale recht kan doorstromen met behulp van een zogenaamde transformatiewet; aanhangers van een monistische opvatting zien internationale en nationale rechtsorde als één geheel; het internationale recht kan zonder meer worden toegepast in de nationale rechtsorde (zo GW art. 93).


Dubbel huwelijk
Dubbel huwelijk,  Bigamie.


Dubbele Kamer
Dubbele Kamer (art. 51 lid 4, 62, 65 GW), aanduiding voor de bijeenkomst van de Kamers der Staten-Generaal in verenigde vergadering.


Dubbele nationaliteit
Dubbele nationaliteit (bipatridie), twee nationaliteiten bezitten als gevolg van de verschillende toekenning van nationaliteiten door de onderscheidene staten, hetgeen dubbele verplichingen met zich mee kan brengen (dienstplicht, belastingplicht), zie het op 6 mei 1963 te Straatsburg gesloten Europees verdrag ter beperking van de dubbele nationaliteit (Trb. 1964, 4).


Dubbele verzekering
Dubbele verzekering (art. 277 WvK), bij twee schadeverzekeringen voor hetzelfde belang gaat de oudste verzekering vóór en vervalt de laatst gesloten verzekering, voor zover de eerste polis voldoende is om het verzekerde te dekken.


Due process
Due process (art. 6 EVRM, art. 14 BUPO), behoorlijk proces, fair trial; iedere verdachte heeft recht op een ~; de uitdrukking ~ wordt dikwijls gebruikt bij de afweging tegen een andere taak van de overheid, te weten crime control, beteugeling van de misdaad; handelen door de OvJ in strijd met het ~-beginsel kan ertoe leiden, dat de rechter een op onrechtmatige wijze verkregen bewijsmiddel van de bewijsvoering uitsluit (exclusionary rule, uitsluitingsregel); in het Nederlandse strafproces ligt van oudsher sterk de klemtoon op crime control; het ~-beginsel kwam pas in de belangstelling nadat ons land het EVRM had ondertekend en justitie na enkele jaren tot de ontdekking kwam dat er in Nederland heel wat schortte aan het voeren van een ~, zoals de mensenrechtenverdragen dat voorschrijven.


Duel
Duel (Str art. 152), verboden tweegevecht, tussen twee personen met gelijke wapenen, volgens van tevoren gemaakte afspraak en onder bedongen voorwaarden teneinde een eerherstel te bewerken.


Dupliek
Dupliek (Brv art. 142), conclusie van ~: het nadere antwoord van de gedaagde op de repliek van de eiser in het burgerlijk proces.


Dura lex sed lex
Dura lex sed lex, het is een harde wet, maar het is de wet (die nageleefd moet worden).


Duurcontracten
Duurcontracten (art. 6:236 sub j, art. 237 sub k BW), 1 overeenkomsten (abonnementen) tot het geregeld afleveren van zaken of elektriciteit; een beding in algemene voorwaarden a dat bij niet tijdige opzegging door de consument de looptijd stilzwijgend met meer dan één jaar wordt verlengd is jegens een consument onredelijk bezwarend (zwarte lijst); b dat de looptijd van een abonnement bepaalt op meer dan één jaar wordt, behoudens tegenbewijs, vermoed onredelijk bezwarend te zijn (grijze lijst); 2 andere ~, zoals arbeidsovereenkomst, huur, pacht, verzekering en maatschap worden doorgaans voor onbepaalde tijd gesloten en de daaruit voortvloeiende rechtsverhouding kan eenzijdig worden opgezegd, terwijl het aangaan van een eeuwigdurende, onopzegbare relatie (eeuwigdurende huur of onopzegbare dienstbetrekking) niet toegestaan is.


Duurzame ontwrichting
Duurzame ontwrichting (art. 1:151, 154 en 169 BW), echtscheidingsgrond;  Echtscheiding.


Dwaling
Dwaling (BW art. 6:228), wilsgebrek ten gevolge van een valse voorstelling omtrent de zaak waarover, of de persoon waarmee men handelde; een overeenkomst is wegens ~ vernietigbaar, indien: 1° zij te wijten is aan een inlichting van de wederpartij (tenzij die mocht menen dat de overeenkomst daar zonder ook zou zijn gesloten), 2° de wederpartij op grond van hetgeen zij omtrent de ~ wist of behoorde te weten, de dwalende had behoren in te lichten; 3° beide partijen afgaan op onjuiste inlichtingen (wederzijdse dwaling); een rechtsvordering tot vernietiging wegens ~ is bij een verdeling van een gemeenschap niet mogelijk (art. 3:199 BW), wel kan een verdeling vernietigd worden wanneer benadeling voor meer dan een kwart kan worden bewezen (art. 3:196, lid 2 BW; zie voor ~ bij: erkenning kind: art. 1:225 BW; huwelijk: art. 1:71 BW; testator: art. 4:937, 940 BW; ~ in het recht:  Rechtsdwaling.


Dwang
Dwang 1 strafrecht (Str. art. 284), een ander door geweld of door enige andere, niet onder `geweld' vallende feitelijkheid, of bedreiging daarmee, of bedreiging met smaad of smaadschrift, wederrechtelijk dwingen iets te doen, iets niet te doen of iets te dulden; 2 burgerlijk recht (art. 3:44, lid 1 en 2 BW), bedreiging, rechtshandelingen onder invloed van bedreiging tot stand gekomen zijn vernietigbaar; 3 bestuursrecht (art. 5.2.1# Awb);  Bestuursdwang.


Dwangakkoord
Dwangakkoord (faillissement art. 138 e.v. Fw; surséance art. 252 e.v. Fw);  Akkoord.


Dwangarbeid
Dwangarbeid (art. 4, leden 2 en 3 EVRM, art. 8 lid 3 BUPO) gedwongen arbeid bij vrijheidsbeneming, alleen op te leggen aan gevangenen die reeds tot gevangenisstraf zijn veroordeeld (Beginselenwet gevangeniswezen art. 32 e.v.).


Dwangbevel
Dwangbevel, bevel na aanmaning tot voldoening van belastingen en andere heffingen der overheid, meebrengende het recht van parate executie, waartegen het recht van verzet bij de rechter mogelijk is; toegepast bij de invordering van Rijksbelastingen (IW art. 12, Kostenwet invordering rijksbelastingen S. 1969, 83, art. 3), Gemeentewet art. 256 en diverse administratieve heffingen.


Dwangcompromis
Dwangcompromis 1 arbitrage (art. 1020 e.v. Brv) compromis, opgesteld door het scheidsgerecht indien partijen het onderling niet eens kunnen worden over de inhoud van een compromis; 2 volkenrecht (art. 53 Verdrag van 1899, S. 1910 nr. 73), het Permanente Hof van Arbitrage is in bepaalde gevallen bevoegd, indien partijen het niet eens kunnen worden omtrent de inhoud van het compromis, op verzoek van een hunner zelf het compromis op te stellen.


Dwanglicentie
Dwanglicentie 1 octrooi (Rijksoctrooiwet 1995, S. 1995, 52, art. 57 e.v.), licentie bij besluit van de Minister van Economische Zaken verleend, wanneer de octrooihouder binnen drie jaar na de octrooiverlening niet tot produktie overgaat en de vinding voor de nationale nijverheid van belang is; 2 auteursrecht (art. 17a Auteurswet 1912): bij AMvB kunnen nadere regels gesteld worden m.b.t. de openbaarmaking via de radio en de televisie zonder toestemming van de maker van een werk, maar wel met een billijke vergoeding en onder eerbiediging van de zedelijke rechten, droit moral, van de auteur; zie ook Protocol van Stockholm (~ ten bate van vertalingen ten behoeve van ontwikkelingslanden), art. 5 van de Universele Auteursrecht Conventie.


Dwangmiddelen
Dwangmiddelen 1 strafvordering (art. 52 e.v. Sv e.a.): beperkingen van de individuele vrijheid, noodzakelijk voor het opsporen van strafbare feiten door: staande houden, onderzoek aan lichaam of kleding, aanhouden, inbeslagneming, inverzekeringstelling, bewaring, gevangenhouding; 2 civiele recht: vormen: directe ~ (reële executie) en indirecte ~ (dwangsom en gijzeling); 3 bestuursrecht: bestuursdwang, zie Afd. 5.2# Awb.


Dwangopvoeding
Dwangopvoeding (art. 77h, lid 4 sub a Str), plaatsing in een inrichting voor jeugdigen; maatregel in het jeugdstrafrecht; ~ is slechts toegestaan indien: 1° het een misdrijf betreft waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten; 2° de veiligheid van anderen, dan wel de algemene veiligheid van personen of goederen zulks vereist; 3° de maatregel in het belang is van een zo gunstig mogelijke verdere ontwikkeling van de verdachte (art. 77s Str); de ~ geschiedt in een rijksinrichting of in een tehuis voor jeugdhulpverlening (art. 60 Wet op de jeugdhulpverlening); de maatregel geldt voor twee jaar.


Dwangsom
Dwangsom 1 burgerlijk recht (Brv art. 611a  611h) of astreinte, som gelds die iemand verbeurt krachtens rechterlijk vonnis, zolang of zo dikwijls hij niet voldoet aan de hoofdverpliching die hem bij dat vonnis is opgelegd; kan worden opgelegd bij iedere veroordeling tot iets anders dan betaling van een som gelds; 2 ~ in het bestuursrecht (Awb art. 5.3.1# e.v.), kan thans worden opgelegd door gemeenten, provincies en waterschappen bij overtreding van de Hinderwet, de Wet Milieubeheer, de Wet bodemsanering, de Wet verontreiniging oppervlaktewateren, de Wet luchtverontreiniging en de Wet geluidhinder, maar wordt in de toekomst een algemeen dwangmiddel van de overheid.


Dwanguitgifte
Dwanguitgifte, van akten, kopieën of uittreksels: aflevering aan een procespartij in de loop van een geding, krachtens rechterlijk vonnis (Brv art. 833  833b).


Dwangverpleging
Dwangverpleging (art. 37 Str), degene aan wie het plegen van een strafbaar feit niet kan worden toegerekend wegens gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van zijn geestvermogens, kan op last van de rechter, voor maximaal één jaar in een psychiatrisch ziekenhuis worden opgenomen; vereist is dan wel dat hij gevaarlijk is voor zichzelf, voor anderen of voor de algemene veiligheid van personen of goederen; bovendien is ter beschikkingstelling mogelijk (TBS gecombineerd met ~, zie art. 37a e.v. Str);  Terbeschikkingstelling.


Dwingend
Dwingend 1 civiel proces (art. 178 Brv), bewijsmiddel waaraan de rechter verplicht is bewijskracht toe te kennen, en, behoudens tegenbewijs, beslissend is; tegenover ~ bewijs staat vrij bewijs; 2 vermogensrecht (art. 3:40 BW): ~ recht, imperatief voorgeschreven wetsbepaling, tegenstelling: aanvullend recht; een rechtshandeling waarbij een op grond van goede zeden of openbare orde ~ voorgeschreven regel wordt overtreden is nietig, behoudens de mogelijkheid van conversie (art. 3:42 BW); vooral het arbeidsrecht, het consumentenrecht en het huurrecht bevatten veel dwingende bepalingen; de regels uit het verbintenissenrecht zijn in beginsel aanvullend van karakter (in het BW minder juist getypeerd met artikelen, waarvan kan worden afgeweken, zie bijvoorbeeld art. 6:250 BW); een partijbeslissing of bindend advies ter beëindiging van onzekerheid of geschil liggend op vermogensrechtelijk terrein is ook geldig als zij in strijd is met ~ recht, tenzij zij tevens naar inhoud en strekking in strijd komt met de goede zeden of de openbare orde (art. 7:902 BW); 3 recht (algemeen), afdwingbaar recht, geldend recht dat door de rechtsautoriteiten kan worden gehandhaafd.


Dijkgraaf
Dijkgraaf, voorzitter van het bestuur van een groot (waterkerend) waterschap.


Dijkleger
Dijkleger (Waterschapswet S. 1991, 379 art. 93), persoonlijke dienstverrichting voor waterstaatszorg, in geval van nood door waterschapsbesturen te vorderen.


Dijkstoel
Dijkstoel, benaming voor het dagelijks bestuur (dijkgraaf en heemraden) van waterkerende waterschappen, speciaal in Gelderland.


EIII-formulier
EIII-formulier, door de ziekenfondsen verstrekt formulier dat nodig is om in de EU-lidstaten, waar men tijdelijk verblijft, voor gratis medische diensten in aanmerking te komen.


EBRD
EBRD, European Bank for Reconstruction and Development, Europese Bank voor wederopbouw en ontwikkeling


ECB
ECB, Europese Centrale Bank (art. 4 A, EG-verdrag, Protocol betreffende de statuten van het Europese Stelsel van Centrale Banken en van de Europese Centrale Bank bij het verdrag betreffende de EU).


ECD
ECD, Economische Controledienst (art. 17 WED)


ECOSOC
ECOSOC, Economic and Social Council of the United Nations, Economische en Sociale Raad van de Verenigde Naties


ECO-tax
ECO-tax,  Energiebelasting


ECRM
ECRM, Europese Conventie voor de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden. (Trb. 1951, 154)


ECU
ECU, European Currency Unit, Europese rekeneenheid


EDG
EDG, Europese Defensie Gemeenschap


EEG
EEG, Europese Economische Gemeenschap; voor ná 31 oktober vastgestelde besluiten is de aanduiding van een besluit van de Economische Gemeenschap: EG (EG-verordening, EG-richtlijn e.d.).


EER.
EER, Europese Economische Ruimte


EESV
EESV, Europees Economisch Samenwerkingsverband, beperkte rechtsvorm voor samenwerkende Europese ondernemingen


EEX-verdrag
EEX-verdrag, aangevende de rechterlijke competentie en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken; Brussel 27-09-1968, Lugano 16-09-1988; Trb. 1991, 179, 1992, 42 t/m 45; Uitvoeringswet voor de Exequatur-regeling, S. 1992 141.


EFTA
EFTA, ook EVA, Europese Vrijhandels Associatie,  European Free Trade Association.


EG
EG, Europese Gemeenschap(pen); thans Europese Unie; aanduiding voor het geheel van samenwerking zoals die gestalte kreeg  in de drie gemeenschappen EEG, EGKS en EURATOM tezamen.


eg.
eg, exempli gratia, bijvoorbeeld


EGKS
EGKS, Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal


EGS
EGS, Europese groepering tot Samenwerking


EHRM
EHRM, Europees Hof voor de Rechten van de Mens


EIB
EIB, Europese Investerings Bank


EIM
EIM, Economisch Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf


EK
EK, 1 Eerste Kamer, 2 enkelvoudige kamer


EMI
EMI, Europees Monetair Instituut


EMS
EMS, Europees Monetair Stelsel


EMU
EMU, Economische en Monetaire Unie


ENEA
ENEA, European Nuclear Energy Agency, Europees Agentschap voor Kernenergie, opgericht in 1957 door de OESO en ondergebracht in de OESO.


EOE
EOE, European Options Exchange, Europese optiebeurs, gevestigd te Amsterdam


EOF
EOF, Europees Ontwikkelingsfonds


EP
EP, European Parliament, Europees Parlement


EPS
EPS, Europese Politieke Samenwerking


ERE
ERE, Europese Rekeneenheid


ERNA
ERNA, eilanden regeling Nederlandse Antillen


ESA
ESA, European Space Agency: Europese ruimtevaartorganisatie tegenhanger van de NASA


ESB
ESB, Economisch-Statistische Berichten, economisch tijdschrift


ESCB
ESCB, Europees Stelsel van Centrale Banken (art. 4 A, EG-verdrag, Protocol betreffende de statuten van het Europese Stelsel van Centrale Banken en van de Europese Centrale Bank bij het verdrag betreffende de EU)


ESH
ESH, Europees Sociaal Handvest


ESTEC
ESTEC, European Space Research Technology Centre, Europees centrum voor ruimte-onderzoek en ruimtetechnologie; gevestigd te Noordwijk


ETI
ETI, Economisch Technologisch Instituut


EU
EU, Europese Unie, gegrond op de bestaande Europese Gemeenschappen, aangevuld met het gemeenschappelijk buitenlands- en veiligheidsbeleid en de samenwerking op het gebied van Justitie.


Eumetsat
Eumetsat, Europese organisatie voor de exploitatie van meteorologische Satellieten, Verdrag van 24 mei 1983 Genève (Trb. 1983, 160 en 161, 1991, 166)


Eur. Court HR
Eur. Court HR, European Court of Human Rights, Europees Hof voor de Rechten van de Mens


Eur. TS
Eur. TS, European Treaty Series, Europese verdragsteksten


EVA
EVA, Europese Vrijhandels Associatie;  European Free Trade Association


EVRM
EVRM, Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens en de fundamentele vrijheden (Trb. 1951, 154)


Ex nunc
Ex nunc, vanaf heden


Ex tunc
Ex tunc, vanaf toen, terugwerkend


Echt
Echt, zelfst. naamw.: groep met persoonlijke rechtsband (gemeenschap, van horigen e.d.); huwelijk; bijv. naamw.: wettig: in: `echte kinderen.'


Echte-sleutel-clausule
Echte-sleutel-clausule, clausule in inbraakpolis, waarin met inbraak gelijk wordt gesteld het zich toegang verschaffen met een echte sleutel, die op onrechtmatige wijze dan wel ten gevolge van verlies door de rechthebbende in het bezit van de dief is gekomen;  Valse-sleutel-clausule.


Echtgenoten
Echtgenoten, deelgenoten in een huwelijk; ~ zijn elkander getrouwheid, hulp en bijstand verschuldigd, verplicht elkaar het nodige te verschaffen (art. 1:81 BW) en tot samenwoning verplicht (art. 1:83 BW). Wederzijds zijn zij, ongeacht het tussen hen heersende huwelijksgoederenregime, aansprakelijk voor elkaars huishoudelijke schulden (art. 1:86, 87 BW); ter voorkoming van verborgen wijziging in het huwelijksgoederenregiem zijn tussen ~ nietig: een arbeidscontract (BW art. 7A:1637i; verbod komt te vervallen) en een schenking (m.u.v. weinig waardevolle handgiften, BW art. 7A:1715); ~ en gewezen ~ kunnen weigeren om in elkaars civiele zaken (art. 191, lid 2 Brv) en in strafzaken (art. 217 Sv) als getuige op te treden (zich verschonen, zie echter ook art. 445 Str), een tussen hen lopende verjaring wordt verlengd (art. 3:321, lid 1 sub a BW); wederzijdse proceskosten worden doorgaans tussen hen gecompenseerd; erfdeel langstlevende zie art. 4:899a BW.


Echtheid
Echtheid van geschriften (art. 186, lid 2 Brv), wie zich in een civiel proces op een onderhandse akte beroept moet, als de wederpartij de ~ van de handtekening ontkent, de ~ ervan bewijzen.


Echtscheiding
Echtscheiding 1 nationaal recht: ontbinding van een huwelijk (buiten het geval van afwezigheid) door rechterlijk vonnis en inschrijving (art. 1:163 BW) daarvan in de registers van de Burgerlijke Stand (art. 1:150  166 BW); processuele voorschriften: (Brv art. 814  827p); enige echtscheidingsgrond: een duurzame ontwrichting van het huwelijk (art. 1:151, 154, 169 BW); ~ kan worden uitgesproken op verzoek van een der echtgenoten of op hun gemeenschappelijk verzoek (verzoekschriftprocedure); kinderen van twaalf jaar en ouder moeten door de rechter worden gehoord voor een beslissing over het gezag of over de omgang tussen ouder en kind; zie voor: alimentatie na ~ art. 1:157 BW; maritaal beslag, art. 768 Brv; omgangsregeling na ~: art. 1:377a BW; 2 internationaal privaatrecht: erkenning van een ~ door een vreemde rechter is geregeld in: a het verdrag inzake de erkenning van beslissingen betreffende de huwelijksband (Luxemburg, 8 september 1967, Trb. 1979, 130); b het verdrag inzake de erkenning van echtscheidingen en scheidingen van tafel en bed ('s-Gravenhage, 1 juni 1970 Trb. 1979, 131, goedkeuring: S. 165, 1981); zij bevatten regelingen voor de voorwaarden waaronder een in een verdragsland uitgesproken ~ in Nederland en omgekeerd een in Nederland uitgesproken ~ in een verdragsland kan worden erkend; c de (nationale) Wet conflictenrecht echtscheiding (S. 1981, 116); zij bevat, behalve regels over de erkenning van een ~ die niet reeds krachtens een verdrag wordt erkend, regels die aangeven welk recht de Nederlandse rechter op een internationale echtscheiding dient toe te passen.


Echtscheidingsconvenant
Echtscheidingsconvenant (art. 1:158, 159 BW), overeenkomst gesloten tussen hen die van echt wensen te scheiden, waarbij regelingen worden getroffen van financiële aard en waarbij afgesproken wordt bij wie de kinderen zullen blijven, het bezoek aan de kinderen e.d.


Echtscheidingsprocedure
Echtscheidingsprocedure (art. 814  827 Brv), formele regels voor echtscheiding; de ~ zal vermoedelijk binnen niet al te lange tijd worden vereenvoudigd, doordat partijen dan geen advocaat meer behoeven in te schakelen; de enige echtscheidingsgrond blijft evenwel duurzame ontwrichting van het huwelijk (art. 1:151 en 154 BW).


Economisch en Sociaal Comité
Economisch en Sociaal Comité (EU, art. 193  198 EG-verdrag), staat de Raad en de Commissie bij (art. 4 EG-verdrag).


Economisch Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf
Economisch Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf, (EIM) bevordert in het algemeen onderzoekingen van sociale en economische aard in het midden- en kleinbedrijf in de sectoren detailhandel, ambacht en vervoer over de weg en te water; voor deze laatste sector is een zelfstandige Stichting Economisch Bureau voor het Weg- en Watervervoer (EBW), opgericht, welke haar werkzaamheden uitvoert in samenwerking met het EIM.


Economische Controledienst
Economische Controledienst, dienst belast met de opsporing van economische delicten alsook met het uitvoeren van door de minister van economische zaken of andere ministers gegeven opdrachten in het bijzonder tot het instellen van onderzoeken en het inwinnen van inlichtingen.


Economische delicten
Economische delicten, een bepaald contingent delicten t.a.v. het sociaal-economische leven, opgesomd in artikel 1 van de Wet op de ~ van 22 juni 1950 S. K 258 (WED), zoals overtredingen van Landbouwwet, Distributiewet 1939, Prijzenwet, Deviezenbesluit 1945; voor een groot contingent ~ geldt gedeeltelijk eigen strafrecht en strafprocesrecht; zie S. 1995, 350.


Economische eigendom
Economische eigendom (Wet Belastingen van rechtsverkeer, art. 2, lid 2), een belang  in onroerende zaken of rechten van een ander dan de eigenaar of rechthebbende, bestaande uit een samenstel van rechten en verplichingen met betrekking tot die goederen; het belang daarin moet ten minste omvatten enig risico van waardeverandering of tenietgaan van die goederen; zie ook art. 54, lid 1 van genoemde wet.


Economische levering
Economische levering (art. 5, lid 1 Zesde EG-Richtlijn), de EG-Richtlijn verstaat onder levering voor de omzetbelasting een overdracht van de macht om als eigenaar over een lichamelijke zaak te beschikken; daaronder valt ook de overdracht van alleen de economische eigendom zodat die valt onder art. 3, lid 1, letter e, Wet OB.


Economische kamer
Economische kamer, bij elke arrondissementsrechtbank is een enkelvoudige (uit een persoon bestaande) en een meervoudige (uit drie leden bestaande) kamer ingesteld ter berechting van economische delicten (zie art. 39 e.v. WED).


Economische mededinging
Economische mededinging (Wet Economische Mededinging S. 1990, 17, art. 2), ter bewaking van de vrije concurrentie moet een mededingingsregeling (een overeenkomst of burgerrechtelijk besluit, waarbij de ~ tussen eigenaren van ondernemingen wordt geregeld) worden meegedeeld aan de Minister van EZ en zij kan dan geheel of gedeeltelijk algemeen verbindend worden verklaard (art. 6 e.v.), maar ook worden geschorst of onverbindend worden verklaard (art. 9b e.v.); aan een monopolie (economische machtspositie, ontstaan hetzij door onderlinge afspraken, hetzij feitelijk gegroeid) met overwegende invloed op de markt van goederen en diensten, kan, als zij met het algemeen belang strijdige gevolgen heeft, onder andere een leveringsplicht of een prijsvoorschrift worden opgelegd (art. 24); belanghebbenden kunnen tegen beslissingen voorziening vragen bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven (Wet Bestuursrechtspraak Bedrijfsorganisatie 1954 S. 416, art. 18); een Commissie ~@ (art. 28), adviseert de Minister van economische zaken en die Ministers(s) wie de zaak mede aangaat, over onderwerpen op het gebied van de mededinging.


Economische en monetaire unie EU
Economische en monetaire unie EU (EMU), streeft naar economische en monetaire eenwording van Europa, met als belangrijkste onderdeel een slangarrangement: aan de onderlinge koersschommelingen worden nauwe grenzen (bandbreedtes) gesteld; slechts de Beneluxlanden, de Bondsrepubliek en Denemarken hebben het arrangement kunnen handhaven tot 1979, toen het EMS in werking trad; eerst op 1 juli 1990 werd de eerste fase van de EMU van kracht, waarbij de valuta van alle Lid-Staten in de marges van de EMU werden ondergebracht; gestreefd wordt naar (gedeeltelijke) invoering per 1 januari 1999; de ~ is opgenomen in het Verdrag van Maastricht; in drie fasen moet de monetaire eeheid en het gezamenlijk economisch beleid binnen de EU worden gerealiseerd;  Europees Monetair Stelsel,  Europees Monetair Instituut.


Economische politierechter
Economische politierechter,  Politierechter (WED art. 39, 48 e.v.)


Economische sancties
Economische sancties, krachtens art. 41 van het Handvest van de Verenigde Naties kunnen tegen bepaalde leden van de VN `measures not involving the use of armed force' genomen worden, zoals gehele of gedeeltelijke verbreking van de economische relaties en van rail-, zee-, lucht-, post-, telegraaf-, radio- en ander verkeer en het verscherpen van de diplomatieke relaties.


Economische zone
Economische zone, gebied waarin de kuststaat bepaalde bevoegdheden mag uitoefenen, ruimer dan de territoriale zee. Verscheidene landen claimen een economische zone met exclusieve visserijrechten tot 200 mijl.


Eed
Eed,  plechtige verklaring onder aanroeping van Gods naam, teneinde kracht te zetten bij een belofte voor de toekomst (promissoire eed, zoals de ~ van officier, arts, tolk), of om de waarheid omtrent een verklaring over feiten uit het verleden te bevestigen: de opgedragen  ~ (art. 50 Brv, art. 216 Sv); verder: de zuiveringseed, een ~ die de koning, een minister of een lid van de Staten-Generaal vóór zijn benoeming moet afleggen, art. 32, 49 en 60 GW, zie S. 1992, 120, 121; voor regeling van de gevallen waarin een belofte of bevestiging in de plaats van de eed treedt,  Eedswetten.


Eedswetten
Eedswetten, de wetten van 17 juli 1911 S. 215 en 28 april 1916 S. 174; ingevolge de Eedswet 1971 S. 211 staat de keuze tussen eed en belofte geheel vrij.


Eendaadse samenloop
Eendaadse samenloop,  Samenloop.


Eenheidspremie
Eenheidspremie, 1 uniforme premie, welke wordt geheven, ongeacht het verschil in risico van de verzekerden, en welke zodanig is vastgesteld, dat voor alle verzekerden te zamen de som van alle uitkeringen wordt gedekt; 2 vast bedrag aan premie, ongeacht het inkomen; 3 totaal bedrag aan premie, dat voor verschillende takken van sociale verzekering gezamenlijk is vastgesteld.


Eenheidsstaat
Eenheidsstaat, centraal geregeerde staat, met onderdelen die, zoals in Nederland de provincies en de gemeenten, een eigen bestuursorganisatie bezitten en een zekere mate van zelfstandigheid, maar waarvan de onderdelen alleen een afgeleid gezag uitoefenen en niet krachtens eigen recht.


Eenpersoonsvennootschap
Eenpersoonsvennootschap, NV of BV, waarvan alle aandelen in de hand van eenzelfde aandeelhouder zijn; toegestaan ingevolgde de Twaalfde Richtlijn van de Raad van EG inzake het vennootschapsrecht (S. 1991, 710); bij een ~ moet aan het Handelsregister opgave worden gedaan van de identiteit van de enige aandeelhouder (art. 8, lid sub 8° Hrw).


Eenscheepsmaatschappij
Eenscheepsmaatschappij (single ship company), naamloze vennootschap die zich bepaalt tot de exploitatie van één zeeschip.


Eenvoudig
Eenvoudig 1 strafrecht: minst erge vorm, niet-gekwalificeerd: eenvoudige bankbreuk (art. 342 Str):  Bankbreuk; eenvoudige belediging (art. 266 Str), elke opzettelijke belediging die niet het karakter van smaad of smaadschrift draagt, iemand hetzij in het openbaar mondeling of bij geschrift of afbeelding, hetzij in zijn tegenwoordigheid mondeling of door feitelijkheden, hetzij door een toegezonden of aangeboden geschrift of afbeelding aangedaan; eenvoudige delict,  Gekwalificeerd delict; 2 verbintenissenrecht: eenvoudige of enkelvoudige verbintenis (art. 6:18 BW); een alternatieve verbintenis wordt ~ doordat degene die daartoe bevoegd is, zijn keuze bepaalt; 3 eenvoudige of bijzondere avarij: art. 698, 701 WvK,  Avarij.


Eenzijdig
Eenzijdig in verbintenissenrecht: slechts betrekking hebbend op één van beide (of meer) partijen; a eenzijdige overeenkomst, waarbij slechts één van de (beide of meer) partijen tot een prestatie gehouden is (bruikleen, schenking) in tegenstelling tot een wederkerige overeenkomst; b eenzijdige rechtshandeling, het gewenste rechtsgevolg kan door één persoon alleen teweeg gebracht worden zoals: erkenning van een kind, maken van een testament, verwerpen van een nalatenschap, in tegenstelling tot tweezijdige verklaring of overeenkomst (art. 3:115 BW); een overeenkomst van bruikleen is derhalve een éénzijdige overeenkomst, hetgeen veroorzaakt wordt doordat bruikleen reëel is: de overeenkomst komt eerst tot stand door overgave van de zaak en dan rust er nog slechts een plicht (tot teruggave) op de lener (art. 7A:1777 BW); ook schenking is een éénzijdige overeenkomst maar een tweezijdige rechtshandeling: er zijn twee wilsuitingen voor nodig, die van de schenker (willen geven) en die van de begiftigde (aanvaarden van het geschonkene, art. 7A: 1703, lid 1BW); eenzijdige rechtshandelingen worden ingedeeld in persoonsgerichte en niet-persoonsgerichte rechtshandelingen (art. 3:32, lid 2 BW); persoonsgerichte rechtshandelingen zijn veelal partij-handelingen, verricht door een der contractpartners en gericht tot zijn wederpartij (zoals ingebrekestelling, opzegging van een huurverhouding, aanmaning); niet-persoonsgerichte rechtshandelingen worden doorgaans wel tot een bepaalde persoon gericht (zoals erkenning van een kind t.o.v. de ambtenaar BS), maar degene tot wien de verklaring was gericht, is geen partij, maar slechts de officiële instantie aan wie de verklaring moet worden geadresseerd (art. 3:37, lid 3 slot, lid 4 en lid 5 BW gelden slechts voor de persoonsgerichte verklaringen); Meerzijdige rechtshandeling; c eenzijdige schuldbekentenis,  Goedschrift.


Eer
Eer, aantasting van ~ of goede naam, 1 strafrechtelijk: eenvoudige ~ (art. 266 Str),  smaad(schrift) (art. 261 Str) en laster(lijke aanklacht) (art. 262, 266 Str),  Belediging; 2 privaatrechtelijk: grond voor een actie uit onrechtmatige daad (art. 6:162 BW); voor de door de belediging aangerichte ideële schade: zie art. 6:106, lid 1 sub b BW; herstel van ~:  Rehabilitatie (na faillissement: art. 206 e.v. Fw).


Eerbaarheid
Eerbaarheid 1 (art. 41 Str), één van de drie rechtsgoederen waarvan aanranding noodweer in de zin van het strafrecht (Noodweer) mogelijk maakt: eigen of eens anders lijf, ~ of goed; 2 (Str art. 239), misdrijf tegen de zeden: schennis der ~ op of aan een plaats, die is bestemd voor het openbare verkeer; op een andere openbare plaats, indien die toegankelijk is voor personen onder de zestien jaar of op een niet openbare plaats indien een ander daar zijns ondanks tegenwoordig is.


Eerbiedigende werking
Eerbiedigende werking (van een wet), een nieuwe wet laat op feiten, voorgevallen vóór het tijdstip van haar in werking treden, de voorafgaande wet van toepassing blijven.


Eerherstel
Eerherstel 1 strafrecht: een zuiver ~ is niet mogelijk. Wel kan de rechter op verzoek van de gewezen verdachte of veroordeelde een geldelijke tegemoetkoming toekennen na ten onrechte ondergane voorlopige hechtenis en na het eindigen van een strafzaak zonder oplegging van straf of maatregel (Sv art. 89  93). 2 faillissement: ~ of rehabilitatie is op aanvraag van de gewezen failliet mogelijk na een opgeheven faillissement (Fw art. 206).


Eerroof
Eerroof (art. 261 e.v. Str),  Smaad,  laster.


Eerste Kamer
Eerste Kamer,  Staten-Generaal.


Eerste levensbehoeften
Eerste levensbehoeften (Brv art. 447), niet vatbaar voor beslag zijn ~: het nodige bed en beddegoed, kleding en de in huis aanwezige voorraden spijs en drank, voldoende voor een maand; deze ~ vallen ook buiten het faillissement (art. 21 sub 1° Fw).


Eerste minister
Eerste minister,  Minister-President (Gw art. 45, lid 2, Reglement van orde voor de Raad van Ministers, S. 1994 203, art. 2).


Eerstgeboorterecht
Eerstgeboorterecht, recht van oudste zoon of verdere afstammeling van erflater om de gehele nalatenschap of althans een groter deel dan de andere kinderen te verkrijgen; het ~ bestaat in Nederland slechts ten aanzien van de troonopvolging  (GW art. 25).


Eeuwigdurende renten
Eeuwigdurende renten (art. 7A:1807 e.v. BW),  Altijddurende renten.


Effectenbeurs
Effectenbeurs, te Amsterdam, plaats waar bepaalde geldswaardige papieren, aandelen, obligaties, pandbrieven en andere effecten worden verhandeld; staat ingevolge de Wet toezicht effectenverkeer (S. 1995, 574), onder toezicht van de Minister van Financiën, die dat toezicht uitoefent door de Stichting Toezicht Effectenverkeer, die ook het toezicht heeft op de Optiebeurs en op de Financiële Termijnmarkt Amsterdam (Ministeriële beschikking van 24 januari 1989).


Effectief, direct
Effectief, direct  (art. 93 GW), rechtstreeks werkend, geeft aan dat een burger voor zijn nationale gerecht een beroep kan doen op een EG-verordening of richtlijn, mits die een `clear, immediate and unconditional obligation' inhoudt; ~ hangt derhalve nauw samen met de uitleg van de regel; uiteindelijk heeft hier het Hof van Justitie van de EU het laatste woord; is derhalve zonder meer deel gaan uitmaken van het nationale recht, ook al ontbreekt daarin een implementerende wetgeving; ~ wordt in de literatuur wel onderscheiden van Direct applicable, dat dan de doorwerking van een EG-verordening in het nationale recht aangeeft.


Effectieve nationaliteit (IPR)
Effectieve nationaliteit (IPR), in geval van meervoudige nationaliteit wordt m.b.t. de aanknoping aan iemands nationale recht de effectieve nationaliteit doorslaggevend geacht; als het persoonlijke recht geldt dan het recht van de nationaliteit waarmee de betrokken persoon het nauwst is verbonden.


Effectiviteitsbeginsel
Effectiviteitsbeginsel, beginsel dat de feitelijke toestand voor de rechtsontwikkeling van belang is; ~ bij occupatie (volkenrechtelijk), de effectiviteit van een bezetting moet naar omstandigheden worden beoordeeld; het gezag van de bezetter zal een permanent karakter moeten hebben, waaraan evenwel een tijdelijke onderbreking niet in de weg behoeft te staan.


Effectus civilis
Effectus civilis, civiel effect; wettelijke bevoegdheid ontleend aan universitaire diploma's.


Egalisatiefonds
Egalisatiefonds, een van overheidswege ingesteld fonds belast met het voorkomen van ongewenste koersfluctuaties van de munteenheid door, zo zulks nodig is, goud en deviezen te kopen of te verkopen (Wet van 30 september 1936, S. 403).


Egalisatiereserve
Egalisatiereserve (art. 12 en 13 Wet IB), voorziening ter spreiding van kosten en lasten die lopen over een tijdvak, langer dan één jaar, maar pas aan het einde van die periode behoeven te worden betaald, over de fiscale winst van voorafgaande jaren.


Eigen bederf, eigen gebrek
Eigen bederf, eigen gebrek (art. 249 WvK), schade niet door een van buiten komende oorzaak ontstaan; zodanige schade behoeft in de regel niet door de verzekeraar te worden vergoed.


Eigen risico
Eigen risico, vast bedrag of percentage (wel aftrek-franchise genoemd) dat door de verzekerde zelf van iedere schade wordt gedragen; ingesteld om het risico voor assuradeuren te beperken, dan wel hen te vrijwaren voor geregeld voorkomende kleine schaden (vooral bij autoverzekeringen); meestal is de premie lager naarmate het ~ hoger is.


Eigen schuld
Eigen schuld 1 schadevergoedingsplicht (art. 6:101 BW), schade veroorzakende handeling van de kant van de benadeelde; door de benadeelde geleden schade is mede het gevolg van eigen gedraging of komt mede voor eigen risico; de totale schade wordt dan verdeeld op basis van een verdeelsleutel waarvan uitgangspunt is de mate waarin de aan elk toe te rekenen omstandigheden tot de totale schade hebben bijgedragen; zie voor ~ bij produktaansprakelijkheid: art. 6:185, lid 2 BW; 2 verzekering: wanneer bij verzekering de verliezen of schade door ~ van verzekerde zijn veroorzaakt, behoeft de assuradeur geen uitkering te doen (WvK art. 276); bij brandverzekering is de verzekeraar ontslagen van de verpliching tot schadevergoeding indien hij bewijst dat de brand door merkelijke schuld of nalatigheid (d.w.z. ernstige schuld of nalatigheid) van de verzekerde zelf veroorzaakt is (WvK art. 294).


Eigen vermogen
Eigen vermogen,  Vermogen.


Eigen waarneming
Eigen waarneming van de rechter, het eerste der in art. 339 Sv opgesomde vijf wettige bewijsmiddelen in strafzaken.


Eigen weg
Eigen weg (Wegenwet 1930 S. 342, art. 4), weg toebehorend aan een particulier. Is een ~ vanaf 1900 (dertig jaar voor het inwerking treden van de Wegenwet) vrij toegankelijk geweest dan is hij een openbare weg geworden, tenzij de eigenaar tussen 1900 en 1930 door het plaatsen van een bordje `eigen weg' of `particuliere weg' gedurende ten minste een jaar heeft aangegeven dat de weg slechts ter bede toegankelijk is. De periode van dertig jaar wordt tot tien jaar verkort indien de ~ gedurende die periode door een openbaar lichaam werd onderhouden.


Eigen woning
Eigen woning (art. 42a Wet IB, art. 9 Wet Vpb, lid 5), de huurwaarde van een ~ wordt gerekend tot de inkomsten uit eigen woning en gesteld op een forfaitair bedrag aangegeven in een regelmatig bijgestelde tabel; voor de vermogensbelasting wordt de waarde gesteld op 60% van de verkoopwaarde in ontruimde staat.


Eigenaar
Eigenaar (art. 5:1 BW e.v.), rechthebbende op een stoffelijk object (zaak); het BW gebruikt de term eigenaar doorgaans niet voor een rechthebbende op goederen die geen zaken zijn, zoals een vordering e.d.,  uitzonderingen vormen: art. 5:106, lid 4 BW, waar de appartementseigenaar wordt omschreven als de gerechtigde tot een appartementsrecht en de art. 2:86a, lid 3 en 196a, lid 3 BW, waar wordt gesproken van de ~ van een beperkt recht; zie voor: bevoegdheden eigenaar art. 5, lid 1 sub 2, 5:21 BW.


Eigenbeslag
Eigenbeslag of beslag onder zichzelf (art. 479h  479k Brv), beslag gelegd door schuldenaar op een tegenvordering, die hij op zijn schuldeiser heeft; voor het leggen ervan zijn schriftelijke stukken nodig; zijn dat onderhandse bescheiden, dan moet bovendien verlof van de president van de rechtbank gevraagd worden; het ~ wordt gelegd door het uitbrengen van een exploot aan de wederpartij.


Eigenbouwer
Eigenbouwer (art. 35 IW, 16b Coördinatiewet), door wetsduiding als aannemer beschouwd, hoewel hij geen werk aanneemt maar wel de leiding heeft bij de feitelijke werkzaamheden, zoals een (rechts)persoon die in de normale uitoefening van zijn bedrijf de uitvoering van een werk begeleidt: projectontwikkelaar, gemeentelijke dienst, die beschikt over eigen deskundige staffunctionarissen die in feite de leiding en het toezicht hebben bij het werk; een ~ is evenals de aannemer hoofdelijk aansprakelijk voor de door zijn `onderaannemers' en diens onderaannemers verschuldigde, maar niet betaalde sociale verzekeringspremies en loon- en omzetbelasting; moet een ~ loonheffingen e.d. voor één van zijn `onderaannemers' in de keten betalen, dan heeft hij regres op die onderaannemer.


Eigendom
Eigendom 1 zakenrecht (art. 5:1 BW), absoluut, meest omvattend recht op een zaak, dat is een voor menselijke beheersing vatbaar stoffelijk object (art. 3:2 BW), ook wel het voorwerp van ~ (art. 5:35, lid 3 BW); de actie tot opvordering van ~: revindicatie (BW art. 5:2, Brv 491, 538, 555 en 730); geschillen over ~ behoren bij uitsluiting tot de competentie van de gewone rechterlijke macht (GW art. 112 lid 1, Wet RO art. 2); zie voor: bevoegdheden eigenaar art. 5, lid 1 sub 2, 5:21 BW; ~ als grondrecht: art. 14 GW, Universele Verklaring rechten van de mens art. 17, Eerste Protocol EVRM art. 1; erfafscheiding art. 5:30  34, 47 BW; erfafsluiting; art. 5:48 BW; natrekking: art. 5:3, 14, 20 BW; overdraagbaarheid ~: art. 3:83, lid 1 BW; ~ van afgescheiden vruchten: art. 5:1, lid 3, 5:17 BW; ~ van dieren: art. 5:19 BW; ~ van de grond: art. 5:20 BW; verdiepingseigendom: art. 5:106 e.v. BW; verkrijging van ~ roerende zaak: door bezitsverkrijging art. 3:86 j° 3:114 en 115 BW; door vinder: 5:6 e.v. BW, art. 5:13 BW; door zaaksvorming: art. 5:16 BW; van vruchten art. 5:17 BW; 2 immateriële goederen: a industriële ~, merkenrecht en octrooirecht; Bureau voor de industriële ~; b intellectuele ~ (art. 2:365, lid 1 sub c BW.


Eigendomsbeperking
Eigendomsbeperking (art. 5:1, lid 2 BW), behalve door rechten van anderen door overheidsvoorschriften, bij wet of verordening; de laatste beperking mag nooit zover gaan, dat daardoor het gebruik van de in eigendom bezeten zaak voor de eigenaar geheel of gedeeltelijk ophoudt te bestaan (dan is onteigening de aangewezen weg).


Eigendomsbewijs
Eigendomsbewijs (art. 3:187, lid 1 BW), papier (akte) waaruit tot eigendom geconcludeerd kan worden, zoals een transportakte, een kwitantie.


Eigendomsoverdracht
Eigendomsoverdracht (art. 3:83 e.v. BW), derivatieve wijze van eigendomsverkrijging, de op grond van een titel bewerkstelligde overgang van een zaak van de vervreemder op de verkrijger; voor een dergelijke overdracht zijn doorgaans leveringshandelingen noodzakelijk,  Levering; voor roerende zaken, zie art. 3:86 j° 114 e.v. BW; voor onroerende zaken, zie art. 3:89 en 90 BW.


Eigendomsovergang
Eigendomsovergang (art. 3:80 BW), het overgaan van eigendom op een zaak van de ene persoon op de andere hetzij onder algemene titel (b.v. erfopvolging), hetzij onder bijzondere titel (b.v. door over-dracht op grond van koop).


Eigendomsuitwijzing
Eigendomsuitwijzing (art. 3:27 BW, van Duits:Ausweisung), procedure waarmee degene die enig recht op een registergoed meent te hebben de inschrijving in het openbare register positieve kracht kan geven, waarmee een nadeel, klevend aan het negatieve stelsel, namelijk dat de inschrijving in de openbare registers op zichzelf geen recht verschaft noch verlichting van de bewijslast geeft, grotendeels kan worden ondervangen; de benaming is minder juist, omdat deze procedure niet slechts mogelijk is voor rechten op zaken (eigendom) maar ook voor rechten op andere registergoederen; juister: toewijzing in rechte, omdat de procedure op alle zakelijke rechten betrekking kan hebben, niet slechts op de eigendom ervan.


Eigendomsverkrijging
Eigendomsverkrijging, verwerving van een absoluut allesomvattend recht op een zaak; de meest voorkomende wijze van eigendomsverkrijging is overdracht (art. 3:83 e.v. BW); specifieke vormen van ~ in boek 5 BW, zoals toeëigening (art. 5:4 BW), ~ door de vinder (art. 5:6 e.v. BW), natrekking (art. 5:42 BW), vermenging (art. 5:15 BW), zaaksvorming (art. 5:16 BW) en vruchttrekking (art. 5:17 BW) en in boek 8 BW: zeeschepen, art. 8:201 BW en binnenschepen, art. 8:791 BW. Verkrijging krachtens erfrecht is geregeld in boek 4 BW (art. 880 e.v.); verder bestaan er talrijke publiekrechtelijke wijzen van eigendomsverkrijging, zoals toedeling na ruilverkaveling en onteigening.


Eigendomsvoorbehoud
Eigendomsvoorbehoud (art. 3:92 BW), de vervreemder van een roerende zaak houdt bij aflevering van (meestal) de eigendom van het afgeleverde aan zich, totdat de koopsom (volledig) is voldaan; juridischtechnisch is ~ een verbintenis tot overdracht onder de opschortende voorwaarde dat de tegenprestatie zal worden voldaan; zie art. 7:10, lid 1 BW en art. 7A:1576h BW.


Eigenlijke of materiële bewijskracht
Eigenlijke of materiële bewijskracht (art. 184 Brv), de bewijskracht van de inhoud van een akte; het in de akte gestelde levert dwingend bewijs op tussen degenen, die bij de akte partij waren en hun erfgenamen: voor hen geldt  behoudens tegenbewijs  het in de akte verklaarde als waar, tenzij dit zou kunnen leiden tot een rechtsgevolg dat niet ter vrije bepaling van partijen staat.


Eigenlijke dwaling
Eigenlijke dwaling (art. 3:35 en 36 BW),  Dwaling (art. 6:228 BW)


Eigenlijke rechtspraak
Eigenlijke rechtspraak of contentieuze jurisdictie (GW art. 112 lid 1, Wet RO art. 2), het oplossen van geschillen tussen partijen door de rechter, zulks in tegenstelling tot de oneigenlijke rechtspraak of voluntaire jurisdictie, waarbij voorzieningen van de rechter worden verzocht (b.v. benoeming van een voogd).


Eigenrichting
Eigenrichting, het zich recht verschaffen zonder rechtsgang, zonder voorkennis van de overheid en zonder gebruik van de door haar verstrekte machtsmiddelen; is ~ op zichzelf niet ongeoorloofd, zij zal bijna steeds gepaard gaan met eigenmachtige inbreuk op eens anders rechtsgoederen en om deze reden ontoelaatbaar zijn; uitzonderingen: 1 civiel recht: o.a. BW art. 5:44 art. 41, lid 1 Str (noodweer); 3 volkenrecht: in het volkenrecht is ~ veelal nog de enige mogelijkheid tot rechtshandhaving.


Eilandenregeling
Eilandenregeling, KB van 3 maart 1951 S. 64 dat de in de Interimregeling voor de Nederlandse Antillen later in de staatsregeling van de Nederlandse Antillen (S. 136 van 1955) vastgelegde autonomie voor de Eilandgebieden nader uitwerkt.


Eilandsraad
Eilandsraad, belangrijkste orgaan van de Eilandgebieden in de Nederlandse Antillen. Aan de ~ behoort inzake bestuur en regeling van eigen aangelegenheden van het Eilandgebied elke bevoegdheid, die niet aan het bestuurscollege of aan de gezaghebber is opgedragen. De ~ bestaat op Curaçao en Aruba uit 21, op Bonaire uit 7, op de Bovenwindse Eilanden uit 15 (5 voor elk eiland) leden, volgens evenredig stelsel gekozen door de ingezetenen, die Nederlander of Nederlands onderdaan zijn. Voorzitter is de gezaghebber.


Eilandsverordening
Eilandsverordening, wetgevende maatregel in de Eilandgebieden der Ned. Antillen vastgesteld door de Eilandsraad op voorstel van het bestuurscollege.


Eindaanwijzing te onteigenen percelen
Eindaanwijzing te onteigenen percelen (Onteigeningswet van 1851, S. 125, art. 14), KB waarin (nadat de Nutswet van kracht is geworden) de te onteigenen percelen, zakelijke lasten daarop rustende e.d. worden aangewezen.


Eindbeslissing
Eindbeslissing, buitenwettelijke benaming voor een in een tussenvonnis gegeven rechterlijk oordeel omtrent een geschilpunt tussen partijen, dat uitdrukkelijk en zonder enig voorbehoud door een rechter wordt gegeven, maar de rechter beslist niet definitief over enig deel van het door eiser gevorderde, want dan is die beslissing geen tussenvonnis, maar op dat punt een eindvonnis; een ~ heeft dan ook in het algemeen betrekking op de bevoegdheid van een rechter, de ontvankelijkheid van eiser, de uitleg van wets- of contractstekst e.d.


Einduitspraak
Einduitspraak (Sv art. 138, laatste lid), strafrecht: rechterlijke uitspraak die beëindiging van de behandeling in de betrokken instantie meebrengt.


Eindvonnis
Eindvonnis civiel proces (Brv art. 59): beëindigt voor wat betreft een bepaalde instantie (b.v. kantonrechter, rechtbank) een geschil; bestaande uit feitelijke overwegingen, rechtsoverwegingen en de beslissing of het dictum; de overwegingen of gronden van de uitspraak geven de motivering van het vonnis, de rechtsoverwegingen passen het objectieve recht toe dat leidt tot de beslissing; bij ~ kan de eiser niet-ontvankelijk worden verklaard in zijn vordering, kan hem de eis ontzegd of deze hem geheel of gedeeltelijk toegewezen worden; niet op iedere dagvaarding volgt een ~; mogelijk is ook nietigverklaring van de dagvaarding of een onbevoegdverklaring.


Einzelfallgerechtigkeit
Einzelfallgerechtigkeit, rechtsvindingsleer, die het gezag van het gerechtelijk gewijsde doet steunen op het feit dat de gegeven oplossing in de concrete probleemsituatie de beste was.


Eis
Eis civiel proces (art. 5, lid 1 sub 3° Brv), vordering van de eiser, zowel in eerste aanleg, als in appèl; ~ in reconventie (Brv art. 250  253), tegeneis; de ~ door de gedaagde in conventie zijnerzijds tegen de eiser in conventie gericht; ~ wijziging, vermeerdering van ~ (art. 134 Brv),  Wijziging van ~.


Eiser
Eiser, degene die een civiel geding aanvangt, aanlegger, in tegenstelling tot de gedaagde, verweerder. ~ in appèl: appellant; in cassatie: rekwirant; in een verzoekschriftprocedure: rekwestrant, verzoeker.


Elasticiteit van de eigendom
Elasticiteit van de eigendom (art. 3:81 BW), karakteristiek van eigendom dat het de neiging heeft steeds zo volledig en zo vrij mogelijk te willen zijn. Is eigendom in beginsel steeds aanwezig, zolang de zaak bestaat, de beperkte zakelijke rechten daarop moeten speciaal gevestigd worden. Gaan de beperkte zakelijke rechten teniet, dan wordt de eigendom weer vrij.


Elektriciteitswerken
Elektriciteitswerken (Str art. 90ter), de gegeven omschrijving verruimt het begrip ~ voor strafbepalingen.


Elektrokutie
Elektrokutie, wijze van voltrekking van de doodstraf door middel van de elektrische stoel (in sommige staten van Noord-Amerika).


Elektronisch huisarrest
Elektronisch huisarrest, strafvoltrekking door middel van een elektronische enkelband, die signaleert wanneer een gestrafte de hem toegestane bewegingsvrijheid misbruikt.


Element
Element strafrecht: onderdeel van de delictsomschrijving van het strafbare feit: ook wel (wettelijk) bestanddeel genoemd en waarvan de aanwezigheid door het Openbaar Ministerie gesteld en bewezen dient te worden, in tegenstelling tot schulduitsluitingsgronden.


Emancipatieraad
Emancipatieraad @ (S. 65, 1981), adviseert de regering over het emancipatiebeleid van de regering.


Emigratie
Emigratie (Emigratiewet 1967 S. 659), het verlaten van Nederland door een inwoner van ons land met het oogmerk zich in een land buiten Europa te vestigen; landverhuizing, ten aanzien van het land dat verlaten wordt, in tegenstelling tot immigratie, Migratie.


Emissie
Emissie 1 vennootschapsrecht (NV art. 2:96 BW, BV art. 2: 206 BW), uitgifte van aandelen, van obligaties; 2 openstelling van de gelegenheid tot geldlening door enige onderneming of openbaar lichaam; 3 fiscaal: voor ~ aan aandeelhouders zonder storting, zie: art. 29 en 44b Wet IB.


Emissiekorting
Emissiekorting (art. 2:80 lid 2 BW), korting (op het volle nominale bedrag der aandelen); een ~ van maximaal 6% is toegestaan aan hen die zich in hun beroep belasten met het voor eigen rekening plaatsen van aandelen.


Emolument
Emolument (art. 6 Uitvoeringsregeling LB 1990), bijkomende economische bate aan dienstbetrekking verbonden boven loon, bezoldiging of salaris; ook bij ambtenaren.


Empathische rechtspraak
Empathische rechtspraak, rechtspraak die er begrip voor heeft dat mensen hun eigen leef- en gevoelswereld hebben.


En cas (matière) de meubles, possession vaut titre
En cas (matière) de meubles, possession vaut titre, Franse versie van oud-BW art. 2014 eerste lid (bezit geldt als volkomen titel), zie art. 3:86 BW.


Enclave
Enclave, gebiedsdeel van een staat dat geheel door het grondgebied van een andere staat wordt omsloten, zoals in ons land (Noord-Brabant) de Belgische gemeente Baarle-Hertog; vanuit België bekeken: exclave.


Endossant
Endossant, hij die een wisselbrief of cheque voor endossement overdraagt.


Endossement
Endossement (art. 3:93 BW), `rugtekening', het overdragen (endosseren) van een wissel of cheque aan order, door de houder (nemer of volgende endossant) aan een geëndosseerde. Het endossement geschiedt door een verklaring op de achterzijde of op een allonge van de wissel. Een endossement van een niet aan order gestelde wissel (rectawissel) geldt als gewone cessie (art. 110 WvK). Ook de charterpartij kan vatbaar worden gemaakt voor overdracht door endossement en overgave (8:371 e.v. BW); evenzo het cognossement (WvK art. 508).


Energiebelasting
Energiebelasting, regulerende ~ ter vermindering van de uitstoot van kooldioxide en het bevorderen van energiebesparing, ingevoerd per 1 januari 1996,  S. 1995, 662; geheven van kleinverbruikers, waarbij vrijgesteld zijn de eerste 800m3 aardgas en de eerste 800 kWh elektriciteit.


Energieraad, Algemene
Energieraad, Algemene  (zie Wet op de Algemene Energieraad S. 1985, 287), adviseert de minister omtrent het te voeren energiebeleid in het algemeen.


Enforcement action der Verenigde Naties
Enforcement action der Verenigde Naties (art. 42 e.v. Handvest van de VN), de Veiligheidsraad kan machtiging geven tot gewapend optreden tegen een nalatig lid; de leden van de VN moeten dan zonodig bijstand verlenen met troepen en andere hulpmiddelen.


Enkelvoudige depot
Enkelvoudige depot,  Beneluxmodellenwet, art. 6.


Enkelvoudige kamer
Enkelvoudige kamer, uit één rechter bestaande kamer van een arrondissementsrechtbank of gerechtshof; 1 civiele zaken: alle burgerlijke zaken die bij de rechtbank aanhangig worden gemaakt, worden ingeschreven ter rolle van een ~ (art. 228a Brv); deze `rolrechter' behandelt de zaak, maar kan haar, indien zij ongeschikt is voor beslissing door één rechter, verwijzen naar de meervoudige kamer; 2 strafzaken: enkelvoudige kamers zijn de politierechter (art. 367 e.v. Sv) en de economische politierechter (art. 39, en 48 Wet Economische Delicten); 3 jeugdrecht: een ~ fungeert zowel voor straf- als civiele zaken in het kinderrecht (art. 58a RO).


Enquête
Enquête 1 staatsrecht (GW art. 70; Wet op de parlementaire enquête, S. 1991, 416, BrvO II art. 140 e.v.): onderzoek door Verenigde vergadering of één der Kamers ingesteld naar enige misstand in het bestuur of in het maatschappelijk leven; de Kamer die van het recht van ~ gebruik maakt, benoemt een commissie uit haar midden, die het recht heeft getuigen onder ede te horen; 2 rechtspersonenrecht (art. 2:344  359 BW): onderzoek naar het beleid en de gang van zaken in een naamloze vennootschap, besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid, coöperatieve vereniging, onderlinge waarborgmaatschappij, vereniging of stichting, ingesteld door personen buiten de directie en de commissarissen staande; 3 burgerlijk procesrecht: getuigenverhoor, verhoor van de getuigen door de eiser voorgebracht (geproduceerd), in tegenstelling tot de contra-enquête; ~ valetudinair: voorlopig getuigenverhoor door de rechter gehouden op verzoek van de belanghebbende voordat een regelmatig getuigenverhoor kan plaats hebben, zo gevaar bestaat dat dit bewijsmiddel verloren zou gaan (Brv art. 214  220).


Enquête-commissie
Enquête-commissie (volkenrecht), commissie van onderzoek, ingesteld overeenkomstig art. 9 van het 1° Haagse Verdrag van 1907, teneinde overeenstemming te bevorderen in geschillen van internationale aard welke noch de eer noch de wezenlijke belangen (intérêts essentiels) der staten betreffen.


Entrepot
Entrepot, gelegenheid tot het tijdelijk opslaan van voor wederuitvoer bestemde goederen vrij van in- en uitgaande rechten, onder toezicht der belastingadministratie of douane.


Enuntiatief
Enuntiatief, niet uitputtende opsomming; het daarin genoemde dient slechts ter toelichting of ter verduidelijking en is voor uitbreiding vatbaar; ~ is bijvoorbeeld de formulering `onder andere', `zoals', `in ieder geval', `ten minste'; tegenstelling: limitatieve, uitputtende opgave; limitatief is een opsomming ingeleid met `slechts', `uitsluitend', `alleen'; in het BW zijn opsommingen ~, tenzij het tegendeel uit de bepaling volgt.


Equal pay
Equal pay,  Gelijk loon voor vrouwen en mannen, Wet ; zie art. 7A:1637ij BW.


Ereambt
Ereambt, ambt, waarvan het mogen uitoefenen als een onderscheiding werd gezien en niet vanwege de daaraan verbonden revenuen werd bekleed; komt in de praktijk niet meer voor.


Erestraffen
Erestraffen (Str art. 28), straffen waarbij het eergevoel van de delinkwent door de straf getroffen wordt (het zijn dus niet onterende straffen) namelijk de diverse vormen van ontzetting van rechten.


Erf
Erf 1 privaatrecht (art. 5:37 e.v. BW; art. 5:70 e.v. BW): onroerende zaak met name in het burenrecht en bij de erfdienstbaarheid; heersend ~: terrein ten behoeve waarvan een erfdienstbaarheid bestaat; lijdend ~, of dienstbaar ~: terrein dat een erfdienstbaarheid moet dulden, ten laste waarvan een erfdienstbaarheid bestaat; 2 verkeerswetgeving (RVV 1990, S. 1990, 459, art. 44  46), ook ` woonerf', gebied bestaande uit een weg of een complex van wegen waar het rijverkeer zich moet aanpassen aan andere weggebruikers met name voetgangers, een ~ wordt aangegeven door een bord `(woon)erf'.

Regels voor een erf

1	voetgangers mogen de wegen over de volle breedte gebruiken;

2	de maximum snelheid is stapvoets;

3	op kruisingen hebben van rechts komende (brom)fietsers voorrang op van links komend verkeer;

4	parkeren mag alleen op als zodanig aangeduide parkeerplaatsen.


Erfdeel, wettelijk
Erfdeel, wettelijk (art. 4:960 e.v. BW),  Legitieme portie


Erfdienstbaarheid
Erfdienstbaarheid (art. 5:70 e.v. BW), servituut: zakelijk recht, gevestigd ten behoeve van een heersend erf ten laste van een dienend of lijdend erf, eventueel tegen vergoeding van een retributie; de last kan als hoofdverpliching van de eigenaar van het lijdend erf slechts bestaan in een dulden of niet-doen, of de verpliching tot onderhoud van eigen erf of van gebouwen, werken of beplantingen, die zich geheel of gedeeltelijk op het dienend erf bevinden (art. 5:71, lid 2 BW), zogenaamd onderhoudsservituut; ~ wordt in het BW omschreven als een `last' en niet als de keerzijde daarvan (`recht') zodat in de wettelijke regeling doorgaans voor ~ moet worden gelezen: `het met de ~ (last) corresponderend recht' (bijvoorbeeld in de art. 5:72, 73, 74, 76, 77, 79, 84 en 118 BW); als men zich zou houden aan de wettelijke definitie dan is een ~ geen zakelijk recht, noch een afhankelijk, beperkt recht of een goed, terwijl evenmin bezit ervan mogelijk is; erfdienstbaarheden zijn te onderscheiden van het burenrecht, waarin op grond van de wet rechten en verplichingen tussen eigenaars van naburige erven ontstaan; zie voor: afstand van ~: art. 5:82 BW; onmogelijkheid van uitoefening van ~: art. 5:79 BW; opheffing door rechter van ~: art. 5:78 e.v. BW; retributie voor ~: art. 5:70, lid 2 BW; vermenging heersend en lijdend erf: art. 5:83 BW; vestiging van ~: art. 3:81, 85 j° art. 98 en 5:72 BW, door appartementseigenaar: art. 5:118 BW, door beperkt gerechtigde: art. 5:84 BW; tenietgaan van ~: art. 3:81, lid 2 BW, art. 5:82 BW.


Erfenis
Erfenis (art. 4:1090 e.v. BW), hetgeen een erfgenaam ontvangt van een nalatenschap of uit een boedel: het geheel of een evenredig gedeelte van de goederen en schulden van een overledene, bij versterf of door uiterste wil nagelaten, in tegenstelling tot een legaat; de bezittingen van de erflater gaan onmiddellijk door de dood van de erflater op de erfgenamen over, de schulden echter pas door aanvaarding; een nalatenschap is onbeheerd, indien zich niemand aanmeldt die daarop aanspraak maakt, of indien de erfgenamen haar verwerpen; zij wordt dan beheerd en vereffend door een door de rechtbank te benoemen curator en vervalt na drie jaren aan de staat (BW art. 4:1172  1176); procedurevoorschriften inzake een ~: Brv art. 658  680; zie voor: aanvaarding van een ~: art. 4:1094 BW; beneficiaire aanvaarding: art. 4:1075  1090 BW; inbreng: art. 4:1132 e.v. BW; kloving: art. 4:897 e.v., 900 BW; verwerping van ~: 4:1103 e.v. BW; vordering tot verkrijging: art. 4:881 BW.


Erfgenaam
Erfgenaam (art. 4:879 e.v. BW), degene die een erfenis door versterf of uiterste wil geheel of gedeeltelijk verkrijgt, in tegenstelling tot de legataris; de ~ treedt van rechtswege in het bezit van de goederen van de erflater (art. 4:890 BW); zuiver ~: een erfgenaam die de erfenis zuiver aanvaardt, zonder gebruikmaking van het voorrecht van boedelbeschrijving, zonder beneficiair te aanvaarden; natuurlijke ~: of ~ bij versterf, de intestaat-erfgenaam tegenover de bij testament benoemde ~; onwaardig om ~ te zijn: zij die de erflater hebben omgebracht of getracht hebben dit te doen, die hem hebben belet zijn testament te maken of te herroepen, die een testament vervalst, vernietigd of verduisterd hebben of die een lasterlijke beschuldiging t.a.v. een ernstig misdrijf tegen de erflater hebben uitgebracht (BW art. 4:885); verder mogen artsen en geestelijken niet uit testament voordeel trekken van iemand die zij tijdens de laatste ziekte hebben behandeld of bezocht indien dit testament toen is gemaakt (BW art. 4:953) en evenmin mag een notaris die een testament heeft verleden of mogen de getuigen die daarbij aanwezig geweest zijn iets genieten van hetgeen hen bij uiterste wil mocht zijn vermaakt (BW art. 4:954); zie voor: berekening wettelijk erfdeel: art. 4:968 BW: legitimaris: 4:960 e.v. BW; ~ kindsdeel langstlevende: 4:899a, 906 BW; plaatsvervulling: art. 4:888 e.v. BW; recht van beraad: art. 4:1070 e.v. BW.


Erflater
Erflater (art 4:885, sub 2° BW), overledene, degene die een erfenis nalaat, hetzij met regeling dienaangaande in een uiterste wil (testateur) hetzij bij versterf.


Erfopvolging
Erfopvolging (BW art. 4:877, 899 e.v.), geheel of gedeeltelijke (op percentages berustende) toedeling in de goederen en schulden van een erflater, hetzij bij versterf (art. 4:877, 899 e.v. BW), hetzij bij uiterste wil of testament (art. 4:922 e.v. BW); de erfgenaam treedt van rechtswege in het bezit van de goederen van de erflater: art. 4:880 BW; zie voor: beperking tot zesde graad: art. 4:908 BW, bij plaatsvervulling: art. 4:888 e.v. BW; eigendomsverkrijging bij ~: art. 4:880 BW; ~ bij plaatsvervulling: art. 4:889 e.v. BW; ~ bij versterf: art. 4:877 BW; ~ in koningschap: GW art. 25 e.v.; onwaardigheid tot ~: art. 4:885 e.v. BW: orde van ~: art. 4:899 e.v. BW.


Erfpacht
Erfpacht of emphyteusis (BW art. 5:85 e.v.), beperkt zakelijk recht om gedurende een tevoren al dan niet gefixeerde periode andermans onroerende zaak te houden en te gebruiken, doorgaans tegen betaling van een vergoeding, canon geheten (art. 5:85 BW); een erfpachter heeft in beginsel alle rechten van een eigenaar, zo mag hij de onroerende zaak verhuren en verpachten (art. 5:95) en in ondererfpacht uitgeven (art. 5:93 BW); het zakelijk karakter van ondererfpacht wordt in het BW gered door de fictie dat de onderverpachter aangemerkt wordt als eigenaar, art. 5:93, lid 3 BW); een bloot-eigenaar heeft maar beperkte mogelijkheden de ~ op te zeggen (art. 5:87 lid 2 BW); in een aantal steden wordt bouwgrond wel in ~ uitgegeven om speculatie daarin te voorkomen en controle te kunnen houden op het gebruik van de gronden, waarbij bovendien de erfpachtvoorwaarden in toenemende mate worden benut om publiekrechtelijke doeleinden te verwezenlijken, bijvoorbeeld ten aanzien van in ~ uitgegeven fabrieksterreinen worden door gemeenten clausules gemaakt met betrekking tot de arbeidsvoorwaarden in de te bouwen fabrieken; zie voor: appartementsrecht en ~: art. 5:106 e.v., 115 BW; duur: art. 5:86, 98 BW; einde van ~: art. 3:81, lid 2 BW; opzegging door eigenaar of door erfpachter: art. 5:87 e.v., 98 BW; overdracht art. 3:89, j° 98 BW en 5:91 BW; retentierecht eigenaar art. 5:100 BW.


Erfpachter
Erfpachter, de gerechtigde tot een recht van erfpacht, tegengesteld aan de blooteigenaar; zie voor: betaling buitengewone lasten ~: art. 5:96, lid 2 BW; genotsrecht van ~: art. 5:89 BW; instellen van rechtsvordering door ~: art. 5:95 BW; meer erfpachters: art. 5:92 BW; opzegging door eigenaar of door erfpachter: art. 5:87 e.v., 98 BW; recht op vergoeding van voormalige ~: art. 5:99 BW; recht tot verhuur of verpachting ~: art. 5:94 BW; recht op vruchten van ~: art. 5:90 BW; retentierecht van ~: art. 5:100, leden 1 en 2 BW; wegneemrecht van ~: art. 5:89, lid 3 BW.


Erfrecht
Erfrecht (Boek 4 BW, art. 4:877 e.v. BW), geheel der rechtsregels betreffende de overgang van het vermogen (boedel, nalatenschap) van een overledene (erflater) op een of meer andere, nog levende personen (erfgenamen, legatarissen); het #herziene ~ kent de langstlevende de goederen van de nalatenschap toe; de kinderen krijgen een geldvordering ter waarde van hun erfdeel dat opvorderbaar wordt na het overlijden van de langstlevende.


Erfrecht bij versterf
Erfrecht bij versterf (BW art. 4:921), wettelijk erfrecht, tegenstelling: testamentair erfrecht; overlijdt iemand zonder een testament gemaakt te hebben, dan wordt zijn nalatenschap volgens de in de wet neergelegde regels verdeeld.


Erfstelling
Erfstelling (art. 4:1001 BW), uiterste wilsbeschikking krachtens welke de erflater een of meer daarbij aangewezen personen (erfgenamen; tegenstelling: legatarissen, art. 4:1004 e.v. BW) zijn gehele nalatenschap of een breukdeel daarvan nalaat; zie voor: herziening van bedingen bij erfstellingen gemaakt in het algemeen belang: Wet van 1 Mei 1925, S. 174, ingevolge deze wet kan, wanneer 40 jaren zijn verlopen na het overlijden van de erflater een bij ~ of legaat gemaakt beding op verzoek van degene die het beding behoort na te leven door de Hoge Raad in het algemeen belang worden herzien of vervallen verklaard; ~ over de hand (art. 4:926 e.v BW), fideicommis, fideicommissaire substitutie, erfstelling of legaat waarbij de vererving van het nagelatene of vermaakte in meerdere generaties wordt geregeld en vastgelegd; is slechts binnen enge grenzen mogelijk;


Erfvredebreuk
Erfvredebreuk (art. 138 e.v.), het tegen een door woorden of daden verklaarde wil van de gebruiker in, wederrechtelijk binnendringen van een besloten erf;  Huisvredebreuk; ~ door ambtenaar met overschrijding van zijn bevoegdheid: art. 370 Str.


Erga omnes
Erga omnes (volkenrecht), een verdrag regelt soms niet uitsluitend de rechtsverhouding tussen de daarbij betrokken partijen maar indirect ook de rechtsverhouding van anderen dan partijen en werkt dan ~.


Erkenning
Erkenning 1 burgerlijk proces, a ~ van een onderhands geschrift (art. 186 lid 2 Brv), degene tegen wie men zich op een onderhands geschrift beroept, is verplicht zijn schrift of zijn handtekening stellig te erkennen of te ontkennen; na ~ heeft een geschrift dezelfde bewijskracht als een authentieke akte, na ontkenning beveelt de rechter een gerechtelijk onderzoek naar de echtheid; b ~ van buitenlandse vonnissen (Verdrag betreffende de erkenning en ten uitvoerlegging van buitenlandse vonnissen in burgerlijke en handelszaken Trb. 1972, 144; goedkeuringswet S. 137, 1979), als buitenlandse vonnissen bij verdrag zijn erkend kunnen zij hier te lande worden tenuitvoer gelegd; hetzelfde geldt dan ook voor tenuitvoerlegging van Nederlandse vonnissen in het buitenland; 2 familierecht (art. 1:221  226 BW), ~ natuurlijk kind; rechtshandeling waardoor burgerlijke rechtsbetrekkingen ontstaan tussen een natuurlijk kind en een man die daardoor de rechtspositie van (erkend hebbende) vader verkrijgt; een erkenner behoeft niet de biologische vader (verwekker) van het kind te zijn; ~ geschiedt bij authentieke akte, verleden voor een notaris of, gebruikelijker, door akte van erkenning opgemaakt door een ambtenaar der BS; zie ook Besluit Burgerlijke Stand van 21 juli 1969 S. 326 art. 40  43; 3 volkenrecht a ~ gebiedsovergang, in het algemeen behoeven grenswijzigingen om als rechtsgeldig te kunnen worden beschouwd niet door andere, niet direct daarbij betrokken, leden der volkerengemeenschap, uitdrukkelijk te worden erkend; verzet tegen een gebiedsovergang geschiedt door een verklaring dat de staat de wijziging niet erkent,  Stimsondoctrine; b ~ als oorlogvoerende partij, geeft aan een opstandig volksdeel ten opzichte van de erkennende staat de rechten en de verplichingen van belligerenten; c ~ als opstandelingen geeft opstandelingen een volkenrechtelijke status evenwel met minder rechten dan oorlogvoerenden; d ~ van een regering wordt onderscheiden in de facto ~ en de jure ~; zij impliceert die van de staat, waarover die regering gesteld is.


Erkentenis, gerechtelijke -
Erkentenis, gerechtelijke  (art. 181 Brv), het in een aanhangig geding door een partij uitdrukkelijk toegeven van een of meer stellingen van de wederpartij.


Error
Error, dwaling, vooral in enkele vaste uitdrukkingen: ~ facti, dwaling omtrent enig feit, het voorwerp der overeenkomst, of de persoon van de wederpartij; de eigenlijke dwaling, geregeld in art. 6:228 BW; tegenstelling: oneigenlijke dwaling, zoals een verspreking, vergissing (zie art. 3:35, 36 BW); ~ juris, rechtsdwaling, dwaling aangaande enig rechtsgevolg; deze dwaling tast in beginsel de wilsovereenstemming tussen de partijen niet aan en heeft dan geen invloed op de geldigheid der overeenkomst; ~ communis, algemene gemeenschappelijke dwaling, welke degene die in dezelfde dwaling verkeerd heeft niet schaadt.


Erven
Erven, in een nalatenschap opkomen; ~ bij plaatsvervulling (art. 4:888 e.v. BW);  Plaatsvervulling; ~ bij staken (art. 4:893 en 899 BW),  Staak.


Essaai
Essaai, dienst voor de waarborg van gouden en zilveren werken (Waarborgwet 1988, S. 1987, 39).


Essentialia
Essentialia (art. 6:231, sub a BW), bedingen die de kern van de prestatie aangeven; wezenlijke, onmisbare kenmerken, hetzij van elke (zoals toestemming van partijen), hetzij van een bepaalde overeenkomst (zoals eens zijn over waar en prijs bij koop); zij staan tegenover de accidentalia.


Essentieel
Essentieel (strafproces), wezenlijk, essentiële of substantiële nietigheid, ontstaat door veronachtzamen van een voorschrift dat van dermate wezenlijk belang is dat de rechter er de sanctie van nietigheid aan verbindt (zie bijvoorbeeld art. 175 Sv).


Estoppel-beginsel
Estoppel-beginsel, meent iemand zich over andermans handelingen te mogen beklagen dan verliest hij zijn aanspraak op redres, indien hijzelf door zijn gedragingen misverstand bij de ander heeft opgewekt.


Etherreclame
Etherreclame (Mediawet art. 26 e.v.), omroepprogramma, gevuld met reclameboodschappen; wordt voor de publieke omroepen verzorgd door de Stichting ~ of STER.


Etiologie
Etiologie (criminele -), de wetenschap die onderzoekt wat de oorzaken zijn van het misdrijf als menselijke handeling en als maatschappelijk verschijnsel.


Eudaemonisme
Eudaemonisme of utilitarisme, ziet als doel van het recht het grootst mogelijke aantal mensen het grootst mogelijk geluk te verzekeren.


Euratom
Euratom (European Atomic Energy Community, Communauté Européenne de l'énergie atomique), vroeger Europese Gemeenschap voor atoomenergie, thans het voorzieningsagentschap voor splijtbaar materiaal;  Europese Gemeenschap voor atoomenergie.


Euro
Euro (art. 105 A, 2 EG-verdrag), Europese munteenheid ter vervanging van de ECU.


Eurochemie
Eurochemie, Europese Maatschappij voor de chemische bewerking van bestraalde reactorbrandstof, met als doel: splijt-stofelementen na gebruik zodanig te bewerken dat er geen radioactief materiaal ongecontroleerd vrijkomt, maar dat opnieuw zodanig materiaal voor verder gecontroleerd gebruik wordt verworven.


Eurocheque
Eurocheque (art. 6:46 BW), niet overdraagbare en niet herroepbare betalingsopdracht met een garantie van maximaal ƒ300,.


Eurocontrol
Eurocontrol (Verdrag tot samenwerking in het belang van de veiligheid van de luchtvaart, Trb 1981. 182), centrale leiding van het luchtverkeer boven de Bondsrepubliek Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Ierland, Luxemburg, België, Nederland en Portugal; de luchtverkeersleiding boven het noordelijk deel van de Bondsrepubliek en boven Nederland, België en Luxemburg is gevestigd in het verkeersleidingscentrum te Beek (Zuid-Limburg).


Euronet-Diane
Euronet-Diane, Europese elektronische informatienet met wetenschappelijke, technische, sociale en economische informatie, verbindt ongeveer 600 gegevensbestanden (databanken), waartoe ongeveer drieduizend organisaties toegang hebben; de informatiediensten worden aangeduid als Diane (Direct Information Access Network for Europe) en is er een verbinding tot stand gebracht tussen een via de PTT-diensten functionerend data-transmissienet (Euronet), dat toegang geeft tot de Diane-computerdiensten via invoerpunten in elke lidstaat.


European Currency Unit (ECU)
European Currency Unit (ECU), Europese Rekeneenheid.


European Free Trade Association
European Free Trade Association (EFTA),  Europese Vrijhandels Associatie


European Space Research
European Space Research 1 ~Organization: Europese Organisatie voor Ruimteonderzoek (ESRO) met als deelnemers: België, Denemarken, Duitse Bondsrepubliek, Frankrijk, Italië, Nederland, Spanje, Zweden, Zwitserland en Engeland; vertegenwoordigd door waarnemers worden: Ierland, Noorwegen en Oostenrijk; 2 ~ Technology Centre (ESTEC), Europees centrum voor ruimte-onderzoek en ruimtetechnologie, gevestigd in Noordwijk, waarin een groot aantal Westeuropese landen samenwerkt.


Europees handvest
Europees handvest 1 lokale autonomie (Straatsburg 15-10-1985, Trb, 1991, 61), bevordert de decentralisatie binnen de lidstaten en verstevigt de positie der lokale overheden; 2 streektalen of talen van minderheden, Straatsburg 5 november 1992, Trb. 1993, 1 en 199, goedkeuringswet S. 1996, 136.


Europees monetair fonds
Europees monetair fonds (EMF), bevat reserves van de lidstaten teneinde in geval van monetaire crises te kunnen bijspringen; de raad van bestuur bestaat uit vertegenwoordigers van de presidenten van nationale banken uit de lidstaten en een vertegenwoordiger van de Europese Commissie.


Europees Monetair Instituut
Europees Monetair Instituut (EMI), opgericht bij Verdrag van Maastricht, Protocol betreffende de statuten van het ~ art. 1, moet de voorwaarden scheppen voor de overgang naar de derde fase van de Economische en Monetaire Unie.


Europees monetair stelsel
Europees monetair stelsel, monetair systeem tussen de EU-staten ter bevordering van de monetaire rust, waartoe nauwe onderlinge wisselkoersverhoudingen tussen de munten onderling zijn afgesproken.


Europees octrooibureau
Europees octrooibureau (Europees Octrooiverdrag, art. 14 e.v., 151 e.v.), gevestigd te München met een nevenvestiging te Rijswijk Z.H., stelt een octrooi-aanvrager in staat door één enkele aanvrage een geldig patent in de meeste Westeuropese landen te verwerven; er zijn elf Europese staten aangesloten; door een Gemeenschapsoctrooi beschermde produkten kunnen vrij circuleren op de markt van de Gemeenschap.


Europees ontwikkelingsfonds
Europees ontwikkelingsfonds, financiert langlopende projecten in de geassocieerde ontwikkelingslanden door leningen en vooral door schenkingen.


Europees Parlement
Europees Parlement (art. 137 e.v. EG-verdrag), vertegenwoordigend lichaam van de Europese Gemeenschappen, heeft een adviserende taak bij de totstandkoming van de wetgeving, houdt toezicht op het beleid van de Europese Commissie en stelt de begroting vast; vergadert minstens twaalf keer per jaar voltallig in Straatsburg; het secretariaat is gevestigd in Luxemburg; de zetelverdeling per lidstaat geschiedt op grond van de bevolkingscijfers; aantal zetels per Lid-Staat: Duitse Bondsrepubliek 99, Finland 16, Frankrijk, Italië en het Verenigd Koninkrijk 87; Oostenrijk 21, Spanje 64; Nederland 31; België, Griekenland en Portugal elk 25 zetels; Denemarken 16; Ierland 15, Luxemburg 6 zetels en Zweden 22 zetels; totaal 626 leden.


Europees ruimtevaart-programma
Europees ruimtevaart-programma (ELDO), met als deelnemers Frankrijk, de Duitse Bondsrepubliek, Italië, Engeland, België, Nederland en Australië en als waarnemers Denemarken en Zwitserland.


Europees Sociaal Fonds
Europees Sociaal Fonds (art. 3, 123 e.v. EG-verdrag), bevordert de tewerkstelling van werknemers en vergroting van hun mobiliteit.


Europees Sociaal Handvest
Europees Sociaal Handvest (Turijn, 18 oktober 1961, Trb. 1963, 90), vastgesteld door de Raad van Europa, verzekert sociale rechten zonder discriminatie op grond van ras, kleur, geslacht, godsdienst, politieke overtuiging, nationale of sociale afkomst, zoals vrije keuze van betrekking, recht op voldoende beloning, veilige en gezonde arbeidsomstandigheden; Nederland heeft bij de bekrachtiging een aantal voorbehouden gemaakt, o.a. omtrent het stakingsrecht van ambtenaren.


Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden
Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM, Rome, 4 november 1950, Trb. 1951, 154), uitwerking van de Universele verklaring van de rechten van de mens; schept supra-nationaal recht,  ter handhaving waarvan een @Commissie en een Hof zijn ingesteld, waarbij zowel door de betrokken regeringen als door de burgers (@alleen bij de Commissie) van de aangesloten landen klachten kunnen worden ingediend tegen vermeende schending van dit verdrag, echter pas nadat alle nationale rechtsmiddelen zijn uitgeput.


Europese akte
Europese akte, aantal teksten dat op 2 en 3 december 1985 werd aanvaard over  herziening van het EU-Verdrag, de inrichting van de interne markt, de monetairecapaciteit en de Europese Politieke Samenwerking, in werking getreden op 7 juli 1987.


Europese Bank voor wederopbouw en ontwikkeling
Europese Bank voor wederopbouw en ontwikkeling (EBRD), European Bank for Reconstruction and Development, financieringsinstituut speciaal voor Oosteuropa; oprichtingsovereenkomst van de ~: Parijs 29-5-1990, Trb. 1990, 143 en 1991, 81.


Europese commissie
Europese commissie (art. 155 e.v. EG-verdrag), uitvoerend orgaan van de EU, het bestuur en de initiatief nemende instantie van de Gemeenschappen dat de belangen ervan vertegenwoordigt in de Raad van Ministers; besluiten worden genomen bij meerderheid van stemmen; twee zetels hebben: Duitsland, Frankrijk, Groot-Brittannië, Italië en Spanje; één zetel hebben: België, Denemarken, Finland, Griekenland, Ierland, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal en Zweden; de ~ telt twintig leden; voorzitter is de Luxemburger Jacques Santer; de Nederlander Hans van den Broek beheert de portefeuille midden-Europese landen; de ~ moet niet verward te worden met de Europese Commissie tot bescherming van de Rechten van de mens (art. 19 e.v. EVRM).


Europese Commissie voor de Rechten van de Mens
Europese Commissie voor de Rechten van de Mens (art. 20  37 EVRM), behandelt klachten over beweerde schending van de Europese Conventie voor de Rechten van de Mens (EVRM); particulieren kunnen slechts klagen indien alle nationale hulpmiddelen tot rechtsherstel zijn uitgeput (art. 25, 26 EVRM) en de staat, waartegen zich de klacht richt, het individuele klachtrecht heeft erkend; de ~ verdwijnt bij het van kracht worden van het Elfde Protocol evenals de noodzaak van het erkend zijn van het individueel klachrecht.


Europese Conventie
Europese Conventie,  Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden.


Europese Defensie Gemeenschap
Europese Defensie Gemeenschap (EDG, Parijs 27 mei 1952), gesloten tussen de Duitse Bondsrepubliek, Frankrijk, Italië en de drie Beneluxstaten ter verzekering van de veiligheid der deelnemende staten tegen iedere gewapende aanval.


Europese Economische Gemeenschap
Europese Economische Gemeenschap,  Europese gemeenschappen.


Europese Economische Ruimte
Europese Economische Ruimte (EER), samenwerkingsverband tussen de Europese Gemeenschappen en een deel van de afzonderlijke EVA-landen, ingesteld bij akkoord van 22 oktober 1991 (Oporto 2-5-1992); het Gemengd Comité van de EER kan besluiten, die door de Europese Gemeenschappen genomen (zullen) worden, overnemen, door de bijlagen bij de samenwerkingsovereenkomst te wijzigen;  zie Trb. 1992, 132 en 1993, 203 en 204.


Europese Gemeenschap voor Atoomenergie
Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (voorheen EURATOM, Rome, 25 maart 1957, oprichting op 1 januari 1958), bevordert de industriële ontwikkeling voor het vreedzame gebruik van kernenergie, waartoe de Europese Commissie een Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek met vestigingen te Ispra (Italië), Karlsruhe (B.R. Duitsland), Geel (België) en Petten (Nederland) stichtte; de naam Euratom is nu nog slechts verbonden aan het voorzieningsagentschap voor splijtbaar materiaal.


Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal
Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS, Parijs 18 april 1951, Trb. 1951, 82), opgericht door België, Nederland, Luxemburg, Frankrijk, Italië en West-Duitsland teneinde een gemeenschappelijke markt voor kolen, staal, ijzererts en schroot te vormen; de overheidsbevoegdheden t.a.v. deze grondstoffen gingen van de nationale regeringen over op de Hoge Autoriteit, op 1 juli 1967 met de Commissies van EEG en EURATOM samengesmolten tot de Europese Commissie.


Europese Gemeenschappen
Europese Gemeenschappen, sedert 1 november 1993 bestaande uit a de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS), b de Europese Economische Gemeenschap (EEG); en c de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (EURATOM); het belangrijkste onderdeeel van deze `pijler', de Europese Ecnomische Gemeenschap, werd gesloten 25 maart 1957 te Rome, met als doel: economische eenwording van het Europa door opheffing binnen de ~ van alle tarieven en kwantitatieve beperkingen, ook voor de landbouw; vrijheid van het onderlinge goederenverkeer, invoering van een gemeenschappelijk buitentarief, vrijheid van het onderlinge personenverkeer vrijheid van vestiging binnen de Gemeenschap, vrijheid van het onderlinge dienstenverkeer en van het onderlinge kapitaalverkeer. Het uitvoerend orgaan van de ~ is de Europese Commissie, gecontroleerd en geadviseerd door de Raad van de Europese Unie (voorheen: Raad van Ministers)  en het Europees Parlement (de gemeenschappelijke vergadering) waarvan de leden rechtstreeks worden verkozen; het gerechtelijk orgaan is het Hof van Justitie; Lid-Staten zijn: de oorspronkelijke leden waren de Beneluxlanden, Duitsland, Frankrijk en Italië; op  1 januari 1973 zijn Denemarken, Ierland en het Verenigd Koninkrijk tot de Gemeenschap toegetreden, op 1 januari 1981 Griekenland en op 1 januari 1986 Spanje en Portugal; Finland, Oostenrijk en Zweden zijn per 1 januari 1995 toegetreden; Turkije heeft zich geassocieerd met de ~; evenals een aantal niet-Europese landen (b.v. in Afrika), die bijzondere betrekkingen onderhouden met een der lid-staten, zulks geldt ook voor de Nederlandse Antillen; Europese Unie.


Europese groepering tot samenwerking
Europese groepering tot samenwerking (EGS), communautaire rechtsvorm voor de samenwerking tussen vooral kleine en middelgrote ondernemingen die vallen onder de wetgeving van verschillende lidstaten van de EU; de samenwerking moet uitsluitend ten dienste staan van de economische activiteiten van de vennootschappen en/of natuurlijke personen die er deel van uitmaken en mag niet ten doel hebben het maken van winst voor zichzelf; de ~ heeft een beperkte tijdsduur.


Europese Hof
Europese Hof (EHRM, art. 38 e.v. EVRM), te Straatsburg, telt 16 rechters, één uit elke staat die aangesloten is bij de Conventie voor de Rechten van de Mens, dat klachten behandelt inzake schending van deze rechten; het ~ kan beslissen, een Lid-Staat de mensenrechten heeft geschonden ofwel dat de wetgeving van een Lidstaat in strijd is met deze conventie.


Europese Integratie
Europese Integratie, eenmaking van Europa, door politieke, economische en militaire integratie; de economische integratie is het verst gevorderd;  Europese Unie.


Europese Investeringsbank
Europese Investeringsbank (art. 3, 129 e.v. EG-verdrag), wil zonder winstoogmerk ontwikkelingsactiviteiten financieren in achtergebleven gebieden van de Europese Unie en steun verlenen aan ontwikkelingsactiviteiten overzee via lang lopende leningen tegen een lage rentevoet.


Europese Naamloze Vennootschap
Europese Naamloze Vennootschap, Societas Europaea (SE), rechtsvorm voor ondernemingen die los staat van het nationale vennootschapsrecht en die op het hele grondgebied van de Europese Unie uniform geldig is; een ~ moet onder toezicht van het Hof van Justitie van de EU worden opgericht en ingeschreven in een bij dit Hof berustend Europees handelsregister; een ~ is vrij in de keuze van haar zetel binnen de EU.


Europese Politieke Samenwerking
Europese Politieke Samenwerking (Verdrag van Maastricht), op het terrein van het gemeenschappelijk buitenlands- en veiligheidsbeleid van de EU; een comité politique, bestaande uit directeuren politieke zaken van de ministeries van Buitenlandse Zaken (of eventueel de ministers zelf), komt binnen achtenveertig uur bijeen als drie lidstaten daarom vragen; de Europese Commissie is sterk bij het werk van de ~ betrokken en er wordt verslag uitgebracht aan het Europese Parlement; de continuïteit wordt gewaarborgd door een soort secretariaat gevormd door drie diplomaten; één diplomaat komt uit het land dat de Raad van ministers voorzit, een tweede uit het land dat het voorzitterschap daarvóór heeft bekleed en een derde uit het land dat het volgende halfjaar als voorzitter optreedt.


Europese Raad
Europese Raad, tweemaal per jaar te houden topconferentie van de staatshoofden, de regeringsleiders en de voorzitter van de Europese Commissie; opgericht in dr Europese Akte van 1987 en geïnstitutionaliseerd in art. D van het Unieverdrag; te onderscheiden van de Raad van de Europese Unie.


Europese Rekeneenheid
Europese Rekeneenheid (ECU), rekeneenheid voor de hele Europese Gemeenschap; de waarde van de ~ komt overeen met die van een gewogen pakket van bedragen aan munteenheden van de lidstaten (ongeveer ƒ2,14),  Rekeneenheid, Europese.


Europese Unie
Europese Unie (EU), opgericht bij Verdrag van Maastricht (7-2-1992), gegrond op de drie Europese Gemeenschappen (eerste pijler), aangevuld met het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (tweede pijler) en de samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse zaken (derde pijler); de ~ markeert een nieuwe etappe in het verwezenlijken van een steeds hechter verbond tussen de Europese volken; de ~ heeft niet een eigen territoir, zodat niet gesproken mag worden van `binnen de grenzen van de ~', maar van `in de gebieden waarop het Verdrag betreffende de ~ van toepassing is'; zie voor de terminologie in de ~: Stcrt. 1994, 148.


Europese Vrijhandels-Associatie
Europese Vrijhandels-Associatie (EVA, EFTA), opgericht ter afweer van de gevolgen van de EEG, gesloten op 20 november 1959 tussen Engeland, Zweden, Noorwegen, Denemarken, Zwitserland, Oostenrijk en Portugal, met Finland als geassocieerd lid, met als doel het bevorderen van een vrijhandelszone buiten de EG om; aangesloten zijn thans nog: Zwitserland, Noorwegen, Liechtenstein en IJsland.


Euthanasie
Euthanasie (art. 293 Str), levensbeëindigende ingreep door een medicus (een doen of nalaten) teneinde een patiënt, die daarom heeft verzocht, een door hem of haar als ondraaglijk ondervonden (subjectief) lichamelijk of geestelijk (Chabot-arrest, 21 juni 1994) lijden te besparen; onderscheiden in actieve (het toedienen van dodende stoffen) en passieve ~ (door levensbehoudende behandeling na te laten); een arts die ~ pleegt blijft strafbaar wegens levensberoving op verzoek en dient van zijn misdrijf aangifte te doen bij de gemeentelijke lijkschouwer; alleen als de procedure in de ogen van de rechter voldoende zorgvuldig is geweest, kan hij een beroep op overmacht van de kant van de arts honoreren (art. 40 Str); deze procedure  staat op gespannen voet met art. 6 EVRM; een klacht daaromtrent is medio 1995 aanhangig gemaakt bij het EHRM; een wetswijzging is inmiddels aangekondigd; zie Wet op de Lijkbezorging, S. 1993, 643 en voor het verplichte meldingsformulier S. 1993, 688.


Evenals-of-taxatie
Evenals-of-taxatie, verzekeringsrecht (art. 275 WvK), taxatie van het verzekerde object zonder inschakeling van deskundigen maar evenals of dat wèl was gebeurd, zodat de verzekeraar daar, behoudens bedrog, niet meer tegenop kan komen; een dergelijke clausule in een verzekeringspolis is door de Hoge Raad (20 juni 1924, NJ 888) niet aanvaard; de taxatie werd beschouwd als een door partijen in de polis uitgedrukte waarde (art. 274 WvK).


Evenredige vertegenwoordiging
Evenredige vertegenwoordiging (GW art. 53), zetelverdeling over de partijen naar evenredigheid van het daarop uitgebrachte aantal stemmen, zoals regel is bij de verkiezing van onze volkvertegenwoordigingen; ~ is ook mogelijk bij een districtenstelsel, zoals bij de verkiezing van de leden van de Eerste Kamer; bij dat districtenstelsel is evenwel meer gebruikelijk een meerderheidsstelsel, waarbij slechts één kandidaat per district verkozen wordt verklaard, en wel die de meerderheid der stemmen verworven heeft.


Evenredigheidsbeginsel
Evenredigheidsbeginsel, grondregel van het rechtsoordeel der mensen, uitgaande van de gedachte dat ieder lid der gemeenschap gelijkwaardig is ten aanzien van de verdeling der voorwaarden van lust en onlust. Ook: de eis dat er een redelijke verhouding moet bestaan tussen het doel en de daartoe aangewende middelen (Proportionaliteitsbeginsel).


Eventualis, dolus -
Eventualis, dolus , voorwaardelijk opzet.


Eventualiteitsbeginsel
Eventualiteitsbeginsel (art. 141 lid 2 Brv), beginsel in het burgerlijk procesrecht dat de gedaagde noodzaakt alle zelfstandige verweer, de zogenaamde excepties, met het antwoord op de hoofdzaak, onmiddellijk op straffe van verval, bij de conclusie van antwoord te berde te brengen.


Evocatie
Evocatie (art. 17 GW), overdaging; onttrekken van personen tegen hun wil aan berechting door de gewone rechter en onderwerpen aan de jurisdictie van een andere instantie; slechts toegestaan krachtens staatsnoodrecht; het grondrecht dat overdaging verbiedt: jus de non evocando.


Ex
Ex uit, beoordeling ~ nunc: vanuit de momentane situatie, niet vanuit de omstandigheden op het moment dat een gebeurtenis plaatsvond: ~ tunc; een rechter moet in beginsel een hem voorgelegd geval ~ tunc beoordelen, vanuit de situatie van destijds; ~ officio, ambtshalve, van rechtswege, zonder vordering of verzoek van partijen.


Excedent-aanvaringsclausule
Excedent-aanvaringsclausule (art. 740a t/m d WvK), beding in een binnenvaartpolis ter dekking van aansprakelijkheid voor aanvaringsschade voor zover deze niet valt onder de cascopolis, die aanvaringsschade aan derden toegebracht slechts dekt tot maximaal de voor casco en machinerieën verzekerde som.


Exceptie
Exceptie 1 burgerlijk procesrecht (art. 141, lid 2 Brv), processueel verweer dat de rechtsvraag die partijen verdeeld houdt, buiten beschouwing laat en een debat daarover juist wil voorkomen, in tegenstelling tot een materieel verweer of verweer ten principale dat stellingen van de eiser betwist; onderscheiden in declinatoire en dilatoire; een ~ moet door de verweerder bij zijn eerste antwoord worden voorgedragen; ~ dilatoria, exceptie aangevoerd door erfgenamen die op uitstel gericht is omdat zij in beraad zijn over het al of niet aanvaarden van de nalatenschap, zodat de eiser te vroeg zijn vordering indiende (art. 141, lid 3); ~ van onbevoegdheid (art. 154, lid 2 Brv), niet de gewone rechter maar bijvoorbeeld de bestuurssector van de rechtbank is competent; 2 materieel burgerlijk recht: verschillende weren die wèl op de zaak zelf betrekking hebben en eisers vorderingsrecht ontkennen, worden (ten onrechte) ook wel excepties genoemd, zoals de peremptoire excepties, waarbij de gedaagde een beroep doet op hem bevrijdende data, zoals kwijtschelding, verrekening, verjaring, of op de vernietigbaarheid van een rechtshandeling (art. 3:51, lid 3 BW) ; ~ litis pendentis, exceptie op grond van het elders reeds aanhangig zijn van het geschil; ~ non adimpleti contractus (art. 6:262 e.v. BW), verweer van degene die moet presteren dat zijn wederpartij, die eerder had moeten presteren, zijnerzijds zijn verplichingen niet is nagekomen; ook buiten wederkerige overeenkomsten om mogelijk (art. 6:52 e.v. BW); een bijzondere vorm hiervan is het retentierecht (art. 3:290 e.v. BW); ~ plurium concumbentium (art. 1:200 BW), verweer gevoerd door de voor levensonderhoud van een natuurlijk kind aangesproken verwekker dat de moeder gedurende de conceptieperiode met meer mannen gemeenschap heeft gehad, hetgeen tot afwijzing van de vordering leidt; ~ plurium litis consortium, verweer dat de eis niet kan worden toegewezen omdat er aan althans één van beide kanten ook anderen bij betrokken zijn, zodat de eiser hetzij te zamen met anderen de eis had moeten stellen of de gedaagde te zamen met anderen had moeten dagvaarden; ~ van litisfinitie: de zaak is al in een eerder proces tussen dezelfde partijen definitief beslist, zodat hier de regel geldt: ne bis in idem; 3 strafproces: formeel verweer (Sv art. 279), dat al direct aan het begin van de openbare strafzitting door de verdachte of diens raadsman naar voren kan worden gebracht.


Exclusieve economische zone
Exclusieve economische zone, zone erkend door het Zeerechtverdrag 1982, waarmee de kuststaat het exclusieve recht heeft tot het economisch gebruik van het zeegebied tot een diepte van 200 mijl uit de kust.


Exclusieve werking
Exclusieve werking, regel van overgangs- of transitoir recht, volgens welke regel aan de nieuwe wet rechtskracht wordt toegekend vanaf het moment van haar geldigheid. De nieuwe wet beheerst vanaf het moment evenwel ook de juridische situaties, die onder de oude wet reeds waren ontstaan. Zo valt bijvoorbeeld een voogdij, ingegaan onder de oude wet, vanaf de invoering van de nieuwe wet - zo die exclusieve werking heeft - onder de bepaling van die nieuwe wet.


Exclusionary rule
Exclusionary rule, regel dat onrechtmatig verkregen bewijs in strafzaken niet voor de bewijsvoering mag worden gebezigd (HR 12121978, NJ 1979, 142).


Excommercialiteit
Excommercialiteit, het buiten de handel, extra commercium, zijn van zaken.


Executant
Executant, degene die krachtens een executoriale titel (vonnis, akte), doet executeren, in wiens opdracht de tenuitvoerlegging plaats vindt (Brv boek II, doorlopend), in tegenstelling tot de geëxecuteerde;  Arrestant.


Executele
Executele (art. 4:1052  1069 BW), bewind over een nalatenschap, boedel, als executeur-testamentair.


Executeur-testamentair
Executeur-testamentair (art.4:1052  1069 BW), uitvoerder van een uiterste wil; aanwijzing van een ~ kan geschieden bij testament of bij bijzondere notariële akte of bij codicil; aan een ~ kan voor hooguit één jaar het bezit van (een deel van) de boedel worden toegekend; een ~ is verplicht een boedelbeschrijving op te maken.


Executie
Executie 1 burgerlijk proces: tenuitvoerlegging van vonnissen en akten in burgerlijke zaken (Brv boek II); 2 strafvonnissen, op last van het Openbaar Ministerie (Sv art. 553 e.v.); 3 parate ~: zonder rechterlijke tussenkomst verhaal zoeken; hypotheek zie art. 3:268 e.v. BW; pand zie 3:248 BW; 4 reële ~: a civiel recht: genoegdoening van de schuldeiser doordat hij ook tegen de wil van de schuldenaar zich kan verschaffen hetgeen waar hij recht op heeft; afzonderlijke mogelijkheden: de schuldenaar moet hetzij iets afgeven: art. 3:297 BW; hetzij iets doen of nalaten: art. 3:299 BW; hetzij een rechtshandeling verrichten: art. 3:300 BW; b strafrecht (van boeten): art. 573 Sv; c bestuursrecht:  Bestuursdwang, art. 5:2.1. e.v. Awb.


Executieverdragen
Executieverdragen: Benelux executieverdrag van 1961, Trb. 1961 nr. 163; EEG bevoegdheids- en executieverdrag 1968, Trb. 1969, 101; executieverdrag met Italië 1959, Trb.1959, 137; executieverdrag met de Bondsrepubliek Duitsland 1962, Trb. 1963, 50; executieverdrag met Oostenrijk 1963 Trb. 1963, 51; executieverdrag met Groot-Brittannië en Noord-Ierland 1967 Trb. 1967, 197; executieverdrag met Suriname 1976, Trb 1976, 144; Haags executieverdrag 1971 (model verdrag) Trb 1972, 144.


Executiegeschil
Executiegeschil (art. 486 Brv), geschil waartoe de tenuitvoerlegging van een executoriale titel aanleiding geeft, b.v. indien de schuldenaar of een derde zich daartegen verzet.


Executoir
Executoir, vatbaar voor tenuitvoerlegging, ook: executoriaal


Executoirverklaring
Executoirverklaring, exequatur, bevel tot tenuitvoerlegging van de uitspraak van scheidsmannen (arbiters), door de president der rechtbank te verlenen (Brv art. 1062), en het bevel tot tenuitvoerlegging van revindicatoir beslag.


Executoriale titel
Executoriale titel (art. 430 Brv e.a.), geschrift vatbaar voor gerechtelijke tenuitvoerlegging dat de basis moet zijn voor beslag en executoriale verkoop zonder (verdere) rechterlijke tussenkomst, namelijk een in kracht van gewijsde gegaan vonnis (soms echter al uitvoerbaar bij voorraad), een andere authentieke akte, zoals een grosse van een notariële akte, het proces-verbaal van de verificatievergadering ten aanzien van onbetwiste vorderingen (Fw art. 196, 197) en het gehomologeerde akkoord na surséance van betaling (Fw art. 274); aan het hoofd van een executoriale titel staat: `In naam des Konings' of `In naam der Koningin'.


Exequatur
Exequatur 1 burgerlijk proces (art. 1062 Brv), het fiat-executie van de president der arrondissementsrechtbank op een arbitrale uitspraak of het verlof tot executie, tot tenuitvoerlegging alhier van een buitenlands vonnis, op verzoekschrift der belanghebbende partij door de Nederlandse rechter verleend (Brv art. 431); 2 diplomatiek verkeer: ~ consulaire ambtenaren, erkenning nodig voor de toelating van de consulaire ambtenaar, op het benoemingsbrevet gesteld bij Koninklijk Besluit indien de vreemde consulaire ambtenaar benoemd is door het staatshoofd en zo niet dan door de Minister van Buitenlandse Zaken.


Exhibitieplicht van onderhandse akten
Exhibitieplicht van onderhandse akten (art. 843 Brv), vordering zonder dat er van een geding sprake behoeft te zijn, tot inzage, afschrift of uittreksel van onderhandse akten en geschriften door degene die daarbij een rechtmatig belang heeft.


Exhibitionisme
Exhibitionisme (art. 239 Str), openbare schennis der eerbaarheid door het tonen van geslachtsdelen.


Exhibitum
Exhibitum, een in rechte, in de administratie overgelegd stuk; datumstempel (met afkorting: Exh.).


Exoneratieclausule
Exoneratieclausule (art. 6:231 e.v. BW), beding in een overeenkomst, waarbij een partij zich ontlast van de naar aanvullend recht op hem rustende aansprakelijkheid; een particulier heeft in het verkeer met iemand die wèl handelt in de uitoefening van zijn beroep of bedrijf de mogelijkheid hem onredelijk bezwarende bedingen te vernietigen;  Algemene voorwaarden.


Expediteur
Expediteur (art. 8:60  73 BW), hij die zich bezighoudt met het doen vervoeren van goederen, te land of/en te water, een ~is dus niet zelf de vervoerder; zie voor: aansprakelijkheid van de ~ voor ondergeschikte: art. 8:72 BW; beperking aansprakelijkheid van de ~: art. 8:73 BW; mededeling vertraging door ~: art. 8:61 BW; retentierecht van de ~: art. 8:69 BW; verplichingen van de ~: art. 8:63 BW.


Expediteursovereenkomst
Expediteursovereenkomst (art. 8:60 BW), overeenkomst tot het doen vervoeren van goederen, waarbij een expediteur zich jegens zijn wederpartij (de opdrachtgever) verbindt tot het te haren behoeve met een vervoerder sluiten van een of meer overeenkomsten van vervoer, van door deze wederpartij ter beschikking te stellen zaken, dan wel tot het te haren behoeve maken van een beding in een of meer van dergelijke overeenkomsten; zie voor opzegging ~ door opdrachtgever: art. 8:65 BW; wegens onvoorziene omstandigheden: art. 8:68 BW.


Expeditie
Expeditie (Brv art. 62, 64), voor partijen bestemd exemplaar (afschrift) van een akte, speciaal van een vonnis of arrest. Authentiek afschrift van een vonnis evenwel zonder executoriale kracht. Een ~ wordt o.a. gebezigd om een vonnis in een andere procedure te bewijzen.


Expert
Expert, gerechtelijk deskundige (Brv art. 221 e.v., Sv artt 227 en 260 e.v.).


Expertise
Expertise (art. 221  225 Brv), gerechtelijk onderzoek door deskundigen in een burgerlijk geding en het verslag daarvan.


Expertisekosten
Expertisekosten (art. 6:96, lid 2 sub b BW), zijn, voor zover redelijk, verhaalbaar op degene die voor de schade wettelijk aansprakelijk is.


Exploit
Exploit,  Exploot.


Exploitatieovereenkomst
Exploitatieovereenkomst (art. 8:361 BW), bevrachting van een schip en de overeenkomst tot vervoer van zaken of personen met het schip.


Exploitatieverordening
Exploitatieverordening (Wet op de Ruimtelijke Ordening art. 42), door de gemeenteraad vast te stellen verordening  met de voorwaarden, waaronder de gemeente medewerking zal verlenen aan de exploitatie van gronden, die in de naaste toekomst voor bebouwing in aanmerking komen.


Exploot
Exploot 1 burgerlijk proces (art. 1 Brv e.v.), mededeling door een deurwaarder, ambtshalve of in bijzondere opdracht, gedaan aan een betrokkene persoonlijk of aan zijn domicilie; en de daarvan opgestelde verklaring, akte; exploten van dagvaarding: aanzegging en betekening; 2 strafzaken (Sv art. 585 e.v.), exploten kunnen op vergelijkbare wijze worden uitgebracht, maar dat geschiedt doorgaans door een dienaar der openbare macht en in de regel door toezending per post.


Extended coverage
Extended coverage, verzekering, uitbreiding van een brandverzekering tot andere schade dan voor brand alleen, zoals tegen storm-, rook-, vliegtuig-, aanvarings-, aanrijdings- en nog enkele andere schaden, waaronder ook die werden veroorzaakt  door opstootjes, relletjes en burgerlijke onlusten.


Extensief
Extensief, extensieve interpretatie, uitlegging bij uitbreiding, verruimend.


Externering
Externering, de ontzegging van het recht in een bepaald gebied (binnen de staatsgrenzen) verblijf te houden; mogelijk tijdens staat van beleg en wel toegepast t.a.v. vertegenwoordigers van communistische staten met name voor militaire gebieden en hun omgeving. zie (Oorlogswet voor Nederland 1964, S. 337 art. 56). Tegenstelling internering.


Exterritorialiteit
Exterritorialiteit, volkenrechtelijk: de uitzonderingspositie die de vertegenwoordigers van vreemde staten en de ten dienste van die vertegenwoordigers gestelde zaken innemen; ~ berust deels op volkenrechtelijk gewoonterecht, deels op uitdrukkelijke (nationale) rechtsregels: zo ten onzent de Wet AB art. 13a, fiscale bepalingen etc.


Extinctief
Extinctief, vernietigend, opheffend, extinctieve verjaring (art. 3:306 e.v. BW), tegenover de acquisitieve, verwervende verjaring (art. 3: 99 e.v. BW).


Extra-territoriale werking van wetten
Extra-territoriale werking van wetten, werking van wetten buiten het grondgebied van de staat;  Territoriale werking van wetten.


Extremis, in -
Extremis, in , huwelijk ~: op het sterfbed, zeer kort voor het overlijden.


FAA
FAA, free from all average, vrij van alle avarij


FAO
FAO, Food and Agricultural Organization, Voedsel- en Landbouw Organisatie der Verenigde Naties; zie Het statuut van de FAO: Trb. 1978, 57


FAS
FAS, free alongside ship, vrij langs boord


FED
FED, Losbladig Fiscaal weekblad FED, fiscaal periodiek


fed.
fed., federatie, federaal


FIOD
FIOD, Fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst gevestigd te Haarlem


FIOM
FIOM, Nederlandse Federatie van Instellingen voor de ongehuwde moeder en haar kind.


FOB
FOB, fob,  Free on board, vrachtvrij aan boord


FOR
FOR, free on rail, vrachtvrij in de spoorwagon


FOT
FOT, free on truck, vrachtvrij in de vrachtwagen


FPA
FPA, free from particular average, vrij van bijzondere avarij; gangbaar beding bij zeeverzekering


Fw
Fw, Faillissementswet


Fabrieksgeheim
Fabrieksgeheim (BW art. 7A:1639p, lid 2 sub 9, Str art. 272), geheim inzake de produktie in een fabriek dat een werknemer verplicht is te bewaren. Schending van een fabrieksgeheim is een dringende reden tot ontslag en strafbaar.


Facto
Facto (volkenrecht), de ~ erkenning, erkenning waarbij een regering zich bereid verklaart met de erkende regering een, zij het beperkt, diplomatiek of consulair verkeer te onderhouden; doorgaans voorloper van een erkenning de jure.


Factoor
Factoor (WvK art. 11), oude benaming voor bedrijfsleider of handelsagent.


Factuur
Factuur (art. 35 Wet OB), rekening van geleverde goederen of diensten; moet een duidelijke omschrijving van de goederen of diensten met prijsberekening bevatten en het aan omzetbelasting verschuldigde bedrag; facturen moeten doorlopend genummerd worden en ten minste tien jaar worden bewaard (Uitvoeringsbeschikking OB 1968, art. 31, lid 2 en 6); het bedrag van de OB mag echter niet op de factuur vermeld worden indien van de margeregeling voor gebruikte goederen, kunstvoorwerpen, voorwerpen voor verzamelingen en antikwiteiten gebruikt wordt gemaakt (art. 28h, lid 2 Wet OB).


Factuurstelsel
Factuurstelsel (art. 13 Wet OB), voor het moment dat de OB verschuldigd wordt geldt als hoofdregel het moment waarop de factuur wordt uitgereikt; in art. 26, lid 1, letter a. Uitvoeringsbeschikking OB worden evenwel 14 categorieën ondernemers genoemd, die het kasstelsel moeten toepassen.


Facultatief
Facultatief, eventueel; 1 verbintenissenrecht: facultatieve verbintenis, verbintenis waarvan de prestatie enkelvoudig bepaald is, maar onder toevoeging van een subsidiaire prestatie voor het geval aan de eerste niet wordt of niet kan worden voldaan; in tegenstelling tot de alternatieve verbintenis (art. 6:17 e.v. BW) heeft de schuldenaar hier niet een vrije keuze maar moet hij de overeengekomen prestatie leveren tenzij dat onmogelijk geworden is; 2 volkenrecht: facultatieve clausule Internationaal Gerechtshof (art. 36, lid 2 Statuut van het Internationaal Gerechtshof), verklaring van een staat, partij bij het statuut, dat hij ipso facto en zonder bijzondere overeenkomst ten aanzien van bepaalde rechtsgeschillen de rechtsmacht van het Hof als verplicht aanvaardt tegenover elke andere staat die dezelfde verpliching aanvaardt.


Failliet
Failliet (art. 1 Fw), schuldenaar die in staat van faillissement is verklaard; hij verliest van rechtswege beheer en beschikking over zijn tot het faillissement behorend vermogen (art. 23 Fw); door hem met betrekking tot dat vermogen verrichte rechtshandelingen binden de boedel niet, zodat door hem bij voorbaat geleverde goederen, waarvan de levering nog niet geheel voltooid is, in de boedel vallen (art. 35, lid 2 Fw); bestaat er tussen de failliet en zijn echtgenoot enige gemeenschap van goederen dan vallen die in de failliete boedel (art. 63 Fw); gedurende het faillissement heeft een ~ voor het verlaten van zijn woonplaats toestemming van de R.-C. nodig (art. 91 Fw) en hij kan, wanneer hij onvoldoende meewerkt met de curator (art. 105 Fw), in verzekerde bewaring worden gesteld (eventueel in de vorm van huisarrest, art. 87 Fw), ook kan een strafvervolging tegen hem worden ingesteld (art. 194 Str); de post voor de ~ gaat naar de curator (art. 99 Fw) en hij kan zijn schuldeisers een akkoord aanbieden (art. 138 e.v. Fw); na afloop van het faillissement kan hij om rehabilitatie verzoeken (art. 206 e.v. Fw).


Faillissement
Faillissement (art. 1 Fw), toestand van hebben opgehouden te betalen, met als gevolg een algemeen beslag op vermogen en inkomsten ten behoeve van alle schuldeisers en een gerechtelijk beheer en vereffening van zijn vermogen; een schuldenaar verliest door het ~ van rechtswege het beheer en de beschikking over zijn goederen (art. 23 Fw); vanaf de dag van faillietverklaring kan de failliet niet meer rechtsgeldig de voor levering noodzakelijke rechtshandelingen verrichten, zodat door hem bij voorbaat geleverde goederen in de boedel vallen (art. 35, lid 2 Fw); het ~ wordt gepubliceerd in de Staatscourant en in een of meer door de R.-C. aan te wijzen nieuwsbladen (art. 14 Fw) evenals andere mededelingen het ~ betreffende; derden worden evenwel geacht al bekend te zijn met het faillissement vanaf de aanvang van de dag (te 0.00 uur) waarop het ~ werd gewezen, dus nog voordat het vonnis is uitgesproken (art. 23 en 24 Fw); een betaling áán de boedel in de periode liggend tussen de faillietverklaring en de bekendmaking werkt wèl bevrijdend (art. 52 Fw); het moment van de bekendmaking is ook beslissend (art. 35, lid 3 Fw) voor de goede trouw van de derde, aan wie de failliet na de faillietverklaring maar vóór de bekendmaking ervan, een roerende zaak of een papier aan order of toonder om baat leverde (art. 3:86 BW) of in vuistpand gaf (art. 3:238 BW); in ieder ~ worden er door de rechtbank een rechter-commissaris benoemd (art. 14, 64 e.v. Fw) en één of meer curatoren, belast met het beheer van de failliete boedel (art. 14, 68 e.v. Fw); een ~ maakt een einde aan alle reeds aangevangen maar niet voltooide executies (art. 33 Fw); het bodembeslag van de fiscus op andermans zaken blijft even in stand, IW art. 21; de R.-C. kan bij beschikking bepalen dat gedurende één maand slechts met zijn toestemming verhaal kan worden uitgeoefend; deze afkoelingsperiode kan eenmaal met hooguit één maand worden verlengd (art. 63a Fw); een curator moet telkens na verloop van drie maanden verslag uitbrengen over de toestand van de boedel; zie voor: arbeidsovereenkomst in ~ art. 40 Fw; commissie uit de schuldeisers: art. 74 e.v. Fw; ~ van advocaat: art. 16 Advocatenwet, van notaris: art. 51, lid 2 Wet op het Notarisambt; faillissementspauliana: art. 42 e.v. Fw; goederen van echtgenoot in ~ art. 22, 61 e.v.; hypotheekhouder in ~: art. 57 Fw; kosten van ~: art. 182 Fw; opheffing wegens gebrek aan baten art. 16 Fw; pandhouder in ~ art. 57 Fw; recht van reclame in ~: art. 7:40 BW; rechtsmiddelen tegen vonnis: art. 8 e.v. Fw; retentierecht bij ~ art. 60 Fw; schuldvergelijking in ~: art. 53 Fw; ~ van een vereniging art. 2:50a, 51 BW; voortzetting bedrijf: art. 173a Fw; wederkerige overeenkomst in ~: art. 37 e.v. Fw; weigering tot het geven van inlichtingen: art. 194 Str;  Insolventie, actio Pauliana.


Fait d'excuse
Fait d'excuse, verschonende omstandigheid; strafuitsluitingsgrond; bijkomend bestanddeel van een strafbaar feit, op welks niet-aanwezigheid de verdachte zich te zijner bevrijding kan beroepen; tegenstelling: element.


Familierecht
Familierecht, onderdeel van het personen- en familierecht. Het familierecht regelt de rechtsbetrekkingen voortvloeiend uit het gezinsverband. Het omvat de regeling van het huwelijk, ouderlijk gezag en voogdij.


Familierechtelijke betrekking
Familierechtelijke betrekking (art. 1:5 BW), door het familierecht erkende verwantschapsband, niet samenvallend met bloedverwantschap; ontstaat door: geboorte uit wettig huwelijk (art. 1:197 e.v. BW), geboorte uit ongehuwde moeder (art. 1:222 BW), erkenning (art. 1:222 BW), adoptie (art. 1:229, lid 1 en 2 BW) en wettiging (art. 1:214, 215 BW).


Familievennootschap
Familievennootschap (art. 2:175  189 BW), besloten vennootschap, tegenover de open NV staande, doordat haar aandelen in handen zijn van een beperkte kring aandeelhouders.


Fascisme
Fascisme, politieke stroming, anti-communistisch, en uitgaande van een corporatieve staatsstructuur. Het fascisme kende in tegenstelling tot het nationaal-socialisme geen racisme.


Fatale termijn
Fatale termijn (art. 6:83 sub a BW), door het enkel verstrijken ervan raakt een schuldenaar in verzuim; een speciale ingebrekestelling is, tenzij blijkt dat de genoemde datum van voldoening een andere strekking heeft, daartoe niet nodig; een overeengekomen tijdsbepaling is in beginsel fataal, mits die maar voldoende bepaald is, waarvoor niet strikt vereist is dat een exacte kalenderdatum werd vastgelegd; is er derhalve een duidelijke tijdlimiet voor de prestatie bepaald dan kan een schuldeiser zijn schuldenaar na het verstrijken van die termijn rauwelijks dagvaarden tot nakoming; ook: termijn die in acht genomen moet worden op straffe van verval van recht of van rechtsvordering.


Fatsoen, verplichingen uit moraal en -
Fatsoen, verplichingen uit moraal en ,  Natuurlijke verbintenis (art. 6:3 BW).


Favor testamenti
Favor testamenti (art. 4: 934 BW), welwillende uitlegging van het testament, d.w.z. zodanig, dat het voor de erfgenamen het meeste effect heeft.


Feestdagen, algemeen erkende
Feestdagen, algemeen erkende (Algemene Termijnenwet, S. 1964, 314 art. 3), Nieuwjaarsdag, de Christelijke tweede Paas- en Pinksterdag, de beide Kerstdagen, de Hemelvaartsdag de dag waarop de verjaardag van de Koning(in) wordt gevierd en de vijfde mei (bevrijdingsdag); voor toepassing van deze wet wordt de Goede Vrijdag met de ~ gelijkgesteld; in de Zondagswet 1953 S. 490 worden voor toepassing van deze wet met zondagen gelijkgesteld de Hemelvaartsdag en eerste Kerstdag en voor de toepassing van artikel 2 van de Zondagswet worden de tweede Paas-, Pinkster- en Kerstdag, de Goede Vrijdag en Nieuwjaarsdag met de zondag gelijkgesteld; verder bestaan er enkele  onderling niet geheel overeenstemmende  bijzondere regelingen (WvK art. 171, 171a aldaar art. 229b, 229b bis, 229j; Jachtwet 1954 S. 523, art. 26 sub k).


Feestdagenregeling
Feestdagenregeling (art. 11, lid 1, letter q Wet LB), onverplicht gegeven geschenken (in de vorm van geld of verstrekkingen in natura) ter gelegenheid van bepaalde feestdagen ter waarde van maximaal ƒ300, (1996) zijn geen loon, zodat op dit loon geen inhoudingen behoeven plaats te vinden; feestdagen in dit verband zijn: de algemeen erkende feestdagen, de verjaardag van de werknemer en diens andere persoonlijke feestdagen en een jubileum van de inhoudingsplichtige werkgever; hooguit tweemaal tijdens een dienstperiode mag een extra geschenk gegeven worden ter gelegenheid van een dienstjubileum, en wel ter gelegenheid van het bereiken van een diensttijd van ten minste 25 jaar en van één van ten minste 40 jaar (art. 11, lid 1, letter p Wet LB); vrijgesteld is dan een geschenk ter waarde van maximaal het loon over één maand (1996); wordt boven het extra maandloon nog een geschenk gegeven dan is dat belast voorzover daardoor het jaarmaximum aan vrije giften wordt overschreden; daarbij tellen cadeaus niet mee die een in hoofdzaak ideële waarde hebben (portret van de directeur in kostbare lijst, zakhorloge met inscriptie).


Feit
Feit, strafbaar feit; onderscheiden in: feitelijk gebeuren (Str art. 374), en feit uit strafrechtelijk oogpunt beschouwd (Str art. 55, 68; Sv art. 313).


Feitelijk
Feitelijk 1 strafbepalingen: uit daden bestaand; feitelijkheid, geweld, lichamelijke handeling, in tegenstelling tot: invloed-uitoefenend op immateriële wijze; 2 cassatierechtspraak (Wet RO art. 99 en Sv art. 441): feitelijke beslissing, omtrent de feiten (en niet omtrent het recht); 3 proces: (art. 348 Sv, art. 48 Brv), feitelijke grondslag van de dagvaarding, feiten, waarin de eiser zijn vordering verankerd heeft; de rechter is daaraan gebonden en mag daaraan geen andere feiten toevoegen (wel er een andere, dan door de eiser gestelde, rechtsregel op toepassen); bij de cassatieprocedure vindt geen nieuw onderzoek naar de feiten plaats en mag derhalve de feitelijke grondslag van de eis slechts gevonden worden in de bestreden uitspraak en de overige gedingstukken.


Felonie
Felonie, trouweloosheid, verraad; term uit het middeleeuwse leenstelsel voor de trouweloosheid van de vazal jegens zijn leenheer, bewaard gebleven in het Engelse recht (felony) bij de indeling der strafbare feiten met het oog op de juryrechtspraak: daarvoor dienen slechts de indictable offences en die worden naar de ernst van het feit onderverdeeld in treason, felony en misdemeanor.


Fiat justitia, pereat mundus
Fiat justitia, pereat mundus, er moet gerechtigheid geschieden, ook al gaat daardoor de wereld ten onder.


Fictie
Fictie (BW art. 1:2, BW art. 5:84, lid 4, en 5:93, lid 3 e.a.), wetstechnisch hulpmiddel: de wetgever veronderstelt iets waarvan hij weet dat het niet waar is teneinde de gefingeerde situatie onder de werking van bepaalde rechtsregels te brengen; een ~ wordt in het BW aangegeven met de uitdrukking aanmerken als, welke uitdrukking evenwel ook wordt gebruikt voor het aangeven van een onweerlegbaar vermoeden.


Fictief
Fictief, niet feitelijk, voorgewend; ook: rechtsconstructie door gebruikmaking van een fictie; 1 belastingrecht: bij inkomsten uit de drie bronnen arbeid, vermogen en periodieke uitkeringen wordt door de belastingwetgeving het reële stelsel gehanteerd, dat wil zeggen dat alleen sprake is van inkomsten als die werkelijk werden genoten; inkomsten die men slechts had kunnen genieten zijn geen inkomsten in de zin van art. 21 e.v. Wet IB; dit reële stelsel wordt de laatste tijd, met name in reparatiewetgeving, steeds meer doorbroken door het aannemen van fictieve inkomsten, met name ter correctie van het Nederlandse fiscale systeem dat winsten bij verkoop van een inkomstenbron gemaakt, niet belast zijn; a ~ rendement uit buitenlandse beleggingsmaatschappij (art. 29a Wet IB), die geen dividend uitkeert (oppotten van de winst), zodat haar aandelen na een aantal jaren met (fiscaal onbelaste) winst konden worden verkocht; door middel van reparatiewetgeving wordt thans jaarlijks een ~ rendement op deze aandelen tot inkomen uit vermogen gerekend, doorgaans 6% van de waarde per 1 januari; b ~ inkomensbestanddeel (art. 25a Wet IB): wanneer een bank effecten verkoopt onder voorbehoud van vruchtgebruik, ligt de waarde van zo'n effect (de mantel) uiteraard aanzienlijk lager dan bij het einde van het vruchtgebruik; de rechthebbende op de mantel krijgt jaarlijks 4,8% van de volle waarde van het goed als fictieve inkomsten uit vermogen toegerekend; c zie voor fictieve verkrijgingen krachtens erfrecht: Successiewet art. 6  16; d zie voor fictieve dienstbetrekking: art. 3, 4 Wet LB (werknemersverzekeringen: WW, WAO, ZW telkens art. 4, 5); 3 bestuursrecht (art. 6:2, sub b Awb): fictieve weigering: het niet tijdig nemen van een besluit wordt met het weigeren van een besluit gelijk gesteld.


Fideicommis
Fideicommis (art. 4:926 e.v. BW), fideicommissaire substitutie, erfstelling over de hand, testamentaire beschikking waarbij de bevoordeelde (fideicommissaris) de erfportie niet rechtstreeks van de erflater ontvangt, maar via (de hand) van een voor hem aangewezen erfgenaam of legataris (fiduciarius); alleen een ~ de residuo is toegestaan (art. 4:928, 1036  1038 BW), waarbij een erfportie of legaat in de eerste plaats aan een bepaalde persoon wordt toegekend en na diens overlijden het restant (voorzover nog onvervreemd en onverteerd aanwezig) aan eveneens aangewezen verwachter(s); het nieuwe erfrecht laat de erfstellingen over de hand vrij, zij het met enkele beperkingen (zo zal in beginsel de verwachter moeten bestaan op het moment van het overlijden van de erflater).


Fides
Fides (art. 3:11 BW), goede trouw van een persoon, geobjectiveerd: iemand is niet alleen niet te goeder trouw als hij de feiten waarop zijn goede trouw betrekking heeft kende, maar bovendien ook als hij die feiten weliswaar niet kende maar wel had behoren te kennen; te onderscheiden van de normen van redelijkheid en billijkheid, die in het oud-BW ook wel met goede trouw werden aangeduid.


Fiducia cum creditore
Fiducia cum creditore (art. 3:84, lid 3 BW), het overdragen van goederen aan een schuldeiser ter zekerheid van een vordering, in vertrouwen dat de schuldeiser na aflossing de goederen zal retourneren; in het BW uitdrukkelijk verboden als overdrachtstitel,  Zekerheidseigendom.


Fifo-stelsel
Fifo-stelsel (art. 2:385, lid 2 BW), waardering van gelijksoortige bestanddelen van voorraden en effecten waarbij uitgegaan wordt van de fictie dat het oudste bestanddeel van de voorraad het eerst wordt aangesproken: first in first out; tegenstelling: Lifo-stelsel, last in first out.


Fileverkeer
Fileverkeer (RVV art. 23), het in dezelfde richting in naast elkaar gelegen rijstroken rijden;  Rijstrook.


Filiaal
Filiaal, dochterinstelling, dochteronderneming, deel van een onderneming (art. 1:14 BW); gevestigd op een ander adres dan de hoofdzetel van die onderneming; een filiaalhouder (hoofd van het ~) is veelal krachtens zijn aanstelling lasthebber van zijn opdrachtgever.


Filiatie
Filiatie, afstamming in de rechte lijn, van vader op zoon.


Filmauteursrecht
Filmauteursrecht, geregeld in de art. 45a  g Auteurswet 1912 S. 308.


Filmkeuring
Filmkeuring (Wet op de filmvertoningen S. 170, 1977), beoordeling of een film al dan niet schadelijk is te achten voor personen beneden de leeftijd van twaalf, respectievelijk zestien jaar; op grond van een arrest van de HR hebben bioscoopexploitanten zelf een extra-grens van achttien jaar ingevoerd met de uitdrukkelijk aanduiding dat de film (harde) porno aanbiedt; zie ook: Besluit op de Filmvertoningen (S. 385, 1977); de beoordeling van films zal in de toekomst geschieden door een systeem van leeftijdscategorieën voor films dat door het bedrijfsleven zèlf wordt bepaald, zoals thans reeds voor videofilms bestaat.


Filmwerk
Filmwerk (art. 45a Auteurswet 1912, S. 308), een werk dat bestaat uit een reeks bewegende beelden met of zonder geluid; maker ervan is in beginsel de natuurlijke persoon die tot het ontstaan van het filmwerk een daartoe bestemde bijdrage van scheppend karakter heeft geleverd en producent de natuurlijke of rechtspersoon die verantwoordelijk is voor de totstandbrenging van het filmwerk met het oog op de exploitatie daarvan.


Finance leasing
Finance leasing, financieringshuur, overeenkomst tussen verhuurder (lessor) en huurder (lessee) die zowel op roerende als op onroerende zaken betrekking kan hebben, waarbij de tijdsduur van de ~ overeenstemt met de economische levensduur van het object; hoewel de lessor juridisch eigenaar blijft, zijn onderhoud en verzekering voor rekening van de lessee (economisch eigenaar); het contract is meestal onopzegbaar; na afloop ervan heeft de lessee het recht de zaak te kopen; te onderscheiden van operating lease waarbij de lessor juridisch en economisch eigenaar blijft zodat de kosten van onderhoud voor zijn rekening komen.


Financiële verhouding Rijk-gemeente
Financiële verhouding Rijk-gemeente (Financiële-Verhoudingswet 1984, S. 650, 1983), regelt de financiële verhouding tussen Rijk en gemeenten, waarbij het Gemeentefonds (art. 3 e.v.) een belangrijke rol speelt; eveneens worden in deze wet taak en functie van de Raad voor de gemeentefinanciën omschreven (art. 40 e.v.).


Fine
Fine, `ter ~ van …': in gedingstukken: ten behoeve van, met het doel om.


Firma
Firma 1 handelsnaam (Handelsnaamwet art. 1): naam, waaronder iemand handelt indien deze een andere is dan zijn eigen naam; bedrieglijk gebruik daarvan is een strafbaar feit (Str art. 337); 2 vennootschap onder firma, een `maatschap tot de uitoefening van een bedrijf onder een gemeenschappelijke naam aangegaan': geen rechtspersoon, maar wel afscheiding van vermogen van dat der vennoten (WvK art. 16  34); vennoten zijn ieder voor het geheel voor vennootschapsschulden aansprakelijk (art. 18 WvK) en ieder der vennoten mag, tenzij hij daarvan niet is uitgesloten, in naam van de vennootschap handelen (art. 17, lid 1 BW); aanduiding van meer dan één persoon in een handelsnaam duidt aan dat de onderneming toebehoort aan een vennootschap onder firma (Handelsnaamwet 1921 S. 842, art. 4); zie voor: inbreng: art. 7A: 1662 e.v. BW; oprichting: art. 22 WvK; opzegging: art. 7A:1686 BW.


Firmant
Firmant (art. 17 e.v. WvK), deelgenoot, vennoot van een vennootschap onder firma.


Firmaverklaring
Firmaverklaring, akte waarin de ondernemer die een eenmanszaak onder een bepaalde (handels)naam uitoefent, verklaart dat hij zaken doet onder die bepaalde naam, waardoor de aansprakelijkheid komt vast te liggen voor de rekening die hij bij de bank voert onder die handelsnaam.


Fiscaal
Fiscaal 1 belastingrecht: op de belastingheffing, de geldelijke belangen van de overheid betrekking hebbend; ~ recht: belastingrecht; ~ strafrecht (AWR art. 68 e.v.), regeling van misdrijven en overtredingen, strafbaar gesteld bij belastingwetten; alle fiscale delicten (dus ook de overtredingen) worden in eerste aanleg door de rechtbank behandeld; 2 militair recht: voorheen ambtenaar van het Openbaar Ministerie bij bijzondere rechterlijke colleges: ~ de ambtenaar van het Openbaar Ministerie bij de krijgsraden der Marine (Rechtspl. Zeemacht art. 131, 138, 242  257); Advocaat-~ voor de zee- en landmacht; ~ voorheen bij het vooronderzoek tegen politieke delinkwenten; Procureur-~.


Fiscale eenheid
Fiscale eenheid (art. 15 en 15a Wet Vpb, art. 7 lid 4 Wet OB), voeging, alle aangelegenheden van een zelfstandige rechtspersoon (dochtermaatschappij) kunnen onder bepaalde voorwaarden (organisatorische, financiële en economische verwevenheid) opgaan in de moedermaatschappij, zodat moeder en dochter fiscaal als een eenheid worden behandeld.


Fiscale lijfrenteclausule
Fiscale lijfrenteclausule (Wet IB art. 45), clausule, op verzoek van de verzekeringnemer in de polis van kapitaalverzekering geplaatst, waarbij hij de verpliching op zich neemt voor het t.z.t. tot uitkering komende kapitaal een lijfrente te kopen, waardoor een groot deel van de verschuldigde premie voor de bepaling van het belastbaar inkomen afgetrokken mag worden, maar de uitkering fiscaal belast is.


Fiscale oudedagsreserve
Fiscale oudedagsreserve (FOR, Wet IB art. 44d), een ondernemer die winst uit onderneming geniet mag, zolang hij jonger is dan 65 jaar, een oudedagsreserve vormen; de FOR komt ten laste van het onzuiver inkomen met de volgende maxima: winsten tot en met ƒ68.629 (1995) en ƒ70.139 (1996): 11,5% van de winsten en daarboven ƒ7893 (1995) of ƒ8.065 (1996) + 10% van de winst met een maximum van ƒ19.484 (1995) en ƒ19.913 (1996).


Fiscus
Fiscus, de overheid als belastingschuldeiser, als vermogensbeheerder, domeinbeheerder; de belastingdienst.


Fixgeschäft
Fixgeschäft, beding in een overeenkomst krachtens hetwelk bij wanprestatie van een der partijen de overeenkomst zonder rechterlijke tussenkomst ontbonden wordt (BW art. 6:267).


Flessentrekkerij
Flessentrekkerij (Str art. 326a), vorm van bedrog, misdrijf van hem, die een beroep of een gewoonte maakt van het kopen van goederen met het oogmerk om zonder (volledige) betaling zich of een ander de beschikking over die goederen te verzekeren.


Fob.
Fob, free on board ship, vervoer en verzekering tot binnen het schip in de prijs begrepen (totdat de goederen de railing zijn gepasseerd).


Foltering
Foltering, verboden bij VN-verdrag van New York, 10-12-1984, Trb. 1993, 42 en het Europees verdrag ter voorkoming van ~ en onmenselijke of vernederende behandeling of bestraffing, Straatsburg 26-11-1987, Trb. 1990, 74 en 1994, 106 en 107.


Fonds
Fonds 1 in het algemeen: gelden, middelen, dekking; waardepapieren, effecten (veelal in het meervoud); 2 wissel- en chequerecht: a wissel: de tegenwaarde, dekking vereist voor de voldoening van een wissel door de betrokkene; een trekker is verplicht zo nodig het ~ te bezorgen (WvK art. 190a, 109, 146a); b cheque: tegoed of rekening bij een bankinstelling, waarover de trekker op deze wijze vermag te beschikken (WvK art. 180, 190a, 190b); 3 stichting; het bezigen van het woord ~ in een handelsnaam duidt op een stichting (Handelsnaamwet 1921 S. 842, art. 4); 4 afgezonderd vermogen met speciaal doel, zonder rechtspersoonlijkheid (en dus niet: stichting): weduwenfonds of -beurs, onderlinge verzekering tot uitkering van zekere bedragen op levens- of sterftekansen gegrond en waartoe een inlage of een bepaalde bijdrage, of beide, gevorderd wordt (WvK art. 308); 5 overheidscomptabiliteit: afzondering van geldmiddelen voor een bepaald doel, met eigen begrotingsrekening (Comptabiliteitswet 1976 S. 671 gewijzigde tekst in S. 1992, 351, art. 70 e.v.); ~ Luchtverontreiniging (Wet milieubeheer art. 15.24  28), wordt gevoed uit de heffingen op de luchtverontreiniging en kan uitkeringen doen aan een ieder, die tengevolge van een plotseling optredende luchtverontreiniging schade heeft geleden, die redelijkerwijs niet te zijnen laste behoort te blijven (art. 15.25); een verzoek om schadevergoeding dient binnen acht weken na de dag waarop de verzoeker kennis draagt van de schade of geacht kan worden kennis te dragen (art. 15.27) daarvan te worden gericht aan de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer.


Fondsenwerving
Fondsenwerving, Stichting Centraal Bureau , bureau dat jaarlijks een centraal collecteplan opmaakt, waartoe het afspraken maakt met de gemeenten, met de omroeporganisaties en met een groot aantal nationale fondsen.


Food and Agricultural Organization
Food and Agricultural Organization (FAO), opgericht te Québec 16 oktober 1945, Voedsel en Landbouw Organisatie van de Verenigde Naties gevestigd te Rome, telt ruim 150 lidstaten; helpt de lidstaten bij het vergroten van de voedselproduktie, de verbetering van de distributie en houdt zich bezig met de wereldvoedselverdeling.


Fooi
Fooi (art. 12 Wet LB, Coördinatiewet art. 7), bedieningsgeld, behoort slechts tot het heffingsloon indien en voorzover daarmee bij het vaststellen van het aan de werknemer rechtens toekomende loon rekening is gehouden, zoals bij een garantieloon; incidentele fooien, ontvangen door kappers, buschauffeurs e.d. blijven voor de loonbelasting (niet voor de inkomstenbelasting, art. 22 Wet IB, lid 2 onder a) buiten beschouwing; voor personeel in het horecabedrijf en civiel personeel aan boord van zeeschepen zijn de fooien genormeerd in het Fooienbesluit.


Forain beslag
Forain beslag, saisie foraine (art. 765 Brv), beslag tegen vreemdeling.


Force majeure
Force majeure (art. 6:75, 78 BW), een veel in standaardcontracten voorkomende uitdrukking voor belemmering van de prestatieplichtige; vaak ruimer dan de wettelijke regeling (art. 6:75 BW), zo valt b.v. het uitvallen van grondstofleveranties nagenoeg steeds onder ~; in algemene voorwaarden wordt een beding waarbij het ter discretie van de gebruiker staat of er sprake is van overmacht geacht onredelijk bezwarend te zijn (zwarte lijst, art. 6:236 sub d BW) en onredelijk bezwarend wordt vermoed een beding te zijn dat de gebruiker, buiten het bij overeenkomst afgesprokene om, eerder een beroep op overmacht gunt dan uit de aanvullende regeling van de wet (art. 6:75 BW) volgt (grijze lijst, art. 6:237, sub d BW).


Forens
Forens (Gemeentewet art. 223), uitwoner; speciaal hij die in een andere gemeente dan die van zijn hoofdverblijf geruime tijd vertoeft of een (vakantie)woning beschikbaar houdt; van een ~ mogen gemeenten woonforensenbelasting heffen.


Forensis
Forensis, gerechtelijk; medicina ~: gerechtelijke geneeskunde; forensische psychiatrie, wordt belast met de onderzoeken naar de geestvermogens van verdachten, vergelijk Sv art. 196 en 317; forensisch maatschappelijk werk, geschiedt ten behoeve van de voorlichting van de rechter over `persoonlijkheid en levensomstandigheden' van een verdachte; zie Sv art. 147 en het Besluit medewerking reclassering bij onderzoek in strafzaken, KB 24 december 1925, S. 486, laatstelijk gewijzigd bij KB van 25 juli 1964, S. 327.


Forfait
Forfait (fiscaal recht), gefixeerd bedrag, zoals arbeidskostenforfait (art. 37 Wet IB), autokostenforfait (art. 42 leden 2  7 Wet IB); huurwaardeforfait (art. 42a Wet IB), reiskostenforfait (Uitvoeringsregeling LB 1990 art. 8 en 17).


Forfait à
Forfait à, voor een bedrag ineens, voor een ronde som.


Forfaitair
Forfaitair, gefixeerd bedrag; een forfaitaire vergoeding is een vergoeding in de vorm van een vaste som, bij de vaststelling waarvan er naar wordt gestreefd, zo dicht mogelijk de waarde van de verleende tegenprestatie te benaderen (dat laatste geldt niet voor fiscale forfaits).


Formeel
Formeel, vormelijk, naar de vorm, ten aanzien van de vorm; doorgaans in tegenstelling tot: materieel; ~ bestuursrecht, voorschriften nopens de wijze waarop, binnen het bestuur, bestuursregels worden gehandhaafd en beslissingen genomen moeten worden; ruimer dan bestuursprocesrecht; ~ bewijsrecht: rechtsregels betreffende de processuele toepassing der onderscheidene bewijsmiddelen door het materiële bewijsrecht in het burgerlijke proces toegelaten; formele delicten, of delicten met formele omschrijving, delicten waarbij tegen een bepaalde handeling straf wordt bedreigd, zonder dat voor de strafbaarheid het intreden van een gevolg nodig is, zoals meineed (Str art. 207),  Materiële delicten; formele kring van bevoegdheden: uitwendig bepaald, naar de uiterlijke kenmerken; formele legitimatie,  Legitimatie; formele of textuele nulliteit; formele rechtsbronnen, verzamelingen rechtsregels die zonder nadere argumentatie door de rechter kunnen en moeten worden toegepast, meestal worden als formele rechtsbronnen genoemd: wet, internationaal verdrag, jurisprudentie en gewoonte; formele schenking, schenking die ook in de schenkingsvorm gegoten is; ~ strafrecht: strafvordering; formele wet; minder juiste benaming voor: wet in formele zin, want het woord `wet' wordt dan gebezigd in een andere betekenis dan in `wet in materiële zin'; `materieel' en `formeel' worden derhalve dan niet gebezigd als twee verklarende adjeciva bij hetzelfde begrip `wet'): wet die door de wijze van tot standkoming (namelijk door samenwerking tussen regering en Staten-Generaal, art. 81 e.v. GW) een wet is, en in de benaming het woord `wet' voert.


Formulier
Formulier, vorm, voorgeschreven of aanbevolen voor bepaalde handelingen; ~ van afkondiging der wetten (GW, additioneel art. XIX) en van de verordeningen der lagere openbare lichamen, welke formulieren op straffe van nietigheid nauwkeurig gevolgd moeten worden; ~ van de eed, formulieren van gangbare overeenkomsten (vervoer, verzekering enz.), veelal door de bedrijfsgenoten in overleg vastgesteld; zij bevatten alle gebruikelijke bedingen en zijn alzo verbindend ook indien daarnaar slechts in het algemeen wordt verwezen, zelfs reeds indien de toepasselijkheid niet bepaaldelijk is uitgesloten.


Fortuin
Fortuin, vermogen, ook: toeval, risico. Zeefortuinen: risico's die schade kunnen toebrengen aan belangen die aan de zee zijn toevertrouwd (in polissen van zeeverzekering); in het civiele recht geldt ~ niet meer als een relevante factor bij bepaling van de hoegrootheid van de te betalen schadevergoeding maar wordt wel rekening gehouden met de door de betrokkenen gesloten verzekeringen (art. 6:107, 109 lid 2 BW).


Forum
Forum, gerecht, ~ apprehensionis: de rechtbank binnen welker gebied de verdachte is gearresteerd; ~ delicti commissi: de rechtbank binnen welker gebied het misdrijf gepleegd is; ~ deprehensionis, rechtbank binnen welker rechtsgebied de dader is gevat; ~ domicilii: de rb. binnen welker gebied de dader domicilie heeft; ~ rei sitae, rechterlijk college, binnen welker ambtsgebied het onroerend goed ligt; ~ privilegiatum: een bijzonder gerecht voor bepaalde personen, b.v. leden van de Staten-Generaal en enkele hoge rijksambtenaren; zie GW art. 119 en Wet RO art. 92.


Fotokopie
Fotokopie (art. 16b Auteurswet 1912), middel tot verveelvoudiging van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, in enkele exemplaren toegestaan voor eigen oefening, studie of gebruik; bij verveelvoudigen van een schilder- of tekenwerk en dergelijke moet de verveelvoudiging door grootte of werkwijze een duidelijk verschil vertonen met het voorwerp, waarin het werk oorspronkelijk is gemaakt.


Fouilleren
Fouilleren 1 strafvordering (Sv art. 56), de officier van justitie of zijn hulpofficier mogen een verdachte aan zijn lichaam (met inbegrip van de openingen daarin) of kleding laten onderzoeken op sporen van het misdrijf of op voor beslag vatbare voorwerpen; andere opsporingsambtenaren mogen dit alleen, als er ernstige bezwaren tegen hem bestaan; 2 veiligheidsfouillering (art. 8, lid 3 Politiewet 1993), onderzoek aan kleding van personen, ook al worden zij  niet verdacht van een strafbaar feit, indien zulks nodig is ter afwending van een onmiddellijk gevaar, dat uit feiten of omstandigheden blijkt te dreigen voor: hun leven of veiligheid, die van de ambtenaar van politie zelf of van derden; zie ook: art. 20, Ambtsinstructie voor de politie, de Koninkliijke marechaussee en de buitengewoon opsporingsambtenaar van 8 april 1994, S. 275.


Fourneren
Fourneren 1 van documenten: overleggen (aan de rechter en de tegenpartij); ~ voor vonnis: het afzien van pleidooi door aan de rechter kenbaar te maken dat men de reeds in de conclusies gevraagde uitspraak verlangt; 2 bijbetalen op niet-volgestorte aandelen (volgefourneerd: volgestort).


Fout
Fout (art. 6:169 e.v., 8:544 e.v. BW), onrechtmatige daad die iemand wordt toegerekend, hetzij op grond van zijn schuld, hetzij op grond van een oorzaak, welke krachtens de wet of verkeersopvattingen voor zijn risico komt; ~ van schip: verkeerde manoeuvre, objectief onjuiste handeling, tegengesteld aan de subjectieve schuld (Aanvaringsverdrag 1910, Nederlandse tekst; in het Franse origineel: `faute'; WvK art. 537-oud).


Franchise
Franchise 1 WAO/Awf-franchise, bedrag dat bij de berekening van het dagloon voor de verschuldigde premie buiten beschouwing wordt gelaten (1996: WAO en premie werkgever Awf ƒ100, p.d..); hierbij maakt het bij een maandloon voor de aftrek verschil of men uitgaat van a het gemiddelde aantal dagen per maand (1996: 21,888 dan wel b van het exacte aantal loondagen in een bepaalde maand;  ~ Loondagen; 2 (verzekering): bepaling van het grensbedrag, veelal 3%, tot hetwelk alle schade voor rekening van de verzekerde blijft; is het schadebedrag groter dan de ~, dan komt de schade geheel voor rekening van de assuradeur; bij deductible of aftrek~ komt het ~ bedrag voor rekening van de verzekerde (zie WvK art. 645, 719).


Franchising
Franchising, een op duurzaamheid gerichte samenwerkingsvorm, waarbij verschillende juridisch zelfstandige (rechts)personen (de franchisenemers) op basis van schriftelijk vastgelegde afspraken met een derde (de franchisegever), tegen betaling gebruik mogen en moeten maken van een door deze derde aangeboden samenstel van diensten en/of produkten en in het  algemeen van een gelijk imago; door het gezamenlijk gebruik van het aldus verkregen pakket beogen partijen een doeltreffende en efficiënte wijze van exploitatie, waarbij zij tevens profiteren van de herkenbaarheid bij het publiek die door het gelijke imago wordt verkregen.


Franco
Franco, beding bij levering uit koop: het vervoer komt ten laste van de verkoper (zie BW art. 7:13).


Franc-tireurs
Franc-tireurs, vrijscharen, partisanen, burgers van een bezet land, die individueel of gezamenlijk gewelddadig de bezetter bestrijden; illegitieme combattanten die, als zij niet door een uniform duidelijk als strijders kenbaar zijn, zonder proces mogen worden gedood.


Fraude
Fraude, buitenwettelijke term voor bedrog; in het bijzonder ook: ontduiking der belastingvoorschriften; ~ met paspoort: art. 447b Str, niet voldoen aan bevel tot inlevering van reisdocument.


Fraus
Fraus 1 belastingrecht: ~ legis (art. 31  36 AW), of wetsontduiking, gebruik maken door de belastingplichtige van een constructie die in strijd komt met doel en strekking van de wet en waarbij verijdeling van belastingheffing het doorslaggevende motief is geweest voor de gewraakte constructie; 2 civielrecht: (art. 3:44 BW),  Bedrog.


Free alongside ship
Free alongside ship (F.A.S.), koopconditie dat de verkoper langszij het schip moet leveren; het risico van het transport en de zorg voor de verzekering zijn dan pas vanaf de aankomst van de goederen langszij het schip voor de koper.


Free of capture and seizure
Free of capture and seizure (FC & S), vrij van alle neming; in verzekeringspolis: vrij van oorlogsmolest.


Free from particular average
Free from particular average (FPA), clausule in de zeeverzekering naar Engels recht, waardoor de assuradeur bevrijd is van het verlenen van schadevergoeding voor particular average, hij blijft dus aansprakelijk voor total loss en voor general average.


Free on board
Free on board (ship), Fob, koopconditie (kosten en risicobeding), krachtens welke de verkoper de goederen aan boord van een door de koper aangewezen schip, genoemd in het koopcontract, moet leveren; het risico van het transport en de zorg voor de verzekering komen daarbij voor de koper vanaf het ogenblik dat de goederen aan boord komen.


Freies Ermessen
Freies Ermessen,  Discretionaire bevoegdheid.


Fries
Fries (als bestuurstaal), door een wijziging van de Awb art. 2:7  12 is het Fries in het bestuursverkeer als taal gelijkgesteld met het Nederlands; voor ~ in het rechtsverkeer, zie S. 1995, 440.


Functie
Functie, werkkring, bevoegdheid, met name in het openbare leven; in sommige wetsvoorschriften (Str art. 180 e.a.) aangeduid met `bediening'.


Functionele dader
Functionele dader (art. 47 Str), degene die niet zelf de delictshandeling verricht, maar niettemin als pleger ervan wordt aangemerkt, doorgaans uit hoofde van zijn functie (directeur van een ondernemer, leider van een organisatie e.a.)


Fundamentele menselijke rechten
Fundamentele menselijke rechten (Statuut voor het Koninkrijk art. 43), mensenrechten zoals recht op leven, vrijheid.


Fundamentum petendi
Fundamentum petendi, de grond, de grondslag van de eis in het burgerlijk geding, in tegenstelling tot het petitum, het gevorderde object; ~-leer; verlaten opvatting dat de competentie van de rechter moet worden gebaseer op het ~, en niet op de eis;  Petitumleer.


Furtum usus
Furtum usus, wederrechtelijk (steels) gebruik, zonder dat de bedoeling tot (definitieve) toeëigening bestaat, zoals bij joyriding (art. 11 WvW 1994).


Fusie
Fusie, samengaan van twee of meer ondernemingen, die daarna economisch als eenheid onder centrale leiding functioneren; fusiegedragsregels, gedragsregels opgesteld door de Sociaal-Economische Raad ter bewaking van de belangen van alle betrokken partijen bij een ~, te weten verkrijging van de zeggenschap, direct of indirect, over de activiteiten van een onderneming of een gedeelte daarvan; een door de SER ingestelde commissie voor fusieaangelegenheden waakt over toepassing van de fusiegedragsregels; juridische ~ (art. 2:308  334 BW), rechtshandeling van twee of meer naamloze en besloten vennootschappen waarbij een van deze het vermogen van de andere onder algemene titel verkrijgt (deze laatste vennootschap houdt dan van rechtswege op te bestaan, art. 2:311 BW) of waarbij een nieuwe vennootschap die bij deze rechtshandeling door hen samen wordt opgericht, hun vermogen onder algemene titel verkrijgt; in dat geval houden alle oprichtende vennootschappen van rechtswege op te bestaan; een fusievoorstel moet worden gedaan door de besturen van de te fuseren vennootschappen (art. 2:312 e.v. BW); een fusiebesluit moet worden genomen door de algemene vergadering van aandeelhouders op dezelfde wijze als een besluit tot statutenwijziging (art. 2:317 e.v. BW); ~ is ook mogelijk van verenigingen, onderlinge waarborgmaatschappijen en stichtingen, d.w.z. zij kunnen fuseren met rechtspersonen met dezelfde rechtsvorm (art. 2:308 BW); zie Europees Fusieverdrag (Brussel, 8 april 1965, Trb. 1965, 130).


Fysiotherapeut
Fysiotherapeut (Wet BIG art. 3, lid 1 en art. 26, 27), de titel ~ is voorbehouden aan degenen die in het register van fysiotherapeuten, bijgehouden door het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, staan ingeschreven; een ~ valt onder het wettelijk tuchtrecht (art. 47, lid 2 Wet BIG).


GA
GA, 1 general average = avarij-grosse; 2 General Assembly, Algemene vergadering der Verenigde Naties


GAB
GAB, Gewestelijk arbeidsbureau, sedert 1 januari 1992: regionaal arbeidsbureau


GAI
GAI, Gemeenschappelijke antenne-inrichting


GAK
GAK, Gemeenschappelijk Administratiekantoor


GATT
GATT, General Agreement on Tariffs and Trade


GBA
GBA (geautomatiseerde) gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens, S. 1994, 494; Wet ~ S. 1994, 565; Besluit ~ S. 1995, 30; Regeling GBA persoonsgegevens 29091994, Stcrt. 187 van 1994.


Ged.
Ged., 1 gedaagde, 2 gedeponeerd in de combinatie gedeponeerd handelsmerk


Geïnt.
Geïnt., geïntimeerde (verweerder in hoger beroep)


Geopp.
Geopp., geopposeerde, tegenstelling van opposant


Gerekw.
Gerekw., gerekwestreerde


Gereq.
Gereq., gerequireerde, tegenstelling van rekwirant


GK
GK, Grondkamer


GmbH.
GmbH., Gesellschaft mit beschränkter Haftung (Ltd.), Naamloze Vennootschap


GO
GO, 1 georganiseerd overleg, 2 gewijzigd ontwerp van wet


GOV
GOV, Gemeenschapsoctrooiverdrag (Trb. 1975, 103)


Grk.
Grk., Grondkamer


Grw.
Grw., minder gebruikelijke afkorting voor Grondwet (GW)


GS
GS, 1 Gemeentestem, juridisch tijdschrift; 2 Gedeputeerde Staten


GW
GW, Grondwet, S. 1996, 218


Gage
Gage, bezoldiging, arbeidsloon; in het bijzonder van schepelingen en voorheen van militairen (vgl. WvK art. 413, 425, 452f).


Garanderen
Garanderen 1 instaan voor iets, bijvoorbeeld voor de aanwezigheid van een bepaalde eigenschap, zoals de deugdelijkheid van verkochte waren (vergelijk art. 7:18 BW) of het al dan niet plaats vinden van  een gebeurtenis (zoals verkrijgen van een  exportvergunning), instaan van gevolmachtigde voor volmacht (art. 3:70 BW), ~ houdt in dat de garant geen beroep heeft op overmacht of onwetendheid; 2 het verschaffen van een beperkt zekerheidsrecht (pand, hypotheek, art. 3:227 BW); 3 het borgstaan voor de verplichtingen van een ander (persoonlijke zekerheid, art. 7:850 BW); 4 het zich sterk maken voor een ander, d.w.z. men garandeert dat een ander een bepaalde handeling zal verrichten zonder dat die ander (zoals bij borgtocht) zelf tot de prestatie gehouden behoeft te zijn.


Garantie
Garantie, waarborg, 1 negatieve ~: het door de producent en/of verkoper slechts gedurende een bepaalde periode (garantieperiode) instaan voor de deugdelijkheid van een afgeleverde zaak; bij consumentenkoop is een, de koper in zijn rechten beperkend, beding nietig voor zover het eigenschappen betreft die de koper redelijkerwijze mocht verwachten (art. 7:17 BW); zie ook 6:236 a  g  BW (zwarte lijst) en 237 a  h, met name sub h BW (grijze lijst), tegenstelling: voetstoots; internationale handelskoop: garantieperiode van langer dan twee jaar verlengt de periode waarop de koper een beroep kan doen op aanwezigheid van gebrek (Weens koopverdrag art. 39, lid 2); 2 positieve ~: de producent/verkoper belooft méér dan de koper op grond van de overeenkomst mocht verwachten; ontbreken die eigenschappen dan voldoet het gekochte niet aan de conformiteitseis;  Garantieovereenkomst.


Garantiebewijs
Garantiebewijs, schriftelijke verklaring van  een producent of verkoper van een artikel, waarbij hij zijn verplichtingen in tijdsduur en/of naar inhoud beperkt;  exoneratieclausules zijn echter bij een consumentenkoopnietig, dan wel vernietigbaar voorzover zij in strijd zijn met dwingend recht: art. 7:6 j° art. 21 en 24 BW; art. 6:236 a  g BW (zwarte lijst) en 237 a  h, met name sub g BW(grijze lijst); garantieclausules bij de handelskoop kunnen getoetst worden aan art. 6:233, sub a BW.


Garantienorm
Garantienorm,  Waarborgnorm.


Garantieovereenkomst
Garantieovereenkomst, overeenkomst, waarbij iemand zich tegenover een ander sterk maakt, instaat voor de prestatie van een derde,  Garanderen.


Garantieprijs
Garantieprijs (landbouwbeleid EU), de door de Europese Unie aan de producenten gegarandeerde minimumprijs voor een marktordeningsprodukt.


Garantieverdrag
Garantieverdrag, verdrag, waarbij de partijen elkaar onmiddellijke hulp toezeggen ingeval hun grenzen door anderen zouden worden geschonden.


Geacht
Geacht (in de uitdrukking: wordt ~ onredelijk bezwarend te zijn e.d.), geeft een onweerlegbaar vermoeden aan, waartegen tegenbewijs niet mogelijk is; ook: `aangemerkt worden als' en `gelden als' worden daartoe gebruikt.


Geadresseerde
Geadresseerde, adressaat 1 publiekrecht: degene (autoriteit, instantie) tot wie door een adressant een verzoekschrift of adres wordt gericht. 2 civiel recht: degene aan wie een schrijven wordt gestuurd, in tegenstelling tot afzender; bij een rechtshandeling: degene tot wie een rechtshandeling wordt gericht; zie voor: verklaring bereikt ~ niet: art. 3:37, leden 3 en 4, art. 6:224 BW; ~ is geen onmiddellijk belanghebbende: art. 3:56 BW.


Geappelleerde
Geappelleerde (geïntimeerde): gedaagde in hoger beroep in een burgerlijk proces; tegenstelling: appellant.


Gearresteerde
Gearresteerde 1 (Brv boek II) burgerlijk proces: beslagene, degene onder wie beslag wordt gelegd,  Derde gearresteerde; 2 strafrecht:  Arrestant.


Geavaleerde
Geavaleerde (art. 129, 202 e.v. WvK), ieder der wisselschuldenaren, met uitzondering van de avalist, wiens gehoudenheid (mede) door het aval wordt gedekt;  Aval.


Gebiedscorporatie
Gebiedscorporatie, een publiekrechtelijk lichaam belast met de uitvoering van de staatstaak binnen een bepaald territoir (provincie, gemeente).


Geblokkeerde rekening
Geblokkeerde rekening (art. 35 IW), of Grekening, rekening waarop een aannemer een deel van de aannemingssom  vastlegt ter voldoening aan fiscus en/of bedrijfsvereniging op grond van de Wet Ketenaansprakelijkheid.


Gebonden beschikking
Gebonden beschikking, beschikking, waarbij het bestuursorgaan, dat de beschikking moet uitvaardigen, aan strenge regels is gebonden, in tegenstelling tot de vrije beschikking; een ~ geeft de burger een betere rechtsbescherming tegen de overheid, doordat aan de macht, beschikkingen uit te vaardigen, enge grenzen zijn gesteld.


Geboorte-akte
Geboorte-akte (art. 1:6, 17 BW), verklaring opgemaakt door de ambtenaar van de burgerlijke stand van de aangifte van een geboorte, met vermelding van plaats, dag, en zo mogelijk uur der geboorte, geslacht van het kind, geslachtsnaam en voornamen benevens namen, woonplaats en zo mogelijk beroep van ouders en/of aangevers; zie voor: bewijskracht art. 1:6, 26, 207 BW; bij geslachtswijziging: art. 1:29a BW: ~ buiten Nederland opgemaakt: art. 1:20a BW; ontbreken van ~: art. 1:20d en 1:59 BW; te vervangen door akte van bekendheid: art. 1:59 BW.


Gebouw
Gebouw 1 (art. 1 Woningwet S. 1991, 439), elk bouwwerk, dat een voor mensen toegankelijke overdekte geheel of gedeeltelijk met wanden omsloten ruimte vormt; 2 privaatrecht: aansprakelijkheid voor ~: (art. 6:174 BW, art. 7A:1645 BW);  Aansprakelijkheid voor opstallen (art. 6:174 BW); splitsing van een ~: art. 5:106 e.v. BW.


Gebrek
Gebrek 1 produktaansprakelijkheid (art. 6:186 BW),  Gebrekkig; 2 ~ aan gebezigd materiaal (art. 6:77 BW); gebruikt een schuldenaar een daartoe ongeschikte zaak, dan wordt hem in beginsel de tekortkoming toegerekend, tenzij dit, gelet op inhoud en strekking van de rechtshandeling waaruit de verbintenis voortspruit, de verkeersopvattingen en de overige omstandigheden van het geval, onredelijk zou zijn; 2 verborgen ~ bij koop: een gekochte, bepaalde zaak blijkt achteraf minder geschikt voor het bestemde gebruik terwijl aannemelijk is dat de koper, ware hij met dat gebrek bekend geweest, de zaak niet of tegen een lagere prijs zou hebben gekocht; de koper heeft de keuze uit een scala van acties, indien de afgeleverde zaak niet aan het object der overeenkomst beantwoordt (art. 7:17 BW); het `verborgen zijn' speelt daarbij slechts in zoverre een rol, dat duidelijk zichtbare gebreken de verwachtingen van de koper nadelig moeten hebben beïnvloed; 3 internationale handelskoop (Weens koopverdrag art. 35): een zaak is gebrekkig indien a zij niet geschikt is voor de doeleinden waarvoor een zaak van dezelfde omschrijving gewoonlijk wordt gebruikt, b ongeschikt is voor een bijzonder doel dat bij het sluiten van de koop uitdrukkelijk of stilzwijgend ter kennis van de verkoper is gebracht, tenzij uit de omstandigheden blijkt dat de koper niet vertrouwde of redelijkerwijs niet mocht vertrouwen op de vakbekwaamheid en het oordeel van de koper terzake.


Gebreke, in -
Gebreke, in  (art. 6:81 BW), in verzuim verkeren: toestand waarin een schuldenaar verkeert als hij  behoudens overmacht  tekort schiet in de nakoming; als regel (uitzondering bijvoorbeeld wanneer een fatale termijn geldt) is daartoe een ingebrekestelling vereist; gevolgen: a over de periode waarin de schuldenaar in verzuim verkeert, is hij tot schadevergoeding (voor vertragingsschade) verplicht (art. 6:85 BW); b het risico van de verschuldigde zaak springt op hem over (art. 6:84 BW), c en bij een wederkerige overeenkomst kan de schuldeiser de overeenkomst ontbinden (art. 6:265, lid 2 BW).


Gebrekkig
Gebrekkig 1 produktaansprakelijkheid (art. 6:185 e.v. BW), ~ produkt, biedt niet de veiligheid die men daarvan, alle omstandigheden in aanmerking genomen, mag verwachten; in het bijzonder moet daarbij gelet worden op de presentatie van het produkt, het redelijkerwijs te verwachten gebruik en het tijdstip waarop het produkt in het verkeer werd gebracht; een produkt mag niet uitsluitend als ~ worden beschouwd omdat nadien een verbeterde versie in het verkeer werd gebracht; 2 risicoaansprakelijkheid (art. 6:173 BW), aansprakelijkheid voor gebrekkige zaak; voldoet een zaak niet aan de eisen, die men daaraan onder de gegeven omstandigheden zou mogen stellen en ontstaat daardoor schade, dan is de bezitter van die zaak voor de schade aansprakelijk; is de bezitter op de hoogte van het gebrek dan is hij aansprakelijk vanwege onrechtmatige daad (art. 6:162 BW).


Gebruik
Gebruik 1 gewoonte (art. 6:248 BW), voorzover de rechtsovertuiging (opinio necessitatis) heerst, dat een ~ behoort te worden nageleefd, mede bepalend voor de inhoud van overeenkomsten; 2 ~ en bewoning (art. 3:226 BW), hoogst persoonlijk, beperkt zakelijk recht waarop de regels van vruchtgebruik overeenkomstige toepassing vinden; vervreemding of bezwaring van het recht is niet toegestaan.


Gebruikelijkheidscriterium
Gebruikelijkheidscriterium (art. 35 Wet IB), beoordelingsmaatstaf voor  aftrekbare kosten; door de belastingplichtige gemaakte kosten zijn niet aftrekbaar voor zover zij: a hetzij in hun totale omvang overtreffen hetgeen binnen een bepaald beroep of functie gebruikelijk is (omvangscriterium, hoeveel kosten maken collega's); b dan wel (t.a.v. hoogte van het inkomen): gebruikelijk zijn voor iemand met een ander beroep of functie die in dezelfde, maatschappelijk vergelijkbare, omstandigheden verkeert als degene die de aftrek claimt; (vergelijkingscriterium: bijvoorbeeld bij een bepaald inkomen is een camcorder, ongeacht of de belastingplichtige die voor zijn werk nodig heeft, een normale aanschaf).


Gebruiksmodel
Gebruiksmodel, gebruiksvoorwerp, gekenmerkt door een ruimtelijke vorm, die nieuw is en een technisch voordeel oplevert, zonder dat die vormgeving als uitvinding kan worden gewaardeerd; de behandeling van wetsvoorstel 19.534 (1986) ter bescherming ervan is opgeschort.


Gecauseerd
Gecauseerd, gecauseerde schuldbekentenis: vermeldt de oorzaak, de daaraan ten grondlsslag liggende rechtsverhouding, in tegenstelling tot de abstracte.


Geclausuleerde erkentenis
Geclausuleerde erkentenis (civiel proces), verweer waarbij de gedaagde weliswaar alle stellingen van de gedaagde toegeeft, maar daaraan meteen een bevrijdende stelling toevoegt (gekocht maar betaald).


Gecombineerd vervoer
Gecombineerd vervoer, het krachtens overeenkomst vervoeren waartoe gebruik gemaakt zal worden van meer dan één transportweg voor het vervoer (deels over zee, over binnenwateren, over de weg, langs spoorstaven, door de lucht dan wel door middel van enige andere vervoerstechniek, bij goederen eventueel ook door een pijpleiding); zie voor: overeenkomst van gecombineerd goederenvervoer: art. 8:40 BW, ~ van personen art. 8:120 BW.


Geconsolideerd
Geconsolideerd 1 geconsolideerde jaarrekening (art. 2:362, lid 4; art. 2:405  414 BW), waarin de activa, passiva, baten en lasten van de rechtspersonen en vennootschappen die een groep of groepsdeel vormen, als een geheel worden opgenomen; de geconsolideerde jaarrekening moet overeenkomstig art. 2:362 lid 1 BW inzicht geven betreffende de groep of het groepsdeel; een groep is een economische eenheid waarin rechtspersonen en vennootschappen organisatorisch zijn verbonden; groepsmaatschappijen zijn rechtspersonen en vennootschappen die met elkaar in een groep zijn verbonden;  Banken: art. 2:426 BW en voor verzekeringsmaatschappijen art. 2:445 BW; geconsolideerde rechten, invoerrechten, waarvan de hoogte in het verdrag is gefixeerd, onderscheiden in specifieke rechten en rechten ad valorem; 3 geconsolideerde schuld, overheidsschuld, staatsschuld die omgezet is in een vaste lening en daardoor van vlottend vast is geworden.


Gedaagde
Gedaagde (burgerlijk rechtsgeding): gedagvaarde, degene tegen wie een eis wordt gericht, tegenpartij van eiser;  Verweerder; ~ gedaagde in appèl: geappelleerde, geïntimeerde; ~ in cassatie: gerekwireerde.


Gedecentraliseerde eenheidsstaat
Gedecentraliseerde eenheidsstaat, staat waarin niet alle  overheidsbevoegdheden te herleiden zijn tot het centrale niveau, maar ook autonoom aan regionale of lokale overheden zijn toebedeeld.


Gedekt
Gedekt, gevrijwaard tegen aantasting, 1 strafproces (art. 256, lid 2 Sv): het ~ worden van een vormverzuim begaan bij het voorbereidend onderzoek; geschiedt door de aanvang van de openbare terechtzitting, behoudens de vormverzuimen genoemd in art. 257 Sv; 2 bestuursrecht (art. 8:72, lid 4 Awb), het voor ~ verklaren van besluit: de gevolgen van een vernietigd besluit worden in stand gelaten omdat het besluit bijvoorbeeld reeds gevolgen heeft gehad voor derden en het onredelijk zou zijn deze gevolgen weer ongedaan te maken; te onderscheiden van de mogelijkheid een met het recht strijdig besluit in stand te laten (art. 6:22 Awb) omdat in dat geval de onrechtmatigheid slechts gelegen is in schending van een vormvoorschrift en de instandhouding van het besluit belanghebbenden niet benadeelt; 3 burgerlijk procesrecht (Brv art. 348): ~ verweer niet te rijmen met een eerder (in een vorige instantie) gevoerd verweer; een partij mag in hoger beroep, ongeacht of hij een appellant dan wel geïntimeerde is, nieuw verweer ten principale voeren tenzij dit in eerste instantie werd `~',  Concentratie van het verweer.


Gedelegeerd commissaris
Gedelegeerd commissaris, in naamloze of besloten vennootschap: commissaris die is aangewezen voor het regelmatig overleg met, en het naaste toezicht op het bestuur (en die daarvoor veelal extra inkomsten geniet); naar Angelsaksisch gebruik is ~ ook wel de benaming voor een gewone bestuurder (directielid).


Gedeponeerd, wettig -
Gedeponeerd, wettig  handelsmerk (Eenvormige Beneluxwet op de merken art. 3), krachtens de merkenwetgeving ingeschreven.


Gedepossedeerd
Gedepossedeerd (art. 3:86, lid 3 BW en 125), buiten het bezit (possessie) gesteld (met geweld, onvrijwillig), van bepaalde goederen verdreven, vooral degene die roerende zaken door diefstal kwijtraakte.


Gedeputeerde Staten
Gedeputeerde Staten (GW art. 125, Provinciewet 1992, art. 34  60), college van 3  9 leden, door de Provinciale Staten uit hun midden benoemd en waaraan de dagelijkse leiding en uitvoering van zaken wordt opgedragen, onder voorzitterschap van de Commissaris der Koningin in de Provincie en belast met toezicht op de gemeentebesturen; rechtspositie: zie S. 1994, 241.


Gedetineerde
Gedetineerde (Gevangenismaatregel 1977 S. 579), ingeslotene in een huis van bewaring, een gevangenis, of een rijksasiel voor psychopaten; heeft een beklagrecht bij een commissie van drie uit de Commissie van Toezicht; hoger beroep van een beslissing van de Commissie is mogelijk bij de Centrale Raad voor Strafrechtstoepassing.


Geding
Geding, proces, in burgerlijke zaken, strafzaken en bestuurszaken; ook de behandeling door arbiters (Brv art. 1020  1076); heffing vast recht bij ~: zie Wet tarieven in burgerlijke zaken, 1843, gewijzigd bij Wet van 21 april 1994, S. 306, art. 2 e.v.


Gedomicilieerd
Gedomicilieerd, op een bepaald adres, betaalbaar gesteld, van wissel (art. 101 WvK) of cheque (art. 185 WvK).


Gedoogdenregeling
Gedoogdenregeling (asiel), asielzoekers wier verzoek om asiel afgewezen werd mogen niettemin tijdelijk in Nederland verblijven indien uitzetting nog niet verantwoord wordt geacht; indien een asielzoeker drie jaar in die situatie heeft verkeerd komt hij alsnog voor een verblijfsvergunning in aanmerking.


Gedoogplicht
Gedoogplicht,  Belemmeringenwet


Gedwongen
Gedwongen 1 erfrecht (art. 4:1132 BW), ~ inbreng, verplicht (fictief) terugbrengen in de boedel van hetgeen een erfgenaam tijdens het leven van de erflater bij wijze van gift heeft ontvangen, ter bevordering van de door de wet gewilde gelijkheid tussen de erfgenamen; die gelijkheid kan slechts worden doorbroken door een uitdrukkelijke verklaring van de erflater; tot inbreng zijn verplicht: 1° nakomelingen (art. 4:1132 BW); 2° alle andere erfgenamen doch slechts voorzover de erflater zulks uitdrukkelijk heeft bevolen (art. 4:1133 BW); ingebracht moeten worden alle schenkingen (art. 4:1132 BW) en al hetgeen is gegeven: a om de erfgenaam een stand of beroep te verschaffen; b teneinde zijn schulden te voldoen; c als huwelijksgift is meegegeven (art. 4:1142 BW); niet aan inbreng onderworpen zijn: kosten van verzorging en opvoeding en studie en van noodzakelijk levensonderhoud (art. 4:1143 BW), rente over de in te brengen goederen is eerst verschuldigd vanaf de dag van het openvallen van de erfenis; 2 gemeenschap: ~ verrekening (BW art. 3:184), bij een verdeling van een gemeenschap kan ieder der deelgenoten verlangen dat op het aandeel van een andere deelgenoot wordt toegerekend hetgeen de laatste aan de gemeenschap verschuldigd is; hierbij is de gegoedheid van de schuldenaar irrelevant; 3 arbeidsovereenkomst: ~ winkelnering (BW art. 7A:1637s), nietig beding waarbij een werkgever zijn arbeiders verplicht bepaalde zaken uitsluitend te kopen in door hem aangewezen winkels;  Truckstelsel.


Geëndosseerde
Geëndosseerde (art. 112, lid 2 WvK), degene aan wie een wisselbrief door de endossant bij endossement wordt overgedragen.


Geërfde
Geërfde, ingeland in een waterschap; soms ook: gerechtigd lid van een markgenootschap (KB van 10 mei 1810).


Geest der wet
Geest der wet, achterliggende grondgedachte van een bepaling, gebruikt in tegenstelling tot de letterlijke tekst, ter aanduiding van een vrijere opvatting omtrent de inhoud, uit oorsprong, strekking, doel, middelen en omstandigheden afgeleid.


Geestelijk gestoorde
Geestelijk gestoorde 1 onrechtmatige daad (art. 6:165 BW), geschiedt de onrechtmatige daad in de vorm van een `doen' (dus niet een `nalaten') dan is de ~ evenals de lichamelijk gehandicapte aansprakelijk voor de daardoor ontstane schade; zijn handicap komt voor zijn risico; 2 rechtshandeling (art. 3:34 BW), een rechtshandeling van een ~ is vernietigbaar indien het betreft een meerzijdige rechtshandeling van een onder curatele gestelde (art. 3:32, lid 2 BW); een rechtshandeling van een niet onder curatele gestelde ~ is slechts vernietigbaar indien de stoornis hem een redelijke waardering der betrokken belangen belette of indien de wilsverklaring onder invloed van die stoornis werd gedaan (art. 3:34 BW); overigens baat dat de niet onder curatele gestelde ~ weinig, indien de wederpartij een beroep kan doen op het vertrou wensbeginsel (art. 3:35 BW); wèl geldt daarbij ten gunste van de ~ een wettelijk vermoeden dat de rechtshandeling onder invloed van een geestesstoornis tot stand kwam als zij voor hem nadelig was; 3 strafrecht (art. 37 e.v. Sr): ziekelijke stoornis van de geestvermogens, waardoor een daad iemand niet of slechts gedeeltelijk kan worden toegerekend.


Geestelijke stoornis
Geestelijke stoornis 1 personenrecht (art. 1:378 BW, sub a), grond voor onder curatelestelling,  Curatele; iemand die wegens een ~ onder curatele staat, mag geen huwelijk sluiten zonder toestemming van de kantonrechter (art. 1:387 BW); 2 echtscheidingsproces (art. 820a Brv), verblijft de gedaagde in een procedure tot echtscheiding of tot scheiding van tafel en bed in een ziekenhuis of psychiatrische inrichting wegens een ~, dan dient de eiser de duurzame ontwrichting van het huwelijk te bewijzen; 3 verpleging:  Bijzondere opnemingen (Wet BOPZ).


Geestvermogens
Geestvermogens (Sv art. 196), onderzoek naar de ~ van een verdachte kan worden bevolen door de rechter-commissaris in het vooronderzoek of ter zitting door de rechtbank (Sv art. 317); een verdachte kan daartoe naar een inrichting of kliniek worden overgebracht; bestond tijdens het begaan van het feit gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke storing van de ~, dan kan een verdachte op last van de rechter ter beschikking worden gesteld (art. 37a  38i Str),  Terbeschikkingstelling.


Geëxecuteerde
Geëxecuteerde, degene tegen wie een executie naar de burgerlijke procesorde plaatsvindt (Brv boek II passim); tegenstelling: executant.


Gefacilieerde herkapitalisatie
Gefacilieerde herkapitalisatie (Wet IB art. 58), speciaal tarief van 10% bij toekenning van een winstbonus; van kracht indien winstreserves door een NV of BV worden omgezet in bonusaandelen; alleen mogelijk indien het nominaal kapitaal met ten minste 25% wordt vergroot, de vennootschap in de voorafgaande tien jaren een bedrag van ten minste de helft van de kapitaalsvergroting als dividend heeft uitgekeerd en geen eigen aandelen heeft ingekocht of gestort kapitaal heeft terugbetaald.


Gefailleerde
Gefailleerde (Fw art. 21), schuldenaar die in staat van faillissement verkeert, te zamen met de echtgenoot van de in gemeenschap van goederen gehuwde ~ (art. 22 Fw); bestaat er tussen de ~ en zijn echtgenoot enige gemeenschap van goederen dan vallen die goederen in de failliete boedel (art. 63 Fw); een ~ verliest van rechtswege beheer en beschikking over zijn tot het faillissement behorend vermogen (art. 23 Fw); door hem met betrekking tot dat vermogen verrichte rechtshandelingen binden de boedel niet, zodat door hem bij voorbaat geleverde of verpande goederen (art. 3:97 BW), waarvan de levering of verpanding nog niet geheel voltooid is, in de boedel vallen (art. 35, lid 2 Fw); gedurende het faillissement heeft een ~ voor het verlaten van zijn woonplaats toestemming van de RC nodig (art. 91 Fw); een ~ kan, wanneer hij onvoldoende meewerkt met de curator (art. 105 Fw), in verzekerde bewaring worden gesteld (eventueel in de vorm van huisarrest, art. 87 Fw), ook kan een strafvervolging tegen hem worden ingesteld (art. 194 Str); de post voor de ~ gaat naar de curator (art. 99 Fw) en hij kan zijn schuldeisers een akkoord aanbieden (art. 138 e.v. Fw); na afloop van het faillissement kan hij om rehabilitatie verzoeken (art. 206 e.v. Fw); zie voor: arbeidsovereenkomst met ~ art. 40 Fw; commissie uit de schuldeisers: art. 74 e.v. Fw; ~ advocaat: art. 16 Advocatenwet; ~  notaris: art. 51, lid 2 Wet op het Notarisambt; faillissementspauliana: art. 42 e.v. Fw; goederen van echtgenoot van ~ art. 22, 61 e.v. Fw; hypotheekhouder van ~: art. 57 Fw; pandhouder van ~ art. 57 Fw; recht van reclame jegens ~: art. 7:40 BW; rententierecht tegen ~ art. 60 Fw; schuldvergelijking met ~: art. 53 Fw; voortzetting bedrijf van ~: art. 173a Fw; wederkerige overeenkomst met ~: art. 37 e.v. Fw; weigering tot het geven van inlichtingen door ~: art. 194 Str;  Actio Pauliana,  Insolventie, Bestuurdersaansprakelijkheid.


Gefixeerde strafpositie
Gefixeerde strafpositie, een bepaald delict wordt door de wetgever met een vaste straf bedreigd.


Gegevensdrager
Gegevensdrager (art. 2:10 en art. 3:15a BW), middel tot het vastleggen van gegevens, zoals papier, tape, diskette, in tegenstelling tot in het geheugen bewaarde data; er geldt in het algemeen een bewaarplicht van tien jaar voor; zie art. 47 lid 2, 48, 52, lid 1 AWR.


Gegrondheid
Gegrondheid, van een vordering, steunend op goede rechtsgronden en derhalve voor toewijzing vatbaar.


Gehandicapten
Gehandicapten, degenen die ingevolge wettelijke regelingen aanspraak kunnen maken op door van overheidswege verstrekte voorzieningen; zie Wet voorzieningen ~, S. 1993, 545; zeggenschap over toekenning van voorzieningen (zoals woningaanpassing, vervoer en rolstoelen) aan ~ hebben de gemeenten.


Geheim
Geheim 1 (Str art. 272  273), met opzet verborgen gehouden gegevens die iemand uit hoofde van zijn tegenwoordig of zijn vroeger beroep verplicht is te bewaren; de geheimhoudingsplicht volgt uit ambtenarenreglementen en arbeidsovereenkomsten of ook uit gedragscodes voor bepaalde beroepen; 2 ~ testament (art. 4:978, 987 e.v. BW), besloten testament,  testament dat bij een notaris moet worden gedeponeerd (die  behoeft niet van de inhoud op de hoogte te zijn), maar dat niet ten overstaan van een notaris werd opgemaakt; voor een testament zonder notariele opmaking kan een erflater ook de vorm kiezen van een holografisch testament, waarvoor lichtere vormvoorschriften gelden; in het NBW vervalt het onderscheid tussen geheim en holografisch testament.


Geheime reserve
Geheime reserve (art. 2:362, lid 1 BW), niet toegestane reserve omdat die niet uit balans valt af te lezen, terwijl evenmin in de Toelichting de aandacht daarop wordt gevestigd.


Geheimhouders
Geheimhouders (Str art. 218, art. 191 lid 2 sub b Brv), personen die zich uit hoofde van stand, ambt of beroep op een verschoningsrecht kunnen beroepen, dat wil zeggen kunnen weigeren een verklaring als getuige af te leggen; bij hen kunnen geen brieven of andere ge schriften, tot welke hun plicht tot geheimhouding zich uitstrekt, in beslag genomen worden; tot ~ behoren in ieder geval artsen, advocaten, notarissen en geestelijken.


Geheimschennis
Geheimschennis (art. 272 en 273 Str), omvat het opzettelijk bekend maken van een geheim, dat men uit hoofde van zijn ambt of beroep verplicht is te bewaren; is het misdrijf gericht tegen een bepaalde persoon of tegen een onderneming van handel of nijverheid, dan wordt het alleen op klacht van die persoon of onderneming vervolgd.


Gehengen
Gehengen, verouderde term voor: toelaten; in processtukken gebezigd in combinatie met gedogen.


Geïncrimineerde feit
Geïncrimineerde feit (art. 261 Sv), het gewraakte feit, het strafbare feit waarop de telastlegging steunt, de gedraging waarvan de verdachte beschuldigd wordt.


Geïnsinueerde
Geïnsinueerde, degene aan wie door een gerechtelijke aanzegging (insinuatie) een aanmaning of sommatie wordt gedaan.


Geïntervenieerde
Geïntervenieerde, wisselrecht (art. 154 WvK), degene te wiens behoeve interventie of tussenkomst plaatsvindt; in tegenstelling tot de interveniënt, de tussenkomende partij die een geweigerde wissel voor de trekker of een endossant accepteert.


Geïntimeerde
Geïntimeerde (minder gebruikelijk: geappelleerde), gedaagde in hoger beroep, in tegenstelling tot de appellant.


Gekozen woonplaats
Gekozen woonplaats (art 1:15 BW), andere woonplaats dan de werkelijke; het kiezen van een woonplaats is mogelijk wanneer de wet daartoe verplicht (zoals in art. 5 sub 1 Brv, in art. 133 Brv en in art. 3:260, lid 1 BW) of wanneer voor de woonplaatskeuze a een redelijk belang aanwezig was; b zij slechts geschiedt voor één of meer bepaalde rechtshandelingen of rechtsbetrekkingen; de overeenkomst daartoe moet schriftelijk worden vastgelegd.


Gekruiste cheque
Gekruiste cheque (art. 214 e.v. WvK), cheque waarop twee evenwijdige lijnen werden geplaatst; wordt daartussen niets of bijvoorbeeld slechts `bankier' geschreven dan is de kruising algemeen en betaling is slechts mogelijk aan een bankinstelling of een cliënt van die bank; staat tussen de lijnen den naam van een speciale bank (bijzondere kruising) dan is betaling door de betrokkene slechts mogelijk aan die bank of aan een cliënt van die bank;  Cheque.


Gekwalificeerd
Gekwalificeerd 1 strafrecht: ~ delict: strafbaar feit waarvoor aanwezigheid van een strafverzwarende omstandigheid (kwalificatie) wordt vereist, zoals voorbedachte rade voor moord; 2 jachtrecht: ~ tot de jacht, bevoegd tot jagen (van de jachthouder); 3 bestuursrecht: bevoegd, door de daartoe bevoegde autoriteiten als zodanig aangesteld.


Gekwalificeerde erkentenis
Gekwalificeerde erkentenis (civiel proces), enerzijds instemming door gedaagde met een deel van de posita van eiser, maar anderzijds onder een voorbehoud en wel in zodanige samenhang dat het verweer in zijn geheel genomen een volstrekte ontkenning van het door de eiser gestelde oplevert (wèl gekocht maar niet voor die prijs); mocht volgens art. 1961 BWoud niet gesplitst worden in een erkend (koop) en een ontkend (prijs) gedeelte, zodat eiser ook het erkende gedeelte (de koop) moest bewijzen; wordt naar huidig bewijsrecht gezien als één geheel, te weten een gemotiveerde volstrekte ontkentenis van de eis, zodat eiser slechts dat deel van zijn stellingen behoeft te bewijzen, waarvan de gedaagde een andere lezing geeft;  Geclausuleerde erkentenis.


Gekwalificeerde meerderheid
Gekwalificeerde meerderheid, versterkte meerderheid vereist voor het aannemen van een voorstel; 1 Grondwet (art. 137 GW): voor aanneming een voorstel tot grondwetswijziging is in tweede lezing een ~ van 2/3 van het aantal uitgebrachte stemmen vereist; dezelfde ~ is voorgeschreven voor wijziging van de inkomens van de leden van het Koninklijk Huis (art. 40 GW) en voor geldelijke voorzieningen voor leden der Kamers (art. 63 GW); 2 vennootschapsrecht (art. 2:99 lid 6 BW), een ~ van 2/3 van het aantal uitgebrachte stemmen is eveneens vereist voor een besluit van de algemene vergadering van aandeelhouders tot kapitaalvermindering.


Gelaedeerde
Gelaedeerde, benadeelde (b.v. door een onrechtmatige daad), waarbij in het bijzonder aan lichamelijk leed wordt gedacht (art. 6:106 BW).


Geld
Geld, betaalmiddel (art. 6:112 e.v. BW), onderscheiden in chartaal geld (metaal en papiergeld) en giraal geld (met name bankgeld, zoals bank en girorekeningen); 1 chartaal geld: overdracht van chartaal ~ geschiedt door de enkele overgave van het metaal of papiergeld; deze overdracht moet verankerd zijn in een goederenrechtelijke overeenkomst (art. 3:93 BW), is zulks niet het geval dan is er sprake van onverschuldigde betaling (art. 6:203  211 BW); hoewel een bankbiljet in wezen een toonderpapier is, wordt ~ naast toonderpapier genoemd (art. 3:86, lid 3 sub b BW) en soms een zaak genoemd (art. 5:9 BW); zie voor: afronding op vijf cent: art. 6:113 BW; bescherming tegen beschikkingsonbevoegdheid vervreemder: art. 3:86, lid 3 sub b BW; pandrecht op ~: art. 3:93 j° 98 en art. 3:236  238 BW; vals geld: art. 208 e.v. Str; verloren ~: art. 5:9 BW; verrekening: art. 6:128, 130 lid 3 BW; verweermiddelen schuldenaar bij overgang van ~: art. 6:146  148 BW; 2 giraal ~: overdracht geschiedt door overschrijving op een rekening van de crediteur bestemd voor girale betalingen; de overdracht is voltooid op het moment dat de rekening van de crediteur voor het bedrag wordt gecrediteerd; ook hier moet de betaling verankerd zijn in een goederenrechtelijke overeenkomst.


Geldboete
Geldboete 1 strafrecht (Str art. 23  24), hoofdstraf op vele strafbare feiten gesteld, hetzij alleen of als alternatief; voor een strafbaar feit waarop enkel een vrijheidsstraf staat kan desondanks een ~ worden opgelegd (art. 23 lid 5 Str) en als maatregel kan het geschatte voordeel, door het misdrijf verkregen, worden ontnomen (art. 36e Str); het algemeen minimum van de ~ bedraagt vijf gulden (art. 23 lid 2 Str), er is niet een algemeen maximum; aan de maxima in bijzondere voorschriften gesteld is de rechter niet gebonden; betaling in termijnen van boeten van ƒ500, of hoger is soms mogelijk (art. 24 Str); bij niet tijdige betaling van een ~ wordt de ~ bij de eerste aanmaning met ƒ25, verhoogd (art. 24b, lid 1 Str) en vervolgens met 1/5; boetes kunnen op goederen van de veroordeelde krachtens dwangbevel, zonder vonnis worden verhaald (art. 575 Sv); zonder dwangbevel is verhaal mogelijk op het loon en pensioen van de veroordeelde en op zijn tegoeden bij een bank- of girorekening door een schriftelijke kennisgeving aan de geldinstelling (art. 576 Sv); bij gebreke van verhaal is vervangende hechtenis mogelijk (art. 24c Str): voor elke volle ƒ25, één dag; 2 de ~ is eveneens de gebruikelijke straf in het bestuurs en tuchtrecht, zie art. 3 Wet Militair tuchtrecht (minimum ƒ2,50, maximum ƒ100,, art. 41 j° 43 S. 1990, 367).


Geldboetecategorieën
Geldboetecategorieën (art. 23 Str), in de strafwet zijn strafbare feiten ingedeeld in zes boetecategorieën, voor door de rechter op te leggen straffen, met als maxima:

   Geldboetecategorieën (maxima):

categorie I	ƒ         500,-

categorie II	ƒ        5000,-

categorie III	ƒ      10.000,-

categorie III	ƒ      25.000,-

categorie III	ƒ    100.000,-

categorie III	ƒ 1.000.000,-


Gelden als
Gelden als, evenals `geacht worden' een aanduiding in het BW van een onweerlegbaar vermoeden of van een fictie; tegenbewijs tegen hetgeen `geldt' is niet mogelijk.


Geldingsbron
Geldingsbron van het recht, grond waarop de verbindende kracht van het recht of van een rechtsregel steunt, in tegenstelling tot een kenbron van het recht, d.i. het middel waardoor het geldende recht gekend wordt;  Rechtsbron.


Geldlening
Geldlening (BW art. 7A:1793 e.v.), bijzondere vorm van verbruiklening; zie voor: rente moet schriftelijk worden vastgelegd: art. 7A:1804; terugbetaling geleende: art. 7A:1796 BW; uitstel bij lening zonder termijn van terugbetaling: art. 7A:1797 BW; vermoeden van betaling van de rente bij kwijting voor hoofdsom zonder voorbehoud van rente gegeven: art. 7A:1806 BW; wettelijke rente is verschuldigd als percentage niet is vastgelegd: art. 7A:1806 BW.


Geldschieter
Geldschieter, degene die beroeps of bedrijfshalve kleine geldbedragen uitleent (tot ƒ10.000,); uitsluitend toegestaan aan gemeentelijke of aan toegelaten particuliere voorschotbanken (Wet op het consumentenkrediet, S. 1990, 395).


Geldschieting, vennootschap bij wijze van -
Geldschieting, vennootschap bij wijze van  (art. 19 WvK), minder juiste benaming voor commanditaire vennootschap; de commanditaire vennoot is vennoot en heeft als zodanig bij likwidatie recht op een aandeel in de reserves, in tegenstelling tot de crediteur, die geld aan de commanditaire vennootschap heeft geleend.


Geldsom
Geldsom 1 betaling (art. 6:111 e.v. BW), moet in beginsel naar het nominale bedrag worden voldaan en in gangbaar geld; zie voor: betaling van ~ in buitenlands geld: art. 6:121 BW; girale betaling: art. 6:114 BW; in bewaring stelling: art. 6:67 BW; koers: art. 6:124  126 BW; plaats van betaling: art. 6:115 BW; toerekening van betaling: art. 6:44 BW; 2 gevonden geld: art. 5:9, 13 BW.


Geldvervalsing
Geldvervalsing (Str art. 208  214), het vervaardigen, invoeren, in voorraad houden en uitgeven van vervalst geld, het in waarde verminderen en uitgeven van munten (muntschennis) het bezitten van gereedschap of materiaal voor geldvervalsing; in Nederland ook strafbaar, wanneer het door buitenlanders in het buitenland werd gepleegd.


Geldend recht
Geldend recht, recht dat in een bepaalde samenleving functioneert, doordat het door rechtsautoriteiten wordt gehandhaafd, hetgeen alleen maar mogelijk is indien de justitiabelen in het algemeen bereid zijn dat recht als zodanig te aanvaarden en na te leven; ~ onderscheidt zich van het positieve (`geponeerd', `stellig') recht doordat onder het laatste ook rechtsregels vallen die tot een dode letter zijn geworden.


Geleide contract
Geleide contract, overeenkomst, waarvan het sluiten althans voor één der partijen door de rechter wordt opgelegd, zoals bij het pachtcontract (art. 49 Pachtwet) en verhuur van bedrijfsruimte (art. 7A:1635 BW).


Geloofsbrieven
Geloofsbrieven 1 (GW art. 58, Kieswet art. V, 4, Regl. I art. 2.e.v., Regl. II art. 3 e.v.), de stukken, die een nieuw gekozen lid van een vertegenwoordigend lichaam moet overleggen om toegelaten te worden als lid: a de kennisgeving van benoeming door de Voorzitter van het Centraal Stembureau en b het bewijs van ontvangst van de aanneming der benoeming, eveneens afgegeven door deze functionaris; 2 de officiële benoemingsbrief van een diplomaat, welke tijdens een audiëntie aan het staatshoofd wordt aangeboden.


Geluidhinder
Geluidhinder 1 milieu  (Wet geluidhinder, S. 1992, 625): gevaar, schade of hinder als gevolg van lawaai; de bestrijding van ~ wordt onderscheiden naar de plaats van de geluidhinderbeperkende maatregelen: a bestrijding van ~ aan de bron; b het nemen van maatregelen ter beperking van de geluidsoverdracht; c afscherming bij de ontvanger: de Wet ~ schept de mogelijkheid regels te stellen omtrent de produktie en verkoop van lawaaiige toestellen, waaronder ook motorvoertuigen en bromfietsen vallen; voor bepaalde, nader aan te geven categorieën, van lawaaiige inrichtingen is een speciale geluidhindervergunning, af te geven door GS, vereist; 2 burengerucht (alleen bij verstoring van de nachtrust): art. 431 Str; 3 privaatrecht: hinder: art. 5:37 j° art. 6:162 BW.


Gelijke behandeling
Gelijke behandeling 1 bij de arbeidsovereenkomst (Wet ~, S. 1989, 169, art. 7A:1637ij BW), het is een werkgever verboden zowel direct als indirect verschil te maken tussen geslachten, hetgeen ook geldt bij werving en ontslag van personeel; met een klacht over ~ kan men zich tot de rechter wenden of tot de Commissie gelijke behandeling;  zie ook het Verdrag betreffende gelijke kansen voor en gelijke behandeling van mannelijke en vrouwelijke arbeiders (IAO verdrag nr. 156 Trb. 1981, 244 en 1982, 101); 2 zie ook Algemene wet gelijke behandeling.


Gelijk loon voor vrouwen en mannen
Gelijk loon voor vrouwen en mannen (Wet ~, S. 1975, 129), een werknemer heeft aanspraak op een loon dat gelijk is aan het loon dat een werknemer van de andere kunne voor arbeid van gelijke waarde pleegt te ontvangen; de Commissie voor gelijk loon voor vrouwen en mannen adviseert in dezen; zie ook Trb. 1952, 45, Verdrag betreffende gelijke beloning van mannelijke en vrouwelijke arbeidskrachten voor arbeid van gelijke waarde (verdrag nr. 100 van de IAO).


Gelijkheidsbeginsel
Gelijkheidsbeginsel 1 grondrecht: gelijke gevallen moeten gelijk worden behandeld en ongelijke ongelijk (art. 1 GW); 2 internationaal handelsgebied: principe dat bij toekenning van voorrechten op handelsgebied b.v. een lager invoerrecht, aan andere staten niet nog belangrijker voorrechten worden toegekend, waardoor de concurrentie van eerstbedoeld land zou worden bemoeilijkt.


Gelijktijdig overlijden
Gelijktijdig overlijden (art. 4:878 BW), bij ~ of in geval de volgorde van overlijden niet kan worden vastgesteld valt aan de ene persoon geen voordeel toe uit de nalatenschap van de ander, hetgeen betekent dat de nalatenschap van de een niet (fictief) op de ander overgaat, als zulks bij na elkaar overlijden wel het geval zou zijn geweest; Commoriëntes.


Gemachtigde
Gemachtigde 1 gevolmachtigde (art. 3:60 e.v. BW), degene aan wie een volmacht is verstrekt; 2 procesvertegenwoordiger: gemachtigde, rechtskundig adviseur, die bij het kantongerecht in burgerlijke zaken voor partijen optreedt, ook, mits schriftelijk gemachtigd, in strafzaken (Sv art. 398 sub 2°).


Gemeen
Gemeen 1 algemeen; ~ recht, vroeger veelal geïdentificeerd met burgerlijk recht; 2 het recht voor allen tegenover het recht voor militairen (Wetboek van Militair Strafrecht S. 1964, 9, art. 1); 3 gemene misdrijven (commune delicten): de misdrijven (delicten) houdende overtreding van algemene strafvoorschriften, in tegenstelling tot delicten van bijzondere aard.


Gemeengevaarlijk delict
Gemeengevaarlijk delict (Str art. 157  176): misdrijf waardoor de algemene veiligheid van personen of goederen in gevaar wordt gebracht.


Gemeenschap
Gemeenschap 1 privaatrecht (art. 3:166 e.v. BW), een of meer goederen komen aan twee of meer deelgenoten gezamenlijk toe, zonder dat er sprake is van een, van dat der deelgenoten afgescheiden vermogen; ruimer dan mede-eigendom, dat slechts gemeenschap van zaken omvat, niet van rechten; een ~ kan één of meer samenhangende goederen omvatten; de regels voor de ~ in de art. 3:166  200 BW gelden niet voor een huwelijksgemeenschap, maatschap, vennootschap of rederij noch voor een in appartementsrechten gesplitst gebouw zolang die nog `in werking' zijn (art. 3:189 BW); voor de situatie ná de ontbinding c.q. opheffing van de splitsing en voor de gemeenschap van een nalatenschap zijn van toepassing (art. 3:189 BW), de art. 166  188 BW en speciaal de art. 3:190  194 BW; zie voor: beheersregeling bij ~: art. 3:168 BW; beschikkingsbevoegdheid over aandeel in ~: art. 3:175 BW; bijdrage deelgenoten aan uitgaven voor de ~: art. 3:172 BW; gebruik gemeenschapsgoed: art. 3:169 BW; levering toebedeeld goed bij verdeling: art. 3:186 BW; nietige verdeling: art. 3:195 BW; oplegregel bij verdeling: art. 3:197 BW; overdracht aandeel: art. 3:176 BW; schuldeiser vordert verdeling: art. 3:180 BW; verdeling van ~: art. 3:179 BW, definitie van verdeling: art. 3:182 BW; verdeling van gemeenschapsgoed: art. 3:177, 178 BW; vernietigbare verdeling: art. 3:196 BW; vruchten en voordelen: art. 3:172 BW; zaaksvervanging bij ~: art. 3:167 BW; 2 strafrecht: het niet in afzondering houden van gevangenen; de Beginselenwet Gevangeniswezen (S. 1951, 596) kent drie mogelijkheden: cel, gedeeltelijke ~, algehele ~, naar gelang meer of minder contact der gedetineerden onderling toegestaan wordt.


Gemeenschapsmerk
Gemeenschapsmerk, merk beschermd in alle landen van de EU, dankzij één depot bij het Europese Merkenbureau (OHIM) te Alicante (Spanje).


Gemeenschapsoctrooi
Gemeenschapsoctrooi, octrooi geldig binnen de Europese Unie (zie Trb. 1976, 103, Goedkeuringswet S. 1984, 216).


Gemeenschap van goederen
Gemeenschap van goederen (art. 1:93  113 BW), minder juiste benaming voor huwelijksgemeenschap, omdat een gemeenschap niet slechts goederen omvat (art. 3:1 BW) maar ook schulden; bij huwelijkse voorwaarden kunnen echtelieden elke ~ uitsluiten, zoals bij het wettelijk deelgenootschap het geval is (art. 1:132, lid 2 BW) of een beperkte ~ overeenkomen, zoals gemeenschap van inboedel (slechts de inboedel is gemeen; de overige vermogensbestanddelen behoren tot het privévermogen van een der echtgenoten), of van vruchten en inkomsten (art. 1:123 BW), van winst en verlies (art. 1:128 BW) of van aanwinsten alléén (art. 1:123 BW); op een ontbonden ~ zijn van toepassing (art. 3:189 BW) de art. 166  188 BW en speciaal de art. 3:190  194 BW; zie voor: afstand van ~: art. 1:103 e.v. BW; bestuur van ~: art. 90  92, 97, 98 BW; dubbele afstand: art. 1:108 BW; faillissement en ~: art. 22, 63 Fw; herstel ~ bij huwelijkse voorwaarden: art. 1:113 BW; ontbinding van de ~: art. 1:99 e.v. BW; opheffing van een ~ bij vonnis: art. 1:109 e.v. BW;  verhaal op ~: art. 1:95, 96 BW;  Huwelijksvermogensrecht.


Gemeenschap van vorderingsrechten
Gemeenschap van vorderingsrechten (art. 6:16 BW), actieve hoofdelijkheid: een schuldenaar heeft een verplichting jegens twee of meer schuldeisers en wordt door betaling aan één hunner gekweten.


Gemeenschappelijk Administratiekantoor
Gemeenschappelijk Administratiekantoor (GAK), instelling opgericht door de centrale organisaties van werkgevers en  werknemers, teneinde de administratie te verzorgen van de aangesloten bedrijfsverenigingen; verder verricht het ~ werkzaamheden voor een aantal bedrijfspensioenfondsen, Vut-stichtingen en sociale fondsen; veertien bedrijfsverenigingen hebben hun administratie opgedragen aan het ~ , de overige vijf aan andere uitvoeringsinstellingen,  Organisatiewet sociale verzekeringen, S. 1994, 790, art. 51  55.


Gemeenschappelijk-bezitconstructie
Gemeenschappelijkbezitconstructie, middel ter bescherming van een naamloze vennootschap tegen ongewenste overname (Overval), door de aandelen van de werkmaatschappij in handen te geven van een NV Gemeenschappelijk Bezit, die dan de (eigen) aandelen aan het publiek uitgeeft, zodat aandeelhouders slechts indirect zeggenschap in de werk-NV hebben; o.a. toegepast bij de NV Philips.


Gemeenschappelijk douanetarief
Gemeenschappelijk douanetarief (art. 18 e.v. EGverdrag), voor de lidstaten van de Europese Unie geldt vanaf 1 juli 1968 een ~ op alle invoer.


Gemeenschappelijke-antenne-inrichting
Gemeenschappelijke antenne-inrichting, een voorziening waarbij met een antenne radio- en televisiesignalen rechtstreeks uit de ether worden ontvangen en doorgegeven naar ten hoogste een 100-tal daartoe behorende woningen of meer woningen, zonder dat na eventuele straatkruisingen opnieuw versterking behoeft te worden toegepast.


Gemeenschappelijke markt
Gemeenschappelijke markt, vrij verkeer niet alleen van producten maar ook van productiefactoren, zoals van werknemers, diensten, betalingen en kapitaal (art. 2 EGverdrag).


Gemeenschappelijke regeling
Gemeenschappelijke regeling (Wet gemeenschappelijke regelingen S. 1991, 242, wijziging, zie S. 1994, 399), tussen provincies, gemeenten, of waterschappen tussen deze lichamen onderling, of tussen deze lichamen en andere rechtspersonen ter behartiging van gemeenschappelijke belangen, waartoe ook een apart lichaam ter verzorging van dit belang in het leven kan worden geroepen.


Gemeente
Gemeente kleinste eenheid van territoriaal openbaar bestuur; bestuursinstelling belast met autonomie en medebewind; aan het hoofd staat een gemeenteraad door en uit de ingezetenen der gemeente gekozen; voorzitter van de gemeenteraad is de burgemeester en het dagelijks bestuur berust bij een college van burgemeester en wethouders (B&W art. 34  60 Gemeentewet); de autonomie wordt gewoonlijk door degemeenteraad, het medebewind door B&W uitgeoefend (GW art. 124).


Gemeenteambtenaren
Gemeenteambtenaren, worden benoemd en ontslagen door de gemeenteraad, voorzover wet of verordening deze bevoegdheid niet aan andere organen opdragen; de raad moet een gemeentelijk ambtenarenreglement vaststellen.


Gemeentebegroting
Gemeentebegroting (Gemeentewet art. 189 e.v.), moet, na door de gemeenteraad te zijn vastgesteld, door Gedeputeerde Staten worden goedgekeurd; bij weigering is beroep mogelijk op de Kroon.


Gemeentebelastingen
Gemeentebelastingen (Gemeentewet art. 216  258), belastingen die van gemeentewege worden geheven en in de Gemeentewet zijn aangewezen (zie art. 132 lid 6 Grondwet); onder ~ vallen ook retributies en leges (art. 229 Gemeentewet); geheven mogen worden: a retributies; b precario; c  baatbelasting; d hondenbelasting; e belasting op openbare aankondigingen; f  woonforensenbelasting; g onroerende-zaak-belasting, de belangrijkste belasting, h toeristenbelasting; i  begrafenisrechten.


Gemeentefonds
Gemeentefonds (Financiële-verhoudingswet 1984, S. 1983, 650 art. 3  7), ontvangt jaarlijks een bij wet vast te stellen percentage van de in dat kalenderjaar ontvangen netto bedragen uit twaalf belastingen (art. 4), alsook specifieke uitkeringen (art. 39).


Gemeentelijk
Gemeentelijk 1 gemeentelijke indeling (Wet algemene regelen gemeentelijke indeling, S. 1984, 475, gewijzigde tekst in S. 1991, 317) bevat algemene regels die bij wijziging van gemeentelijke (her)indeling van toepassing zijn; 2 gemeentelijke kredietbank (Wet op het consumentenkrediet, S. 1990, 395, art. 1 sub n en 5  8) instelling voor kredietverlening opgericht door één of meer gemeenten; 3 ~ milieubeleidsplan, zie Wet Milieubeheer art. 4.16 e.v.


Gemeenteontvanger
Gemeenteontvanger (Gemeentewet art. 212 e.v.), ambtenaar, belast met de invordering van alle inkomsten en ontvangsten der gemeente en het doen van alle betalingen uit de gemeentekas.


Gemeenteraad
Gemeenteraad (Gemeentewet art. 7  33), vertegenwoordigend college aan het hoofd van een gemeente (GW art. 125 lid 1), onder voorzitterschap van een burgemeester; rechtspositie leden: zie S. 1994, 244.


Gemeentesecretaris
Gemeentesecretaris (Gemeentewet art. 100  107), ambtenaar, die de gemeenteraad en B&W behulpzaam is in alles, wat het hun opgedragen bestuur aangaat.


Gemeenteverordening
Gemeenteverordening (Gemeentewet art. 147  150), besluit van gemeenteraad met algemene strekking; de raad maakt die verordeningen welke hij in het belang van de gemeente nodig oordeelt (art. 149 Gemeentewet), maar die mogen niet in strijd zijn met een hogere regeling (wet, algemene maatregel van bestuur, provinciale verordening); wordt in een onderwerp van een ~ door een nieuwe, hogere regeling voorzien, dan verliest die ~ op dit punt haar geldigheid.


Gemeentewet
Gemeentewet (Wet van 14 februari 1992, S. 1993, 611, houdende nieuwe bepalingen met betrekking tot gemeenten, laatstelijk gewijzigd bij de Wet van 22061994, S. 1994, 573), organieke wet (art. 132 GW), regelt de inrichting van gemeenten alsook de samenstelling en bevoegdheden van haar besturen; zie voor tekstplaatsing ~: S. 1994, 762.


Gemene avarij
Gemene avarij,  Avarij-grosse (WvK art. 8:610 e.v. en 1020 e.v.)


Gemene heg
Gemene heg (art. 5:36 BW), afscheiding in de vorm van een haag tussen twee erven.


Gemene misdrijven
Gemene misdrijven, commune misdrijven,  Commuun.


Gemene muur
Gemene muur (art. 5:36 en 62 BW), mandelige muur, die op de erfscheiding van twee erven staat; scheidsmuur; onder muur wordt hier verstaan elke van steen, hout of ander daartoe geschikte stof vervaardigde ondoorzichtige afsluiting (art. 5:43 BW); ieder der eigenaars van aangrenzende erven kan eisen dat tusen hun erven een ~ wordt opgericht.


Gemene recht
Gemene recht, het algemene recht, dat geldt indien en voorzover geen bijzondere afwijkende rechtsregeling daarvoor in de plaats treedt, oorspronkelijk (ius commune) het romeinse recht.


Gemene schutting
Gemene schutting (art. 5:62 j° art. 43 BW), mandelige schutting die op de erfscheiding van twee erven staat.


Gemenebest
Gemenebest vertaling van het Britse `Commonwealth of Nations', publiekrechtelijke formatie van meerdere virtueel zelfstandige staten in vrijwillige samenwerking, groepering onder een middelpunt (zonder vastgesteld centraal gezag), in dit laatste opzicht onderscheiden van de statenbond.


Gemengd bedrijf
Gemengd bedrijf, bedrijf ter verzorging van bepaalde (economische) belangen ten nutte van het publiek (openbaar nutsbedrijf) in de vorm van een bijzondere onderneming, met deelneming van openbare lichamen voor de meerderheid en voorts van bijzondere personen en instellingen.


Gemengde kosten
Gemengde kosten (art. 36 Wet IB), kosten die zowel op de zakelijke als op de privésfeer betrekking hebben; sommige ~ zijn niet, andere slechts forfaitair aftrekbaar.


Gemengde overeenkomst
Gemengde overeenkomst (art. 6:215 BW), overeenkomst die elementen van twee of meer andere overeenkomsten in zich heeft, bijvoorbeeld pensionovereenkomst (huur van kamer en verstrekken van maaltijden); op dergelijke overeenkomsten moeten zoveel mogelijk de bepalingen van alle desbetreffende overeenkomsten worden toegepast (cumulatietheorie, in tegenstelling tot de absorptietheorie en de sui generis-theorie).


Gemengde statuten
Gemengde statuten (internationaal privaatrecht), regels betreffende de vorm der rechtshandelingen; bepalend zijn de regels in het gebied waar de handeling verricht is (locus regit actum).


Gemoedsbeweging
Gemoedsbeweging, noodweerexces (Str art. 41 lid 2), schulduitsluitingsgrond: niet strafbaar is de overschrijding van de grenzen van noodzakelijke verdediging, indien zij het onmiddellijk gevolg is van een hevige ~, ontstaan door de aanranding.


Gemoedsbezwaar
Gemoedsbezwaar veelal name op godsdienstige overtuiging berustend bezwaar tegen aantasting van de persoon, zoals vaccinatie, verplichte verzekering; daarvoor is veelal een speciale regeling geschapen, zoals het aan de gemoedsbezwaarde opleggen van een premievervangende belasting, zie S. 358, 1980, besluit van 17 juni 1980 houdende voorschriften inzake vrijstelling van verplichtingen ingevolge de sociale verzekeringswetten wegens ~; zie ook S. 1978, 300,  Gewetensbezwaren.


Geneeskundige behandeling
Geneeskundige behandeling (Ziekenfondswet 1964 S. 392), natura-verstrekking door het ziekenfonds; verzekerd zijn de werknemers in de zin van de Ziektewet  en hun medeverzekerden tot een bepaalde welstandsgrens (in 1996 ƒ59.700,).


Geneeskundige behandelingsovereenkomst
Geneeskundige behandelingsovereenkomst (art. 7:446  468 BW), overeenkomst waarbij een hulpverlener (een natuurlijk persoon of een rechtspersoon) zich in de uitoefening van zijn geneeskundig beroep of bedrijf verbindt tegenover een opdrachtgever tot het verrichten van handelingen op het gebied van de geneeskunst; de overeenkomst die betrekking heeft op een willekeurige derde valt er niet onder.


Geneesmiddelen, vervalste -
Geneesmiddelen, vervalste  (art. 330 Str), zijn in waarde of bruikbaarheid verminderd door bijmenging van vreemde bestanddelen.


Generaal pardon
Generaal pardon,  Pardon, Generaal.


General Agreement on Tariffs and Trade
General Agreement on Tariffs and Trade (GATT), algemene overeenkomst inzake tarieven en handel tussen (thans) 96 landen uit 1947, teneinde te komen tot wederzijdse verlaging van in- en uitvoerrechten en tot opheffing van voorkeursrechten; alle aangesloten landen behandelen elkaar in het handelsverkeer als de meest begunstigde, d.w.z. dat de invoerrechten die aan het ene land worden toegekend, ook gelden voor de andere landen die de GATT-overeenkomst hebben getekend.


General Assembly
General Assembly,  Verenigde Naties.


General average
General average, avarij-grosse.


Generale Staf Comité
Generale Staf Comité,  Military Staff Committee.


Generiek
Generiek 1 generieke verbintenis waarvan het voorwerp (prestatie) alleen naar de soort bepaald is, in tegenstelling tot de specifieke verbintenis; zie art. 6:28 en 41 BW; 2 generieke vrijstelling EU; een in 1983 verbeterde, algemeen geldende vrijstelling van een mededingingsbepaling uit het Europees mededingingsrecht, die voor alle ondernemingen in soortgelijke omstandigheden geldt, zoals een alleenverkoop-overeenkomst tussen een verkoper en een handelaar, waarbij voor de handelaar de exclusieve wederverkoop van produkten binnen een bepaald gebied van de gemeenschappelijke markt mogelijk wordt gemaakt.


Genocide
Genocide (Verdrag inzake de voorkoming en de bestraffing van genocide 1948 Trb. 1960, 32 art. II en III, goedkeuringswet S. 242, 1964), vernietiging van volken of bevolkingsgroepen van bepaald ras, nationaliteit, godsdienst, taal of politiek. zie het Uitvoeringswet genocideverdrag S. 243, 1964.


Genotsrechten
Genotsrechten, rechten die de bevoegdheid geven tot het genieten van een goed (zaak of recht); ze worden ingedeeld in 1 absolute ~, zoals de beperkte rechten: vruchtgebruik, recht van gebruik en bewoning, erfdienstbaarheid, erfpacht, opstal, appartementsrecht en 2 persoonlijke of relatieve ~, zoals de rechten voortvloeiende uit huurkoop, huur, bruikleen; de absolute ~ worden doorgaans gesteld tegenover de absolute zekerheidsrechten pand en hypotheek.


Gentlemen's Agreement
Gentlemen's Agreement, in beginsel niet als afdwingbaar bedoelde overeenkomst, waaraan de deelnemers zich als mensen van eer dienen te houden; Agreement.


Genuine link theorie
Genuine link theorie (volkenrecht), theorie die een reële band eist tussen de staat die opkomt voor een individu en de nationaliteit van dat individu.


Genus non perit
Genus non perit, de soort gaat niet te niet,  het door overmacht tenietgaan van de verschuldigde soortzaak levert voor de debiteur hooguit tijdelijke overmacht op.


Genuskoop
Genuskoop (art. 7:10, lid 2 BW), soortkoop, koop waarbij de af te leveren zaak bepaald is naar de soort, in tegenstelling tot specieskoop; van belang voor het moment van de risico-overgang; bij soortzaken moet daartoe eerst specificatie plaats vinden dat wil zeggen de verkoper scheidt de goederen van de voorraad af en verwittigt de koper daarvan; bij de internationale handelskoop (Weens koopverdrag art. 67, lid 2 e.v.), moeten de zaken voor overgang van het risico duidelijk zijn bestemd tot uitvoering van de overeenkomst door merktekens, door verzendingsdocumenten, door kennisgeving aan de koper of anderszins.


Geoorloofde oorlog
Geoorloofde oorlog (bellum iustum), alleen toegelaten in geval van noodzakelijke zelfverdediging.


Geopposeerde
Geopposeerde (art. 81  89a Brv), degene, tegen wie verzet (oppositie) gedaan wordt: de gedaagde in een verzet-procedure (tegenstelling: opposant).


Georganiseerd overleg
Georganiseerd overleg, tussen werkgevers en werknemers, aangaande arbeidsvoorwaarden, grieven enz.; ook t.a.v. het overheidspersoneel (Centrale commissie en bijzondere commissies voor ~, ingesteld en geregeld bij wettelijke maatregelen o.a. door de Ambtenarenwet 1929, S. 530).


Geplaatst kapitaal
Geplaatst kapitaal (art. 2:67 e.v. en 178 e.v. BW), som van de nominale waarde van de uitstaande aandelen; eigen vermogen van een vennootschap, afzonderlijk op te nemen aan de passief zijde van de balans (art. 2:373, lid 1 sub a BW), tenzij het ~ niet is volgestort, dan wordt het gestorte kapitaal vermeld; is bij oprichting nog niet op het ~ ten minste een kwart gestort, dan zijn de oprichters hoofdelijk verantwoordelijk naast de vennootschap voor elke, tijdens hun bestuur verrichte rechtshandeling (NV art. 2:69, BV art. 2:180 BW); zie voor vermindering van het ~: NV art. 2:99, BV art. 2:208 BW;  Kapitaal.


Geprivilegieerd delict
Geprivilegieerd delict, bevat een in de wet omschreven strafbaarheid verminderende omstandigheden; voorbeeld: Str art. 259: de moeder die onder de werking van vrees voor de ontdekking van haar bevalling haar kind te vondeling legt, wordt minder zwaar gestraft dan een ander die een kind te vondeling legt (Str art. 256);  Gekwalificeerd.


Gerechtelijk
Gerechtelijk 1 ~ bewaarder (art. 3:109, lid 3 Str), degene die belast is met het bewaren van gesequestreerde goederen,  Sequestratie; 2 ~ schrijven (Sv art. 586 e.v.), gerechtelijke mededeling, aangetekend per post verzonden; degene die de bezorging verricht (de brievenbesteller) maakt daarvan terstond een ambtsedige akte op (art. 589 Sv); 3 ~ vooronderzoek (Sv art. 181 e.v.), onderzoek naar een strafbaar feit onder leiding van een lid der rechtbank (rechter-commissaris); wordt door de officier van justitie gevorderd als een strafzaak te ingewikkeld is voor het rauwelijks dagvaarden; wettelijk voorgeschreven als bepaalde dwangmiddelen (huiszoeking, schouw enz.) of benoeming van deskundigen nodig zijn; zie voor: deskundigen: art. 227 e.v. Sv; rechter-commissaris: art. 168 e.v. Sv; schouw: art. 192 e.v. Sv; sluiting van het ~: art. 237 e.v. Sv; tolk: art. 191 Sv; verhoor van getuigen in het ~: art. 210 e.v. Sv; verhoor van verdachte: art. 200 e.v. Sv.


Gerechtelijke geneeskunde
Gerechtelijke geneeskunde of forensische geneeskunde, onderdeel van de geneeskunde en criminalistiek, die de medische wetenschap toepast ten behoeve van  de strafvervolging; het onderzoeksinstituut is het Gerechtelijk Geneeskundig Laboratorium te Rijswijk; de forensische psychiatrie is een der specialismen van de ~.


Gerechtelijke inbewaringstelling
Gerechtelijke inbewaringstelling civiel proces (art. 795 e.v. Brv), het gedurende de loop van het proces op bevel van de rechter of op bevel van de president in kort geding in bewaring stellen van een betwiste zaak;  Sequestratie.


Gerechtelijke plaatsopneming
Gerechtelijke plaatsopneming (art. 226 Brv), bij tussenvonnis bevolen schouw; het opnemen door de rechter, vergezeld van een griffier en partijen, van een situatie ter plaatse of van zaken die niet of slechts bezwaarlijk ter terechtzitting kunnen worden overgebracht.


Gerechtelijke uitwinning
Gerechtelijke uitwinning (art. 5:117, lid 1 BW), via een procedure uit het bezit van een onroerende zaak of uit een zakelijk recht gestoten worden.


Gerechtigde
Gerechtigde, degene die een goed in de ruime zin (rechten en zaken) van art. 3:1 BW toekomt; een ~ op een zaak heet eigenaar en de gerechtigde op een beperkt recht `rechthebbende' of houder (pandhouder, hypotheekhouder); op een volledig recht soms ook `houder' (aandeelhouder).


Gerechtsauditeur
Gerechtsauditeur (Wet RO art. 108  110, S. 464, 1972), aanvangs- en opleidingsfunctie voor buitenstaanders die ambitie hebben voor de rechterlijke macht en voor rechterlijke ambtenaren in opleiding die deze opleiding hebben voltooid; een ~ staat de rechter in zijn rechtsprekende taak bij.


Gerechtsdeurwaarder
Gerechtsdeurwaarder (art. 2 Gerechtsdeurwaarderwet@), bij KB benoemd openbaar ambtenaar, belast met het uitbrengen van dagvaardingen en andere exploten, het verrichten van ontruimingen, inbeslagnemingen en executoriale verkopingen en het ambtelijk toezicht op vrijwillige  verkopingen; kan optreden als proces- of rolgemachtigde en kan in en buiten rechte rechtsbijstand verlenen, als curator of bewindvoerder optreden, gelden ontvangen voor derden en andere werkzaamheden verrichten met een winstoogmerk of in loondienst.


Gerechtshof
Gerechtshof 1 beroepsinstantie voor vier (Leeuwarden: drie) arrondissementsrechtbanken met als rechtsgebied een `ressort': 's-Hertogenbosch voor NoordBrabant en Limburg, Arnhem voor Gelderland en Overijssel, 's-Gravenhage voor Zuid-Holland en Zeeland, Amsterdam voor Noord- Holland en Utrecht en Leeuwarden voor Friesland, Groningen en Drenthe; een ~ heeft ook één of meer enkelvoudige of meervoudige belastingkamers die beroepen behandelen tegen beslissingen van belastingsinspecteurs op bezwaarschriften (art. 71 RO, Wet administratieve rechtspraak belastingzaken, van 17 mei 1956, art. 1  4),  Belastingrechtspraak; verder hebben één of meer bijzondere Kamers: a Amsterdam: ondernemingskamer (art. 72 RO, art. 2:348  358 BW), onderzoek naar de gang van zaken bij ondernemingen ingesteld op grond van het recht van enquête; b Arnhem: i pachtkamer (art. 125 e.v. en 141 e.v. Pachtwet), competent inzake hoger beroep tegen uitspraken van de pachtkamers van kantongerechten; ii centrale grondkamer oordeelt in hoger beroep over de uitspraken van grondkamers; iii bijzondere kamer belast met behandeling van de verzoeken inzake vervroegde invrijheidstelling (art. 73 RO); c 's-Gravenhage: kamer voor het kwekersrecht; beroepsinstantie voor beslissingen van de Raad voor het kwekersrecht; 2 Internationaal ~ (Statuut van het Internationaal Gerechtshof van 26 juni 1945),  Internationaal Gerechtshof.


Gerechtskosten
Gerechtskosten civiel proces (art. 56 e.v. Brv), kosten van een procedure, omvattende de griffierechten, de kosten van de dagvaarding, van oproeping van getuigen, de executiekosten en het honorarium van de advocaat; de verliezer wordt als regel veroordeeld in de ~ van zijn tegenpartij (ook compensatie van kosten is mogelijk).


Gerechtssecretaris
Gerechtssecretaris (Wet RO art. 59h en i), functionaris bij arrondissementsrechtbank of kantongerecht belast met juridische en andere werkzaamheden ter ondersteuning van de rechters.


Gerechtvaardigd vertrouwen
Gerechtvaardigd vertrouwen, op redelijke gronden gekoesterde verwachting; 1 privaatrecht (art. 3:35 BW), een ~ ontstaat door bij iemand door de wederpartij gewekte verwachtingen; een ontbreken van een met een verklaring corresponderende wil kan niet tegen een wederpartij worden ingeroepen die aan die verklaring de betekenis heeft gegeven die hij daaraan onder de gegeven omstandigheden redelijkerwijs mocht toekennen; 2 bestuursrecht: vertrouwensbeginsel of rechtszekerheidsbeginsel, beginsel van behoorlijk bestuur: het bestuur dient zeer gegronde redenen te hbben voor het beschamen van een ~.


Geregelde troepen
Geregelde troepen, de land-, zee- en luchtmacht van een staat; de leden ervan hebben bij gevangenneming recht op behandeling als krijgsgevangene.


Gerendeerde
Gerendeerde (art. 771 e.v. Brv), degene aan wie rekening en verantwoording wordt afgelegd; de eiser in een rekening-procedure, in tegenstelling tot de rendant.


Gerequestreerde
Gerequestreerde, degene tegen wie, door de requestrant, enig verzoek, in een rechts- of bestuurszaak, wordt gedaan.


Gerekwireerde
Gerekwireerde 1 degene tegen wie, door de rekwirant, in rechte enige vordering wordt gedaan; ook: de tegenpartij van een rekwirant in cassatie, de gedaagde in cassatie; 2 gedaagde,  Rekwireren; een ~ in persoon is verplicht te verschijnen (in tegenstelling tot de geciteerde); zijn medebrenging, voorgeleiding kan worden gelast.


Geruisloze overgang
Geruisloze overgang (art. 18 Wet IB),  Likwidatiewinst.


Gesamtakt
Gesamtakt, meerzijdige rechtshandeling van personen tot het in het leven roepen van een rechtspersoon (art. 2:26 lid 2, 54, lid 1 BW); een NV, BV en stichting kunnen ook door één persoon worden opgericht.


Geschenkenregeling
Geschenkenregeling 1 loonbelasting (art. 11, lid 1, letter r Wet LB), onverplicht gegeven geschenken (in de vorm van geld of verstrekkingen in natura) ter gelegenheid van bepaalde feestdagen ter waarde van maximaal ƒ300, (1996) zijn geen loon, zodat op dit loon geen inhoudingen behoeven plaats te vinden; feestdagen in dit verband zijn: de algemeen erkende feestdagen, de verjaardag van de werknemer en diens andere persoonlijke feestdagen en een jubileum van de inhoudingsplichtige werkgever; hooguit tweemaal tijdens een dienstperiode mag een extra geschenk gegeven worden ter gelegenheid van een dienstjubileum, en wel ter gelegenheid van het bereiken van een diensttijd van ten minste 25 jaar en van één van ten minste 40 jaar (art. 11, lid 1, letter q Wet LB); vrijgesteld is dan een geschenk ter waarde van maximaal het loon over één maand (1996); wordt boven het extra maandloon nog een geschenk gegeven dan is dat belast voorzover daardoor het jaarmaximum aan vrije giften worden overschreden; daarbij tellen cadeaus niet mee die een in hoofdzaak ideële waarde hebben (portret van de directeur in kostbare lijst, zakhorloge met inscriptie); 2 omzetbelasting (art. 16 Wet OB; art. 1 Besluit aftrek omzetbelasting 1968, 1989, S. 170), aftrek van voorbelasting op grond van art. 15 Wet OB is uitgesloten voor relatiegeschenken en andere giften die de ondernemer vanwege zakelijke verhoudingen, dan wel uit vrijgevigheid aan anderen doet, hetzij zonder vergoeding dan wel tegen een lagere vergoeding dan de aanschaffings- of voortbrengingskosten; belopen die kosten evenwel voor één belanghebbende in hetzelfde boekjaar niet meer dan ƒ500, (exclusief OB) dan is vooraftrek wel toegestaan.


Geschil
Geschil, algemene aanduiding: zowel proces, geding (rechtsgeschil) als meningsverschil buiten rechte (maar c.q. vatbaar voor berechting of arbitrage).


Geschillencommissies
Geschillencommissies (Stichting Geschillencommissies voor Consumentenzaken), ter beslechting van geschillen tussen consument en leverancier op een snelle en goedkope wijze; de leden van de ~ komen voor de helft uit de gelederen van de leveranciers in de desbetreffende branche en voor de helft uit consumentenkringen; eind 1995 waren er ~, voor de branches: Autobedrijven, Bankzaken, CAI, Chemisch Reinigen/Natwas (stomerijen, wasserijen), Installatiebedrijven, Keukens,Openbaar vervoer (NS), Openbare Nutsbedrijven, Optiek, Parket, Post en Telecommunicatie, Recreatie, Reizen, Textiel, Uitvaartwezen, Verhuizen, Waterrecreatie en Woninginrichting.


Geschillen van rechtsmacht
Geschillen van rechtsmacht, geschillen over de vraag welk gerecht bevoegd is van een bepaalde zaak kennis te nemen (Bevoegdheid); in het algemeen worden geschillen over de relatieve bevoegdheid van de kantongerechten behandeld door een arrondissementsrechtbank, over de bevoegdheid der rechtbanken door een gerechtshof en over die der hoven door de Hoge Raad.


Geschriften
Geschriften 1 strafproces (art. 344 Sv): schriftelijke bescheiden, wettige bewijsmiddelen (Bewijs) te weten: vonnissen, processen-verbaal van agenten, deskundigenverslagen en alle andere geschriften (b.v. brieven, notitieboekjes), maar deze laatste gelden alleen i.v.m. de inhoud van andere bewijsmiddelen (steunbewijs) en kunnen op zichzelf alleen dus geen bewijs leveren;  Valsheid in ~: art. 225, 226 Str; 2 civiel proces (art. 184 e.v. Brv): akten hebben dwingende bewijskracht, hetgeen meebrengt dat de rechter in beginsel verplicht is de inhoud als waar aan te nemen (art. 178, lid 1 Brv); de waarde van alle andere ~ staat ter vrije beoordeling van de rechter (vrij bewijs, art. 179, lid 2 Brv).


Geslachtsaanduiding van transseksuelen
Geslachtsaanduiding van transseksuelen (art. 1:29a e.v. BW),  Transseksuelen, geslachtsaanduiding van ~.


Geslachtsnaam
Geslachtsnaam (art. 1:5 BW), ieder wettig, gewettigd of geadopteerd kind draagt de ~ van zijn juridische vader; een onwettig kind draagt de ~ van zijn moeder; een gehuwde vrouw, of een vrouw die gehuwd is geweest, maar niet hertrouwd is, mag op de gebruikelijke wijze haar mans ~ aan haar eigen ~ laten voorafgaan (art. 1:9 BW); na een kinderloos huwelijk, dat door echtscheiding werd ontbonden, kan de man, indien daarvoor gegronde redenen zijn, zijn gescheiden vrouw die bevoegdheid ontnemen; Naamsverandering (art. 1:7 BW).


Gesloten deuren
Gesloten deuren (art. 121 lid 3, GW), in beginsel zijn terechtzittingen openbaar, maar een rechter kan, in het belang der openbare orde en zedelijkheid, ambtshalve of op vordering van het OM of op verzoek van verdachte of een getuige, sluiting der deuren bevelen; bijzondere terechtzittingen, zoals zittingen van de kinderrechter, behandeling van verzoekschriften e.d. worden steeds met ~ gehouden; zie ook art. 20 Wet RO en 273 Sv.


Gesloten systeem
Gesloten systeem (privaatrecht), een beperkt aantal rechtsfiguren is formeel en inhoudelijk vastgelegd; buiten deze door de wetgever gecreëerde vormen kan de justitiabele geen eigen figuren met dezelfde strekking ontwerpen; tegenover het ~ staat het open systeem; gesloten systemen zijn onder andere de rechtspersoon, de beperkte rechten, de voorrechten of privileges; het overeenkomstenrecht is open.


Gespecialiseerde Organisaties
Gespecialiseerde Organisaties,  Intergovernmental Agencies.


Gespecialiseerde preventie
Gespecialiseerde preventie, een bijzondere vorm van de speciale preventie, speciaal gericht tegen bepaalde groepen of kringen waarin een delict veelvuldig voorkomt.


Gesticht
Gesticht, 1 privaatrecht (art. 1:302, lid 1 BW),  rechtspersoon met de voogdij belast, gestichtsvoogdij; 2 penetentiar recht: inrichting tot het doen ondergaan van rijheidsbeneming en vrijheidsstraffen: strafgevangenis, huis van bewaring, asiel, Str art. 22 e.a.; Beginselenwet Gevangeniswezen 1951 S. 596 art. 6; Gevangenismaatregel 1953 S. 237; Gijzelingsbesluit 1993, 128); ook: Rijksasiel voor psychopaten.


Gestort kapitaal
Gestort kapitaal (NV art. 2:67, 74, 80  85 BW; BV art. 2: 178, 191  194 BW), het gedeelte van het geplaatste kapitaal van een vennootschap, voor zover de daartegenover door aandeelhouders verschuldigde inbreng ook werkelijk is gedaan.


Gestrafte
Gestrafte (art. 44 Beginselenwet 1951, S. 596), gedetineerde aan wie een disciplinaire straf is opgelegd.


Getaxeerde polis
Getaxeerde polis, polis met voortaxatie, d.w.z. met bepaling, dat als waarde van het verzekerde belang door beide partijen bij de verzekeringsovereenkomst wordt aanvaard het bedrag, dat hetzij door partijen zelf (art. 274 WvK), hetzij door een door partijen vooraf benoemde deskundige (art. 275 WvK) daarvoor is vastgesteld; ontheft de verzekerde in geval van schade van het bewijs van de waarde van het verzekerde.


Getrapte verkiezingen
Getrapte verkiezingen, leden van een vertegenwoordigend lichaam worden gekozen door de leden van een ander vertegenwoordigend lichaam en niet rechtstreeks door de kiezers (b.v. leden van de Eerste Kamer worden gekozen door de leden van de Provinciale Staten).


Getuige
Getuige 1 burgerlijke zaken (art. 189 Brv): een getuigenverklaring kan slechts tot bewijs dienen voor door de getuige uit eigen waarneming bekende feiten; ieder is verplicht getuigenis af te leggen maar naaste verwanten en zogenaamde geheimhouders kunnen zich verschonen; ook de partij zelf kan als getuige optreden (art. 190 Brv); weigert een getuige een verklaring af te leggen dan kan hij, met uitzondering van de partijgetuige, gegijzeld worden; 2 strafzaken (Sv art. 210 e.v. en 280 e.v.): degene, die hiertoe gedagvaard door Officier van Justitie of verdachte of ook door de rechter, voor de rechter-commissaris of ter zitting van het grecht, zijn verklaring, met redenen van wetenschap omkleed, onder ede aflegt; bedreigde ~ (art. 136c Sv), een ~ ten aanzien van wie door de rechter bevel is gegeven dat ter gelegenheid van het verhoor zijn identiteit verborgen wordt gehouden;  Anonieme getuige,  Getuige, bedreigde; 3 bestuursrechtspraak zie art. 7:8 en 22 Awb.


Getuige, bedreigde -
Getuige, bedreigde  (art. 136c Sv), bescherming van een ~ geschiedt doordat ter gelegenheid van het verhoor van de ~ zijn identiteit geheim wordt gehouden; indien het belang van de anonimiteit zulks vordert, kan de R.-C. bevelen dat de verdachte of diens raadsman dan wel beiden het verhoor niet mogen bijwonen; in het laatste geval mag de OvJ evenmin bij het verhoor aanwezig zijn (art. 226d Sv); de R.-C. onderzoekt de betrouwbaarheid van de getuige (art. 226e Sv); het bewijs dat de verdachte het telastegelegde feit heeft begaan, kan door de rechter niet uitsluitend worden aangenomen op grond van verklaringen van bedreigde getuigen of schriftelijke bescheiden, inhoudende verklaringen van anonieme getuigen (art. 344a Sv).


Getuigengeld
Getuigengeld, de vergoeding die getuigen in een strafzaak ontvangen wegens tijdverzuim, geregeld in de wet van 28 april 1963 S. 130 houdende vaststelling van de tarieven van gerechtskosten in strafzaken.


Getuigenlijst
Getuigenlijst (Sv art. 280), de Officier van Justitie legt na het lezen van de dagvaarding een lijst over van de getuigen, die door de griffier wordt voorgelezen.


Getuigenverhoor
Getuigenverhoor 1 civiel proces (art. 189  213 Brv), enquête, wordt in het burgerlijk proces door de rechter, hetzij op verzoek van een partij, hetzij ambtshalve bij interlocutoir bevolen; oproeping der getuigen geschiedt bij dagvaarding door de partijen, die ook zelf bepalen, wie zij als getuigen willen doen verschijnen; na afloop van het verhoor staat het tegenverhoor (contra-enquête) van rechtswege vrij; 2 strafproces, getuigenverhoor kan plaatsvinden tijdens het opsporingsonderzoek door de politie of de vertegenwoordiging van het OM, in het gerechtelijk vooronderzoek onder ede door de rechter-commissaris en ter terechtzitting door het gerecht; getuigen worden ieder afzonderlijk gehoord, om onderlinge beïnvloeding te voorkomen (art. 283 e.v. Sv).


Getuigschrift
Getuigschrift (BW art. 7A: 1638aa), een werkgever is verplicht desgevraagd aan de vertrekkende werknemer een getuigschrift uit te reiken, waarin vermeld staat de aard en de duur van de verrichte arbeid en, alleen op speciaal verzoek van de werknemer, een juiste opgave omtrent de wijze waarop de werknemer zijn werk heeft gedaan en de dienstbetrekking is geëindigd.


Gevaar
Gevaar, kans op onheil, nadeel, kwade kans; 1 verzekeringsrecht (art. 247 WvK); 2  verbintenissenrecht,  Risico.


Gevaarlijke stoffen
Gevaarlijke stoffen 1 (art. 2 Wet gevaarlijke stoffen. S. 1963, 313), stoffen die kunnen exploderen, oxyderen, zelfontbranden, gassen ontwikkelen, bijten, en dergelijke; 2 aansprakelijkheid voor ~, wettelijk nog niet geregeld, gereserveerd zijn de art. 6:175 e.v. BW; zie ook Wet Vervoer ~, S. 1995, 525.


Gevaarsobject
Gevaarsobject (verzekeringsrecht), roerende of onroerende zaak, waarvan de beschadiging of vernietiging de schade in het vermogen van de verzekerde toebrengt, waartegen hij verzekerd is; ~ en verzekerd voorwerp zullen vaak samenvallen (zoals de verzekerde, eigenaar van een huis, bedingt van de verzekeraar vergoeding van de schade, die hij lijdt als dit huis afbrandt); ~ is niet gelijk aan het verzekerd belang, d.w.z. het belang dat de verzekerde bij het object heeft, zoals een vervoerder.


Gevaarzetting
Gevaarzetting, beginsel der ~; uitgangspunt dat wanneer iemand een bijzondere gevarenfactor inbrengt, hij daarvoor het risico moet dragen; 1 overbrenging verklaring: degene die een riskant middel daartoe aan de hand doet draagt het risico voor fouten tijdens de overbrenging (art. 3:37, lid 4 BW); 2 inschakelen derden: een opdrachtgever is aansprakelijk (risicoaansprakelijkheid) voor zijn ondergeschikten (art. 6:170 BW) en voor hen die hij inschakelt bij zijn werkzaamheden (art. 6:171 BW); 3 bezit van gevaarlijke zaken en stoffen, opstallen en dieren (art. 6:173 e.v. BW); 4 ~ als  het aannemen van een vermoeden van schuld bij degene die een bepaald  middel heeft gebruikt (met omkering van de bewijslast) zoals bij de aansprakelijkheid van eigenaars of houders van motorrijtuigen (voor de betekenis van `houder' zie men art. 1, lid 1 sub n WvW 1994, S. 475) op grond van art. 185 WvW 1994; 5 bij personenvervoer is de vervoerder aansprakelijk voor schade veroorzaakt door dood of letsel de reiziger in verband met het vervoer overkomen (art. 8:81, 105, 1751 BW); ter verontschuldiging kan hij zich daarbij niet beroepen op het slecht functioneren of de gebrekkigheid van het vervoermiddel of van het materiaal waarvan hij zich bij het vervoer heeft bediend.


Gevangenhouding
Gevangenhouding (Sv art. 65  66), kan bij de in art. 67 Sv genoemde strafbare feiten door de rechtbank worden bevolen op vordering van de OvJ maar alleen wanneer de verdachte zich reeds in bewaring bevindt en na de verdachte te hebben gehoord; een bevel tot gevangenhouding is slechts 30 dagen van kracht, maar kan ten hoogste tweemaal met 30 dagen verlengd worden; dan moet een (eventueel pro forma) openbare terechtzitting plaatsvinden of de verdachte moet vrijgelaten worden.


Gevangenisstelsel
Gevangenisstelsel regime ter behandeling van tot gevangenisstraf veroordeelden, zoals het Pennsylvanian stelsel, het Auburn stelsel en het progressief stelsel.


Gevangenisstraf
Gevangenisstraf 1 (Str art. 9  17, 21, 22), hoofdstraf in het commune strafrecht voor misdrijven, opgelegd hetzij levenslang, hetzij tijdelijk voor de duur van ten minste één dag en ten hoogste 15, resp. 20 jaren; in de regel ondergaan in strafgevangenissen; 2 (Wetboek van Militair Strafrecht art. 10, 11), hoofdstraf voor militaire delicten, ten dele onder eigen regels.


Gevangenneming
Gevangenneming 1 (art. 65 en 66 Sv), van een verdachte door de rechtbank ambtshalve of op vordering van de OvJ te bevelen tijdens het onderzoek op de terechtzitting indien voldaan wordt aan de eisen van de art. 67 en 67a Sv; 2 (art. 27 Uitleveringswet) beschikking van de rechtbank ter ~vanwege uitlevering van de verdachte.


Gevarendriehoek
Gevarendriehoek (RVV 1990, art. 58), rood reflecterende driehoek, die steeds in motorrijtuigen op meer dan twee wielen aanwezig moet zijn; moet op 30 meter afstand geplaatst worden van een voertuig, waarvan in het donker buiten de bebouwde kom de verlichting defect is geraakt en in geval een voertuig al of niet bij dag op een zodanige plaats stilstaat, waar het niet tijdig door andere bestuurders kan worden opgemerkt (zoals voorbij de top van een helling).


Gevestigde renten
Gevestigde renten (art. 7A:1807  1810 BW),  Altijddurende rente.


Gevoegde partij
Gevoegde partij (art. 285 Brv), partij die zich in een burgerlijk proces door voeging bij een procespartij aansluit;  Voeging.


Gevolgschade
Gevolgschade, produktenaansprakelijkheid (art. 3:190 BW), schade door een gebrekkig produkt toegebracht aan een mens of aan andere zaak; te onderscheiden van transactieschade, schade aan het produkt zelf.


Gevolmachtigd agent
Gevolmachtigd agent (Wet Assurantiebemiddelingsbedrijf S. 1991, 78), degene die als gevolmachtigd vertegenwoordiger van een verzekeraar voor diens rekening het verzekeringsbedrijf uitoefent.


Gevolmachtigde minister
Gevolmachtigde minister 1 (art. 8 Statuut voor het Koninkrijk), leden van het rijkskabinet, aangewezen door de Nederlandse Antillen en Aruba; 2 gezant.


Gevonden zaak
Gevonden zaak (art. 5:5 e.v. BW), wordt, wanneer aan een aantal voorwaarden is voldaan (aangifteplicht bij gemeente e.a.) na één jaar eigendom van de (eerlijke) vinder (art. 5:6 BW) of van de gemeente, die de ~ in bewaring genomen heeft (art. 5:11 BW); vordert de verliezer de zaak binnen die periode terug, dan heeft de vinder recht op een redelijke beloning (vindersloon); een vinder kan ook de ~ afgeven aan de gemeente, die dan afhankelijk van de houdbaarheid ervan, ze na kortere of langere periode van de hand mag doen (art. 5:8 BW); van kostbare zaken kan de gemeente, waarin aangifte werd gedaan, eisen, dat ze haar in bewaring worden gegeven; zaken gevonden in een woning, gebouw of vervoermiddel moeten worden aangegeven aan de bewoner, resp. gebruiker of exploitant van het gebouw of vervoermiddel, die eveneens de gevonden zaken in bewaring kan nemen; voor het overige is een vinder vrij in zijn keuze van de gemeente van aangifte; een oneerlijke vinder wordt in ieder geval na twintig jaar eigenaar (art. 3:306 j° 3:105 lid 1 BW); zie voor: gevonden dier: art. 5:8, lid 3 BW; gevonden geld: art. 5:9 BW; gevonden schat: art. 5:13 BW; kostenvergoeding voor vinder: art. 5: 10, lid 1 BW; retentierecht van een  vinder: art. 5:10, lid 1 BW.


Geweld
Geweld 1 civiel recht: bedreiging (art. 3:44, lid 2 BW), wilsgebrek, dat een rechtshandeling aantastbaar maakt; omdat de bedreigde zijn wil niet vrijelijk kon vormen, kan de rechtshandeling vernietigd worden;  Dwang; 2 strafrecht: misdrijf van openbare geweldpleging (Str art. 141); aanzetten tot een misdrijf door ~ levert uitlokking op (art. 47, lid 1 sub 2 Str); met geweldpleging wordt gelijk gesteld het in een staat van bewusteloosheid of onmacht brengen (art. 81 Str).


Geweldgebruik door politie
Geweldgebruik door politie (art. 8 Politiewet 1993), een ambtenaar van politie, die is aangesteld voor de politietaak, is bevoegd in de rechtmatige uitoefening van zijn bediening geweld te gebruiken, indien het daarmee beoogde doel dit, mede gelet op de aan het gebruik van geweld verbonden gevaren, rechtvaardigt en dit doel niet op andere wijze kan worden bereikt; zie ook: art. 4  19 Ambtsinstructie voor de politie, de Koninklijke marechaussee en de buitengewoon opsporingsambtenaar d.d. 8 april 1994, S. 275; Woelingen.


Geweldpleging
Geweldpleging (Str art. 141), openlijk en te zamen met anderen gewelddadige handelingen verrichten tegen personen of goederen.


Gewestelijk arbeidsbureau
Gewestelijk arbeidsbureau (Buitengewoon Besluit Arbeidsverhoudingen art. 6), vóór 1 januari 1992 benaming voor een regionale instelling voor de openbare arbeidsbemiddeling; de directeur van het ~, die toestemming moet geven voor een ontslag, heet thans de regionaal directeur voor de arbeidsvoorziening.


Gewetensbezwaren
Gewetensbezwaren (Wet ~ militaire dienst 1962, S. 370 en S. 1980, 6), op zedelijke overwegingen rustende afkeer, speciaal tegen vervulling van de dienstplicht; zie Besluit ~ militaire dienst, S. 1980, 5; ook politieke bezwaren tegen de vervulling van de militaire dienstplicht worden geaccepteerd, naast zedelijke of godsdienstige,  Gemoedsbezwaren.


Gewetensgeld
Gewetensgeld, gelden gestort door eerder nalatige belastingschuldigen, veelal naamloos; de belastingadministratie geeft jaarlijks een verantwoording van deze stortingen.


Gewichtige redenen
Gewichtige redenen 1 arbeidsovereenkomst (BW art. 7A:1639w), argument voor ontbinding van de arbeidsovereenkomst door de kantonrechter; onder een ~ valt elke dringende reden maar bovendien veranderingen die van die aard zijn dat de dienstbetrekking billijkheidshalve dadelijk of binnen korte tijd behoort te eindigen (zoals langdurige ziekte van de werknemer); 2 maatschap (art. 7A:1684 BW), reden voor de rechter de maatschapsverhouding te ontbinden;  Omstandigheden, onvoorziene.


Gewone gang der huishouding
Gewone gang der huishouding (art. 1:85 BW), dagelijkse gang van zaken; kosten die voortvloeien uit het normale patroon  van de gezinsuitgaven vormen voor dat gezin de kosten van de ~, ook artsenhonoraria vallen eronder;  Huishouding.


Gewoonte
Gewoonte 1 nationaal recht: een der formele rechtsbronnen, onderdeel van het ongeschreven recht; wil een gewoonte tot gewoonterecht worden, dan is niet slechts een zeker bestendig gebruik nodig, maar ook een algemene overtuiging, dat het zo behoort te geschieden (opinio necessitatis); speelt met name in het staatsrecht een rol; 2 volkenrecht (Statuut van het Internationaal Gerechtshof art. 38, lid 1 sub b) moet als blijkt van een als recht aanvaarde praktijk door het gerechtshof worden toegepast; 3 internationale handelskoop (Weens koopverdrag art. 9 lid 2), een ~ waarmee partijen bekend waren of behoorden te zijn is op een internationale handelskoop van toepassing indien die ~ in de internationale handel op grote schaal bekend is en regelmatig door partijen wordt nageleefd bij overeenkomsten van dezelfde soort in de desbetreffende branche.


Gewoontedelict
Gewoontedelict, strafbare onhebbelijkheid, zoals het een gewoonte maken van het kopen van goederen met het oogmerk om zonder volledige betaling zich of een ander de beschikking over die goederen te verzekeren, (Str art. 326a), flessentrekkerij.


Gewoontedrinker
Gewoontedrinker (art. 1:378 BW), iemand die een gewoonte maakt van drankmisbruik; hij kan onder curatele worden gesteld indien hij daardoor zijn belangen niet behoorlijk waarneemt, in het openbaar herhaaldelijk aanstoot geeft of eigen veiligheid of die van anderen in gevaar brengt.


Gewoonterecht
Gewoonterecht, recht dat blijkens een bestaand gebruik in de samenleving als zodanig wordt geaccepteerd,  Gewoonte; het internationale ~, `als uiting van een algemene praktijk die als recht wordt erkend', vormt een door het Permanente Hof van Internationale Justitie toegepast complex van normen (Statuut van het Hof 1928, art. 38).


Gewijsde
Gewijsde verkort voor: gewijsde (gewezen), zaak; een vonnis heeft kracht van ~ indien daartegen geen gewoon rechtsmiddel van verzet (art. 81 Brv, 399 Sv), van hoger beroep (art. 332 Brv, 404 Sv), van revisie (art. 359 Brv) of cassatie (art. 398 Brv, 427 Sv) meer openstaat; kracht van ~ heeft ook de verificatie van een vordering in een faillissement (Fw art. l21 lid 4);  Gezag 2.


Gezag
Gezag 1 jeugdrecht (art. 1:244 BW, Str art. 279, 280), wettig ~ over een minderjarige: dat van de ouder of voogd; gescheiden ouders kunnen dit ~ gezamenlijk blijven uitoefenen; eveneens kunnen partners uit een niet-huwelijkse relatie gezamenlijk het ouderlijk ~ uitoefenen over hun kinderen; 2 procesrecht: ~ van gewijsde (civiel: art. 67 Brv; strafvonnis: art. 188 Brv), rechtskracht van een vonnis; aan een vonnis met ~ van gewijsde zijn partijen in een latere procedure gebonden; ~ van gewijsde komt toe aan het declaratief van het vonnis, aan alle voor de berechting van het geschil noodzakelijke beslissingen over rechtsvragen; 3 politie (art. 12 en 13 Politiewet 1993): a het ~ over de politie wat betreft de handhaving der openbare orde en de uitvoering van haar hulpverleningstaak, berust bij de burgemeester; b treedt de politie op ter strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde of verricht zij taken ten dienste van de justitie, dan staat zij, tenzij bij wet anders werd bepaald, onder ~ van de officier van justitie; nietig is verkrijging van een goed van een  persoon met openbaar ~bekleed, aan wie het beheer van goederen van Rijk, provincie, gemeente of een andere openbare instelling werd toevertrouwd (art. 3:43, lid 1 sub c  BW).


Gezagsverhouding
Gezagsverhouding (art. 7A:1637a BW, art. 2 Wet LB), de ~ is het beslissende kenmerk voor het bestaan van een dienstbetrekking; zij is aanwezig indien de werkgever bevoegd is tot het houden van toezicht op de werkzaamheden van de werknemer en dat hij bindende aanwijzingen kan geven met betrekking tot de opgedragen werkzaamheden; de aanwezigheid van een dienstbetrekking is ook van belang voor de toepasselijkheid van de Wet LB, art. 2, lid 1.


Gezagvoerder
Gezagvoerder (art. 539g e.v. Sv), de kapitein van een schip (schipper) of captain die belast is met de leiding aan boord van een vliegtuig, bezien als drager van regeermacht; een ~ kan bijzondere dwangmiddelen uitoefenen die in beginsel aan de OvJ toekomen; over de bemanning heeft hij bovendien disciplinair gezag. De niet-bemanningsleden zijn gehouden de bevelen na te komen, die door de ~ in het belang van de veiligheid of tot handhaving van orde en tucht worden gegeven. Hij treedt op als ambtenaar van de burgerlijke stand bij geboorte en overlijden, als notaris voor wie een testament kan worden verleden.


Gezamenlijke huishouding
Gezamenlijke huishouding (art. 56, lid 2 Wet IB), gevoerd door ongehuwden; op verzoek kunnen ongehuwden die een ~ voeren in Tariefgroep 3 (tweemaal de basisaftrek) worden geplaatst; van een ~ is pas sprake, indien iemand gedurende het gehele voorafgaande kalenderjaar en aansluitend in het lopende kalenderjaar meer dan zes maanden met dezelfde persoon een ~ heeft gevoerd, en zij samen gedurende die tijd in de bevolkingsadministratie op één huisadres stonden ingeschreven; bovendien moeten de samenwonenden een gemeenschappelijke woonruimte bewonen, gezamenlijk hun maaltijden nuttigen, terwijl er geen commerciële (zoals een kostganger) of verzorgingsrelatie (zoals een inwonend verpleger) tussen hen mag bestaan.


Gezant
Gezant, diplomatiek vertegenwoordiger van een staat, lager in rang dan de ambassadeur; de officiële titel: `Buitengewoon ~ en gevolmachtigd minister' is misleidend, daar het hier juist een gewone ~ betreft.


Gezinsbescherming
Gezinsbescherming (art.1:88 BW), voor sommige rechtshandelingen, die belangrijke financiële consekwenties kunnen hebben (zoals het zich borg stellen, het doen van bovenmatige giften) heeft de ene echtgenoot de toestemming nodig van de andere, ongeacht of er tussen hen een gemeenschap van goederen bestaat; ontbreekt die toestemming dan kan de rechtshandeling door de andere echtgenoot vernietigd worden (art. 1:89 BW).


Gezinsbijstand
Gezinsbijstand (Wet van 12 april 1995, S. 199, houdende herinrichting van de Algemene Bijstandswet 1963 (ABW); iedere Nederlander, die hier te lande in zodanige omstandigheden verkeert of dreigt te geraken, dat hij onvoldoende middelen heeft om in de noodzakelijke kosten van het bestaan te voorzien, kan bijstand vorderen van B&W (art. 7 ABW); de ~ moet worden afgestemd op de omstandigheden, mogelijkheden en middelen van hemzelf en zijn gezinsleden (art. 13 ABW); de ~ kan worden aangepast, indien een belanghebbende blijk geeft van een tekortschietend besef van verantwoordelijkheid voor de voorziening in het bestaan (art. 14 ABW); de ~ stelt zo mogelijk de ondersteunde in staat zelfstandig in het bestaan te voorzien (art. 111 ABW) en de belanghebbende die voor zelfstandige voorziening in het bestaan aangewezen is op arbeid, dient naar vermogen voor zijn inschakeling in het arbeidsproces te zorgen, eventueel door het (verplicht) volgen van scholing of opleiding (art. 113 ABW);  het verrichten van werk zonder beloning dient zo spoedig mogelijk gemeld te worden aan B&W (art. 115 ABW).


Gezinshulp, extra -
Gezinshulp, extra  (bij ziekte, art. 46, lid 3 sub b Wet IB), valt onder uitgaven terzake van ziekte, invaliditeit en bevalling (buitengewone lasten).


Gezinsvoogd
Gezinsvoogd (art. 1:255  256, 259  261 BW), een ~ wordt  door een gezinsvoogdij-instelling benoemd, teneinde toezicht op een kind te houden, dat zodanig opgroeit, dat het met zedelijke of lichamelijke ondergang wordt bedreigd; de ~ beperkt het ouderlijk gezag maar heft deze niet op;de ouders van het kind moeten zich gedragen naar de aanwijzingen van de ~ bij de verzorging en de opvoeding van het onder toezicht gestelde kind met als dwangmiddel: ontzetting uit ouderlijke macht of opneming van het kind in gesticht of inrichting; wordt een onder toezicht gesteld kind voorwaardelijk veroordeeld tot jeugddetentie, tot geldboete of tot plaatsing in een inrichting voor jeugdigen, dan kan de rechter aan de ~ opdragen het kind terzake van de naleving der bijzondere voorwaarden te ondersteunen; zie Wet tot herziening van de maatregel van ondertoezichtstelling, S. 1995, 255.


Gezinsvoogdij-instelling
Gezinsvoogdij-instelling (art. 1:255  261 BW), lichaam dat door de Minister van Justitie op grond van art. 60, lid 1 onder b van de Wet op de jeugdhulpverlening, 1989, S. 358, wordt gesubsidieerd; de leiding van de uitvoering van de ondertoezichtstelling rust sedert 1 november 1995 niet langer bij de kinderrechter, maar bij de ~, waarmee de dubbelfunctie van de kinderrechter als rechter en uitvoerder is komen te vervallen; hij beveelt nog slechts de ondertoezichtstelling,  welke wordt opgedragen aan een ~; deze benoemt vervolgens een gezinsvoogd (werknemer of vrijwilliger, art. 18, lid 3 Besluit kwaliteitsregels);  procesrechtelijke voorschriften in: Brv art. 935  946; gezinsvoogdij-instelling (Wet op de jeugdhulpverlening, S. 1989, 358 art. 60 e.v.), particuliere instelling, met een door de wet opgedragen taak: werven, selecteren, vormen en steunen van toezichthouders; zie S. 1990, 354 (Besluit kwaliteitsregels en taken voogdij- en gezinsvoogdij-instellingen).


Gezondheidsraad
Gezondheidsraad@ (Gezondheidswet, 1956, S. 51, art. 22), Wetenschappelijke Adviesraad Volksgezondheid, licht de ministers voor over de stand van de wetenschap ten aanzien van vraagstukken op het gebied van de volksgezondheid; ambtshalve lid zijn de directeur-generaal van de Volksgezondheid en alle hoofdinspecteurs; verder telt de ~ een aantal door de Kroon benoemde niet-ambtelijke leden.


Gezondheids- en welzijnswet voor dieren
Gezondheids- en welzijnswet voor dieren (S. 1992, 585), verbiedt: couperen van staarten bij rashonden (art. 40 e.v); dierengevechten (art. 61, lid 1); dierenmishandeling (art. 36 e.v.); doden van dieren (art. 43 e.v.); verloten van dieren (ibidem art. 57); geeft regels omtrent: biotechnologie (art. 66 e.v.); huisvesting van dieren (art. 45 e.v.); weren van besmettelijke dierziekten (art. 10 e.v.); en bij AMvB worden nadere regels gesteld o.a. voor het fokken met dieren (art. 55, 75 e.v.), het vervoer van dieren (art. 58, en Besluit dierenvervoer 1994, S. 1994, 806); wedstrijden met dieren (art. 61 e.v.); zie Besluit scheiden van dieren, S. 1996, 137; Besluit Voortplantingstechnieken bij dieren, S. 1996, 138; Ingrepenbesluit, S. 1996, 139.


Gezondheidszorg
Gezondheidszorg, patiëntenverzorging, ziekenzorg, 1 beroepen in de individuele ~ (Wet BIG),  Beroepen in de individuele ~; 2  voorzieningen in de ~,  zie Wet voorzieningen ~, S. 1982, 563), welke wet het kader aangeeft voor rijk, provincies en gemeenten voor een samenhangende planning van voorzieningen voor de ~.


Gift
Gift 1 fiscaal: aftrekbare ~ (art. 47 Wet IB, lid 3), bevoordeling uit vrijgevigheid aan in Nederland  gevestigde kerkelijke, levensbeschouwelijke, charitatieve, culturele, wetenschappelijke of het algemeen nut beogende instellingen, ook: al dan niet verplichte bijdragen voorzover daardoor geen op geld waardeerbare aanspraken ontstaan; zij zij mogen op het onzuivere inkomen in mindering worden gebracht voorzover zij een bedrag van 1% van het onzuiver inkomen overtreffen met een minimum van ƒ120, ; maximaal is 10% van het onzuiver inkomen aftrekbaar; 2 verbintenissenrecht: ~ van hand tot hand (art. 7A:1724 BW), schenking van roerende zaken of waardepapieren door overgifte; reëel contract, waarvoor geen schenkingsakte is vereist; het onderscheid schenking/gift van hand tot hand verdwijnt bij de herziening van het BW, omdat dan schenking niet langer een formeel contract is (de eis van een notariële akte vervalt).


Giraal effectenverkeer
Giraal effectenverkeer (Wet giraal effectenverkeer S. 333, 1977), vindt plaats d.m.v. boekingen en de stukken behoeven niet per nummer te worden verantwoord omdat ze in collectieve depots worden ondergebracht. Het Nederlands Centraal Instituut voor Giraal Effectenverkeer (Necigef) moet ervoor zorgen dat het ~ goed functioneert.


Girale betaling
Girale betaling (art. 6:114 BW), betaling via (bank)giro is zonder meer toegestaan (tenzij uitdrukkelijk uitgesloten) indien een schuldeiser in het land van betaling een rekening houdt bestemd voor het doen van girale betalingen. Een schuldenaar is bij een girale betaling pas gekweten op het moment dat de rekening van de schuldeiser voor de betaling wordt gecrediteerd.


Girobetaalkaart
Girobetaalkaart (Girobesluit 1966, S. 1972, 95 art. 1 sub n), opdracht aan de Postbank tot overschrijving van een bedrag, waarvan de verrekening met de begunstigde tot een door de directeur van de dienst vast te stellen maximum bedrag (ƒ300,) en op door hem vast te stellen voorwaarden, wordt gegarandeerd.


Girodepot
Girodepot, door het Nederlands Centraal Instituut voor Giraal Effectenverkeer (Necigef) aangehouden depot, bestaande uit alle effecten van een bepaalde soort die in bewaring zijn gegeven door de bij het Necigef aangesloten instellingen. Voor iedere soort effecten bestaat een afzonderlijk depot.


Giropas
Giropas (Girobesluit 1966 S. 95, 1972, art. 1 sub o), een door de Postbank afgegeven kaart, met daarop het postrekeningnummer, de naam van de rekeninghouder, diens handtekening (dan wel de handtekening van een door hem voor bepaalde door de directeur van de dienst vastgestelde doeleinden aangewezen gemachtigde) alsook een volgnummer en voorzien van een pincode.


Glossatoren
Glossatoren, Italiaanse rechtsgeleerden in de 11e en 12e eeuw die door het plaatsen van kanttekeningen (glossen) in belangrijke juridische werken op het gebied van het Romeinse recht een grote invloed hebben uitgeoefend op de rechtsontwikkeling, vooral op de rechtsleer (eerste: Irnerius).


Godsdienstvrijheid
Godsdienstvrijheid (GW art. 6), grondrecht, waarbij een ieder het recht heeft op zijn wijze zijn godsdienstige mening te belijden; ~ omvat (EVRM art. 9 en art. 18 BUPO) ook de vrijheid van godsdienst te veranderen, die te belijden door erediensten, door het onderwijzen ervan, door de praktische toepassing ervan en door het onderhouden van geboden en voorschriften.


Godslastering
Godslastering (art. 147, 147a en 429bis Str), het zich op voor de godsdienstige gevoelens krenkende wijze uitlaten door smadelijke ~, hetzij mondeling, hetzij door geschrift of afbeelding; niet smalende ~ (blasfemie) is niet strafbaar.


Godspenning
Godspenning (art. 7A:1637e BW), muntstuk of kleine som gelds, als schijnprestatie bij het sluiten van een overeenkomst door de ene partij aan de andere ter hand gesteld en dan met de andere partij en getuigen verteerd (wijnkoop) of aan de kerk gegeven, vandaar de naam; voorheen werd pas door het geven van een ~ de overeenkomst van kracht, maar thans kan een der partijen niet meer door teruggave of afzien van de godspenning van de overeenkomst afzien;  Handgift.


Godssoevereiniteit
Godssoevereiniteit, de leer dat het overheidsgezag ontleend wordt aan God.


Goed
Goed 1 vermogensrecht (art. 3:1 BW),  bate van een vermogen, zaak of recht; systematisch gezien minder juist, want zaak en recht zijn ongelijksoortige grootheden, juister zou zijn een onderverdeling van rechten in: eigendom, beperkte rechten, vorderingsrechten en andere rechten (zoals in art. 3:83, lid 1 BW is gebeurd); het verheffen van `zaak' tot een aparte categorie (naast recht) heeft als consequentie, dat `eigendom' geen `recht' is; deze oneffenheid is door de wetgever gemotiveerd als een concessie aan het spraakgebruik; zie voor: aandeel in ~: art. 3:96 BW; afgifte van een ~: art. 3:297 BW; overdracht van een ~ onder tijdsbepaling: art. 3:85 BW; toekomstig ~: art. 3:97 BW; vereisten voor overdracht van een ~: art. 3:84 BW; 2 omzetbelasting (art. 3, lid 7 Wet OB 1968): alle voor menselijke beheersing vatbare stoffelijke objecten, alsmede elektriciteit, gas, warmte, koude en dergelijke; 3 strafrecht (Str art. 87b, lid 2), beschermd ~ vaninternationaal beschermd persoon; 4 ~ als bijvoeglijk naamwoord: ~ arbeider (art. 7A:1639d BW), ~ huisvader (art. 4:1031, 1072 BW; art. 7A:1781 BW), ~ huurder (art. 7A: 1596, 1632e, 1628 BW), ~ opdrachtnemer (art. 7:401 BW); ~ werkgever (art. 7A: 1638z BW) en dergelijke dient om aan te geven dat iemand bij de vervulling van een taak de doorsnee zorg dient aan te wenden; 5 ondernemerschap: ~ koopmansgebruik (art. 9 Wet IB), maatstaf volgens welke de winst uit onderneming of vrij beroep ten behoeve van de fiscus moet worden berekend, te weten zoals een eerlijk en trouw koopman zijn winst zou vaststellen; hoewel dikwijls aansluiting wordt gezocht bij de bedrijfseconomie, is de fiscale winstbepaling aan de hand van het ~ koopmansgebruik een zelfstandig winstbegrip.


Goede diensten
Goede diensten (volkenrechtelijk), bemiddeling in een geschil; ~ kunnen worden aangeboden door onpartijdige bevriende regeringen tot vreedzame beslechting van een geschil tussen twee of meer staten; het aanbieden van ~ en mediatie zijn beide vormen van conciliatie, die slechts weinig van elkaar verschillen: bij ~ doen de onpartijdige regeringen slechts op verzoek of met goedvinden van de betrokkenen voorstellen en verlenen vrijblijvende bemiddelingsdiensten, zonder bij de onderhandelingen de leiding te nemen; is dit laatste  het geval, dan is er sprake van bemiddeling (médiation).


Goede of kwade tijding
Goede of kwade tijding, de verzekerde verklaart dat hij op het moment van het afsluiten van de verzekering niet op de hoogte is van enige ~, die van invloed zou kunnen zijn op de verzekering, zoals een schademelding; de uitdrukking ~ komt o.a. voor in Nederlandse beurstransportpolissen (vertaling van `lost or not lost' in de Lloyd's zeepolis; zie WvK art. 598).


Goede mannen
Goede mannen (Brv art. 1054), arbiters doen uitspraak als ~ naar billijkheid - en dus niet slechts naar strikt recht - indien het compromis hun dit opdraagt.


Goede trouw
Goede trouw 1 vermogensrecht (art. 3:11 BW), het niet hebben geweten, noch behoren te weten (met vele varianten); nalaten van een onderzoek, omdat dit praktisch onuitvoerbaar is, maakt iemand die reden tot twijfel moest hebben, niet te goeder trouw; bescherming van derden te goeder trouw (art. 3:36 BW), beveiliging van een buitenstaander, die niet beter kan weten noch beter behoorde te weten (te goeder trouw is, zie art. 3:23 BW) tegen de kwalijke gevolgen van het afgaan op een bedrieglijke schijn; zie voor ~ bij: actio Pauliana: art. 3:45, lid 5 BW; eigenaar ten gunste van bezitter: art. 3:118 BW: onbevoegde pandgever: art. 3:238, 239, lid 4 BW; ontoereikende volmacht: art. 3:61, lid 2 BW; onvolledigheid of onjuistheid van openbare registers: art. 3:23  26 BW; opvordering door reclamant: art. 7:42 BW; overdracht door beschikkingsonbevoegde: art. 3:86  88 BW; vernietigende echtgenoot: art. 1:89, lid 2 BW; 2 internationale handelskoop (Weens koopverdrag art. 7, lid 1), bij de uitleg van het verdrag dient rekening te worden gehouden met de noodzaak tot bevordering van de eenvormigheid in de toepassing ervan en naleving van de ~ in de internationale handel.


Goede zeden
Goede zeden (art. 3:40 BW), positieve moraal, rechtshandelingen in strijd met de openbare orde en ~ zijn nietig; randvoorwaarde voor de geldigheid van rechtshandelingen; een partijbeslissing of bindend advies ter beëindiging van onzekerheid of geschil liggend op vermogensrechtelijk terrein is ook geldig als zij in strijd is met dwingend recht, tenzij zij tevens naar inhoud en strekking in strijd komt met de ~ of de openbare orde (art. 7:902 BW).


Goederen
Goederen 1 fiscaal (art. 3 Wet OB, lid 7), voor de omzetbelasting zijn ~ alle voor menselijke beheersing vatbare stoffelijke objecten, alsook elektriciteit, gas, warmte, koude en dergelijke; zie voor: economische levering van ~: art. 3, lid 1, sub e Wet OB; invoer van ~ art. 18 Wet OB; levering van gebruikte ~: art. 11, lid 1 sub r Wet OB; plaats van levering: art. 5 wet OB; 2 privaatrecht (art. 3:1 BW), omvat zaken en rechten; zie voor: bevoorrechte vorderingen op alle ~: art. 3:288 e.v. BW; gemeenschap van ~: art. 1:93 BW; levering van ~: art. 3:84 BW; overdracht van ~: 3:83 e.v. BW; toekomstige ~: art. 3:97 BW; verhaalsrecht op ~: art. 3:276 e.v. BW; verkrijging van ~ onder algemene en bijzondere titel: art. 3:80 e.v. BW; verhaalsrecht op ~: art. 3:276 BW; verlies van ~: art. 3:180, lid 4 en 99 e.v. BW.


Goederenkredietcolporteur
Goederenkredietcolporteur (Colportagewet 1973, S. 438, art. 1 sub c), degene die in de uitoefening van beroep of bedrijf door persoonlijk bezoek (dan wel  gecombineerd met aanprijzing van een roerende zaak of een dienst in een groep van ter plaatse aanwezige personen), een particulier tracht te bewegen tot het sluiten van een afbetalingstransactie; inschrijving in een register bij de Kamer van Koophandel is daarvoor vereist.


Goederenrecht
Goederenrecht 1 objectief (hèt ~): rechtsregels betrekking hebbend op vermogensrechten in de vorm van goederen (art. 3:1 BW); de term ~ vervangt dan de term zakenrecht, die voor het NBW minder passend is, omdat de term `zaken' aldaar voor stoffelijke objecten wordt gereserveerd (art. 3:2 BW); 2 subjectief (een ~, mijn ~): subjectief recht dat absolute werking heeft en rust op een goed in de zin van vermogensbestanddeel, zulks in tegenstelling tot een relatief of persoonlijk recht; in de literatuur wordt voor ~ in deze betekenis ook wel het omslachtige `goederenrechtelijk recht' gebezigd.


Goederenvervoer
Goederenvervoer 1 ~ over de weg (Wet ~ over de weg, S. 1992, 145), kwalitatieve eisen gesteld aan het ~; zie Besluit ~ over de weg, S. 1992, 197; 2 overeenkomst van ~ (art. 8:20 BW), overeenkomst waarbij de ene partij (de vervoerder) zich tegenover de andere partij (de afzender) verbindt zaken te vervoeren; zie voor: aansprakelijkheid vervoerder: art. 8:23 BW; CT-document: art. 8:44 e.v. BW; doen vervoeren (expeditie): art. 8:60 e.v. BW; gecombineerd ~: art. 8:40 e.v. BW; ~ over binnenwateren art. 8:890 e.v. BW; ~ over de weg: art. 8:1090 e.v. BW; ~ over zee art. 8:370 e.v. BW;  Autovervoer goederen.


Goedkeuring
Goedkeuring, middel waardoor het toezicht van de centrale overheid op lagere publiekrechtelijke organen tot stand komt, ingedeeld in: a preventief toezicht (het besluit van het lager orgaan behoeft, om van kracht te worden, ~ vanwege hoger gezag), zoals het geval is bij provinciale verordeningen en bij gemeentelijke belastingverordeningen; b repressief toezicht (het besluit wordt zonder meer van kracht, maar kan door een hoger orgaan vernietigd worden),  Vernietigingsrecht.


Goedkope vlag
Goedkope vlag, het varen van een schip onder de nationaliteit van een staat die lage belastingen en weinig of geen sociale wetgeving heeft, althans deze niet handhaaft. Veel Europese schepen varen onder een ~ om belastingen te ontgaan of bedrijfsonkosten te verlagen, zoals die van Panhonlibco (= Panama, Honduras, Liberia, Costa Rica).


Goedschrift
Goedschrift (art. 185 Brv), eigenhandig geschreven bevestiging van het verschuldigde bedrag, goed voor …(bedrag voluit) met rente en kosten, vereist bij niet eigenhandig geschreven (getypte) schuldbekentenissen; niet vereist bij schuldbekentenissen (inclusief obligaties) afgegeven in de uitoefening van beroep of bedrijf.


Gokautomaten
Gokautomaten,  Kansspelen.


Gokken
Gokken (art. 1 Wet op de Kansspelen), speculeren, een kansspel beoefenen om geldelijk voordeel te behalen.


Goodwill
Goodwill (art. 4 lid 2 en 9 lid 6 Wet VB, art. 2:365, lid 1 sub d; art. 7A: 1635a BW), immaterieel actief; het vermogen van de onderneming tot het doen ontstaan van een ondernemingspremie in de toekomst; ~ is het bedrag, waarmee de rentabiliteitswaarde het saldo in het economisch verkeer der afzonderlijke goederen en schulden overtreft; ~ kan o.a. ontstaan door persoonlijke kwaliteiten van de ondernemer, een gunstige vestigingsplaats of een sterke marktpositie; ~ is voor de VB onbelast, tenzij hij op de fiscale balans van de ondernemer voor de IB een boekwaarde heeft.


Goudclausule
Goudclausule (Wet op de Goudclausules 1937 S. 204), ter vrijwaring van de schuldeiser voor de gevolgen van de waardedaling van valuta ten opzichte van de goudprijs; onderscheiden in: goudenmuntclausule en goudwaardeclausule.


Gouden handdruk
Gouden handdruk (art. 7A: 1639w, leden 8 en 9 BW), vergoeding toegekend aan een werknemer wiens dienstbetrekking op onregelmatige wijze wordt beëindigd.


Gouverneur
Gouverneur 1 (art. 2 Statuut van het Koninkrijk), vertegenwoordiger van de Koning in de Nederlandse Antillen en Aruba; 2 in onze provincie Limburg gebruikelijk voor Commissaris der Koningin.


Graad
Graad (art. 1:3 BW), ~ van bloedverwantschap of aanverwantschap (zwagerschap), tussen twee personen: wordt bepaald door het getal der tussen hen liggende geboorten: elke geboorte wordt een ~ genoemd.


Grafrecht
Grafrecht (Wet op de lijkbezorging, S. 1991, 133, art. 28), uitsluitend schriftelijk te vestigen recht, met een tijdsduur van ten minste twintig jaar of voor onbepaalde tijd.


Grafschennis
Grafschennis (art. 149 Str), het schenden van een graf of het vernielen of beschadigen van enig op een begraafplaats opgericht gedenkteken.


Grammaticale interpretatie
Grammaticale interpretatie, uitleg gebaseerd op de woorden der wet.


Gratie
Gratie 1 (GW art. 122, Gratiewet, S. 1987, 598), gehele of gedeeltelijke, al dan niet voorwaardelijke, kwijtschelding, vermindering of verwisseling van een opgelegde straf, verleend door de Kroon op advies van de rechter; soms ook wel alleen van de hoofdstraf, niet van de bijkomende; ~ kan betrekking hebben op een geval, of op meerdere collectief. ~ laat de veroordeling als zodanig in stand, in tegenstelling tot amnestie; een gratieaanvraag schort de executie op (Sv art. 559  560b); 2 bij de ~ Gods, geeft aan dat een koning zijn macht rechtstreeks aan God ontleent; in de formulieren, waarbij wetten en KB's worden afgekondigd moemt de koning zich `Koning bij de ~ Gods', hoewel dit niet in de Grondwet is voorgeschreven.


Gratificatie
Gratificatie (art. 6, id 1, letter a, Uitvoeringsregeling LB), bijzondere beloning, die in beginsel slechts eenmaal per jaar wordt gegeven; onverplicht gegeven bedragen ter gelegenheid van bepaalde feesten van in totaal maximaal ƒ300, (1996) zijn geen loon (in natura), zodat daarop geen inhoudingen behoeven plaats te vinden; het betreft: de algemeen erkende feestdagen, zoals Kerstmis (kerstpakket), Sinterklaas (agenda), de verjaardag van de werknemer (boekenbon) en andere persoonlijke feestdagen van de werknemer; en een jubileum van de inhoudingsplichtige werkgever; hooguit tweemaal mag een jubileum-~ gegeven worden ter gelegenheid van een dienstjubileum, en wel ter gelegenheid van het bereiken van een diensttijd van ten minste 25 jaar en van ten minste 40 jaar; vrijgesteld is dan een ~ ter waarde van maximaal het loon over één maand (1996); hetgeen daarboven wordt gegeven is belast.


Gratis-admissie
Gratis-admissie (verouderde term),  armenrecht, procedure pro deo; kosteloze toelating, toelating tot kosteloos procederen in burgerlijke zaken, afgeschaft in 1981; zie thans: Wet op de rechtsbijstand 1993, S. 775.


G-rekening
G-rekening (art. 35, lid 5 IW), geblokkeerde rekening, waarmee een hoofdaannemer het risico van zijn aansprakelijkheid voor een onderaannemer kan beperken door het deel van de aannemingssom, dat bestemd is voor belastingen en premies, op een ~ te storten.


Grens
Grens (BW art. 5:47), lijn die een stuk land van het omringende gebied afscheidt.


Grenscorrecties
Grenscorrecties, op 23 april 1949 werden in afwachting van een vredesverdrag met Duitsland, voorlopig enige Duitse gebieden (ca. 70 km2 met o.m. Elten en Tuddern) door de geallieerden onder Nederlands bestuur geplaatst. Bij één der in 1960 door Nederland met de BRD gesloten verdragen zijn de onderlinge grenzen opnieuw vastgesteld, waarbij de grenscorrecties grotendeels weer ongedaan zijn gemaakt per 1 augustus 1963.


Grensoverschrijdende luchtverontreiniging
Grensoverschrijdende luchtverontreiniging,  Luchtverontreiniging, grensoverschrijdende .


Grenspalen verplaatsen
Grenspalen verplaatsen (Str art. 333), vorm van bedrog teneinde zichzelf onrechtmatig te bevoordelen.


Grenzen
Grenzen, de wetgeving van het Koninkrijk aanvaardt de ~ van het Rijk en van zijn onderdelen als gegeven, zij het dat ten aanzien van de onderdelen vele wijzigingen hebben plaats gevonden. De ~ van het Rijk zijn door onderscheidene verdragen met de aangrenzende staten nauwkeurig bepaald en kunnen slechts bij de wet worden veranderd; dit laatste geldt ook voor de ~ van provinciën en gemeenten (art. 123 lid 2 GW). Ten aanzien van de waterschappen zijn de ~ steeds bij hun reglementen vastgelegd.


Grief
Grief in juridisch spraakgebruik niet zelden onzijdig; `het ~'; bezwaar tegen een rechterlijke beslissing; bezwaar dat men in verzet, beroep, beroep in cassatie als rechtsmiddel kan aanvoeren; memorie van grieven: conclusie van eis van de appellant in hoger beroep en rechtsmiddelen bij beroep in cassatie tegen een strafvonnis ingesteld (art. 433 Sv).


Griffier
Griffier 1 Staten-Generaal (art. 61, lid 2 GW, RvO II, art. 9, 13  15), van elk der Kamers der Staten-Generaal, leidend ambtenaar bij deze Kamers, geeft algemene leiding aan de ambtelijke organisatie van de Kamer adviseert de Voorzitter, het Presidium en de leden van de Kamers aangaande procedurele en staatsrechtelijke aspecten van de werkzaamheden en bereidt de werkzaamheden voor; 2 andere publiekrechtelijke lichamen zoals Provinciale Staten (Provinciewet art. 97  104) en sommige waterschappen; 3 rechterlijke macht: kantongerecht (art. 35, lid 2, 37 Wet RO), rechtbank (art. 48, lid 2 Wet RO), gerechtshof (art. 62, lid 2 Wet RO en Hoge Raad (art. 84, lid 3 Wet RO).


Griffierechten
Griffierechten (Wet Tarieven in burgerlijke zaken, art. 16 e.v.), leges geheven voor de verrichtingen van de griffie van een gerecht ten dienste van partijen in burgerlijke zaken; zie Wet van 5 juli 1910 S. 182, 1929, 527).


Groenboek
Groenboek, aanduiding voor beleidsstukken van de Europese Commissie, waarin over het algemeen vrij uitvoerig wordt ingegaan op een bepaald beleidsonderdeel.


Groene kaart
Groene kaart, internationaal motorrijtuigverzekeringsbewijs, waarmede men met een motorrijtuig de grens kan passeren van alle EU-landen en een aantal nietEU-landen, waar voor de eigenaar/houder van een motorrijtuig de verplichting bestaat zich tegen WA te verzekeren.


Groene rekeneenheid
Groene rekeneenheid, omrekeningskoers, in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid, om de in Europese rekeneenheden luidende landbouwprijzen om te zetten in nationale valuta; dient om de monetaire compenserende bedragen vast te stellen en vormt een onderdeel bij de vaststelling van de landbouwprijzen,  Rekeneenheid, Europese


Groepsfederatie
Groepsfederatie (Uitvoeringsbesluit Kinderbescherming 1964 S. 327), een voor een bepaalde sector van het terrein GRONDvan de kinderbescherming naar het oordeel van de Minister van Justitie voldoende representatieve federatie van instellingen en/of inrichtingen.


Groepsgewoonterecht
Groepsgewoonterecht, gewoonterecht dat in een bepaalde groep tot stand is gekomen  (handel, industrie) en daar algemeen als bindend wordt aanvaard.


Groepskiesdeler
Groepskiesdeler (art. P 12 Kieswet S. 1989, 423), het aantal op een lijstengroep uitgebrachte stemmen gedeeld door het aantal aan de groep toegewezen zetels.


Groepsverband, optreden in -
Groepsverband, optreden in  1 privaatrecht (art. 6:166 BW): pleegt een van de leden van een tot een groep behorende personen een onrechtmatige daad, dan zijn alle groepsleden hoofdelijk voor de daardoor ontstane schade verantwoordelijk indien de kans op het aldus toebrengen van schade de deelnemers had behoren te weerhouden van hun gedragingen in groepsverband; 2 strafrechtelijk: geweldpleging, art. 141 Str.


Grond
Grond 1 vermogensrecht (art. 3:3 BW), onroerende zaak, vatbaar voor eigendom en naar haar aard deelbaar; omvat de bovengrond, de zich daaronder bevindende aardlagen, het grondwater dat door een bron, put of pomp aan de oppervlakte is gekomen, het water dat zich erop bevindt (mits het niet in open verbinding staat met water op andermans erf); gebouwen die met de ~ duurzaam zijn verenigd (mits voorzover geen bestanddelen van eens anders onroerende zaak) en de met de ~ verenigde beplantingen; zie voor het gebruik van de ruimte boven de ~: art. 5:21 BW; 2 trespassing, lopen over andermans ~ (art. 5:23 BW), dient de eigenaar toe te staan indien een voorwerp of dier anders dan door opzet of grove schuld op zijn grond is terechtgekomen; voor de schade door het voorwerp of dier toegebracht en de schade, eventueel door het ophalen ontstaan is de eigenaar van het voorwerp of van het dier aansprakelijk. Zonder meer betreden van andermans ~ waarvan de toegang door de eigenaar op blijkbare wijze is verboden, levert een overtreding op (Str art. 460, 461).


Gronde, ten -
Gronde, ten , verweer ten principale, de kern der zaak betreffende, in de procesvoering gesteld tegenover het exceptieve (ontwijkende, uitstellende) verweer.


Gronden, feitelijke
Gronden, feitelijke (burgerlijk procesrecht), ontleend aan de casuspositie in tegenstelling tot de rechtsgronden (argumenten aan het stellig recht ontleend).


Grondkamer
Grondkamer (art. 72 e.v. Pachtwet), openbaar lichaam, over het gebied van een provincie belast met het onderzoek en de beoordeling van pachtovereenkomsten, het adviseren en beslissen dienaangaande; het heeft eveneens voluntaire rechtspraak in pachtzaken. Hoger beroep wordt ingesteld bij de Centrale ~ te Arnhem;  Pachtkamer.


Grondrechten
Grondrechten (art. 1  23 GW), of fundamentele rechten, aan de Grondwet ontleende basisrechten van de burger jegens de staat; op de meeste ~ kan, doorgaans onder bepaalde voorwaarden en/of met het oog op een bepaald belang, inbreuk worden gemaakt door de overheid (beperkingen van ~); in crisistijden geheel of grotendeels buiten werking (staat van beleg, staat van oorlog; Buitengewoon Politiebesluit, S. E. 123, 1944).


Grondslag
Grondslag 1 belastingobject, bepaalde, objectief vast te stellen gegevens die tot basis der belastingheffing dienen; 2 proces: (art. 348 Sv, art. 48 Brv), feitelijke ~ van de dagvaarding, feiten, waarin de eiser zijn vordering verankerd heeft; de rechter is daaraan gebonden en mag daaraan geen andere feiten toevoegen (wel er een andere, dan door de eiser gestelde, rechtsregel op toepassen); in de cassatieprocedure vindt geen nieuw onderzoek naar de feiten plaats en mag derhalve de ~ van de eis slechts gevonden worden in de bestreden uitspraak en de overige gedingstukken.


Grondwaterwet
Grondwaterwet (S. 392, 1981), geeft regels inzake het onttrekken van grondwater, alsook inzake het daarvoor kunstmatig in de bodem brengen van grondwater teneinde een goed beheer van het grondwater te bevorderen.


Grondwet
Grondwet, wet inhoudende de grondslag der staatsinrichting en de rechtsorde van het land: in haar totstandkoming, wijziging en handhaving met bijzondere waarborg omgeven; tekst van de gewijzigde ~ van 1987 zie S. 1996, 218; wijziging van de ~ (GW art. 137 e.v.) geschiedt volgens een van bijzondere waarborgen voorziene wetswijzigingsprocedure; eerst moet door beide Kamers met een gewone meerderheid een wetsvoorstel worden aangenomen, waarbij wordt verklaard dat de voorgestelde wijziging noodzakelijk is en waarin de wijzigingen zijn opgenomen; daarna wordt de Tweede Kamer ontbonden en worden er verkiezingen uitgeschreven; de nieuw samengestelde Kamer beraadslaagt opnieuw over het wetsvoorstel, echter zonder het recht van amendement; het voorstel moet met 2/3 van het aantal uitgebrachte stemmen worden aangenomen; na bekrachtiging door de Koning volgt afkondiging van de ~ in Nederland en in de Nederlandse Antillen en Aruba. Sinds 1917 is het de gewoonte, dat een wijziging van de ~ samenvalt met de normale verkiezingen voor de Tweede Kamer zodat de Staten-Generaal - althans de Tweede Kamer - daarvoor niet speciaal ontbonden behoeft te worden; een nadeel daarvan is, dat een uitspraak van de kiezers over de wijzigingsvoorstellen minder goed tot haar recht komt.


Grondwettige regeringsvorm
Grondwettige regeringsvorm, de regeringsvorm in de Grondwet vastgelegd (Str art. 94); voor het naoorlogse crisisrecht meer uitgebreid begrip (Besluit Buitengewoon Strafrecht 1943, S. D 61, art. 18).


Grootboek
Grootboek (Wet administratieve grootboekschuld, S. 1995, 497), register waarin schuldeisers van de staat zijn ingeschreven voor het bedrag van hun schuldvordering, waarvoor geen obligaties worden uitgegeven; teneinde de overdraagbaarheid te vergemakkelijken worden inschrijvingen op naam van administratiekantoren gesteld die certificaten aan het publiek uitgeven. Aan de schuldeisers worden inschrijvingen in het ~ (dat wil zeggen: bewijzen daarvan) afgegeven, op naam, resp. schuldbekentenissen aan toonder.


Grootrecht
Grootrecht, uitvoering en opvoering van werken, waarop art. 30A Auteurswet 1912 van toepassing is; tegenstelling tot kleinrecht.


Grosse
Grosse (art. 430 Brv), het voor de belanghebbende bestemde, eerst-uitgegeven afschrift van een authentiek geschrift (akte) of van een vonnis, in tegenstelling tot de minuut, die onder de betrokken ambtenaar verblijft; een ~ levert in rechte hetzelfde bewijs op als de minuut; volgende grossen heten ampliaties; akten waarbij niet aan de grosse een minuut beantwoordt heten in brevet te zijn verleden en uitgegeven; vooral gebruikelijk ten aanzien van notariële akten, waarbij nog eerste, tweede en verdere grossen onderscheiden worden; ten opzichte van vonnissen, beschikkingen van bestuursinstanties e.d. worden de voor de belanghebbenden bestemde uitvaardigingen niet grossen genoemd, maar expedities; ~ en expeditie staan beide, als voor uitgifte bestemde originelen, tegenover afschriften (kopieën); het onderscheid in bewijskracht tussen de eerste en de verdere grossen is van minder betekenis, nu meer exemplaren van een geschrift veelal door mechanische vermenigvuldiging, met name door fotokopiëring, ontstaan en dus onderling geheel gelijk zijn.


Grote visakte
Grote visakte, vergunning tot het vissen met alle vistuigen voor zover het gebruik daarvan niet krachtens de Visserijwet 1963 S. 312 is verboden (art. 10 lid 2 sub. b.),  Visakte.


Grove schuld
Grove schuld (AWR art. 18, lid 1, art. 21, lid 1), bij opzet of ~ ten aanzien van het niet of onjuist aangifte doen van belastbare feiten kan aan de belastingplichtige een nietordeboete worden opgelegd, bestaande in het verdubbelen van het belastingbedrag (§ 21, 23 Voorschrift Administratieve Boeten 1993, VAB 1993); onder nauwkeurig vastgelegde omstandigheden kan de boete evenwel worden gematigd (VAB 1993 § 22 en 24). Omdat het opleggen van een dergelijke boete inhoudt het instellen van een strafvervolging als bedoeld in art. 6 EVRM, is tegen de vaststelling van de boete beroep op het Gerechtshof mogelijk. Daarmee voldoet de procedure evenwel nog niet aan de eisen door het EVRM gesteld, zodat een wetswijziging in het verschiet ligt.


Gruthokkers
Gruthokkers (art. 437, lid 1 sub a Str), acroniem voor handelaren, registerplichtig ter voorkoming van heling; de groep ~ bestaat uit: goud- of zilversmid, rijwielhandelaar, uitdrager, tagrijn, horlogemaker, opkoper of kashouder; naderhand uitgebreid met o.a. handelaren in kunstvoorwerpen, vervoermiddelen, audio- en video-apparatuur (S. 1992, 36).


Grijze lijst
Grijze lijst (art. 6:237 BW), opsomming van bedingen in algemene voorwaarden welke vermoed worden onredelijk bezwarend te zijn, behoudens tegenbewijs door de gebruiker ervan, dat zij onder de gegeven omstandigheden (b.v. wegens de op andere punten voor de wederpartij aanwezige voordelen) de tegenpartij (consument) niet onredelijk bezwaren. Dit tegenbewijs is niet mogelijk ten aanzien van bedingen van de zwarte lijst.


Guillotine
Guillotine, valbijl, instrument waarmee in Frankrijk de doodstraf door onthoofding voltrokken wordt; ontworpen door de arts Guillotin (1738  1814).


Gulden regel
Gulden regel, algemene gedragsnorm die men kan weergeven met de spreuk: wat gij niet wilt dat u geschiedt doe dat ook een ander niet, of positief: behandel een ander zoals u zelf behandeld zoudt willen worden, de hoogste zedenwet bij Immanuel Kant (1724  1804); o.a. in Kant Werke IV 51 en IV 140.


Gunstpaspoort
Gunstpaspoort (vreemdelingenpaspoort), paspoort verstrekt aan een staatloze die Nederlands ingezetene is;  Paspoortinstructie (Stcrt. 1952, 132, art. 52  54).


Gijzelaars
Gijzelaars, personen die met hun bewegingsvrijheid en meestal ook met hun leven moeten instaan voor het nakomen van de verplichtingen van anderen, tot wie zij in een bepaalde verhouding staan; gebaseerd op een theorie van collectieve verantwoordelijkheid voor gepleegde delicten; het nemen van  ~ is volkenrechtelijk gezien een oorlogsmisdrijf en reeds vele malen door internationale instanties als zodanig gebrandmerkt; het verbod is evenwel niet absoluut; een bezetter mag onder strikte voorwaarden ~ nemen, indien de bevolking van het bezette gebied over het algemeen gesproken actief of passief deelneemt aan het verzet tegen de bezetter; de gijzeling mag slechts dienen om geweldloos gedrag van de bevolking te waarborgen, zodat die haar volkenrechtelijke verplichtingen jegens de bezetter nakomt, dan wel tot afweer van volkenrechtelijk gezien onrechtmatige daden; als uiterste redmiddel mogen ~ worden gedood, mits het proportionaliteitsbeginsel daarbij strikt in acht genomen wordt; zie Verdrag  van New York van 17 december 1979 tegen het nemen van ~ (Trb. 1981, 53).


Gijzeling
Gijzeling 1 strafproces (Sv art. 221  225, 289), tijdelijk vastzetten van een getuige in strafzaken, die zonder wettige grond weigert de hem gestelde vragen te beantwoorden; 2 strafrecht (art. 282a Str), opzettelijk iemand wederrechtelijk van zijn vrijheid beroven of beroofd houden met het oogmerk een ander dwingen iets te doen of niet te doen; dit verbod is opgenomen in het Wetboek van Strafrecht ter uitvoering van het Verdrag van New York van 17 december 1979 tegen het nemen van gijzelaars (Trb. 1981, 53); 3 burgerlijk procesrecht (Brv art. 585  611), indirect dwangmiddel door inbewaringstelling van een persoon (gijzelaar, gegijzelde) bij lijfsdwang in een huis van bewaring;  ~ is slechts in bepaalde gevallen mogelijk (art. 11 BUPO), toegestaan voor een alimentatieschuld, bij stellionaat, wegens bewaargeving uit noodzaak en voor nog enkele andere gevallen; weinig toegepast dwangmiddel omdat de schuldeiser de kosten van het verblijf van de gegijzelde moet voorschieten en maar moet zien hoe hij deze later terugkrijgt; zie Gijzelingsbesluit, S. 1993, 128.


Hand. I, II
Hand. I, II, Handelingen Eerste, resp. Tweede Kamer der Staten-Generaal


HAT-eenheden
HAT-eenheden, huizen voor (jonge) alleenstaanden en tweepersoons huishoudens


HMG
HMG, Hoog Militair Gerechtshof


HMSO
HMSO, Her/His Majesty's Stationery Office, de Engelse staatsdrukkerij


HNJV
HNJV, Handelingen Nederlandse Juristen Vereniging


HPS
HPS, Het Personeel Statuut, juridisch tijdschrift


HR
HR, 1 Hoge Raad der Nederlanden, 2 Handelsregister


HRA
HRA, Hoge Raad van Adel


hr(e)g.
hr(e)g., handelsregister


HV
HV, Hof van Verbreking, de Belgische Hoge Raad


HvJ
HvJ (art. 164 e.v. EG-verdrag), Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen.


Haags procureurstarief
Haags procureurstarief, tarief voor bemiddeling tussen procureur en correspondent


Haagse Conferentie voor Internationaal Privaatrecht
Haagse Conferentie voor Internationaal Privaatrecht (Trb. 1953, 80)


Haagse Regels
Haagse Regels,  Hague Rules


Haaietanden
Haaietanden (RVV 1990, art. 1 sub p), op het wegdek aangebrachte voorrangsdriehoeken, die aangeven dat bestuurders voorrang moeten geven aan bestuurders op de kruisende weg (art. 80 RVV).


Haalschuld
Haalschuld (art. 6:41 BW), schuld waarvan  betaling moet of kan geschieden aan het domicilie van de schuldenaar, in tegenstelling tot de brengschuld.


Habeas-corpus-Act
Habeas-corpus-Act, wet uitgevaardigd in 1679, die bepaalde dat geen Engels onderdaan zonder voorafgaand rechterlijk bevelschrift gevangen genomen of gehouden kan worden.


Hacking
Hacking, het binnendringen zonder toestemming van de rechthebbende in een beveiligd computersysteem (strafbaar feit,  Computercriminaliteit).


Haftung
Haftung, Duits voor verhaalsaansprakelijkheid, gehoudenheid voor schuldverhaal, in tegenstelling tot de schuldplichtigheid zelf

(Duits: Schuld); Schuld zonder ~ bestaat bij een natuurlijke verbintenis.


Hague Rules 1922
Hague Rules 1922 (International Law Association) beperken de bevoegdheid van reders om hun aansprakelijkheid voor schade, overkomen aan door hen ten vervoer aangenomen goederen, uit te sluiten of te verminderen; overgenomen in het Cognossementsverdrag 1924, in 1982 ingrijpend gewijzigd (protocol van Visby) en waaraan ons WvK werd aangepast (S. 206, 1981); zie S. 295, 1981, Wet omrekening in goud uitgedrukte rekeneenheden.


Hamsteren
Hamsteren, het zich verschaffen van grote hoeveelheden gebruiksgoederen; voorraad daarvan aanleggen te eigen bate, in strijd met de voorschriften der distributiebepalingen; tegen ~ kan in geval van buitengewone omstandigheden worden opgetreden d.m.v. de Hamsterwet (S. 1962, 542).


Hand
Hand symbool voor geven of ontvangen; erfstelling over de ~ (art. 4:926 e.v., 1020 e.v. en 1036 e.v. BW),  Erfstelling en fideïcommis; gift van ~ tot ~ (BW art. 7A:1724), schenking van roerende zaken, effecten of geld die door de overgave tot stand komt.


Handbagage
Handbagage (art. 8:100, lid 3, 970, lid 4 BW, 8:1141 BW); in beginsel is de vervoerder aansprakelijk voor beschadiging van ~ en schade, ontstaan door geheel of gedeeltelijk verlies ervan (art. 8:106, lid 1 en 8:113 BW; 8:975 BW); vervoersperiode: art. 8:103, 8:1143 BW.


Handel, zaken buiten de -
Handel, zaken buiten de  (extra commercium), zaken bestemd voor de publieke dienst en daarom niet vatbaar voor beslag;  Publiek domein.


Handeling
Handeling in de rechtstaal doorgaans ruimer dan verrichting, er valt ook een rechtens relevant niet-doen onder; 1 privaatrecht: onderscheiden in gedragingen (art. 6:165, lid 1, 169 lid 1 BW), in `doen' en `nalaten' (niet-doen);  Rechtshandeling; 2 strafrecht: steeds ruim, omvat ook dulden en nalaten;  Voortgezette ~.


Handelingen
Handelingen, de ~ van de Eerste en Tweede Kamer bevatten het volledige verslag, verzorgd door de Stenografische Dienst, van het besprokene tijdens de vergaderingen van de Kamers (gele banden) en van de openbare vergaderingen van de commissies (blauwe banden); zowel ministers als kamerleden mogen slechts verbeteringen in de stijl van de weergaven van hun redevoeringen aanbrengen.


Handelingsbekwaam
Handelingsbekwaam (art. 3:32 BW), juister: rechtshandelingsbekwaam, bevoegdheid tot het zelfstandig verrichten van in beginsel onaantastbare rechtshandelingen; een onder curatele gestelde en een minderjarige, zijn ~ ten aanzien van bepaalde rechtshandelingen (BW art. 1:381, leden 2 en 3 en art. 382; art. 1:234, leden 1 en 2).


Handelingsbevoegd
Handelingsbevoegd (art. 1:1 BW), bevoegd zijn tot het genot van burgerlijke rechten (geldt ook voor handelingsonbekwamen); sommige personen zijn niet ~ tot het verrichten van bepaalde rechtshandelingen, zo mogen rechters geen rechtshandelingen verrichten die strekken tot het verkrijgen van goederen waarover een geding aanhangig is (art. 3:43 sub a BW); ook een failliet is onbevoegd tot het binden van de failliete boedel (art. 23 Fw).


Handelingsdelict
Handelingsdelict (commissiedelict), een strafbaar feit bestaande in enige bepaalde handeling, in tegenstelling tot het nalatings- of omissiedelict.


Handelsagent
Handelsagent (BW art. 8:428 e.v.), hij die in opdracht van een principaal voor een bepaalde of onbepaalde tijd tegen beloning bij totstandkoming van overeenkomsten bemiddelt en deze eventueel op naam en voor rekening van de principaal sluit zonder aan de laatste ondergeschikt te zijn; tussen principaal en agent bestaat een agentuurovereenkomst; zie voor: aansprakelijkheid van ~: art. 7:429 BW; concurrentiebeding: art. 7:443 BW; delcrederebeding: art. 7:429, lid 2 BW; documentatiemateriaal voor agent: art. 7:430 BW; dringende reden voor ontslag van ~: art. 7:430 BW; gewichtige reden voor ontslag van ~: art. 7:439 BW; gouden handdruk: art. 7:440, lid 3 BW; indirecte orders: art. 7:lid 1 sub b; inschrijving in Nederland gevestigde ~ van buitenlandse onderneming: art. 4 Handelsregisterwet; inzage boeken door ~: art. 7:433 BW; klantenkring: art. 7:431, lid 1 sub c; nabestellingen: art. 7:431, lid 2 BW; opzegging: art. 8:437 BW; provisie van ~: art. 7:431 e.v. BW; rayonvergoeding: art. 7:434, lid 1 sub c, 442 BW; schadeloosstelling of volledige schadevergoeding ~: art. 7:441 BW; te verwachten terugloop van orders: art. 7:430, lid 3 BW; verplichtingen principaal: art. 7:430 BW.


Handelsbelemmeringen
Handelsbelemmeringen, tarieven van invoerrechten, verboden op in-, uit-, en doorvoer.


Handelsgebruiken
Handelsgebruiken (art. 6:248 BW, art. 1054, lid 4 Brv), maken in beginsel deel uit van handelsovereenkomsten; in een bepaalde bedrijfstak kan voor bijzondere overeenkomsten een standaardregeling opgesteld worden (art. 6:214 BW); zie voor ~ in de internationale handelskoop: Weens koopverdrag art. 9, lid 2.


Handelsnaam
Handelsnaam (Handelsnaamwet 1921 S. 842, gewijzigde tekst in S. 1991, 607), naam of de firma waaronder een onderneming (in de zin van de Handelsregisterwet) wordt gedreven; het recht op een ~ is een absoluut recht; zie Parijse conventie betreffende de industriële eigendom, art. 8; bedrieglijk gebruik van de ~: Str art. 337.


Handelspapier
Handelspapier 1 verhandelbaar papier aan order of aan toonder, effect; 2 documenten die recht geven op een bepaalde hoeveelheid goederen of geld en voor verhandeling vatbaar zijn, zoals ceel, cognossement, wissel, promesse en cheque.


Handelsrecht
Handelsrecht, geheel van rechtsregels betreffende de zaken van handel en verkeer, oorspronkelijk geregeld in het Wetboek van Koophandel en enkele bijbehorende wetten; een bijzonder gedeelte van het burgerlijk recht, thans grotendeels in het BW geïncorporeerd; leeft in het BW in enigszins verkapte vorm voort als (beroeps- en) bedrijfsrecht.


Handelsregister
Handelsregister (Handelsregisterwet 1996, S. 181), register ter inschrijving van alle in het Rijk in Europa gevestigde ondernemingen, gehouden bij de Kamers van   Koophandel en Fabrieken; het ~ kan door iedereen tegen een bij AMvB te bepalen vergoeding worden ingezien (art. 14);  in het ~ moeten worden ingeschreven alle NV's, BV's, coöperaties, onderlinge waarborgmaatschappijen, stichtingen, verenigingen met volledige rechtsbevoegdheid en Europese Economische samenwerkingsverbanden die volgens hun statuten hun zetel in Nederland hebben (art. 4); zie voor: derdenbeschermimg bij onjuiste opgave: art. 18; filialen (nevenvestigingen) in Nederland: art. 3 en 12; financiële bepalingen: art. 19  22; termijn voor opgave: art. 9.


Handelsreiziger
Handelsreiziger (WvK art. 75 e.v.), tussenpersoon die, in dienst van een patroon, bemiddeling verleent bij het tot stand komen van bepaalde overeenkomsten tussen personen die hij daartoe pleegt te bezoeken en zijn patroon, of zodanige overeenkomsten op naam en voor rekening van de patroon afsluit; de term ~ is in het NBW vervangen door Handelsvertegenwoordiger.


Handelsvertegenwoordiger
Handelsvertegenwoordiger (art. 7:687  689, 694  696 BW), bemiddelaar voor een patroon tegen een loon (provisie), die overeenkomsten doorgaans in naam van zijn patroon mag afsluiten; de naam `~' is juridisch gezien een `Verschlimmbesserung' vergeleken met de voordien gebruikelijke term `handelsreiziger', omdat een ~ geen vertegenwoordigingsbevoegdheid behoeft te bezitten.


Handelszaak
Handelszaak, elke onderneming waarin enig bedrijf wordt uitgeoefend; na verkoop van een ~ dient alles overgedragen te worden, wat de ondernemer nodig heeft om het bedrijf van zijn voorganger voort te zetten.


Handgift
Handgift (BW art. 7A:1637e), handgeld, godspenning, som uitbetaald bij het aangaan van een overeenkomst, door een werkgever aan een werknemer, om de afsluiting vast te stellen.


Handhaving van de rechtsorde, daadwerkelijke -
Handhaving van de rechtsorde, daadwerkelijke  (art. 2 Politiewet 1993), de politie heeft  tot taak, in onderschiktheid aan het bevoegde gezag en in overeenstemming met de geldende rechtsregels, te zorgen voor de ~ en het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven.


Handlichting
Handlichting (art. 1:235  237 BW), het desverzocht door de kantonrechter aan een minderjarige die de leeftijd van zestien jaar heeft bereikt verlenen van de bevoegdheid bepaalde, in de beschikking nader omschreven rechtshandelingen te verrichten; zie voor de procedure art. 900 e.v. en 968c e.v. Brv.


Handpenning
Handpenning (BW art. 7A:1637e), ten bewijze van het sluiten van de arbeidsovereenkomst aan de werknemer geschonken bedrag, hetwelk in het algemeen niet kan worden teruggevorderd of ingehouden op het loon.


Handschoen, huwelijk met de -
Handschoen, huwelijk met de  (art. 1:66 BW), huwelijk voltrokken door een bij authentieke akte gevolmachtigde, mogelijk uit hoofde van gewichtige redenen.


Handschrift
Handschrift, signatuur, gebruikt voor: handtekening.


Handslag
Handslag, in oorsprong vormvereiste voor het sluiten van een overeenkomst, later een middel om de aangegane overeenkomst te bevestigen of te bewijzen; nog gebruikelijk in de paarden- en veehandel.


Handtekening
Handtekening, of firma, het meest gebruikelijke middel tot waarmerking van ambtelijke en particuliere geschriften.


Handvest der Verenigde Naties
Handvest der Verenigde Naties (Charter of the United Nations), volkenrechtelijke grondslag van deze organisatie vastgesteld ter conferentie van San Francisco op 26 juni 1945 en aanvankelijk ondertekend door 51 staten, die door het Handvest worden gekwalificeerd als `original Members'; begin 1996 waren 185 staten tot de organisatie der Verenigde Naties toegetreden.


Handwapenen, ongewenste -
Handwapenen, ongewenste  (Wet wapens en munitie 1986 S. 41), categorie I (art. 2), waarvoor voor het voorhanden hebben in beginsel slechts ontheffing kan worden verleend met het oog op onderwijs aan de politie (art. 13); hieronder vallen onder andere stiletto's, valmessen, boksbeugels,  ploertendoders, katapulten en op wapens lijkende voorwerpen.


Hard drugs
Hard drugs (art. 2 Opiumwet, Lijst I, S. 1976, 425), genotmiddelen met een gedrags- en bewijstzijnsbeïnvloedende werking, die een onaanvaardbaar risico voor de volksgezondheid vormen; meer dan honderd stoffen zijn tot ~ verklaard; indeling naar hun werking: 1 verdovend, meestal tevens 'roes' verwekkend: opiaten, zoals codeïne, heroïne (brown sugar), morfine  en opium, 2 stimulerend: wekaminen, zoals amfetamine (pep, speed) en ecstasy of XTC; 3 psychotogeen: (`roesmiddelen'),  beïnvloeden de waarneming, zoals cocaïne (coke, snow), lyserginezuur diethylamide (het in onbruik geraakte tripmiddel LSD), methadon (meet, vooral gebruikt als afkickmiddel), psilocybine (mushrooms), THC of Hasj-olie; Nederland heeft bij Wet van 19 november 1986, S. 720 het jongste verdrag inzake verdovende middelen goedgekeurd (Verdrag van New York inzake verdovende middelen van  30 maart 1961, Trbl. 81) en is krachtens dit verdrag verplicht doeltreffende maatregelen te nemen tegen de handel in, en het gebruik van ~; het Nederlandse beleid is erop gericht de markt voor ~ te scheiden van die voor cannabisproducten (soft drugs), teneinde te voorkomen dat `gebruikers' van soft drugs `ondergronds' gaan en zodoende in de criminaliteit verzeild raken;  Drugs.


Hardheidsclausule
Hardheidsclausule (art. 63 AWR), ontsnappingsclausule, die de mogelijkheid biedt om op grond van zeer bijzondere omstandigheden van het geval een dwingende wetsbepaling daarop niet toe te passen.


Havenraad, nationale -
Havenraad, nationale , bevordert: a de samenwerking tussen het rijk, de gemeenten en andere openbare lichamen, die bij zeehavenaangelegenheden betrokken zijn en het havenbedrijfsleven, bij de voorbereiding en uitvoering van een nationaal zeehavenbeleid; b de coördinatie van beslissingen over zeehavenaangelegenheden en tussen gemeenten en/of andere lichamen onderling m.b.t. zeehavenaangelegenheden.


Havenschap
Havenschap, openbaar lichaam (doelcorporatie), belast met de zorg voor de havenbelangen over een territoir dat meer gemeenten omvat zoals in het havenschap Vlissingen en Terneuzen (Wet Havenschap Vlissingen, S. 457, 1970, Wet Havenschap Terneuzen S. 252, 1971); een ~ heeft verordenende bevoegdheden.


Hazardspel
Hazardspel, kansspel; gelegenheid geven tot ~ is strafbaar krachtens de Wet op de kansspelen 1964 S. 483.


Hearing
Hearing, openbaar gehoor, openbare vergadering van de commissies van de Tweede Kamer of van Gedeputeerde Staten, waarin personen kunnen worden gehoord. Deze vergaderingen moeten in de pers worden aangekondigd (voor de Tweede Kamer in de Nederlandse Staatscourant).


Hechtenis
Hechtenis 1 (Str art. 18  22), hoofdstraf; vrijheidsstraf voor de duur van ten minste een dag en ten hoogste een jaar (of 1 jaar en 4 maanden), van lichtere aard dan gevangenisstraf en in de regel ondergaan in de huizen van bewaring ; 2 (Str art. 23 lid 4), vervangende ~ wegens niet- of niet volledige betaling of verhaal van geldboete of niet-uitlevering van verbeurd verklaarde goederen; zie art. 34; 3 preventieve ~ van een verdachte; schadevergoeding voor ten onrechte ondergane ~ art. 89 e.v. Sv.


Heemraadschap
Heemraadschap, waterschap, groot (waterkerings- en waterlozings-)waterschap in Zuid-Holland, Noord-Holland, Utrecht en Noord-Brabant (grondwetten 1814, 1815; provinciale reglementen),  Hoogheemraadschap.


Heerlijke rechten
Heerlijke rechten, bevoegdheden betreffende overheidsgezag (eigenlijke ~) of monopolistische bevoegdheden (oneigenlijke ~), voorheen uitgeoefend door bijzondere personen en voor een deel nog in de 19e en 20e eeuw uitgeoefend.


Heerlijkheid
Heerlijkheid 1 geheel van publieke rechten, uitgeoefend door opvolgers van vroegere heren over een bepaald gebied, eveneens ~ geheten; 2 recht tot het voeren van een heerlijkheidsbenaming als toevoegsel aan de geslachtsnaam, het recht is onderworpen aan de algemene regels betreffende naamsvoering en naamsverandering.


Heersend erf
Heersend erf (art. 5:70 BW),  Erfdienstbaarheid


Heffing
Heffing (GW art. 104), het door de overheid met toepassing van algemene normen, door haar eenzijdig opgesteld, opeisen van een geldsom of goederen; onderscheiden naar: 1° de wijze van heffen (herhaalde ~, eenmalige ~); 2°  het wezen der ~ (belasting, retributie, bijdrage); 3° de besteding van de opbrengst van de ~ (algemene ~, bestemmingsheffing).


Heffingen
Heffingen (art. 23, 38  47, 113 EG-verdrag), om een verschil in prijspeil van landbouwprodukten tussen de Europese Gemeenschap en de wereldmarkt te overbruggen, worden bedragen geheven of uitbetaald; de ~ worden regelmatig aan de situatie op de wereldmarkt aangepast.


Heffingsloon
Heffingsloon (art. 27, lid 2 Wet LB), loon voor de loonheffing; bedrag waarop de gecombineerde tabellen loonbelasting/premie volksverzekering moeten worden toegepast: het brutoloon wordt daartoe verminderd met de ingehouden pensioen- en VUT-premies en de premies voor de werknemersverzekeringen (uitgezonderd de Ziekenfondspremie), maar vermeerderd met de Overhevelingstoeslag (vervalt per 111998) en, bij ziekenfondsverzekerden, met de door de werkgever betaalde ziekenfondspremie, c.q. zijn bijdragen in de ziektekostenverzekering;  Loonheffing,  Loonstrook.

Model berekening:	vakantietoeslag

Tabelkleur: 	Wit

Tariefgroep:	1

Datum:	31-05-1996

Brutoloon	4.000,00

Premie WW   2,8%      	-112,00

Premie WAO 7,95%     	-144,43

Werkgeversaandeel premie Zfw	 214,00

Loon berekening OVT: 3.957,57;

Overhevelingstoeslag 10%	+395,50

Heffingsloon              4.353,07

Loonheffing 50%	-1.702,75

Werknemersaandeel premie Zfw	   -66,00

Nettoloon 	2.370,32


Heffingsrente
Heffingsrente (AWR art. 30a  30d), rente die geheven wordt van, dan wel vergoed wordt aan de belastingbetaler over hetgeen hij aan belasting moet betalen dan wel terugontvangt; het rentepercentage varieert per kwartaal en wordt afgeleid van het promessedisconto van  De Nederlandsche Bank halverwege het voorafgaande kwartaal; de periode waarover ~ wordt berekend begint pas te lopen, nadat een drempeltijdvak  van (meestal) vijftien maanden na afloop van het tijdvak waarover de belasting wordt geheven is verstreken;  Invorderingsrente.


Heg
Heg (BW art. 5:42), beplanting, mag niet binnen 50 cm. van de grenslijn worden geplaatst, tenzij de ~ niet hoger is dan de scheidsmuur, dan wel de ~ een mandelige ~ is, die ter afscheiding van erven dient (art. 5:62 BW).


Heling
Heling (Str art. 416, 417, 417bis), begunstiging; 1° opzetheling, met als bijzondere vorm gewoonteheling, 2° schuldheling; het verwerven, voorhanden hebben of overdragen van enig door misdrijf verkregen goed, terwijl men wist, respectievelijk redelijkerwijs moest vermoeden dat het een door misdrijf verkregen goed betrof; bij AMvB (S. 1992, 36) zijn registerplichtige handelaren aangewezen (Gruthokkers);  Schuldheling; ~ gepleegd door militairen  verkregen door militaire diefstal of plundering is een afzonderlijk militair misdrijf (Wb. van Militair Str art. 157).


Herbelening
Herbelening (art. 3:242 BW), of herprolongatie van een pand; een pandhouder is slechts tot ~ of herprolongatie bevoegd, indien de bevoegdheid daartoe hem ondubbelzinnig is verleend.


Herbouwclausule
Herbouwclausule brandverzekering (WvK art. 288, 289), beding dat de verzekerde verplicht tot herbouw van het afgebrande object.


Hereditatis petitio
Hereditatis petitio (BW art. 4:881), rechtsvordering toekomend aan de erfgenamen en in te stellen tegen een ieder die goederen uit de nalatenschap zonder recht onder zich heeft; voor het instellen van de ~ behoeft de erflater geen eigenaar van de opgevorderde goederen te zijn geweest.


Herenakkoord
Herenakkoord, Nederlandse benaming voor gentlemen's agreement.


Herhaling
Herhaling (Str art. 421  423), recidive van strafbare feiten, speciaal van misdrijven; kan een strafverzwaringsgrond opleveren.


Herkapitalisatie
Herkapitalisatie (art. 58 Wet IB), uitdeling van dividend door een vennootschap aan haar aandeelhouders in de vorm van aandelen, bedoeld om het nominale geplaatste kapitaal aan te passen aan het gekregen vermogen bij expanderende vennootschappen; valt, indien aan een aantal eisen is voldaan, onder een bijzonder tarief van 20%; voor extra heffing bij ongedaanmaking van een ~ zie art. 23 Wet Vpb.


Herprolongatie
Herprolongatie (art. 3:242 BW), een pandhouder is slechts tot ~ of herbelening bevoegd, indien de bevoegdheid daartoe hem ondubbelzinnig is verleend.


Herrekening
Herrekening (Brv art. 780), nieuw behandeling van een gerechtelijke rekening en verantwoording op grond van vergissingen of fouten.


Herroepen
Herroepen 1 aanbod (BW art. 6:219), slechts mogelijk van een aanbod dat niet een termijn voor aanvaarding inhoudt of anderszins onherroepelijk is; de mogelijkheid tot ~ staat dan open zolang het aanbod niet is aanvaard en de mededeling van aanvaarding nog niet is verzonden; bij een vrijblijvend aanbod is ~ nog mogelijk na aanvaarding, mits onverwijld na de aanvaarding gedaan; internationale handelskoop: Weens koopverdrag art. 16; ~ moet onderscheiden worden van intrekken van een aanbod (art. 3:37, lid 5 BW), intrekking is mogelijk door ervoor te zorgen dat die  de geadresseerde vóór of tegelijk met het aanbod bereikt; 2 adoptie (BW art. 1:231 e.v.), ongedaanmaken van de adoptie door uitspraak van de rechtbank op grond van het kennelijk belang van het kind; 3 testament (BW art. 4:1039  1041), eenzijdige wilsverklaring, waardoor een uiterste wil geheel of gedeeltelijk ingetrokken wordt; mogelijk door een later testament of andere authentieke akte; 4 cheque (art. 209 WvK), ~ door de trekker van de aan de betrokkene gegeven betalingsopdracht; 5 wissel, opdracht van trekker van wissel na uitgifte daarvan aan de betrokkene, de wissel niet te betalen.


Herstel en ontwikkeling
Herstel en ontwikkeling, Internationale Bank voor  (Bretton Woods 1944), International Bank for Reconstruction and Development, moet het internationale kapitaalverkeer vergemakkelijken en de internationale leningmarkt stabiliseren.


Herstel
Herstel 1 van gebrek aan verkochte zaak (art. 7:21 BW), vorderingsrecht van de koper, voorzover de verkoper daaraan redelijkerwijs kan voldoen; zie voor internationale handelskoop: Weens koopverdrag art. 37; 2 ~ in de vorige toestand (art. 6:103 BW), schadevergoeding in natura: een rechter kan op vordering van een benadeelde partij de wederpartij veroordelen tot ~ in de vorige toestand in plaats van tot de gebruikelijke vervangende schadevergoeding.


Herstelwetgeving
Herstelwetgeving, noodrecht, door de Nederlandse regering geschapen voor de overgangstoestand na de bevrijding in 1944  1945, tot het herstel van het normaal functioneren van de wetgeving door Koningin en Staten-Generaal.


Hertrouwen
Hertrouwen (art. 1:34 BW), opnieuw in het huwelijk treden; ~ is voor een vrouw wier huwelijk door de dood is ontbonden (weduwe), behoudens enkele uitzonderingsgevallen, pas mogelijk 306 dagen na het overlijden van haar man (zie art. 1:34 BW).


Herverkaveling
Herverkaveling, uitgebreide vorm van ruilverkaveling, waarin ook gebouwde eigendommen kunnen worden begrepen;  S. H 400 van 1947, Herverkavelingswet Walcheren.


Herverpanding
Herverpanding (art. 3:242 BW), het opnieuw in pand geven door de pandhouder van de in pand ontvangen effecten; alleen toegestaan als de pandhouder deze bevoegdheid ondubbelzinnig is verleend.


Herverzekering
Herverzekering (art. 271 WvK), vorm van risicospreiding voor verzekeraar: overeenkomst tussen verzekeraars waarbij een hunner een gedeelte dekt van het risico dat de ander op zich heeft genomen.


Herwaarderingsreserve
Herwaarderingsreserve (art. 2:390 BW), wettelijke, niet voor uitdeling vatbare reserve, overbrugt het verschil tussen alle activa gebaseerd op actuele waarde en de theoretische boekwaarde daarvan op basis van de historische waarde; de reserve is slechts van belang indien activa actueel zijn opgewaardeerd.


Herwissel
Herwissel (WvK art. 151), wordt in geval van non-acceptatie of van non-betaling van een wisselbrief door de houder daarvan getrokken op een van de wisselschuldenaren ter uitoefening van zijn regresrecht.


Herziening
Herziening 1 strafzaken (Sv. art. 457  481), revisie, buitengewoon rechtsmiddel; ~ van arresten of vonnissen in strafzaken, mogelijk indien onderscheidene uitspraken onderling onverenigbare bewezenverklaringen inhouden, of indien zich een novum voordoet; 2 civiel proces (Brv art. 359 e.v.), gewoon rechtsmiddel aanwendbaar tegen arresten van de HR in eerste instantie gewezen.


Heterdaad
Heterdaad (Sv art. 128, eerste lid), ontdekking van een strafbaar feit op het moment dat het begaan wordt of terstond daarna; betrapping op ~ geeft o.a. aan een ieder de bevoegdheid tot aanhouding (art. 53 Sv) en aan de opsoringsambtenaar tot huiszoeking (art. 96 Sv).


Himalaya-clausule
Himalaya-clausule (art. 6:257 BW), beding in vervoerscontract, waarbij de vervoerder de rechtstreekse aansprakelijkheid van zijn ondergeschikten jegens benadeelden uitsluit, genoemd naar een casus uit de Engelse rechtspraak, waarbij mogelijk werd geacht dat een benadeelde ingeval de vervoerder zichzelf heeft vrijgetekend, nog wel diens ondergeschikte kan aanspreken.


Hinder
Hinder 1 privaatrecht (art. 5:37 e.v. BW): belemmeringen door een eigenaar van een erf aan een ander in het genot van zijn erf toegebracht door bijvoorbeeld het verspreiden van rumoer, trillingen, stank, rook of gassen, door het onthouden van licht of lucht of door het ontnemen van steun; 2 bestuursrecht:  Hinderwetvergunning.


Hinderwetvergunning
Hinderwetvergunning, thans milieuvergunning, (Wet Milieubeheer art. 8.1. tot 8.46, voorheen geregeld in de Hinderwet 1952 S. 274), is vereist voor oprichting, verandering of in werking hebben van een inrichting, die gevaar, schade of hinder kunnen veroorzaken, tenzij die inrichting niet-vergunningsplichtig is (art. 8:40); wordt doorgaans door B&W verleend, maar zowel ministers als Gedeputeerde Staten kunnen bij AMvB daartoe worden aangewezen (art. 8.2); een ~ vrijwaart de vergunninghouder niet tegen een civielrechtelijke actie uit onrechtmatige daad wegens toegebrachte hinder.


Historische kostprijs
Historische kostprijs (art. 2:384, lid 1 BW), waarderingsgrondslag naar de aanschaf, dan wel de voortbrengingskosten met de daaraan toe te schrijven lasten.


Hoedanigheid van oorlogvoerende
Hoedanigheid van oorlogvoerende, brengt mee dat  men  volgens  het Landoorlogreglement bij gevangenneming als  krijgsgevangene behandeld moet worden.


Hoeve
Hoeve (Pachtwet van 1958 S. 37 art. 1, 36, 65, e.a.), complex, bestaande uit een of meer gebouwen of gedeelten daarvan en het daarbij behorende land, dienende tot uitoefening van de landbouw (in tegenstelling tot los land).


Hof
Hof, Gerechtshof; 1 ~ van discipline (Advocatenwet 1952 S. 365, art. 51 e.v.), college van hoger beroep voor de raden van discipline; 2 ~ van Justitie, opperste rechtscollege in de Nederlandse Antillen en Aruba; de president en de leden van dit college worden voor het leven benoemd door de Koning, na overleg met de gouverneur van het betrokken rijksdeel; het OM bij elk der hoven wordt waargenomen door een procureur-generaal, die eveneens wordt benoemd door de Koning na overleg met de gouverneur; 3 ~ van Justitie van de Europese Gemeenschappen, gevestigd te Luxemburg, belast met het uitleggen toepassen van de Europese verdragen; telt vijftien rechters die bij eenstemmigheid door de regeringen van de deelnemende staten worden aangewezen uit ieder der vijftien Lid-Staten één; uitspraken van het ~ zijn bindend en hebben executoriale kracht op het gebied van elk der Verdragstaten, uitsluitend de wijze van uitvoering kan door de Lid-Staten nader worden geregeld; 4 ~ van Verbreking (~ van Cassatie), in België (gevestigd te Brussel), hoogste gerechtelijke instantie, rechtsprekend in cassatie; het OM wordt waargenomen door een procureur-generaal, bijgestaan door advocaten-generaal; het ~ telt twee kamers, één voor burgerlijke zaken, en het tweede o.a. voor strafzaken en fiscale zaken; onderzoekt de wettigheid van in laatste aanleg gewezen beslissingen; als het de uitspraak verbreekt, verwijst het ~ de zaak naar een andere rechtsmacht om opnieuw ten gronde te oordelen; forum privilegiatum voor ministers; 5 Permanent ~ van Arbitrage,  Permanent Hof van Arbitrage.


Hofhouding
Hofhouding, functionarissen of hofdignitarissen verbonden aan het Hof, bestaande uit: 1 het Civiele Huis onder leiding van de Grootmeester, de Grootmeesteres is de hoogste vrouwelijke hofdignitaris; leden: dames du palais, hofdames, grootofficieren, opperkamerheer en kamerheren, eerste stalmeester, thesaurier (schatmeester), hofmaarschalk, opperceremoniemeester en de intendant (beheerder van de paleizen); sommige functies worden niet (volledig) bezoldigd (zoals die van de grootofficieren-honorair en de kamerheren in buitengewone dienst); 2 het Militaire Huis, met aan het hoofd de Chef van het Militaire Huis. Verder zijn er adjudanten-generaal en adjudanten (ook vaak in buitengewone dienst); 3 het secretariaat, met particuliere secretarissen en secretaressen.


Hoge autoriteit
Hoge autoriteit (EGKS), was het hoogste orgaan van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal; bij de fusie tussen de drie Europese gemeenschappen vervangen door de Commissie voor de Europese gemeenschappen.


Hoge Colleges van Staat
Hoge Colleges van Staat, grondwettelijk erkende colleges, zoals ministerraad, Raad van State, de Algemene Rekenkamer en de Kamers der Staten-Generaal.


Hoge Commissaris
Hoge Commissaris, hooggeplaatste vertegenwoordiger van een staat bij een andere staat waarmee bijzondere betrekkingen bestaan.


Hoge Raad
Hoge Raad 1 der Nederlanden (art. 83 e.v. Wet RO), opperste gerechtshof van het Rijk; toporgaan van de gewone rechterlijke organisatie, gevestigd te 's-Gravenhage, Lange Voorhout, Kazernestraat 52, bestaande uit een president, vice-presidenten en raadsheren, al dan niet in buitengewone dienst, die in Kamers van elk vijf leden verdeeld zijn; enkelvoudige Kamers zijn mogelijk en een beslissing kan genomen worden in de beperkte samenstelling van drie raadsheren; het OM wordt waargenomen door een procureur-generaal en enige advocaten-generaal; de ~ neemt bij beroep in cassatie kennis van beslissingen in burgerlijke, straf-, militaire, fiscale en bestuurszaken, waartegen geen ander gewoon rechtsmiddel meer openstaat; voorts van sommige jurisdictiegeschillen, van burgerlijke beroepszaken uit de Nederlandse Antillen (S. 1909 no. 59, 1914 no. 505; Cassatieregeling voor de Nederlandse Antillen 1961 S. 212); en in eerste aanleg van enkele zeer bijzondere burgerlijke (prijs- en buitrecht) en strafzaken (vnl. ambtsdelicten); de ~ heeft een algemeen toezicht op de rechtspleging en adviseert de regering deswege (GW art. 118, Wet RO S. 20 van 1827); 2 ~ van Adel (art. 6 Wet op de adeldom, S. 1994, 360), Hoog College van Staat ingesteld in 1814; adviseert de regering in zaken van adeldom e.d., verleent wapens aan openbare lichamen, verstrekt voorlichting op genealogisch en heraldisch gebied.


Hoger beroep
Hoger beroep,  Beroep, hoger.


Hogerhuis
Hogerhuis (House of Lords), benaming van de eerste kamer van de volksvertegenwoordiging in landen waar een tweekamerstelsel bestaat, ontleend aan het Engelse House of Lords, de eerste kamer in Engeland, bestaande uit anglicaanse bisschoppen en peers (edelen).


Holland-routing
Holland-routing (art.13f Wet Vpb), constructie bij een internationaal concern, waarbij een likwidatieverlies op een buitenlandse onderneming ten laste van de Nederlandse vennootschapsbelasting wordt gebracht.


Holografisch testament
Holografisch testament (art. 4:979 BW), of `olografisch', uiterste wil, door de erflater geheel met de hand geschreven of, indien mechanisch op schrift gebracht, per bladzijde door de erflater ondertekend (art. 4.3.5.4, lid 2# BW) en aan een notaris in bewaring gegeven.


Homologatie
Homologatie, faillissement (Fw art. 150  159), ~ van een akkoord bij vonnis der rechtbank, behoudens beroep of cassatie, waardoor een faillissement eindigt; ook bij surséance van betaling (Fw art. 270  274).


Homoseksuele ontucht
Homoseksuele ontucht (Str art. 246, 247, 249), strafbaar indien gepleegd met het minderjarige kind van de dader of met zijn pupil of met een minderjarige, toevertrouwd aan zijn zorg, opleiding of waakzaamheid, of met zijn minderjarige ondergeschikte.


Hond
Hond,  Dier


Hondenbelasting
Hondenbelasting (Gemeentewet, art. 226), gemeentelijke belasting ter zake van het houden van honden.


Honorair
Honorair, gezegd van een functionaris die in werkelijke dienst is, geen plichten of op geld waardeerbaar recht als zodanig heeft (althans geen inkomsten uit de publieke kas geniet), maar slechts de titel en de rang voert. ~ consul: in nevenfunctie, onbezoldigd (maar inkomsten genietend uit de consulaatsrechten).


Hoofdbedrijfschap
Hoofdbedrijfschap (Wet op de bedrijfsorganisatie 1950 art. 66 e.v.), orgaan binnen de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie: samenvatting van een groep bedrijfschappen.


Hoofdelijk
Hoofdelijk (art. 6:6, lid 2 BW), verbonden, solidair, schuldenaar zijn ~ verbonden tot een bepaalde prestatie (bijvoorbeeld omdat zij ondeelbaar is) en wel zodanig, dat wanneer één der schuldenaren heeft gepresteerd, ook de andere schuldenaren jegens de schuldeiser bevrijd zijn (daarna is doorgaans regres mogelijk op de overige schuldenaren); zie voor ~ verbonden zijn van: bestuurders NV art. 2:69, lid 2 BW, BV art. 2:180, lid 2 BW, vennoten van een Vof: art. 18 WvK.


Hoofdelijke stemming
Hoofdelijke stemming (art. 70 RvO II), stemming waarbij iedere stemgerechtigde mondeling zich vóór dan wel tegen het voorstel uitspreekt.


Hoofdelijkheid
Hoofdelijkheid (art. 6:6 e.v. BW), te zamen met anderen gehouden zijn tot dezelfde prestatie (Hoofdelijk), bijvoorbeeld krachtens de wet (aansprakelijkheid van de vennoten van een vennootschap onder firma voor de firmaschulden, art. 18 WvK), krachtens overeenkomst of ook uit de ondeelbaarheid van de prestatie. Tegenover ~ staat aan de actieve kant `gemeenschap van vorderingsrecht' (art. 6:16 BW); zie voor: borgtocht en ~: art. 7:850, lid 3 BW; faillissement bij ~: zie Fw art. 136; ~ bij onrechtmatig optreden in groepsverband: art. 6:166 BW;.


Hoofdingeland
Hoofdingeland, gangbare benaming voor een vertegenwoordiger der stemgerechtigde grondeigenaren of ingelanden in een groot waterschap, bestuurder van een waterschap.


Hoofdschuldenaar
Hoofdschuldenaar (art. 7:850 BW), borgtocht, de schuldenaar die de schuld uiteindelijk moet voldoen; de beschadigde borg heeft voor hetgeen hij heeft betaald, regres op de ~.


Hoofdsom
Hoofdsom, kapitaal, in de betekenis van: geleende of anderszins verschuldigde geldsom, ter onderscheiding van de daarop berekende interessen; ook: het belastingbedrag bij primaire toepassing der belastingvoorschriften verschuldigd, vóór de eventuele vermeerdering met opcenten.


Hoofdstad
Hoofdstad (art. 32 GW), van Nederland: Amterdam, alwaar de inhuldiging van de Koning moet plaatsvinden.


Hoofdstembureau
Hoofdstembureau (Kieswet art. E. 5 e.v.), bureau belast met het in ontvangst nemen en onderzoeken van de ingediende lijsten; het vaststellen van de verkiezingsuitslag in de kieskring; toezending van deze gegevens aan het Centraal Stembureau.


Hoofdstraffen
Hoofdstraffen (Str art. 9 lid 1, onder a), straffen uitsluitend of in de eerste plaats opgelegd, in tegenstelling tot bijkomende straffen; 1 voor commune delicten zijn ~: gevangenisstraf, hechtenis, het verrichten van werkzaamheden en geldboete; 2 voor minderjarigen (art. 77h Str):  jeugddetentie en geldboete; voor beide zijn alternatieve sancties mogelijk: a het verrichten van onbetaalde arbeid ten algemenen nutte (dienstverlening), b het verrichten van arbeid tot herstel van de door het strafbare feit aangerichte schade en c het volgen van een leerproject; 3 voor economische delicten, zie WED, art. 6.


Hoofdverbintenis
Hoofdverbintenis (art. 6:142 BW), principale, primaire verbintenis, in tegenstelling tot de bijkomende, accessoire afhankelijke verbintenis; het (voort)bestaan van een bijkomende verbintenis is van dat der ~ afhankelijk.


Hoogheemraadschap
Hoogheemraadschap, waterschap, groot (waterkerings- en waterlozings-) waterschap in Zuid-Holland, Noord-Holland en Utrecht; meer bepaald waterschap waarvan het bestuur gezag over lagere waterschapsbesturen uitoefent.


Hoogopschietende bomen
Hoogopschietende bomen (art. 5:42 BW), mogen niet dichter dan twee meter bij de grenslijn tussen particuliere erven geplant worden tenzij plaatselijke verordeningen een kleinere afstand toelaten.


Hoogstpersoonlijk recht
Hoogstpersoonlijk recht, recht dat, zoals alimentatie en het recht van gebruik en bewoning (dat laatste is een absoluut ~), niet voor uitoefening door een ander vatbaar is, niet erfelijk noch overdraagbaar is en daardoor niet onderhevig is aan beslag en niet als bate in een faillissement valt.


Hoogverraad
Hoogverraad (Str art. 92  107a), misdrijven tegen de veiligheid van de staat, in het bijzonder die tegen de inwendige veiligheid; b.v. aanslagen tegen het staatshoofd en tegen de regeringsvorm;  Landverraad.


Hoon
Hoon (art. 261 e.v. Str),  Belediging


Hoorzitting
Hoorzitting (art. 3:25 Awb), mondelinge gedachtenwisseling over een ontwerpbesluit; er wordt een verslag gemaakt van de naar voren gekomen bedenkingen, terwijl tevens zo mogelijk naam en adres van de `bezwaarde' daarbij worden vermeld; Hearing.


Horen
Horen, verplichting tot ~; procedurevoorschrift: 1 bestuursrecht: a bij beschikking (art. 4:8 en 9 Awb): voordat een beschikking genomen wordt moet het orgaan in beginsel ~: de aanvrager ervan, de geadresseerde in geval de beschikking niet op zijn verzoek zal worden genomen en de derde met een rechtstreeks betrokken belang; b bij bezwaar en beroep (art. 7:2 e.v. Awb) moeten alle belanghebbenden, dus niet alleen de indiener van het bezwaarschrift worden gehoord; het ~ kan geschieden door een speciale adviescommissie (art. 7:13, lid 3 Awb); 2 strafrecht: a getuigen (art. 263 en 280 lid 3 Sv), een verdachte kan getuigen laten oproepen teneinde hen door de rechter te laten ~, tenzij de rechtbank van oordeel is dat door een achterwege blijven van het verhoor van die getuige de verdachte redelijkerwijs niet in zijn verdediging kàn worden geschaad; b verdachte (art. 298 Sv), in beginsel wordt de verdachte als laatste gehoord, waarbij de rechters geen blijk mogen geven van enige overtuiging van zijn schuld of onschuld (art. 302 Sv).


Horen zeggen, getuigenis van -
Horen zeggen, getuigenis van  1 civiele procedure (art. 189 Brv), een getuigenis in civiele zaken kan slechts dienen tot staving van door de getuige uit eigen waarneming bekende feiten; 2 strafproces (art. 342, lid 1 Sv), als verklaring van een getuige geldt slechts een ter zitting afgelegde mededeling  van zelf waargenomen feiten en omstandigheden; een ~ (testimonium de auditu) voldoet daaraan niet; dit verbod werd door de Hoge Raad omzeild  in het De auditu-arrest.


Horizontale eigendom
Horizontale eigendom (art. 106 e.v. BW),  Appartementsrecht.


Horizontale werking van grondrechten
Horizontale werking van grondrechten, werking van grondrechten tussen de burgers onderling; hoewel grondrechten per definitie slechts een verplichting op de staat leggen tegenover de burgers (verticale werking), wordt ook wel aangenomen dat zij ook rechtstreeks zouden kunnen werken, in het rechtsverkeer tussen burgers onderling (~); theoretisch zuiverder is het, in die gevallen aan te nemen dat de grondrechten in de Grondwet geijkte waarden zijn die ook, voorzover nodig en mogelijk, in het rechtsverkeer tussen de burgers onderling moeten worden gerespecteerd (reflexwerking).


Horizonwetgeving
Horizonwetgeving, wetten die een beperkte geldigheidsduur hebben; veelal bedoeld als overgangsmaatregel naar een definitieve wet of als experiment.


Hotelhouder
Hotelhouder 1 strafrecht (art. 438 Str), herbergier, degene die beroepshalve nachtlogies verschaft; een ~ is verplicht een doorlopend register (gastenboek) bij te houden; 2 privaatrecht (art. 7:609 BW); een ~ is als bewaarnemer aansprakelijk voor de bagage van zijn gasten, maar niet voor gedragingen van personen die de gast zelf in het hotel heeft meegebracht of uitgenodigd; een ~ heeft een retentierecht op de bagage van de gast, voor al hetgeen hij van de gast te vorderen heeft ter zake van logies, kost, consumpties en als ~ verrichte diensten (art. 7:609, lid 3 BW).


Houden
Houden (art. 3:107 BW), het feitelijk in zijn macht hebben van een goed, hetzij voor zichzelf (dan: bezit) hetzij voor een ander (dan: houderschap).


Houder
Houder (art. 3:107, lid 4 BW), detentor, degene die houdt voor een ander, in tegenstelling tot de bezitter, die voor zichzelf houdt;  ook gebezigd voor degene die uit eigen hoofde een recht heeft en dan rechthebbende is, zoals aandeelhouder, ~ van een wisselbrief; in het burenrecht (art. 5:37 e.v. BW) wordt onder eigenaar meestal (uitzondering o.a. art. 5:46, 47 BW) tevens de ~ van het erf begrepen; zie voor: criteria voor onderscheid houden/bezitten: art. 3:108 BW; eens ~ altijd ~: art. 3:111 BW; recht van ~op vruchten: art. 3:124 BW; schadevergoeding aan ~: art. 3:124 BW; vergoeding van kosten aan ~: art. 3: 124 BW; verkrijging als ~ voor een ander: art. 3:110 BW; vermoeden dat degene die houdt, voor zichzelf houdt, dus bezitter is: art. 3:109 BW; vruchttrekking door ~: art. 5:17 BW;  ~ van een motorrijtuig of aanhangwagen: art. 1, sub n WvW 1994.


Houderschap
Houderschap (art. 3:107, lid 4 BW), het houden voor een ander, het in zijn macht hebben van een goed hetzij direct (onmiddellijk ~), hetzij via een ander die namens de houder de feitelijke macht uitoefent (middellijk ~); zie voor: criteria voor onderscheid houden/bezitten: art. 3:108 BW;interversie van ~: art. 3:111 BW; opvolging in ~ onder algemene titel: art. 3:116 BW.


Houderschapsbelasting
Houderschapsbelasting,  Motorrijtuigenbelasting


Huis
Huis 1 naaste familie van een vorst: Koninklijk ~ (GW art. 39); leden ervan zijn de (afgetreden) Koning, zijn echtgenoot en  degenen die krachtens de Grondwet de Koning kunnen opvolgen, evenwel beperkt tot en met de verwanten van de Koning in de derde graad; 2 de huishouding van de Koning, met inbegrip van dignitarissen, het personeel  (GW art. 41).


Huis van bewaring
Huis van bewaring (art. 9 Beginselenwet Gevangeniswezen S. 596, 1951), gesticht, bestemd: a tot opneming van hen, die de straffen van (voorlopige) hechtenis of militaire detentie moeten ondergaan; b tot opneming van alle anderen, die krachtens rechterlijke uitspraak of beschikking of door het openbaar gezag rechtens van hun vrijheid zijn beroofd, wanneer geen andere plaats voor hen is bestemd; c tot verblijf van doortrekkende gevangenen en andere, onder verzekerde bewaring vervoerd wordende gevangenen.


Huisgenoot
Huisgenoot (Brv art. 2), iemand die op het ogenblik der deurwaardersverrichting deelgenoot van dezelfde huishouding is en die geen blijk geeft van niet veilig belast te kunnen worden met de overbrenging van het gelaten afschrift; zie voor: ~ als medehuurder: art. 7A: 1623g e.v. BW; ~ als medeverzekerde voor Ziekenfondswet: art. 4 Ziekenfondswet.


Huishoudelijke hulp
Huishoudelijke hulp 1 fiscaal (art. 5 Wet LB), degene die in dienst van een natuurlijk persoon doorgaans op minder dan drie dagen per week werkzaamheden verricht; hij valt niet onder de loonbelasting (wèl onder de inkomstenbelasting); zie art. 28, Uitvoeringsregeling loonbelasting 1990 noch onder de werknemersverzekeringen (WAO, WW, ZW, telkens art. 6, sub c); 2 privaatrechtelijk (art. 1:85, lid 1 BW), een ~ verricht de werkzaamheden onder leiding van degene door wie hij werd aangesteld; beide echtgenoten zijn evenwel hoofdelijk aansprakelijk voor zijn loon; voor een fout van een ~, waardoor aan derden schade werd toegebracht, is de werkgever slechts aansprakelijk indien de ~ handelde ter vervulling van de hem opgedragen taak (art. 6:170, lid 2 BW); een ~ behoeft in beginsel slechts bij te dragen aan de schadevergoeding indien de schade het gevolg was van zijn opzet of bewuste roekeloosheid.


Huishoudgeld
Huishoudgeld (art 1:85 lid 2  4 BW), een echtgenoot is verplicht om aan de andere echtgenoot waarmee hij of zij samenwoont ~ te verschaffen.


Huishoudhulp
Huishoudhulp  Huishoudelijke hulp.


Huishouding
Huishouding 1 privaatrecht: a gewone gang der ~ (art. 1:85 lid 1 BW), gelet op de leefwijze en financiële positie der echtelieden normale uitgaven voor de huishouding, waarvoor zij beiden hoofdelijk aansprakelijk zijn; b kosten van de ~ (art. 1:85 e.v. BW), ingedeeld in kosten van de huishouding in ruime zin, zoals de aanschafprijs van een afwasmachine, TV en een auto als gezinsvervoermiddel en kosten van de gewone gang van de huishouding (zie a); 2 fiscaal, duurzame gezamenlijke ~, a overdracht basisaftrek (art. 56 lid 2 Wet IB), een ongehuwde werknemer voert een gezamenlijke ~ met een ander, indien hij gedurende het gehele voorafgaande kalenderjaar en aansluitend in het lopende kalenderjaar meer dan zes maanden met dezelfde persoon een ~ heeft gevoerd, en zij samen gedurende die tijd in de bevolkingsadministratie op één adres stonden ingeschreven; bovendien moeten de samenwonenden een gemeenschappelijke woonruimte bewonen, gezamenlijk hun maaltijden nuttigen, terwijl er geen commerciële (kostganger) of verzorgingsrelatie (inwonende verpleger) tussen hen bestaat; b alleenstaande ouderaftrek (art. 22, lid 5 Wet LB), een ongehuwde werknemer voert een duurzame gezamenlijke ~ met een eigen kind, stiefkind of pleegkind, dat in belangrijke mate door hem wordt onderhouden, indien hij hetzij de afgelopen zes maanden daarmee een ~ heeft gevoerd, dan wel in de komende zes maanden zal voeren; 3 staatsrechtelijk, de eigen taak van de lagere publiekrechtelijke lichamen, in tegenstelling met hetgeen hun verder als zelfbestuur of medebewind wordt opgedragen.


Huismacht
Huismacht (sleutelmacht), bevoegdheid tot het beheer der huwelijksgemeenschap, speciaal wat betreft de echtelijke woning.


Huisraad
Huisraad (art. 3:5 BW), of meubelen: beperkter dan inboedel.


Huisrecht
Huisrecht (GW art. 12, EVRM art. 8, BUPO art. 17, Algemene wet op het binnentreden), onschendbaarheid van de woning; verbod gericht tegen overheidspersonen een woning tegen de wil van de bewoner te betreden, tenzij dit geschiedt onder strikte voorwaarden: het binnentreden moet geschieden door, of in tegenwoordigheid, of met een schriftelijke machtiging van een hogere functionaris (art. 3 AWOB: p.g., officier van justitie, hulpofficier van justitie,  burgemeester); onrechtmatig binnentreden levert een strafbaar feit op (art. 370 Str) en het op grond daarvan verkregen bewijsmateriaal mag niet meewerken tot het bewijs (exclusionary rule, HR 12 december 1978, NJ 1979, 142); zie ook: art. 127, lid 2 Gemeentewet, art. 83 AWR.


Huisvader, goed -
Huisvader, goed  (art. 4:1031, 1072; 7A:1781 BW), zorgplicht voor een zaak zoals een ~ dat pleegt te doen; juister is termen te bezigen die toegespitst zijn op de rechtsverhouding: goed bewaarder (art. 7:602 BW), goed huurder (art. 7A:1596).


Huisvestingswet
Huisvestingswet (S. 1992, 548), geeft de gemeenten vèrgaande bevoegdheden op het terrein van verdeling van woonruimte, woonvergunningen, splitsingsvergunningen (in appartementsrechten) en woonruimtevordering.


Huisvredebreuk
Huisvredebreuk (art. 138 Str), het wederrechtelijk binnendringen of verblijven in andermans woning, besloten lokaal of erf;  Lokaalvredebreuk; door ambtenaar: zie art. 370 Str en Huisrecht.


Huiszoeking
Huiszoeking (Sv art. 97 lid 1 sub 1°, 111  113, 125), het doorzoeken van de plaats van het strafbare feit, de woning of de verblijfplaats van de verdachte of van herbergen en (andere) openbare plaatsen, ter ontdekking van in beslag te nemen voorwerpen; de rechter-commissaris is bevoegd ~ te doen met verlof der rechtbank; bij dringende noodzakelijkheid kan hij ook zonder dat verlof ambtshalve of op vordering van de OvJ ~ doen op elke plaats waar het misdrijf is begaan of sporen heeft achtergelaten, in woning of verblijfplaats van verdachte en in herbergen, koffiehuizen en openbare plaatsen;  Algemene wet op het binnentreden.


Hulp (en berging)
Hulp (en berging) (art. 8:557 e.v. BW), hulp aan in gevaar verkerende schepen, de zich aan boord daarvan bevindende goederen en de opvarenden (Brussels verdrag, S. 1913 no. 75).


Hulp in de huishouding
Hulp in de huishouding fiscaal (art. 5 Wet LB),  Huishoudelijke hulp 1.


Hulpbehoevenden, verlating van -
Hulpbehoevenden, verlating van  1 (Str art. 255, 256, 257), niet-nakomen van een wettelijke zorgplicht, waarbij de zwaarte van de straf afhangt van de nadelige gevolgen voor de hulpbehoevende; 2 (art. 450 Str), algemeen, het aan een ander, die in levensgevaar verkeert, geen hulp verlenen hoewel men die had kunnen geven zonder gevaar voor zichzelf of anderen; slechts strafbaar indien de hulpbehoevende overlijdt; zie bijzondere regeling bij verkeersongevallen, WvW 1994, art. 7 lid 2.


Hulploon
Hulploon 1 scheepvaart (art. 8:557 e.v. BW), verschuldigd voor hulp, met gunstig gevolg verleend aan in gevaar verkerende schepen, de zich aan boord daarvan bevindende zaken, de vracht en de opvarenden, voor het redden van het leven van schipbreukelingen; onderscheiden van bergloon, verschuldigd voor werkzaamheden die, nadat een ramp heeft plaatsgevonden, er toe hebben geleid dat (een deel van) het schip en de lading zijn gered en voor het bergen van driftige en van aangespoelde zaken; 2 privaatrecht (art. 6:200 lid 2 BW): vergoeding voor verrichtingen door een zaakwaarnemer die in de uitoefening van zijn beroep of bedrijf (zoals een wegsleepdienst) zonder opdracht van de belanghebbende diens belangen heeft behartigd.


Hulpmateriaal
Hulpmateriaal (art. 6:77 BW), zaken, door de schuldenaar gebruikt ter uitvoering van een verbintenis; is ~ daartoe ongeschikt dan wordt zulks in beginsel aan de schuldenaar toegerekend.


Hulpofficier van justitie
Hulpofficier van justitie (Sv art. 154  156, 158), ambtenaar, naast de OvJ toegerust met opsporingsbevoegdheid, zoals (bijzondere) politieambtenaren, officieren en onderofficieren der marechaussee) en door de minister van justitie aangewezen buitengewone opsporingsambtenaren; een aangehouden verdachte kan ook voorgeleid worden voor een ~(art. 54, lid 2 Sv).


Hulppersonen
Hulppersonen (art. 6:76, 170, 171 BW), ter uitvoering van werkzaamheden ingeschakelde personen voor wier tekortkomingen en onrechtmatige daden de opdrachtgever verantwoordelijk gesteld wordt.


Hulpverlening
Hulpverlening, a door de politie aan hen die deze behoeven (art. 2 Politiewet 1993; zie art. 24, 25 Ambtsinstructie voor de politie, de Koninklijke marechaussee en de buitengewoon opsporingsambtenaar d.d. 8 april 1994, S. 275; b aan de vijand (Str art. 102 en Wb. van Militair Str art. 77), ernstig civiel, resp. militair misdrijf; c aan schepen (art. 8:550  572 en 8:1010 BW), geeft, indien met gunstig gevolg verricht, recht op een billijk hulploon.


Hulpzaak
Hulpzaak (art. 3:254 BW), een roerende zaak, volgens verkeersopvattingen blijvend dienstbaar gemaakt aan een onroerende zaak en daardoor bestanddeel geworden van die onroerende zaak, doordat: a de onroerende en roerende zaak specifiek op elkaar zijn afgestemd (`pasklaar'); b de onroerende zaak zonder die ~ ongeschikt zou zijn voor de daaraan gegeven bestemming (`onaf'); bij het vestigen van een pandrecht daarop voor dezelfde vordering waarvoor ook een hypotheek wordt gevestigd op die onroerende zaak, kan worden bedongen dat de executie van het pandrecht zal plaats vinden volgens de regels geldende voor hypotheek;  Bestanddeel; zie voor gebezigd hulpmateriaal (art. 6:77 BW).


Huur en verhuur
Huur en verhuur (art. 7A:1584 e.v. BW), overeenkomst tot tijdelijk gebruik tegen betaling van een zaak, hetzij onroerend, hetzij roerend met uitzondering van hoeven en gronden voor landbouwdoeleinden (dan pacht, geregeld in de Pachtwet); vormen van ~: (art. 1624-)bedrijfsruimte (art. 7A:1624 e.v. BW), ~ van andere bedrijfsruimte (art. 6 e.v. Huurwet), onderhuur van kamers (art. 7A: 1595, 1622, 1623k BW), vermogensrechten (art. 7A:1585 BW), woonruimte (art. 7A:1623a e.v. BW, Huurprijzenwet Woonruimte); ~ van schepen: oneigenlijk voor: vervrachting; zie voor: einde van huurverhouding: BW art. 7A:1606, bij art. 1624-bedrijfsruimte: BW art. 7A: 1627 e.v., 1631 e.v., bij woonruimte: BW art. 7A:1623b e.v; ~ in faillissement: art. 39 Fw; ~ van leegstand: art. 15 e.v. Leegstandwet; vervreemding breekt geen ~: BW art. 7A: 1612 BW (zie ook de uitzonderingen in BW art. 7A: 1624, lid 3 en 7A:1623a, lid 5).


Huurbeding
Huurbeding (art. 3:264 BW), beding in hypotheekakte, waarbij de hypotheekgever beperkt wordt in zijn vrijheid het onderzette goed te verhuren, doordat voor verhuur, tot stand gekomen nadat hypotheek werd gegeven, toestemming van de hypotheekhouder nodig is; bij gebreke daarvan kan de hypotheekhouder voor de executoriale verkoop het onderzette goed laten ontruimen of de koper machtigen zulks te doen. Bij verhuur van woon- of bedrijfsruimte werkt een ~ slechts voor zover het niet in strijd is met enig wettelijk voorschrift omtrent dergelijke huur (lid 4).


Huurbescherming
Huurbescherming, wettelijke regeling die onvrijwillige ontruiming door de huurder van een onroerende zaak bij het einde van de huurovereenkomst moet voorkomen; de ~ is geregeld: 1° voor woonruimte in de artikelen 7A:1623a  1623o BW; zie ook Kamerverhuur (art. 7A:1623a, lid 1 BW); 2° voor middenstandsbedrijfspanden (zoals winkels, restaurant- of café-bedrijven), in de artikelen 7A:1624  1636b BW; 3° voor gebouwde onroerende zaken die een zelfstandige bedrijfsruimte vormen, maar niet onder 1 of 2 vallen, in de Huurwet art. 18 e.v. (S. 1993, 361); 4° voor overige zaken: art. 7A:1612, lid 1 BW; vorderingen m.b.t. ~ art. 27 Huurwet.


Huurcommissie
Huurcommissie (art. 2 Wet op de huurcommissies S. 1979, 16, Huurprijzenwet woonruimte, art. 13 e.a.), adviseert de kantonrechter in geschillen omtrent de huurprijzen van woningen en kan zich uitspreken over aan haar voorgelegde geschillen tussen de verhuurder en huurder over de huurprijs of de servicekosten van een woning, kamer of etage en over de redelijkheid van een huurverhoging of -verlaging; haar uitspraken zijn bindend, tenzij binnen een daarvoor vastgestelde termijn bij de kantonrechter om vaststelling van de huurprijs of de servicekosten wordt gevraagd; zie ook de Wet Huurprijzenwet woonruimte (S. 1991, 606) en het Besluit huurprijzen woonruimte (S. 1979, 216), met een waarderingsstelsel voor woonruimte.


Huurder
Huurder (art. 7A:1584 e.v. BW), onderscheiden in ~ van (art. 1624)bedrijfsruimte (art. 7A:1624 e.v. BW), andere bedrijfsruimte (art. 6 e.v. Huurwet), onderhuurder van kamers (art. 7A:1595, 1622, 1623a en 1623k BW), ~ vermogensrechten (art. 7A:1585 BW), ~ van woonruimte (art. 7A:1623a e.v. BW; zie voor: aansprakelijkheid ~ voor schade aan gehuurde: BW art. 7A:1600, veroorzaakt door gasten van ~: BW art. 7A:1602; overlijden ~: BW art. 7A: 1611, bij bedrijfsruimte: BW art. 7A: 1632 BW, bij woonruimte: art. 7A: 1623i; geringe reparaties ten laste van ~: BW art. 7A:1619; verplichtingen ~: BW art. 7A:1569; wegneemrecht ~: BW art. 7A:1603.


Huurkoop
Huurkoop 1 ~ van niet-registergoed (art. 7A: 1576h  1576x BW), koop en verkoop op afbetaling, waarbij partijen overeenkomen, dat de verkochte zaak niet door enkele overdracht in eigendom aan de koper overgaat, maar doorgaans door betaling van de laatste huurkooptermijn; 2 ~ te boek staande binnenschepen (art. 8:800 e.v. BW), dient notarieel te worden verleden en is slechts van kracht na verkregen schriftelijke toestemming van degene van wie een beperkt recht of een beslag uit het scheepsregister blijkt; 3 ~ van onroerende zaken (Tijdelijke wet van 27 februari 1974 S. 85, wordt t.z.t. opgenomen in afd. 7.1.12 BW), het kopen en verkopen van een onroerende zaak of van een daarop gevestigd beperkt recht (zoals erfpacht, appartementsrecht), waarbij termijnbetaling wordt overeengekomen en de koper reeds het genot wordt verschaft voordat alle termijnen zijn voldaan terwijl de overdracht wordt opgeschort totdat twee of meer termijnen zijn voldaan (zie art. 3:92, lid 1 BW).


Huurprijs
Huurprijs (art. 2 e.v. Huurwet), door de huurder verschuldigde huurpenningen; zie voor: ~ als boedelschuld: art. 42 Fw;~ van art. 1624-bedrijfsruimte: art. 7A:1626, lid 3, 1627, lid 3 en 1630, lid 4 en 1632a e.v. BW; ~ van zelfstandige woonruimte: Huurprijzenwet woonruimte art. 8 e.v. en art. 7A:1623a lid 4 BW; ~ van niet-zelfstandige woonruimte: art. 7 Huurprijzenwet woonruimte; Besluit Huurprijzen Woonruimte S. 1994, 541.


Huursubsidie, individuele -
Huursubsidie, individuele  (Wet Individuele huursubsidie S. 1992, 413), tegemoetkoming in de huurkosten van hen die gelet op hun inkomen niet in staat zijn om de huursom (geheel) te voldoen; de hoogte van de ~ wordt bepaald door het inkomen van de huurder (en van diens eventuele huisgenoten) en van de normhuur, dat wil zeggen van een huur die passend is voor degene die voor ~ in aanmerking wenst te komen.


Huur van bedrijfsruimte
Huur van bedrijfsruimte (art. 7A:1624  1636b BW), huur van: a een (gedeelte van een) onroerende zaak b die krachtens de huurovereenkomst c bestemd is voor uitoefening van een kleinhandelsbedrijf, van een restaurant- of cafébedrijf, van een afhaal- en besteldienst of van een ambachtsbedrijf, d voorzover daarin een voor het publiek toegankelijk lokaal voor rechtstreekse levering van goederen of voor dienstverlening aanwezig is; wordt krachtens een huurovereenkomst een ruimte als hotelbedrijf verhuurd dan valt die verhuur eveneens onder de `art. 1624bedrijfsruimte'. De opzegging van een overeenkomst tot ~ is aan strikte regels gebonden (art. 7A:1627 en 1631 BW). Tot de bedrijfsruimte wordt ook gerekend een onzelfstandige woning die erbij behoort alsook onroerend goed dat bestemd is te worden gebruikt voor de uitoefening van een kampeerbedrijf; zie voor: compensatie onderhoudskosten: art. 7A:1634 BW; dringend nodig hebben voor eigen gebruik door verhuurder of zijn naaste verwanten: art. 7A:1628, lid 1 sub a, 1631a, lid 2 sub 2° BW; duur ~: art. 7A:1625, 1630 lid 1 BW; geen gedrag als goed huurder: art. 7A:1628, lid 1 sub a BW, 1631a, lid 2 sub 1° BW; goodwill: art. 7A: 1635a BW; kortlopende ~: art. 7A: 1630, lid 1 BW; nietige opzegging: art. 7A:1631, lid 2, 1631d BW; overdracht bedrijf en huur: art. 7A:1635 e.v. BW; overlijden huurder: art. 7A:1632 BW; schadevergoeding na opzegging: art. 7A:1628a, 1634a, lid 4 BW; tegemoet

koming in verhuis- en inrichtingskosten: art. 7A:1628, lid 2, 1631a, lid 3 BW; vaststelling huurprijs: art. 7A:1630, lid 4, 1632a BW; veranderingen door huurder aan verhuurde: art. 7A:1633 e.v. BW; verlenging ~: art. 7A:1626, 1630 lid 2 BW; wanprestatie door huurder: art. 7A:1636 j° 6:265 BW; de regeling voor 1624-Bedrijfsruimte wordt  wellicht uitgebreid tot alle bedrijfsruimten; de Huurwet komt dan te vervallen.


Huur van woonruimte
Huur van woonruimte (art. 7A:1623a  1623o BW), huur van een gebouwde onroerende zaak die als een zelfstandige woning is verhuurd of een als woning verhuurd gedeelte van zo'n zaak, alsook de onroerende aanhorigheden; een zelfstandige woning heeft een eigen toegang en kan door de bewoner worden bewoond zonder dat hij afhankelijk is van voorzieningen buiten de woning; een huurder ervan geniet bescherming tegen ontijdige opzegging van de huur; opzegging van de huur loopt via de kantonrechter; ook de onderhuurder geniet bescherming (art. 7A:1623k BW); zie voor: dringend nodig hebben voor eigen gebruik door verhuurder of zijn naaste verwanten: art. 7A: 1623e, lid 1 sub 3° BW; echtgenoot als medehuurder: art. 7A:1623g BW; gebreken aan de woning: art. 7A:1588 BW; geen gedrag als goed huurder: art. 7A:1623e, lid 1 sub 1° BW; medehuurders: art. 7A:1623h BW; medehuurder wordt huurder: art. 7A: 1623g, lid 3 BW; nietige opzegging: art. 7A:1623b, lid 4 BW; onderhoud(skosten) gehuurde: art. 7A:1619 e.v., art. 1623j BW; onderverhuur: art. 7A:1595, lid 2, 1623k BW; overlijden huurder: art. 7A:1611, 1623i BW; ruil van woonruimte: art. 6:1623l BW; schadevergoeding na opzegging: art. 7A:1623e, lid 7 BW; tegemoetkoming in verhuis- en inrichtingskosten: art. 7A:  1623e BW; vaststelling huurprijs: art. 7A:1623a, lid 4 BW en Huurprijzenwet woonruimte Stb 1991, 606; veranderingen door huurder aan verhuurde: art. 7A:1590 BW; verhuizing, wegneemrecht: art. 7A:1603 BW; verlenging huurovereenkomst: art. 7A:1623d, 1623f BW; wanprestatie door huurder: art. 7A: 1623n j° 6:265 BW; woningruil: art. 7A:1623l BW.


Huurwaardeforfait
Huurwaardeforfait (art. 42a Wet IB), vast bedrag dat iemand als eigenaar van een door hem bewoonde woning bij zijn belastingaangifte als inkomen dient aan te geven. Het bedrag is gebaseerd op 60% van de waarde van de woning, indien deze vrij opleverbaar zou zijn en is af te lezen uit een tabel; het tabelbedrag is het saldo van de brutohuurwaarde verminderd met een fictief bedrag voor kosten, lasten en afschrijvingen.


Huurwet
Huurwet (S. K. 452, 1950, gewijzigde tekst in S. 1995, 381), van toepassing op een gebouwde onroerend zaak met zijn onroerende aangehorigheden, die een zelfstandige bedrijfsruimte vormt en niet begrepen is onder de bedrijfsruimte als bedoeld in art. 7A:1624 BW (Huur van bedrijfsruimte), zoals kantoren, fabrieken, pakhuizen en werkplaatsen; wanneer de plannen van het kabinet doorgaan alle bedrijfsruimten onder de regeling van art. 1624- bedrijfsruimte te laten vallen kan de ~ daarmee vervallen.


Huwbaarheid
Huwbaarheid (art. 1:31 BW), de huwbare leeftijd is bij de wet voor mannen en vrouwen op 18 jaar gesteld; de Minister van Justitie kan om gewichtige redenen verlof geven om op jongere leeftijd te huwen; die ontheffing is niet nodig indien een vrouw van 16 jaar of ouder zwanger is of reeds een kind ter wereld heeft gebracht en daaromtrent een artsenverklaring kan overleggen.


Huwelijk
Huwelijk (art. 1:30  80 BW), duurzame levensgemeenschap tussen man en vrouw; het BW beschouwt het huwelijk alleen in zijn burgerlijke betrekking; zie voor: bewijs van het bestaan van een ~: art. 1:78  80 BW; ~ bij volmacht: art. 1:66 BW; dubbel ~: bigamie (art. 237 en 379 Str); nietigverklaring van ~: art. 1:69  77 BW; ontbinding van ~: a door echtscheiding: art. 1:150  166 BW, b door overlijden: art. 1:34 BW; c na scheiding van tafel en bed: 1:179  183 BW; d na vermissing art. 1:424 BW, voor de procedure zie art. 814  827p Brv; ontslagverbod wegens ~: art. 7A: 1639e, 1639h, 1639o BW; reparatiehuwelijk: art. 1:166 BW; stuiting van ~ art. 1:50 e.v. BW; ~ van de Koning: art. 28 GW; ~ van onder curatele gestelde: art. 1:37 e.v. BW; ~ van de met gezag belaste ouder: art. 1:48, 355 BW.


Huwelijksaangifte
Huwelijksaangifte (art. 1:43 BW), aangifte bij de ambtenaar van de burgerlijke stand van de woonplaats van een der partijen van het voorgenomen huwelijk; wonen de aanstaande echtgenoten, van wie ten minste een de Nederlandse nationaliteit bezit, buiten Nederland en willen zij in een Nederlandse gemeente een huwelijk met elkaar aangaan, dan geschiedt de ~ bij de ambtenaar van de burgerlijke stand te 's-Gravenhage; ~ geschiedt in persoon of bij zodanige geschriften waaruit van het voornemen der aanstaande echtgenoten met genoegzame zekerheid kan blijken; er moet een uittreksel uit het geboortenregister en een uittreksel uit het persoonsregister van beide partners worden overgelegd; de ambtenaar van de burgerlijke stand maakt van de aangifte een akte op; zie ook: registers van ~, art. 1:16 BW.


Huwelijksbeletsel
Huwelijksbeletsel (art. 1:50  57 BW), of impediment, het ontbreken van een of meer der wettelijke vereisten, hoedanigheden of omstandigheden voor een huwelijk; onderscheiden in volstrekt ~ (de algemene vereisten voor het sluiten van een huwelijk ontbreken, zoals geen stoornis van de geestvermogens, huwbare leeftijd, het ongehuwd zijn) en betrekkelijk ~ (vereisten voor het sluiten van een bepaald huwelijk, zoals afwezigheid van te nauwe bloedverwantschap, ontbreken van de vereiste toestemmingen).


Huwelijksbevoegdheid
Huwelijksbevoegdheid (art 1:49a BW), bevoegdheid tot het sluiten van een huwelijk volgens de voor de huwende geldende nationale wet.


Huwelijksbevoegdheid, verklaring van -
Huwelijksbevoegdheid, verklaring van  (art. 1:49a BW), verklaring dat iemand die in het buitenland wil trouwen, volgens de wet van zijn eigen land voldoet aan de voorwaarden voor het sluiten van dit huwelijk; wordt verstrekt door een ambtenaar van de burgerlijke stand van de woonplaats of de laatste woonplaats van de verzoeker, waarvoor een formulier in meer talen vastgesteld is (Overeenkomst van München, 5 september 1980 Trb. 1981, 71, 1982, 116; goedkeuringswet:  S. 1984, 183).


Huwelijkse voorwaarden
Huwelijkse voorwaarden (art. 1:114  148 BW), aan vormvoorschriften gebonden regeling, getroffen door (aanstaande) echtgenoten betreffende de vermogensrechtelijke consekwenties van hun huwelijk; zie voor: aanvang werking der ~: art. 1:117, lid 2, 1:120 lid 1 BW; giften bij ~: art. 146  148 BW; inschrijving in huwelijksgoederenregister: art. 1:116 e.v. BW; kosten der huishouding bij ~: art. 1:84 BW; na huwelijksvoltrekking gemaakte ~: art. 1:118 BW; werking tegenover derden: art. 1:113, 130 BW; wijziging ~: art. 1:118 BW;  Huwelijksvermogensrecht.


Huwelijksgemeenschap
Huwelijksgemeenschap (art. 1:93  113 BW), het ingevolge het huwelijk ontstane gemeenschappelijke vermogen der echtgenoten, waarin ieder hunner voor het geheel is gerechtigd. Zie voor: afstand der ~: art. 1:103 e.v. BW; bestuur van ~: art. 1:90, 97 BW; ~ en faillissement: art. 22, 61 lid 1 Fw; herstel van de ~: art. 1:113 BW; opheffing ~ bij vonnis: art. 1:109  113 BW; ontbinding van ~: art. 1:99  113 BW.


Huwelijksgoederenrecht
Huwelijksgoederenrecht (art. 1:81  148 BW), wettelijke bepalingen betreffende de vermogensrechtelijke gevolgen van een huwelijk; wordt vóór het sluiten van een huwelijk daaromtrent niets geregeld dan ontstaat door het huwelijk algehele gemeenschap van goederen (art. 1:93 BW), die alle tegenwoordige en toekomstige goederen van de echtelieden omvat, met uitzondering van die goederen, waarvan de erflater of schenker heeft bepaald dat zij buiten de gemeenschap vallen; ook schulden en lasten worden gemeen: de schulden van een echtgenoot zijn verhaalbaar op de goederen van de gemeenschap; door huwelijkse voorwaarden te maken kunnen (aanstaande) echtelieden gemeenschap van goederen en schulden geheel uitsluiten of beperken; in de wet geregelde stelsels van huwelijksvermogensregimes: 1 gemeenschap van winst en verlies d.w.z. van het verschil tussen batig en nadelig saldo bij ontbinding van het huwelijk (art. 1:128 j° art. 124  126 BW), hetgeen partijen ten huwelijk hebben aangebracht en hetgeen zij staande huwelijk door schenking of making verkrijgen blijft privé, vruchten en inkomsten uit elks goederen alsook het verkregene uit arbeid en revenuen uit onverteerde inkomsten worden gemeen; alle schulden, staande huwelijk gemaakt, die de echtgenoten te zamen betreffen worden gemeen (zoals kosten huishouding en opvoeding der kinderen); 2 gemeenschap van vruchten en inkomsten (art. 1:123  127 BW), er is slechts gemeenschap van winst; een eventueel batig saldo bij ontbinding wordt gelijkelijk over de partners verdeeld; bij een nadelig saldo komen de schulden ten laste van degene die ze heeft aangegaan; 3 wettelijk deelgenootschap (BW art. 1:129, 132  145), uitgangspunt is uitsluiting van elke gemeenschap evenwel met de bijzonderheid, dat bij ontbinding van het huwelijk tussen de echtgenoten of eventueel tussen de langstlevende en de erfgenamen van de andere (in contanten) wordt afgerekend, alsof er gemeenschap van winst en verlies was geweest; in de praktijk verkiest men het Amsterdamse verrekeningsstelsel (stelsel Van der Ploeg) boven dat van het wettelijk deelgenootschap.


Huwelijksgoederenregister
Huwelijksgoederenregister (besluit van 15 september 1956 S. 480 en van 26 november 1969 S. 525), openbaar register, bijgehouden op de griffie van de rechtbank met daarin o.a. huwelijkse voorwaarden; bepaalde rechterlijke uitspraken, inhoudende, b.v. dat een echtgenoot niet meer aansprakelijk zal zijn voor de door de ander in het vervolg aangegane gewone huishoudelijke verbintenissen; zie art. 1:86, 90, 104, 110, 112 e.v., 116, 173, 177 BW.


Huwelijksontbinding
Huwelijksontbinding (art. 1:149 BW), geschiedt door de dood, door echtscheiding, door rechterlijk vonnis na scheiding van tafel en bed of door vermissing van een der echtgenoten gedurende 5, 3 of 1 jaar en daaropvolgend huwelijk van de achtergebleven echtgenoot met toestemming van de rechter (artt 1:413  417, 424  425 BW); de procedure is geregeld in de art. 814  827 Brv.


Huwelijksverbod
Huwelijksverbod (art. 1:41 BW), geldt voor zowel wettelijke als biologische bloedverwanten in de opgaande en nederdalende linie en tussen broer en zus; om gewichtige redenen kan de Koning toestemming geven voor een huwelijk tussen broer en zus door adoptie.


Huwelijksvermogensrecht
Huwelijksvermogensrecht (art. 1:81  148 BW), huwelijksgoederenrecht, wettelijke bepalingen betreffende de vermogensrechtelijke gevolgen van een huwelijk; wordt voor het sluiten van een huwelijk daaromtrent niets geregeld dan ontstaat door het huwelijk algehele gemeenschap van goederen (art. 1:93 BW), die alle tegenwoordige en toekomstige goederen van de echtelieden omvat, met uitzondering van die goederen, waarvan de erflater of schenker heeft bepaald dat zij buiten de gemeenschap vallen; ook schulden en lasten worden gemeen: de schulden van een echtgenoot zijn verhaalbaar op de goederen van de gemeenschap; door huwelijkse voorwaarden te maken kunnen (aanstaande) echtelieden de gemeenschap van goederen en schulden geheel uitsluiten of beperken; in de wet geregelde stelsels van huwelijksvermogensregimes: 1 gemeenschap van winst en verlies d.w.z. van het verschil tussen batig en nadelig saldo bij ontbinding van het huwelijk (art. 1:128 j° art. 124  126 BW), hetgeen partijen ten huwelijk hebben aangebracht en hetgeen zij staande huwelijk verkrijgen door schenking of making blijft privé, vruchten en inkomsten uit elks goederen alsook het verkregene uit arbeid en revenuen uit onverteerde inkomsten worden gemeen; alle schulden, staande huwelijk gemaakt, die de echtgenoten te zamen betreffen worden gemeen (zoals kosten huishouding en opvoeding der kinderen); 2 gemeenschap van vruchten en inkomsten (art. 1:123  127 BW), er is slechts gemeenschap van winst; een eventueel batig saldo bij ontbinding wordt gelijkelijk over de partners verdeeld; bij een nadelig saldo komen de schulden ten laste van degene die ze heeft aangegaan; 3 wettelijk deelgenootschap (BW art. 1:129, 132  145), uitgangspunt is uitsluiting van elke gemeenschap evenwel met de bijzonderheid, dat bij ontbinding van het huwelijk tussen de echtgenoten of eventueel tussen de langstlevende en de erfgenamen van de andere (in contanten) wordt afgerekend, alsof er gemeenschap van winst en verlies was geweest; in de praktijk verkiest men het Amsterdamse verrekeningsstelsel (stelsel Van der Ploeg) boven dat van het wettelijk deelgenootschap.


Huwelijksvoltrekking
Huwelijksvoltrekking (art. 1:58  68 BW), het sluiten van een huwelijk door man en vrouw ten overstaan van een ambtenaar van de burgerlijke stand; zie voor: ~ buiten Nederland: art. 1:49a BW; ~ bij volmacht: art. 1:66 BW; formaliteiten voorafgaande aan ~: art. 1:43 e.v. BW; godsdienstige plechtigheid ter gelegenheid van een ~: art. 1:68 BW, art. 449 Str; ~ in bijzonder huis (in extremis): art. 1:64 BW; plaats: art. 1:63 e.v. BW; stuiting van ~: art. 1:50 e.v. BW; vereiste bescheiden voor ~: art. 58  60 BW; vrijstelling afkondiging en wachttijd: art. 1:62, lid 2 BW.


Huwen, recht om te -
Huwen, recht om te , mensenrecht, vastgelegd in EVRM art. 12, BUPO art. 23, lid 2.


Hydrografisch Bureau, Internationaal -
Hydrografisch Bureau, Internationaal  (1919), legt verbindingen tussen de hydrografische diensten van de verschillende staten, coördineert hun arbeid teneinde de scheepvaart veiliger te maken en schept eenheid in hydrografische documenten.


Hygiëne kampeerterreinen
Hygiëne kampeerterreinen (Wet op de Openluchtrecreatie, S. 1994, 300), bij AMvB zijn voorschriften gegeven omtrent de per kampeerder beschikbare oppervlakte, de slaapgelegenheid, de voorziening met drink- en waswater, de wasgelegenheid, het aantal en de inrichting van de toiletten, de afvoer van huishoudelijk afvalwater, de opslag van vaste afvalstoffen en het treffen van voorzieningen ten behoeve van de reinheid (art. 3), zie het Besluit hygiëne, gezondheid en veiligheid kampeerterreinen (S. 1995, 140).


Hygiëne en veiligheid zweminrichtingen
Hygiëne en veiligheid zweminrichtingen (Wet hygiëne en veiligheid zweminrichtingen, S. 1969, 315); de tekst van deze wet, zoals  gewijzigd, staat in S. 1994, 573..


Hypotheek
Hypotheek of onderzetting (art. 3:227  235 en 260  274 BW), beperkt zekerheidsrecht op registergoederen, teneinde een vordering bij voorrang op het onderzette goed te verhalen; de schuldeiser is hypotheeknemer, de schuldenaar hypotheekgever; ~ wordt verleend bij notariële akte, die moet worden ingeschreven in de daartoe bestemde openbare (hypotheek)registers; zie voor: beheersbeding: art. 3:267 BW; doorhaling van ~: art. 3:274 BW; gerechtelijke executie: art. 544 e.v. Brv; gerechtelijke rangregeling: art. 3:274 BW; huurbeding: art. 3:264 BW; ~ op appartementsrecht: art. 5:142, 146 BW; ~ op vruchtgebruik van registergoed: art. 3:212, lid 3 BW; ondeelbaarheid: art. 3:230 BW; parate executie: art. 3:268 BW; voor rente van hoofdschuld: art. 3:263 BW; voor toekomstige vordering: art. 3:231 BW; vestiging: art. 3:89 j° art. 3:98 en 3:260 BW; wegneemrecht hypotheekgever: art. 3:266 BW; zaaksvervanging: art. 3:229 BW; zuivering: art. 3:273 BW; zie voor ~ op zeeschepen: art. 8:202 e.v. BW, op binnenschepen art. 8:792 e.v. BW en op vliegtuigen: art. 8:1305  1314 BW.


Hypotheekbank
Hypotheekbank, grondkredietinstelling, bank die zich uitsluitend bezig houdt met het verstrekken van geldleningen op hypotheek op registergoederen en het uitgeven van pandbrieven (obligaties) anderzijds; zie Besluit ondertoezichtstelling hypotheekbanken (S. 1978, 673).


Hypotheekgever
Hypotheekgever (art. 3:260 e.v. BW), degene die als zekerheid een absoluut recht van hypotheek geeft op zijn registergoed; veelal gaat hij een schuld aan onder verband van hypotheek, maar ook derdenhypotheek is mogelijk (art. 3:233 BW).


Hypotheekhouder
Hypotheekhouder (art. 3:260 e.v. BW), of wel hypotheeknemer, meestal een bank of assuradeur, degene die aan anderen geld uitleent en daarvoor het (beperkte) zekerheidsrecht van hypotheek krijgt op een registergoed.


Hypotheeknemer
Hypotheeknemer (art. 3:260 e.v. BW), of hypotheekhouder, schuldeiser van een geldlening aangegaan onder verband van hypotheek, in tegenstelling tot de hypotheekgever;  Trustkantoor.


Hypotheekrente
Hypotheekrente 1 goederenrecht (art. 3:263 BW); een hypotheek strekt, tenzij anders werd bepaald, ook tot zekerheid voor de betaling van de  ~ over maximaal drie jaren; 2 fiscaaal (art. 47a, lid 4 Wet IB),  ~ op eigen woning is fiscaal aftrekbaar boven het huurwaardeforfait; de ~ telt niet mee voor de berekening van de rentevrijstelling.


IAEA
IAEA, International Atomic Energy Agency. Internationale organisatie voor atoomenergie


IATA
IATA, International Air Transport Association


IB
IB, inkomstenbelasting


IBRD
IBRD, International Bank for Reconstruction and Development (BIRD), Internationale Bank voor Herstel en Ontwikkeling (Wereldbank).


i.c.
i.c., in casu


ICAO
ICAO, International Civil Aviation Organization, Internationale Organisatie voor Burgerluchtvaart


ICAR
ICAR, International Consultative Agency for Radiocommunications, Internationaal raadgevend bureau voor radioverbindingen


ICC
ICC, 1 International Chamber of Commerce (ook CCI of IK (v.) K), Internationale Kamer van Koophandel; 2 Institute cargo clauses


ICEM
ICEM, Intergovernmental Committee for European Migration, Intergouvernementele Commissie voor Europese Migratie


ICJ
ICJ, 1 International Commission of Jurists; 2 International Court of Justice, Internationaal Gerechtshof


ICM
ICM, Intergovernmental Committee for Migration, Intergouvernementeel Comité voor Migratie


ICRC
ICRC, International Committee of the Red Cross (ook IRKC, ICRK, CICR of IRCC), Internationale Comité van het Rode Kruis, gevestigd te Genève.


IDA
IDA, International Development Association,  Internationale Ontwikkelings Associatie


IE
IE, De Industriële Eigendom, juridisch tijdschrift


IEA
IEA, International Energy Agency, Internationaal Energie Agentschap


IFAD
IFAD, International Fund for Agricultural Development, Internationaal landbouwfonds


IFC
IFC, International Financing Corporation, Internationale Financieringsmaatschappij


IK (v.) K
IK (v.) K, Internationale Kamer van Koophandel (ook CCI of ICC)


ILA
ILA, International Law Association


ILC
ILC, International Law Commission (of the UNO)


ILO
ILO, International Labour Organization, Internationale Arbeidsorganisatie


IMF
IMF, International Monetary Fund, Internationaal Monetair Fonds


IMO
IMO, 1 International Meteorological Organization, Internationale Meteorologische Organisatie. 2 Intergovernmental Maritime Organization, Intergouvernementele Maritieme Organisatie, opvolger van de IMCO


IMT
IMT, International Military Tribunal, Internationaal Militair Gerechtshof


Inc.
Inc., Incorporated (achter firmanaam in de US), Naamloze Vennootschap, NV


ink. bel.
ink. bel., inkomstenbelasting


INMARSAT
INMARSAT, Internationale Organisatie voor Maritieme Satellieten (Trb. 1978, 122, 1979, 129 en 1986, 50)


Intelsat
Intelsat, International Communication by Satellite Corporation


Interpol
Interpol, International Criminal Police Organization (CIPC, ICPO)


i.o.
i.o., in oprichting


IOAW
IOAW, Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers (S. 1995, 205)


IOAZ
IOAZ, Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (S. 1995, 206)


IPI
IPI, Internationaal Persinstituut (ook: IIP)


IPR
IPR, Internationaal privaatrecht


IPU
IPU, Inter-Parliamentary Union, Interparlementaire Unie


IRCC
IRCC, International Red Cross Committee (ook IRKC, ICRK, CICR of ICRC), Internationale Comité van het Rode Kruis


IRO
IRO, International Refugee Organization, Internationale Vluchtelingen Organisatie


ISO
ISO, 1 International Standardization Organization, Internationale Standaardiserings Organisatie; 2 Interdepartementale stuurgroep Ouderenbeleid


ITC
ITC, International Telecommunication Convention, Internationale Telecommunicatie Overeenkomst


ITO
ITO, 1 International Trade Organization, Internationale Handels Organisatie; 2 individueel technisch onderwijs


ITU
ITU, International Telecommunications Union, Internationale Telecommunicatie Unie, Trb. 1993, 138


IVB
IVB, Internationaal verzekeringsbewijs; Groene kaart


IVBP-verdrag
IVBP-verdrag, Internationaal verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten, New York 16 december 1966, Trb. 1978, 177, BUPO-verdrag


IVVV
IVVV, Internationaal Verbond van Vrije Vakverenigingen


IW
IW, Invorderingswet 1990. S. 221


Ideële schade
Ideële schade (art. 6:106 BW), onstoffelijke, niet in het vermogen geleden schade (zoals pijn, schrik of verdriet die iemand geleden heeft); komt slechts voor vergoeding in aanmerking bij opzettelijk toegebrachte schade, schade ontstaan door verwonding, door aantasting van eer en goede naam en door gederfd reisgenot (art. 7:504, lid 3, 510 e.v. BW);  Smartegeld.


Identificatie
Identificatie a (Wet op de identificatieplicht S. 1993, 660); vaststelling van de naam, woon- of verblijfplaats van iemand; als middelen ter legitimatie zijn: 1° een geldig reisdocument volgens de Paspoortwet; 2° een gemeentelijke identiteitskaart; 3° een rijbewijs, evenwel niet ten aanzien van de nationaliteit van de houder; voor vreemdelingen gelden als  legitimatiemiddel: 1° een vluchtelingenpaspoort; 2° een vreemdelingenpaspoort; 3° een  verblijfsvergunning of een machtiging tot voorlopig verblijf; b ~ van een ambtenaar van politie (art. 2 Ambtsinstructie voor de politie, de Koninklijke marechaussee en de buitengewoon opsporingsambtenaar d.d. 8 april 1994, S, 275); een politieman in burger moet zich voor zijn optreden met het hem verstrekte legitimatienbewijs ongevraagd legitimeren, tenzij bijzondere omstandigheden dit onmogelijk maken; bij optreden in uniform behoeft hij dat pas te doen op een daartoe strekkend verzoek; c ~ van een verdachte (art. 52 Sv), die daartoe kan worden staande gehouden, maar niet verplicht is zich te legitimeren; echter is op grond van de Wet Administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften (art. 3 lid 1), degene die staande wordt gehouden wèl verplicht te voldoen aan een vordering van de ambtenaar zich te legitimeren;  d ~ bij financiële dienstverlening, zie S. 1993, 704, gewijzigd,  S. 1994, 358;  Signalement.


Identiteit
Identiteit, gelijkheid, wezen; Sv art. 579 e.v.: rechtsgeding met betrekking tot de ~, tot herkenning van een persoon, teneinde vast te stellen of iemand de persoon is voor wie hij zich uitgeeft.


Illegaal
Illegaal, onwettig, met name van handelingen die onder het bezettingsbestuur (1940  1945) geschiedden in strijd met de door generaal H.G. Winkelman aanvaarde capitulatievoorwaarden.


Illegaliteit
Illegaliteit, onwettigheid, beweging die zich toelegt op handelingen, die illegaal zijn in de daar gegeven betekenis; de verzetsbeweging noemde zich in ons land de ~.


Illegitiem
Illegitiem, buitenwettelijk, onecht; speciaal gezegd van onechte, natuurlijke kinderen (art. 1:221 BW).


Immaterieel
Immaterieel onstoffelijk, geestelijk: 1 immateriële goederen, verzamelnaam voor menselijke capaciteiten zoals vindingrijkheid, know-how, die dikwijls een economische waarde vertegenwoordigen en als zodanig tot het vermogen behoren; sommige goederen worden speciaal beschermd, zoals door de Octrooiwet, Auteurswet, Benelux-merkenwet, Handelsnaamwet, Zaaizaad- en Plantgoedwet (bescherming van kwekersrecht); voor andere immateriële goederen bieden algemene regelingen, zoals Str art. 328bis, 273 en 337 en BW art. 6:162 enige bescherming; 2 immateriële schade (art. 6:106 BW), nadeel dat niet uit vermogensschade bestaat, maar onstoffelijk van aard is zoals verdriet, pijn, angst; vergoeding voor dergelijke schade: smartegeld dat slechts wordt toegekend in bijzondere gevallen, zoals aantasting van eer en goede naam, belediging, verwonding en indien inbreuk op iemands privacy wordt gepleegd, wanneer de schade opzettelijk werd toegebracht en bij gederfd reisgenot (art. 7:510 BW).


Immuniteit
Immuniteit, onaantastbaarheid, onschendbaarheid: 1 volkenrechtelijke ~ van staatshoofden en vertegenwoordigers van vreemde landen: zij zijn niet onderworpen aan de jurisdictie van het gastland; 2 parlementaire ~: onschendbaarheid van ministers en leden van vertegenwoordigende lichamen ter zake van hetgeen door hen in vergaderingen van die lichamen is gezegd (GW art. 71). Ook: het verbod, in vergaderingen van dergelijke lichamen arrestaties te verrichten.


Impact damage
Impact damage, schade veroorzaakt door botsing of aanrijding.


Impediment
Impediment, verhindering, beletsel, speciaal huwelijksbeletsel.


Imperatief
Imperatief, dwingend, ~ mandaat, bindende opdracht, om op een bepaalde wijze te stemmen in een vergadering.


Imperfecta, lex -
Imperfecta, lex  wet of verordening zonder sanctie het tegengestelde is sanctie zonder wet, zoals art. 433 Str.


Impossibilium nulla obligatio
Impossibilium nulla obligatio (Dig. 50,17, 185, Celsus), aan het onmogelijke is niemand gehouden.


Imprévision
Imprévision (art. 6:258 BW), onvoorziene omstandigheden, die de rechter de bevoegdheid geven op verzoek van een der partijen een tussen hen bestaande contractuele relatie te wijzigen, indien de omstandigheden van dien aard zijn dat de wederpartij naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid een ongewijzigde instandhouding van de overeenkomst niet zou mogen verlangen; omstandigheden zijn onvoorzien, wanneer zij door partijen bij het sluiten van de overeenkomst niet in hun calculaties werden opgenomen; zie voor ~ bij: beheersregeling voor gemeenschap: art. 3:168, lid 3 BW; erfdienstbaarheid: art. 5:78, lid 2, 80 BW; erfpacht: 5:97 BW; opstal: art. 5:105 j° art. 97 BW; bij vervoer: art. 8:28, 396, 912, 1116, 1193 BW.


Imputatie
Imputatie 1 van betaling (art. 6:43 BW), toerekening van een betaling aan een bepaalde verbintenis indien tussen schuldeiser en schuldenaar twee of meer verbintenissen bestaan; doorgaans mag de schuldenaar bepalen op welke schuld de betaling in mindering wordt gebracht; 2 strafrecht: aantijging, te last legging.


Inbalking
Inbalking of inankering, erfdienstbaarheid van ~, recht nieuwe balken of ankers in andermans muur te leggen, indien de oude vergaan mochten zijn, zonder hun aantal te mogen vermeerderen of de plaatsing ervan te mogen veranderen.


Inbeslagneming
Inbeslagneming (Sv art. 94 e.v. en 134): het onder zich nemen of gaan houden van voorwerpen, die als overtuigingsstukken kunnen dienen om de waarheid aan de dag te brengen, of waarvan verbeurdverklaring, vernietiging of onbruikbaarmaking kan worden bevolen; tegen een ~ kan een bezwaarschrift worden ingediend bij de rechtbank. Richtlijnen voor het beleid van het OM en de politie inzake inbeslagneming: zie Besluit inbeslaggenomen voorwerpen, S. 1995, 699.


Inbetalinggeving
Inbetalinggeving (BW art. 6:45), voldoen van een schuld door in plaats van de afgesproken prestatie een andere, nader overeengekomen, prestatie te stellen, zoals `inruil' van eigen auto bij aankoop van een nieuwe.


Inbewaringstelling
Inbewaringstelling 1 strafrecht (art. 63 e.v. Sv), het stellen door de rechter-commissaris op vordering van de OvJ van een verdachte in verzekerde bewaring; 2 civiel recht (art. 6:66  68 BW), bij schuldeisersverzuim terzake van een verbintenis tot betaling van een geldsom of tot aflevering van een roerende zaak, is de schuldenaar bevoegd het verschuldigde ten behoeve van de schuldeiser in bewaring te stellen.


Inbezitneming
Inbezitneming (art. 3:113 en 5:4 BW), of occupatie het in bezitnemen van aan niemand toebehorende roerende zaken, die geen registergoederen zijn. De occupant wordt in beginsel eigenaar van de door hem in bezit genomen zaken.


Inboedel
Inboedel (art. 3:5 BW), het geheel van tot huisraad en tot stoffering en meubilering van een woning dienende roerende zaken, met uitzondering van boekerijen en verzamelingen van voorwerpen van kunst, wetenschap of geschiedkundige aard, zie art. 1:88, lid 1 sub a BW.


Inbreng
Inbreng 1 erfrecht (BW art. 4: 1132  1145), verplicht (fictief) terugbrengen in de boedel van hetgeen een erfgenaam tijdens het leven van de erflater bij wijze van gift heeft ontvangen teneinde te bevorderen de door de wet gewilde gelijkheid tussen de erfgenamen, die alleen door een uitdrukkelijke verklaring van de erflater kan worden doorbroken; tot inbreng zijn verplicht: a nakomelingen (art. 4:1132 BW); b alle andere erfgenamen maar slechts voorzover de erflater zulks uitdrukkelijk heeft bevolen (art. 4:1133 BW); ingebracht moeten worden alle schenkingen (art. 4:1132 BW) en al hetgeen is gegeven: a om de erfgenaam een stand of beroep te verschaffen; b teneinde zijn schulden te voldoen; c als huwelijksgift is meegegeven (art. 4:1142 BW); niet aan inbreng onderworpen zijn: kosten van verzorging en opvoeding en studie en van noodzakelijk levensonderhoud (art. 4:1143 BW); rente over de in te brengen goederen is eerst verschuldigd vanaf de dag van het openvallen van de erfenis; 2 maatschap, vennootschap onder firma (BW art. 7A:1656, 1662 e.v.), het door deelnemers in de gemeenschap gebrachte vermogen; 3 BV en NV (BV: art.  2:191b, 204a e.v.; NV: art. 2:80b, 94a e.v. BW), met name voor de betaling van aandelen anders dan in geld.


Incasso
Incasso (art. 6:96, lid 2 sub c BW), buitengerechtelijke inning van een geldvordering; de kosten daarvan zijn, tenzij het tegendeel werd bedongen, voor rekening van de wanbetaler.


Incasso-cheque, -wissel
Incasso-cheque, -wissel (WvK art. 102a, 117, 183a), cheque of wissel houdende een blote opdracht tot inning; een ~ kan slechts bij wijze van lastgeving worden overgedragen; hetzelfde geldt voor het incasso-endossement.


Incassoprovisie
Incassoprovisie, de beloning aan de assurantie-tussenpersoon voor het innen van de gedurende de loop van de overeenkomst verschuldigde verzekeringspremies,  Provisie.


Incest
Incest (art. 1:41 BW), Bloedschande.


Incident
Incident (Brv art. 247 e.v.), tussengeschil, tussenkomend voorval in een procedure, dat de gewone loop daarvan ophoudt.


Incidenteel
Incidenteel, tussenkomend, op een incident betrekking hebbend: incidentele vordering, conclusie; ~ vonnis (doorgaans tevens interlocutoir); ~ appèl (art. 339, lid 2 Brv), het ter gelegenheid van het nemen der conclusie van antwoord in hoger beroep door geïntimeerde te berde brengen van grieven (die veelal een zelfstandig instellen van hoger beroep niet wettigden); meestal slechts voorwaardelijk ingesteld ingeval het principaal appèl mocht slagen; tegenstelling: principaal appèl; ~ cassatieberoep: 1° strafproces (art. 434, lid 2 Sv), het beroep in cassatie, dat de verdachte alsnog kan instellen, wanneer hij heeft vernomen, dat het OM beroep heeft ingesteld; 2° civiel proces (art. 410 Brv), beroep ingesteld door verweerder bij conclusie van antwoord; het moet, evenals het principale beroep, middelen tot cassatie bevatten; ~ vonnis (art. 337 en 401a Brv), tussenvonnis waarbij een beslissing in een incident wordt gegeven.


Incompatibiliteit
Incompatibiliteit, onverenigbaarheid van de ene functie met de andere, zoals: a  lid van de Staten-Generaal (GW art. 57) tevens: minister (combinatie voor ten hoogste drie maanden toegestaan), staatssecretaris (idem), lid van de Raad van State, de Hoge Raad, de Rekenkamer, Commissaris der Koningin, diverse ambtenaren en andere functionarissen; b lid van Provinciale Staten (Provinciewet art. 13): tevens minister, staatssecretaris, lid van de Raad van State, lid van de Algemene Rekenkamer, en provinciaal-ambtenaar; c lid van de gemeenteraad (Gemeentewet art. 13): tevens minister, staatssecretaris, lid van de Raad van State, lid van de Algemene Rekenkamer, Commissaris der Koningin, lid van Gedeputeerde Staten, griffier der Staten en gemeente-ambtenaar; d  lid Staten-Generaal en tevens lid van het Europees Parlement S. 1994, 295.


In confesso
In confesso 1 burgerlijk proces: tussen partijen vaststaand, geen verder bewijs of verdere bespreking behoevend; 2 strafproces: door de verdachte erkend, volledig bewezen.


Incoterms
Incoterms, International Commerce Terms, zoals Fob, Cif, waaraan door de Internationale Kamer van Koophandel in Parijs uniforme begrippen toegekend zijn; geven  regels voor de interpretatie van de voornaamste leveringscondities in verkoopcontracten met buitenlandse afnemers.


Indemniteitsbeginsel
Indemniteitsbeginsel (art. 253 WvK), schadevergoedingsbeginsel, dat schadeverzekering er ten hoogste toe mag leiden dat de verzekerde na het optreden van een verzekerd gevaar in dezelfde vermogenspositie komt als waarin hij was voor het optreden maar niet in een betere, zodat niet meer mag worden vergoed dan de werkelijk geleden schade, waaronder dan wordt verstaan vermogensschade.


Indemniteitswet
Indemniteitswet, wet waarbij de StatenGeneraal alsnog uitgaven goedkeuren, waartegen de Rekenkamer bezwaar heeft gemaakt (Comptabiliteitswet S. 1992, 351, art. 56).


Indeterminisme
Indeterminisme, opvatting volgens welke de mens in zijn handelen niet geheel beheerst wordt door zijn condities, maar een zekere mate van wilsvrijheid bezit. In het bijzonder van belang voor het strafrecht i.v.m. straftoemeting e.d.


Indexcijfers criminaliteit
Indexcijfers criminaliteit, verhoudingscijfers berustende op voorlopige tellingen der onherroepelijke veroordelingen wegens misdrijf, ingedeeld naar enkele groepen van delicten; voor de berekening worden de gemiddelden der absolute aantallen van een basisperiode op 100 gesteld en wordt met de bevolkingsaanwas rekening gehouden; ~ geven dus niet de werkelijke criminaliteit aan maar indiceren slechts de mate waarin delicten worden berecht;  Dark number.


Indexering
Indexering 1 alimentatie (Wet van 6 juli 1972, S. 390), basis voor het welvaartsvast maken van alimentaties: jaarlijks wordt nagegaan of de alimentaties nog in de pas lopen met het nationale loonpeil; wijkt op 30 september de loonindex ten minste één procent af van die op 30 september van het jaar daarvoor dan volgt per 1 januari daaropvolgend een aanpassing, met een door de MvJ bepaald percentage dat niet meer dan een half procent mag afwijken van het procentuele verschil tussen de beide genoemde loonindexcijfers; bij overeenkomst of bij rechterlijke uitspraak kunnen uitzonderingen worden gemaakt op de automatische ~ van alimentaties; zie Besluit nadere regeling voor de ~ van uitkeringen van levensonderhoud, S. 614, 1982; zie ook art. 1:402a BW; 2 fiscaal (art. 66b Wet IB): ~ belastingbedragen;  jaarlijks worden diverse belastingbedragen aangepast met een tabelcorrectiefactor aan het gestegen prijspeil; zie indexcijfer van de lonen: Uitvoeringsbesluit IB, art. 1b.


Indicatiecommissie
Indicatiecommissie (Wet op de bejaardenoorden S. 1990, 468 art. 6j e.v.), door B&W ingestelde commissie die aan een bejaarde, die opneming in een bejaardenoord vraagt, en aan de houder van een bejaardenoord advies uitbrengt over de voor de aanvrager noodzakelijke verzorging; zonder  advies van een ~ mag een bejaarde niet in een bejaardenoord worden opgenomen (art. 6h).


Indirect
Indirect middellijk, niet rechtstreeks; 1 ~ bewijs, bewijs door vermoedens; 2 indirecte schade (art. 6:107 BW), schade niet rechtstreeks door een onheil ontstaan, zoals kosten van derden anders dan krachtens verzekering gemaakt (bijvoorbeeld bezoekkosten gewonde); 3 indirecte vertegenwoordiging, de vertegenwoordiger handelt op eigen naam maar voor rekening en risico van zijn opdrachtgever (art. 7:414, lid 2 BW), middellijke vertegenwoordiging; 4 ~ verzekerde, lid van het gezin dat op grond van de Ziekenfondswet art. 4 medeverzekerd wordt met de direct verzekerde; 5 ~ discriminerend, onbedoeld uitwerkend in strijd met het gelijkheidsbeginsel: hoewel de maatregel genomen werd op redelijke grond, treft hij in zijn gevolgen hoofdzakelijk een bepaalde groep en werkt daardoor indirect ~.


Individualisering
Individualisering 1 privaatrecht (art. 6:65, 7:10, lid 2 BW): concentratie, afzondering van de massa, aanwijzen van voor de uitvoering van de verbintenis bestemde zaken; van belang voor de overgang van het risico van de geconcentreerde soortzaken; internationale handelskoop: Weens koopverdrag art. 65; 2 strafrecht (art. 261 Sv): aanduiding, bepaling der geïncrimineerde feiten in de telastlegging, de dagvaarding in strafzaken.


Individualiseringstheorie
Individualiseringstheorie (civiel procesrecht), een eiser kan volstaan met in zijn dagvaarding zodanige en zoveel feiten te stellen als nodig zijn om het voorwerp van het geschil voldoende te bepalen; tegenstelling: substantiëringstheorie.


Individueel klachtrecht
Individueel klachtrecht, recht van burgers van een Lid-Staat een klacht in te dienen bij een internationaal rechterlijke instantie; slechts mogelijk indien alle nationale hulpmiddelen tot rechtsherstel zijn uitgeput en de nationale staat het individueel klachtrecht heeft erkend.


Individueel merk
Individueel merk (Beneluxwet op de warenmerken art. 1, Trb. 1962, 58 en 1970, 205), teken ter onderscheiding van waren die uit een onderneming afkomstig zijn van andere waren.


In dubio pro reo
In dubio pro reo, twijfel (aan de schuld van de verdachte) komt de verdachte ten goede; ook wel: in dubio abstine; zie EVRM art. 6 lid 2, BUPO art. 14 lid 2.


Indult
Indult, volkenrecht: termijn gedurende welke het buit- en prijsrecht niet wordt uitgeoefend en de vijandelijke handelsschepen zich in veiligheid kunnen stellen.


Industriële eigendom, recht van -
Industriële eigendom, recht van , regels die de bescherming van de aan het bedrijfsleven dienstbaar gemaakte produkten van menselijk vernuft en de ordening van de concurrentiestrijd ten doel hebben; hiertoe behoren octrooirecht, modellen- en tekeningenrecht, kwekersrecht, merkenrecht en handelsnaamrecht;  Bureau voor de industriele eigendom. Bij verdrag van Stockholm van 14 juli 1967 is het Unieverdrag van Parijs van 20 maart 1883 tot bescherming van de industriële eigendom herzien; zie Trb. 144 van 1969, ook Trb. 1970, 187 (vertaling).


Indijking
Indijking, bedijking van nieuw land aan de zee- en rivieroevers; bescherming daarvan tegen hoog water; polder, waterschap hierdoor gevormd, onderscheiden van de droogmaking (Wet houdende bepalingen omtrent het ondernemen van droogmakingen en indijkingen van 1904 S. 147).


Inertia selling
Inertia selling (art. 7:7 BW), het ongevraagd toezenden van zaken, teneinde de geadresseerde tot kopen ervan te bewegen. De geadresseerde mag de toegezonden zaken om niet behouden, tenzij de afzender slaagt in het bewijs, dat de toezending de geadresseerde valt toe te rekenen.


Inflatiecorrectie
Inflatiecorrectie (art. 66b Wet IB), correctie (verlaging) van o.m. tarieven loon- en inkomstenbelasting i.v.m. gecombineerd effect progressie en inflatie.


Informandum, ad
Informandum, ad  (strafproces), tot voorlichting van de strafrechter toegevoegd; doorgaans betrekking hebbend op niet telastgelegde feiten, die dan niet behoeven te worden bewezen, maar wel kunnen meetellen bij de hoogte van de straf; een zaak die reeds ~ was gevoegd bij een eerdere strafzaak en die door de rechter destijds werd verdisconteerd in de straftoemeting, geldt als onherroepelijk afgedaan in de zin van art. 68 Str, zodat een tweede vervolging daarvoor niet mogelijk is (HR 13 maart 1979, NJ 1979, 269).


Informaticarecht
Informaticarecht (het onderzoek van) die juridische regels resp. problemen, die betrekking hebben op, resp. een gevolg zijn van, het gebruik van computers. Enkele van de vele problemen die zich in de praktijk kunnen voordoen betreffen computercontracten en aansprakelijkheid, de privacybescherming, intellectuele eigendom, bewijsrechtelijke en processuele problemen en computerfraude.


Informatiedrager
Informatiedrager (art. 47 lid 2, 48, 52, lid 1 AWR), middel tot het vastleggen van gegevens, zoals papier, tape, diskette, in tegenstelling tot in het geheugen bewaarde data; ervoor geldt in het algemeen een bewaarplicht van tien jaar; zie art. 2:10 en art. 3:15a BW.


Informatieplicht
Informatieplicht 1 fiscaal (art. 47 AWR), op iedereen rustende plicht tot verschaffen van gegevens aan de fiscus; onderscheiden in: a actieve ~: desgevraagd moet een belastingplichtige alle gegevens en inlichtingen verstrekken die voor de belastingplicht van hemzelf of van derden van belang kunnen zijn; b passieve ~: een belastingplichtige moet de inspecteur inzage geven in boeken en andere bescheiden waarvan kennisneming van invloed kan zijn op de belastingplicht van hemzelf of derden; gegevens over derden behoeven evenwel slechts verschaft te worden door rechtspersonen en natuurlijke personen die een bedrijf of zelfstandig beroep uitoefenen dan wel inhoudingsplichtig zijn (art. 49 AWR); nadat een belastingplichtige in beroep is gegaan tegen een beslissing van een inspecteur heeft de laatste niet meer het recht gebruik te maken van zijn recht om van die belastingplichtige inlichtingen te vragen; 2 bestuursrecht (art. 8:28 en 45, lid 2 en 3 Awb); de rechtbank kan ten behoeve van het onderzoek van partijen inlichtingen verlangen; wordt daaraan niet voldaan, dan kan de rechtbank daaruit de conclusie trekken die haar geraden voorkomt (art. 8:31 Awb).


In fraude creditorum
In fraude creditorum (art. 3:45 BW), ten nadele van de schuldeisers,  Pauliana, actio.


Ingebrekestelling
Ingebrekestelling (art. 6:82 e.v. BW), schriftelijke verklaring van de schuldeiser aan de schuldenaar, waarbij wordt geconstateerd dat de schuldenaar in gebreke is en hij formeel aansprakelijk wordt gesteld voor de schade, die de schuldeiser door het uitblijven van de prestatie zal lijden; meestal bevat een ~ tevens een aanmaning waarbij de schuldenaar alsnog een termijn wordt gegund om zijn verbintenis na te komen; een ~ is in beginsel nodig voor het in verzuim geraken van de schuldenaar.


Ingeland
Ingeland (geërfde), landbezitter of -gebruiker binnen een waterschap en als zodanig lasten moet dragen en veelal tevens stemhebbend is; in kleine waterschappen heeft de ingelandenvergadering de hoogste macht; in grote worden de ingelanden vertegenwoordigd door uit en door hen verkozen hoofdingelanden.


Ingezetene
Ingezetene 1 van het Rijk: hij die woonplaats of werkelijk verblijf in Nederland resp. de Nederlandse Antillen heeft en deze/dit gedurende een bepaald aantal jaren heeft gehad. De Rijkswet op het Nederlanderschap (S. 628, 1984) definieert ~ niet, maar verbindt wel consekwenties aan het zijn van ingezetene gedurende een variërend aantal jaren: zie voor de eis van ingezetenschap bij verkrijging van het Nederlanderschap van rechtswege art. 3, bij verkrijging van het Nederlanderschap door optie art. 6, voor verlening van het Nederlanderschap art. 8 en voor verlies van het Nederlanderschap art. 15; 2 nationaliteit van schepen: zij zijn Nederlands als zij voor ten minste 2/3 aan Nederlanders toebehoren en voor het overige aan ingezetenen van het Rijk toebehoren (WvK art. 311 lid 3); 3 kiesrecht (Kieswet art. B 1 e.v.): ingezetenen zijn zij, die op de dag van kandidaatstelling hun woonplaats hebben in Rijk, respectievelijk provincie of gemeente; niet-ingezeten Nederlanders kunnen meedoen aan de verkiezingen voor de Tweede Kamer en voor het Europees Parlement (zie GW art. 54, S. 1985, 527).


Ingezetenenomslag
Ingezetenenomslag (Waterschapswet S. 1991, 444, art. 116 sub d), belasting ter bestrijding van de kosten die zijn verbonden aan de behartiging van de taken die het waterschap zijn opgedragen en niet als grondslag heeft eigendom, bezit of beperkt recht van onroerende zaken.


Inhouding
Inhouding, verrekening door enig openbaar lichaam toegepast op de bezoldiging van ambtenaren (Ambtenarenwet 1929, S. 530, art. 116 en 119  122).


Inhoudingsplichtige
Inhoudingsplichtige (art. 6 Wet LB), de werkgever die verplicht is de loonheffing op het uit te betalen loon in te houden en af te dragen aan de fiscus; zie art. 4 Uitvoeringsregeling loonbelasting 1990.


Inhuldiging
Inhuldiging (GW art. 32), ontvangst en erkenning van de Koning als zodanig door de vertegenwoordigers des volks na zijn eedsaflegging; ~ geschiedt in de hoofdstad Amsterdam; zie S. 1992, 121.


Initiatief
Initiatief (GW art. 82), voorstel tot een wet of besluit, uit een vertegenwoordigend lichaam voortgekomen zonder ambtelijk ontwerp; recht van ~ (GW art. 82), de bevoegdheid tot het zelfstandig indienen van wetsvoorstellen, toekomend aan de koning en aan de Staten-Generaal in verenigde vergadering en aan de Tweede Kamer alleen (RvO II, art. 114 e.v.); ten aanzien van voorstellen tot een Rijkswet ook aan de Gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen en/of Aruba.


Injunctie
Injunctie, rechterlijke aanwijzing, met name wanneer de rechter een instructie geeft voor toekomstig gedrag; de (burgerlijke) rechter is dan minder lijdelijk, zie bijvoorbeeld art. 2:351, 352 BW: aanwijzingen te geven door de Ondernemingskamer.


Injustice manifeste
Injustice manifeste, evident onrecht; vormt in het internationale recht een geval van déni de justice.


Inklaring
Inklaring, het doen van aangifte van goederen, onderhevig aan invoerrecht, met opvolgende vergunning tot invoer.


Inkomen
Inkomen (art. 3 Wet IB), van een belastingplichtige vat de inkomsten (onderdelen van het ~) samen; onderscheiden in: 1 onzuiver ~ (het bruto genoten bedrag, art. 4 Wet IB), 2 ~ zonder meer (1 verminderd met de aftrekbare kosten, art. 21 Wet IB) en 3 belastbaar ~ (2 verminderd met te verrekenen verliezen, art. 3 lid 2 Wet IB); zie voor: bestanddelen onzuiver ~: art. 4 Wet IB; bestanddelen persoonlijk ~ art. 5, lid 2 Wet IB; samenvoegen inkomens gehuwden: art. 5, lid 1 Wet IB; ~ van kinderen: art. 5, lid 10 Wet IB.


Inkomenstoets
Inkomenstoets onderzoek naar de financiële positie van degene die een uitkering aanvraagt of voor een voorziening in aanmerking wenst te komen; wordt steeds meer gehanteerd door de verstrekkende instantie; zie Inkomensbesluit toeslagenwet van 24 december 1986, S. 659, laatstelijk gewijzigd bij Besluit van 8 december 1995, S. 655.


Inkomsten
Inkomsten, de onderscheidene onderdelen van het inkomen; zie voor ~: ~ in natura: art. 34 Wet IB en art. 10  16 Uitvoeringsregeling loonbelasting 1990; tijdstip van genieten van ~ : art. 33 Wet IB; ~ uit arbeid: art. 22, 23, 31, lid 2, 49, lid 1 sub b 1° Wet IB; ~ uit eigen woning: art. 42a Wet IB; ~ uit periodieke uitkeringen: art. 4, 30, 31, lid 5 Wet IB; ~ uit vermogen: art. 4, 24  26b, 31, lid 3 Wet IB; zuivere ~ : art. 21, 42, 42a Wet IB.


Inkomstenbelasting
Inkomstenbelasting (Wet IB), belasting geheven op het inkomen; de IB kent drie voorheffingen; loonbelasting, dividendbelasting en kansspelbelasting, ingehouden respectievelijk door de werkgever, de vennootschap en door degene die de prijs verschuldigd is.


Inkoop eigen aandelen
Inkoop eigen aandelen 1 vennootschapsrecht (NV: art. 2:98 e.v., BV 2:207 e.v. BW), ~ is  slechts onder strikte voorwaarden toegestaan, omdat het een aantasting betekent van het eigen vermogen van de vennootschap; overtreden van die voorwaarden maakt de inkoop nietig (art. 2:98a, 207a BW); 2 fiscaal (art. 57, lid 1, letter d Wet IB), ~ leidt tot heffing van inkomstenbelasting bij de verkopende aandeelhouder; onder bepaalde voorwaarden wordt een bijzonder tarief toegepast.


Inkorting
Inkorting (art. 4:971 e.v. BW), vermindering van testamentaire makingen en giften onder de levenden, omdat legitimarissen tekort gedaan zijn; legitimarissen worden eerst zoveel mogelijk voldaan uit dat gedeelte van de nalatenschap, waarover niet is beschikt (het vrije gedeelte); blijkt dit onvoldoende, dan vindt ~ plaats van respectievelijk de testamentaire beschikkingen en giften onder de levenden, door de erflater gedaan.


Inkwartiering
Inkwartiering (militairen), het onderbrengen van krijgsvolk bij de burgerbevolking; Inkwartieringswet van 18 juni 1953 S. 305.


Inkijkoperatie
Inkijkoperatie (art. 9 Opiumwet, art. 48 Wet Wapens en munitie, art. 5.15# Awb e.a.), eigenmachtig onderzoek door opsporingsambtenaren in een afgesloten ruimte, niet zijnde een woning; daarvoor is geen doorzoekingsbevel voorgeschreven, voldoende is dat redelijkerwijs kan worden vermoed dat er zich gemeengevaarlijk geachte waar (drugs, wapens e.d.) bevinden; ten onrechte verzwijgen opporingsambtenaren de ~ soms in hun proces-verbaal van het opsporingsonderzoek: in het Nederlandse strafprocesrecht is immers de openbare terechtzitting gereduceerd tot een controle op de rechtmatigheid van de opsporingsprocedure (afwezigheid van het onmiddellijkheidsbeginsel) en zulks is onmogelijk, indien opsporingsambtenaren in hun proces-verbaal slechts de halve waarheid vermelden.


Inleidingsbrief
Inleidingsbrief, de benoemingsbrief van een zaakgelastigde, die aan de regering van het land wordt overhandigd.


Inlener
Inlener (art. 34 IW, art. 16, sub a Coördinatiewet), werkgever die van een uitzendbureau of koppelbaas een werkkracht (in) leent teneinde onder toezicht en leiding van de ~ in diens onderneming werkzaam te zijn; de ~ is dan te zamen met de `uitlener' hoofdelijk aansprakelijk voor de door de laatste verschuldigde loonbelasting en sociale premies; heeft de `uitlener' evenwel een uitleenvergunning van het Centraal bestuur voor de arbeidsvoorziening en meldt de ~ de inlening terstond aan de bedrijfsvereniging dat hij gebruik maakt van door derden ter beschikking gestelde werkkrachten dan is alleen de `uitlener' aansprakelijk (art. 2, lid 1, sub a van de Wet op het ter beschikking stellen van arbeidskrachten).


Inlichtingencomparitie
Inlichtingencomparitie (art. 19a Rv), het persoonlijk verschijnen van de partijen op bevel van de rechter, ten einde hem inlichtingen te geven.


Inlichtingen- en veiligheidsdiensten
Inlichtingen- en veiligheidsdiensten geregeld in de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (S. 1987, 635).


Inlichtingenplicht
Inlichtingenplicht 1 fiscaal (art. 47 AWR), op iedereen rustende plicht tot verschaffen van informatie aan de fiscus; onderscheiden in a actieve ~: desgevraagd moet een belastingplichtige alle gegevens en inlichtingen verstrekken die voor de belastingplicht van hemzelf of van derden van belang kunnen zijn; b passieve ~: een belastingplichtige moet de inspecteur inzage geven in boeken en andere bescheiden waarvan kennisneming van invloed kan zijn op de belastingplicht van hemzelf of derden; gegevens over derden behoeven evenwel slechts verschaft te worden door rechtspersonen en natuurlijke personen die een bedrijf of zelfstandig beroep uitoefenen dan wel inhoudingsplichtig zijn (art. 49 AWR); nadat een belastingplichtige in beroep is gegaan tegen een beslissing van een inspecteur heeft de laatste niet meer het recht gebruik te maken van zijn recht om van die belastingplichtige inlichtingen te vragen; 2 bestuursrecht (art. 8:28 en 45, lid 2 en 3 Awb); de rechtbank kan ten behoeve van het onderzoek van partijen inlichtingen verlangen; wordt daaraan niet voldaan, dan kan de rechtbank daaruit de conclusie trekken die haar geraden voorkomt (art. 8:31 Awb).


Inlichtingenrecht
Inlichtingenrecht (GW art. 68, RvO II, art. 133 e.v. en 136 e.v.), bevoegdheid van de beide Kamers en van de Verenigde vergadering tot interpellatie en om mondelinge en schriftelijke vragen te stellen; op dinsdag wordt een vragenuurtje gehouden.


Innerlijke waarde der wet
Innerlijke waarde der wet (Wet AB, art. 11), het harmoniëren van een wet met het algemeen aanvaarde recht; tegenstelling: de uiterlijke waarde der wet, dat wil zeggen dat aan de vormvereisten voor de totstandkoming is voldaan.


Innominaatcontract
Innominaatcontract, niet expliciet in de wet geregelde, onbenoemde overeenkomst.


Inontvangstneming van gekochte
Inontvangstneming van gekochte (art. 7:32 BW), een verplichting van de koper daartoe bestaat in ons kooprecht niet; de koper raakt wel in (schuldeisers)verzuim met alle gevolgen van dien (art. 6:58 e.v. BW); op dit punt wijkt ons recht van het internationale kooprecht af, zie: Weens koopverdrag art. 60.


Inquisitieprincipe
Inquisitieprincipe, procesrechttheorie, een rechter is als leider van het proces ambtshalve verplicht de materiële waarheid op te sporen en behoeft niet alles voor waar aan te nemen wat tussen partijen onbetwist is; staat tegenover het lijdelijkheidsbeginsel; in het straf- en bestuursproces is het ~ uitgangspunt (art. 348 e.v. Sv; art. 8:12, 44 e.v. Awb).


Inquisitoir proces
Inquisitoir proces, proces met een rolverdeling tussen (leidende) ondervrager en (lijdelijke) ondervraagde; de wederpartij van eiser (beklaagde of verdachte) is niet diens gelijkwaardige tegenpartij, maar voorwerp van onderzoek, zulks in tegenstelling tot het accusatoir en veelal tevens contradictoir proces; ons strafproces is tot aan de behandeling tijdens de openbare terechtzitting een in hoofdlijnen ~; een verdachte heeft enkele rechten, maar die kunnen hem worden ontnomen, wanneer zulks in het belang is van het onderzoek, zoals het onthouden van bepaalde stukken of beletten van contact met een raadsman, wanneer blijkt dat het vrije verkeer tussen verdachte en raadsman wordt misbruikt (art. 30 lid 2 en 50 lid 2 Sv.).


Inrichting, aangewezen -
Inrichting, aangewezen ,  Aangewezen inrichting.


Inroepen van staat
Inroepen van staat (art. 1:205  213 BW), een kind dat zijn wettige afstamming door de rechter wil laten vaststellen, kan hiertoe eem vordering tot ~ instellen; de actie komt ook toe aan zijn erfgenamen (art. 1:212 BW).


Inruil
Inruil (art. 6:45 BW), vorm van inbetalinggeven: de autokoper betaalt de koopsom van een nieuwe auto voor een deel door ~ van zijn oude auto; voor de omzetbelasting wordt de waarde van het ingeruilde niet in de vergoeding begrepen (art. 8, lid 5 sub d Wet OB).


Inschrijving
Inschrijving 1 ~ in openbare registers: a voor overdracht (art. 3:89 BW): rechtshandeling vereist voor levering van registergoederen en voor het vestigen van beperkte rechten daarop (art. 3:98, 260 BW); zie ook Kadasterwet art. 10 e.v.; b ~ in Handelsregister (Handelsregisterwet art. 1), verplichte ~ van ondernemingen; c merkenrecht: ~ van een merk (Beneluxmerkenwet Trb. 1962, 58) is enerzijds constitutief: geen recht kan ontstaan zonder depot (art. 3), maar dat depot is niet zonder meer rechtscheppend: het is mogelijk dat (ex post) blijkt dat door het depot geen recht verkregen is; 2 ~ in het Grootboek: creditering als schuldeiser; ook: bewijs van een ~ creditering.


Inschuld
Inschuld, vorderingsrecht op een geldsom, in tegenstelling tot uitschuld; relatief recht, bekeken van de kant van de gerechtigde.


Inseminatie, kunstmatige
Inseminatie, kunstmatige,  Kunstmatige inseminatie.


Insignes, dragen van -
Insignes, dragen van  door ambtenaar in diensttijd; slechts toegestaan van die insignes of andere onderscheidingstekenen die van overheidswege zijn verstrekt, of waarvoor hem door de Minister President vergunning is verleend (Algemeen Rijksambtenarenreglement, art. 50 lid 3).


Insolvabel
Insolvabel, onmachtig tot betalen, onvermogend.


Insolventie
Insolventie (art. 173 e.v. Fw), staat waarin de failliete boedel zich bevindt na de verificatievergadering zonder dat een akkoord is gehomologeerd, waarna de curator de vereffening ter hand neemt.


Inspectie
Inspectie 1 (art. 5.1.5 e.v.# Awb), toezicht van overheidswege uitgeoefend door een toezichthouder op de naleving van wettelijke voorschriften, speciaal op het terrein van het bestuursrecht; 2 internationale handelskoop (Weens koopverdrag art. 38), een koper is verplicht binnen een, gelet op de omstandigheden zo kort mogelijke, termijn de gekochte zaken te keuren of te doen keuren; pas daarna is hij, tenzij dit niet strookt met de door partijen afgesproken procedures, verplicht tot betaling (art. 58, lid 3).


Inspecteur
Inspecteur (art. 5.1.1 e.v.# Awb), toezichthouder op het naleven van wetten met zeer grote bevoegdheden; een ~ mag zonder daarvoor toestemming te vragen elke plaats betreden met uitzondering van een woning; hij kan van iedereen (ook van buitenstaanders die met de te controleren voorschriften niets uitstaande hebben) inlichtingen vragen, bescheiden inzien en die meenemen om ze te kopiëren; voorts kan hij vervoermiddelen doorzoeken, verpakkingen openen en monsters nemen. Voor hem gelden slechts twee beperkingen: a een formele: hij moet zich desgevraagd legitimeren (art. 5.1.2# Awb) en b een materiële: hij maakt van zijn bevoegdheden slechts gebruik voor zover dat voor de vervulling van zijn taak redelijkerwijs nodig is (art. 5.1.3# Awb).


Inspraak
Inspraak (art. 3:25 Awb), gedachtenwisseling over een ontwerpbesluit op een hoorzitting; algemener: mogelijkheid om tegen een voorgenomen bestuursbesluit mondeling dan wel schriftelijk bedenkingen in te brengen; het geven van een mogelijkheid tot ~ houdt niet in, dat het bestuur zich op enigerlei wijze bindt aan een door `insprekers' ingenomen standpunt.


Installaties Noordzee
Installaties Noordzee (REM-wet van 3 december 1964, S. 447), het opwerpen van kunstmatige eilanden in volle zee is een inbreuk op de vrijheid van de zee, slechts geoorloofd voor zover de belangen van andere staten daardoor niet worden geschaad; de ~ waren opgericht buiten de territoriale wateren op de bodem van dat deel van de Noordzee waarvan de grenzen samenvallen met die van het aan Nederland toekomende gedeelte van het continentale plat; de wet ~, waarbij zulks verboden werd, werd REM-wet genoemd omdat zij uitgevaardigd werd om het REM-eiland van de Reclame Exploitatie Maatschappij in de Noordzee te kunnen ontmantelen.


Instantloterij
Instantloterij (art. 14a  14e Wet op de Kansspelen, S. 1993, 658), `krasloten', loterij waarbij de prijsbepaling van de winnende loten geschiedt voordat een aanvang wordt gemaakt met de uitgifte van de deelnamebewijzen.


Instantie
Instantie 1 rechterlijke macht: indeling van de organen naar lage en hoge ~ (eerste ~, hoogste ~ enzovoorts); 2 procesrecht: het aanhangig zijn van een rechtsgeding (voor een bepaalde instantie), met name in uitdrukkingen als: ontslag van ~; buiten-geding-stelling, b.v. van een gedaagde wiens eisende tegenpartij failleert, indien de curator weigert het geding over te nemen; afstand van ~ (Brv art. 277, 278); verval van instantie (Brv art. 279  284), indien een zaak binnen drie jaar tijds niet is voortgezet.


Instelling
Instelling 1 openbare ~: openbaar lichaam, dienst, organisatie ten openbaren nutte werkzaam; verzamelbegrip naar Duits voorbeeld (öffentliche Anstalt); 2 ~ van weldadigheid, die armenverzorging, in of buiten gestichten, voortdurend ten doel heeft (Rompwet Instellingen van Weldadigheid, art. 1 e.v. 1912 S. 165 zoals deze nader is gewijzigd); onderscheiden in burgerlijke instellingen, kerkelijke instellingen, bijzondere instellingen en gemengde instellingen.


Institut de Droit International
Institut de Droit International, opgericht in 1873 te Gent o.a. door T. M. C. Asser met als doel de bevordering van de beoefening van het internationale recht.


Instituten
Instituten, leerboeken der Romeinen waarin de grondbeginselen van het recht worden uiteengezet (van Gajus, Justinianus en Ulpianus).


Instructie
Instructie 1 gerechtelijk vooronderzoek, voorbereidend onderzoek in strafzaken, door de rechter-commissaris (rechter van ~), voorafgaand aan de behandeling ter openbare rechtszitting; 2 ~ van een civiel proces: voorbereiding, documentatie, bijeenbrenging van gegevens in de vereiste vorm (Brv art. 46); 3 aanwijzingen, algemeen of bijzonder dienstvoorschrift voor een ambtenaar of een groep ambtenaren, speciaal hogere functionarissen; ambstinstructie voor de Commissaris van de koning van 10 juni 1994, S. 445.


Instructie-norm
Instructie-norm, regeling bedoeld als gedragslijn voor de uitvoerende macht, zonder werking ten aanzien van de geregeerden; in tegenstelling tot de garantie-norm, waarborg-norm, waarop buitenstaanders een beroep kunnen doen.


Instrumenteren
Instrumenteren, een instrument, akte, opmaken door de daartoe bevoegde ambtenaar, zoals deurwaarder, notaris; met name van authentieke akten.


Insubordinatie
Insubordinatie, in het algemeen: verzet tegen een meerdere in dienstverband, niet-uitvoeren van orders; ~ kan een dringende reden tot ontslag opleveren of tot tuchtrechtelijke gevolgen leiden; 1 militaire dienst: feitelijke insubordinatie: het misdrijf van de militair die opzettelijk met geweld of met bedreiging van geweld hetzij zich tegen een meerdere in de uitoefening van diens functie verzet, hetzij hem de vrijheid in de uitoefening ontneemt, hetzij hem dwingt enige dienst te verrichten of na te laten (Wb. van Militair Strafrecht, art. 118  121). Insubordinatie gepleegd door twee of meer verenigde personen levert muiterij op (Wetboek van Militair Strafrecht art. 119),  Ongehoorzaamheid,  oproer,  samenscholing; 2 scheepsrecht: het misdrijf van de opvarende of schepeling die aan boord de kapitein (schipper) of een meerdere in rang feitelijk aanrandt, zich met geweld of bedreiging van geweld tegen hem verzet of hem opzettelijk van zijn vrijheid van handelen berooft (Str art. 395, art. 400 sub 3).


Integrum, restitutio in -
Integrum, restitutio in  herstel in de vorige toestand.


Intellectueel
Intellectueel 1 strafrecht: ~ daderschap van een strafbaar feit: aanstichter, `auctor intellectualis', de uitlokker en degene die een feit doet plegen zulks in tegenstelling tot het materiële daderschap; 2 geestesprodukt: intellectuele eigendom (art. 2:365, lid 1 sub c. BW), het uitsluitend recht van de mens op de produkten van zijn denkarbeid en artisticiteit, omvat de industriële eigendom benevens het auteursrecht; eigendom wordt hier in ruimere zin gebruikt dan in art. 5:1 BW; 3 civiel proces: intellectuele valsheid, van geschriften: valsheid van de daarin opgenomen verklaring (in tegenstelling tot materiële vervalsing van het stuk); een beroep op intellectuele valsheid tast de materiële bewijskracht van een akte aan.


Interessen
Interessen, renten van geldleningen, van geldsommen op een bepaalde tijd verschuldigd (BW art. 7A: 1804  1806); in de uitdrukking: kosten, schaden en interessen; wettelijke ~ (art. 6:119 BW), rente berekend volgens een bij AMvB vastgesteld percentage; zij is verschuldigd door de schuldenaar die in verzuim is, of indien het rentepercentage niet bepaald is (BW art. 7A:1805), zie S. 1857, 171, 1934, 347).


Interessenjurisprudenz
Interessenjurisprudenz, rechtstheorie die sterk de nadruk heeft gelegd op de maatschappelijke doeleinden van het recht. Het geschreven recht vertoont volgens deze theorie op den duur leemten, die door de rechter moeten worden aangevuld. Van een leemte is sprake wanneer er zich in de maatschappij veranderingen hebben voltrokken waarmee de wetgever destijds geen rekening heeft gehouden of kon houden.


Intergentiel
Intergentiel, intergentiel recht: het geheel der regels betreffende rechtsverhoudingen tussen leden van onderscheidene elk naar eigen recht levende, bevolkingsgroepen binnen een staatsverband.


Intergovernmental Committee for European Migration (ICEM)
Intergovernmental Committee for European Migration (ICEM), Intergouvernementele Commissie voor Europese Migratie (1954), de ~ regelt de emigratie van Europa naar andere werelddelen; de ~  houdt zich bovendien bezig met het voorbereiden en organiseren van groepsvestigingen op het terrein van de landbouw in Zuid-Amerika.


Intergouvernementele Maritieme Consultatieve Organisatie
Intergouvernementele Maritieme Consultatieve Organisatie (IMCO),  International Maritime Organization (IMO).


Intergovernmental Agencies
Intergovernmental Agencies, gespecialiseerde organisaties die uitgebreide internationale verantwoordelijkheden hebben en eigen budgetten en secretariaten bezitten. B.v.: de IAO, de UNESCO.


Interimdividend
KInterimdividend (art. 2:105 en 216, lid 4 BW), een uitkering van dividend in de loop van het boekjaar die later in mindering wordt gebracht op het slotdividend.


Interlocutoir
Interlocutoir (art. 46 Brv), bepaalde vorm van tussenvonnis (dus een vonnis, voor het eindvonnis gewezen, dat geen einde aan het geding maakt), waarbij de rechter, alvorens zijn eindbeslissing te geven een bewijsopdracht geeft of een onderzoek of instructie beveelt, waarvan de beslissing omtrent de zaak zelf afhankelijk kan zijn; soms bevat een ~ ook eindbeslissingen, bijvoorbeeld omtrent de door gedaagde betwiste ontvankelijkheid van eiser.


Internationaal Arbeidsbureau
Internationaal Arbeidsbureau (IAB), bureau van de Internationale Arbeidsorganisatie te Genève.


Internationaal Energie Agentschap
Internationaal Energie Agentschap (1974), instelling binnen de OESO te Parijs, waarvan de leden zijn overeengekomen in geval van verminderde olieaanvoer (meer dan 7%) zichzelf beperkingen op te leggen en de olie te `delen' met de andere landen; leden zijn: de EU (zonder Frankrijk), de Verenigde Staten, Canada, Australië, Nieuw Zeeland, Japan, Noorwegen, Oostenrijk, Zweden, Zwitserland en Turkije.


Internationaal Gerechtshof
Internationaal Gerechtshof, rechterlijk orgaan van de Verenigde Naties (VN), voortzetting van het Permanente Hof van Internationale Justitie van de Volkenbond; geregeld in het Statuut van het ~ (Handvest der Verenigde Naties, hoofdstuk XIV), gevestigd te 's-Gravenhage (Vredespaleis); alle VN-leden zijn van rechtswege aangesloten bij het ~, andere staten kunnen zich erbij aansluiten; het Statuut van het ~ is opgenomen in Trb. 1971, 55.


Internationaal Hof voor de Rechten van de Mens
Internationaal Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM), (art. 38 e.v. EVRM), te Straatsburg, zie Europese Hof.


Internationaal Monetair Fonds
Internationaal Monetair Fonds (IMF) (Bretton Woods 1944), dient ter stabilisering van de nationale valuta's en de opheffing van betalingsrestricties. Engelse tekst in S. G 278, 1946, blz. 4  106.


Internationaal Privaatrecht
Internationaal Privaatrecht (Wet AB S. 1829, 28 art. 6  10); nationaal recht dat aanwijst welk recht (nationaal of vreemd recht) een Nederlandse rechter moet toepassen op een privaatrechtelijke rechtsbetrekking waarbij vreemd recht een rol speelt; verwijzingsregels vinden we o.m. in de Wet AB, zij geven een rechter aanknopingspunten om de toepasselijke wet te vinden; ~ bevat daarnaast ook eigen regels die dergelijke conflictsituaties moeten oplossen.


Internationaal publiekrecht
Internationaal publiekrecht, of volkenrecht; het ~ regelt de rechtsbetrekkingen tussen de staten onderling en tussen deze en andere lichamen, die aan het internationale rechtsverkeer deelnemen (bijvooorbeeld de Verenigde Naties); ~ berust op verdragen, vaststaande gewoonten en op de algemene beginselen van het recht.


Internationaal strafrecht
Internationaal strafrecht 1 strafrecht dat in gelding boven het nationale uitgaat; het handvest bij de overeenkomst van 8 augustus 1945 te Londen regelde de berechting van misdaden gedurende de tweede wereldoorlog begaan tegen de vrede, de wetten of gebruiken van de oorlog of de menselijkheid. De International Law Commission van de Verenigde Naties heeft de VN in 1951 een ontwerpboek van ~ aangeboden; 2 nationaal strafrecht, dat regels geeft voor het geval een strafbaar feit in het buitenland is gepleegd (Str art. 1  8). Dit laatste recht is derhalve de strafrechtelijke tegenhanger van het Internationaal privaatrecht.


Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten
Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten (BUPO-verdrag of IVBPR, New York 16 december 1966, Trb. 1978, 177); vastlegging van de gelijke en onvervreemdbare rechten van alle leden van de mensengemeenschap; als zodanig een uitwerking van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, met als ideaal: de vrije mens die vrijheid als staatsburger en politieke vrijheid geniet; welk ideaal slechts kan worden verwezenlijkt indien er omstandigheden worden geschapen, waarin een ieder zijn burgerrechten en zijn politieke rechten, alsmede zijn economische, sociale en culturele rechten kan uitoefenen.


International Air Transport Association
International Air Transport Association (IATA), Internationale Vereniging voor Luchtvervoer, gevestigd te Montréal; de ~ is de internationale organisatie van de luchtvervoerende ondernemingen en regelt tarieven, vervoersvoorwaarden e.d.; vrijwel alle belangrijke luchtvaartondernemingen ter wereld zijn  aangesloten.


International Bank for Reconstruction and Development
International Bank for Reconstruction and Development, Internationale Bank voor Herstel en Ontwikkeling (Bretton Woods in 1944), wil het internationale kapitaalverkeer vergemakkelijken en de internationale leningenmarkt stabiliseren.


International Civil Aviation Organization
International Civil Aviation Organization (ICAO, Chicago 1944), regelt de politieke, juridische en economische zijde van de luchtvaart en het luchtvaartverkeer; meer  dan honderd staten zijn partij.


International Communication by Satellite Corporation
International Communication by Satellite Corporation (Intelsat), onderneming die het ontwerp, de bouw en de exploitatie van de Intelsat-satellieten verzorgt;  Conférence Européenne de Télécommunication par Satellites (CETS).


International Development Association
International Development Association,  Internationale Ontwikkelings Associatie.


International Law Association
International Law Association (Brussel 1873), voornamelijk uit juristen en reders bestaande vereniging die hervorming en codificatie van het internationaal recht nastreeft, opsteller van de York-Antwerp Rules en de Hague Rules; oorspronkelijke naam: International Association for the Reform and Codification of the Law of Nations.


International Law Commission
International Law Commission (of the UNO), VN-Commissie voor Internationaal Recht, bestaande uit deskundigen op het gebied van internationaal recht; de ~ werd ingesteld in 1947 en is belast met codificatie van het volkenrecht.


International Maritime Organization
International Maritime Organization (IMO), internationale  scheepvaartorganisatie (148 leden), opgericht (6 maart 1948) ter behartiging van gemeenschappelijke belangen, zoals het nemen van maatregelen ter voorkoming van verontreiniging van het zeewater, verhoging van de veiligheid ter zee, bevordering van groei van de scheepvaart, tegengaan van discriminerende praktijken zie Trb. 1953, 104, Trb. 1976, 132, Trb. 1994, 44.


International Refugee Organization
International Refugee Organization (IRO), Internationale Vluchtelingen Organisatie van de VN met als doel: hulpverlening aan bepaalde, in het statuut van de IRO opgesomde, categorieën vluchtelingen (waaronder niet de Oost-Duitse vluchtelingen in West-Duitsland vallen).


Internationale Arbeidsorganisatie
Internationale Arbeidsorganisatie (IAO), intergouvernementele organisatie van de VN te Genève, streeft naar een algemene en blijvende vrede, gegrond op sociale rechtvaardigheid, eerbiediging van menselijke rechten en bevordering van een menswaardig bestaanspeil; werkgevers en werknemers hebben er een eigen, niet van hun overheid afhankelijk, stemrecht; de ~ houdt jaarlijks conferenties, waarop aanbevelingen worden gedaan.


Internationale Financierings Corporatie
Internationale Financierings Corporatie (IFC), verleent sedert 1956, in nauwe samenwerking met de Internationale Bank voor Herstel en Ontwikkeling, medewerking bij de financiering van produktieve ondernemingen, in het bijzonder in ontwikkelingslanden; financiering geschiedt door het verstrekken van leningen of door het nemen van deelnemingen in het risicodragend kapitaal van particuliere ondernemingen.


Internationale Kamer van Koophandel
Internationale Kamer van Koophandel (IKvK), te Parijs, bevordert sinds 1920 door internationale samenwerking de wereldhandel;  Incoterms.


Internationale Ontwikkelings Associatie
Internationale Ontwikkelings Associatie (IDA), dochterinstelling van de Internationale Bank voor Herstel en Ontwikkeling, ter verstrekking van leningen voor financiering van projecten die slechts na lange tijd rendabel kunnen zijn.


Internationale Organisatie voor Atoomenergie
Internationale Organisatie voor Atoomenergie (IAEA), stimuleert de ontwikkeling van kernenergie voor vreedzame doeleinden. Engelse en Franse tekst van het Statuut in Trb. 1957, 50, zie ook Trb. 1971, 56.


Internationale rechtspraak
Internationale rechtspraak, betreft: a geschillen tussen staten onderling (beslecht b.v. door het Internationaal Gerechtshof); b geschillen tussen een particulier of een particuliere instelling en een buitenlandse staat; c geschillen tussen particulieren en particuliere instellingen van verschillende nationaliteiten en de internationale strafrechtspraak.


Internationale Vluchtelingen Organisatie
Internationale Vluchtelingen Organisatie,  International Refugee Organization.


Interne markt
Interne markt, streven van de Europese Unie om binnen de staten van deze gemeenschap één markt te doen ontstaan, waarvoor alle belemmeringen zoals op vervoergebied en op non-tariefgebied moeten worden weggewerkt. Dat moet gebeuren door harmonisatie van de BTW-heffingen de gezondheidsvoorschriften die mens, dier of plant kunnen betreffen, wegwerken van de verschillen in accijnzen, wederzijdse erkenning van diploma's en het invoeren van een administratief eenheidsdocument in het handelsverkeer binnen de EG.


Interne werking
Interne werking (verdragsrecht), een bepaling uit een verdrag werkt door in de interne rechtsorde van de deelnemende staten.


Internering
Internering, vrijheidsberoving op gronden aan het algemeen belang, de algemene en bijzondere veiligheid ontleend; 1 insluiten van leden van een vreemde krijgsmacht die het territoir van een neutrale staat betreden, hetzij krachtens algemene regelen van volkenrecht, hetzij ingevolge bijzondere overeenkomsten (Wb. van Militair Strafrecht art. 80); 2 ~ van vijandelijke burgers door een oorlogvoerende staat 3 ~ van `iedere persoon ten aanzien van wie gegrond vermoeden bestaat, dat hij de openbare orde, rust en veiligheid in gevaar zal brengen' (Wet Buitengewone Bevoegdheden Burgerlijk Gezag 1952 S. 361 art. 24 e.v.).


Interparlementaire Benelux-Raad
Interparlementaire Benelux-Raad, het parlementaire orgaan van de Benelux (5 november 1955), behandelt de realisatie en het functioneren van een economische unie, de culturele toenadering, de samenwerking tussen de drie landen op het gebied van de buitenlandse politiek en de uniformering (eenmaking) van het recht der drie landen.


Interparlementaire Unie
Interparlementaire Unie (Genève), vereniging van parlementsleden uit diverse landen, opgericht in 1889; leden zijn nationale groeperingen die binnen de parlementen van verschillende landen gevormd zijn; non-gouvernementele organisatie met als doel persoonlijke contacten te bevorderen tussen leden van alle parlementen om tot internationale vrede en samenwerking te komen.


Interpellatie
Interpellatie (GW art. 68, RvO I, art. 139; RvO II, art. 133), opheldering vragen door een van de  beide Kamers der Staten-Generaal aan de regering over haar beleid; in enge zin: het mondeling stellen van vragen, waartoe ieder kamerlid, na bekomen verlof van de Kamer, het recht heeft (art. 136 RvO II); ruimer: het schriftelijk stellen van vragen (RvO I, art. 140, RvO II, art. 134); ministers en staatssecretarissen zijn verplicht de gestelde vragen te beantwoorden, tenzij het landsbelang zich tegen openbaarmaking van het gevraagde verzet.


Interpretatie
Interpretatie, uitlegging, toepassing van een abstracte regel op concrete gevallen, door verschillende methoden: grammaticale, systematische, rechts- en wetshistorische, analogische, anticiperende, teleologische, extensieve ~; een authentieke ~ geschiedt door de wetgever zelf of van zijnentwege en vormt een aanvulling op de uitgelegde wet: interpretatieve wet, wet ter uitlegging of verklaring van een andere wet die b.v. door de rechtspraak op een voor de wetgever onwelgevallige wijze wordt geïnterpreteerd;  Sociologische ~;  Redeneermethoden.


Interregionaal recht
Interregionaal recht, veronderstelt dat binnen de grenzen van een staatkundige of volkenrechtelijke eenheid regio's hun eigen rechtsstelsel hebben (zoals in het Koninkrijk der Nederlanden Nederland en de Nederlandse Antillen). Indien er een rechtsbetrekking ontstaat tussen personen, die tot verschillende regio's behoren, geeft het interregionaal recht aan welk recht deze betrekking beheerst.


Interruptie
Interruptie, onderbreking van een spreker door een kamerlid, meer speciaal in de Staten-Generaal (Eerste Kamer: RvO I, art. 85; Tweede Kamer: RvO II art. 57).


Interveniënt
Interveniënt (art. 154 e.v. WvK), tussenkomende, gevoegde partij: degene die een wissel accepteert of betaalt bij wijze van tussenkomst, interventie; tegenstelling: geïntervenieerde.


Interventie
Interventie, 1 civiel proces: tussenkomst, voeging; 2 wisselrecht: betaling of acceptatie van een wissel door iemand die althans op dat ogenblik daartoe niet gehouden is, c.q. bij akte van ~ de tussenkomende heet interveniënt, degene te wiens behoeve tussenkomst plaats heeft, geïntervenieerde (WvK art. 154  162); 3 volkenrecht: een staat mengt zich ter handhaving van zijn eigen rechten (meestal gewapenderhand) in de aangelegenheden van een andere staat of in een rechtsverhouding tussen vreemde staten; collectieve ~, het nemen van collectieve maatregelen tegen een bepaald land na machtiging van de Veiligheidsraad.


Interventieprijs
Interventieprijs (landbouwbeleid EU), prijs waartegen de interventiebureaus verplicht zijn de produkten aan te kopen die geen koper hebben gevonden op de markt van de Europese Unie; de ~ wordt voor elk verkoopseizoen vastgesteld; interventie is permanent en verplicht voor o.a. granen, suiker, zuivelprodukten, oliën, vetten, rundvlees en tabak.


Interversie van houderschap
Interversie van houderschap (art. 3:111 BW), een houder maakt zich tot bezitter door het recht van de bezitter gemotiveerd te weerspreken; uitzondering op de hoofdregel, dat een houder, die voor een ander houdt, zich niet zelfstandig tot bezitter kan maken; ~ van houderschap doet zich bijvoorbeeld voor, wanneer een huurder ontdekt dat hij eigenaar is en op die grond de eigendom van de verhuurder openlijk weerspreekt.


Intestaat
Intestaat (BW art. 4:877  908), bij versterf, zonder testament; ~-erfrecht, ~-erfgenaam (natuurlijke erfgenaam): degene die door de wettelijke erfopvolging, buiten testamentsbepaling, tot erfopvolging wordt geroepen.


Intitulé
Intitulé, opschrift van een wet.


Intrekking
Intrekking 1 privaatrecht: ~ van aanbod of acceptatie (art. 3:37 BW) is mogelijk zolang het aanbod of de aanvaarding nog niet van kracht is geworden doordat het bericht de wederpartij heeft bereikt; komt een intrekking tegelijk met aanbod of aanvaarding aan, dan worden zij daardoor eveneens ingetrokken; ~ moet onderscheiden worden van herroeping van een (reeds van kracht geworden) aanbod (art. 6:219 e.v. BW); internationale handelskoop: Weens koopverdrag art. 15 (~ aanbod) en 22 (~ aanvaarding); 2 bestuursrecht: ~ van vergunning (beschikking), herroeping van een eerder gegeven (begunstigende) beschikking; vormen: a reparatoir: ~ omdat niet (meer) aan de voorschriften, gesteld bij de vergunningverlening wordt voldaan; b punitief: ~ als sanctie op een normovertreding door de vergunninghouder; in het laatste geval moet de intrekkingsprocedure in beginsel aan de eisen van art. 6 EVRM en 14 BUPO voldoen.


Introductief
Introductief een procedure inleidend, introductieve dagvaarding, ~-rekwest: eerste dagvaarding, eerste verzoekschrift.


Inventaris, beneficie van -
Inventaris, beneficie van  (art. 4:1070 e.v. BW), voorrecht van boedelbeschrijving


Inverzekeringstelling
Inverzekeringstelling a ~ van verdachte (Sv. art. 57  62): wanneer de tijd die een verdachte voor het verhoor opgehouden mag worden (6 uur) niet voldoende is, kan de officier van justitie in de gevallen waarin voorlopige hechtenis is toegelaten, bevelen dat verdachte in verzekering wordt gesteld; dit bevel is drie dagen van kracht en is, bij dringende noodzaak, met eenmaal drie dagen te verlengen door de rechter-commissaris op vordering van de officier van justitie (art. 39a Sv); de verdachte heeft het recht de rechter-commissaris om onmiddellijke invrijheidstelling te verzoeken (art. 57a Sv); b ~ van getuigen (Sv art. 214); indien dit in het belang van het onderzoek noodzakelijk is, kan de rechter-commissaris tijdens het gerechtelijk vooronderzoek een getuige voor 24 uur vasthouden; c ~ is mogelijk bij rechterlijke bevelen tot handhaving der openbare orde (art. 541 Sv) en d bij uitlevering (Uitleveringswet 1967 S. 139 art. 21); e plaats van ~ arrestantenlokaal: `eenvoudig, maar voldoende dag- en nachtverblijf' (Invoeringswet Sv, art. 220; S. 1925 no. 460).


Investeringsaftrek
Investeringsaftrek (art. 11 Wet IB), fiscale faciliteit voor ondernemers die investeren in bedrijfsmiddelen met een waarde van ƒ1000, of meer; verschillende objecten zijn van deze regeling uitgesloten, zoals woonhuizen, personenauto's en schepen;  WIR.


Invoeringswet
Invoeringswet (nieuw BW), is eenmaal de tekst van een onderdeel van het nieuw BW vastgesteld (bij Vaststellingswet), dan moet de nieuwe, reeds vaststaande, tekst nog bij ~ worden ingevoerd; door de lange tijd die verloopt tussen het moment waarop de Vaststellingswet van kracht wordt en de invoering ervan en doordat er inmiddels allerlei nieuwe ideeën bij de codificateurs zijn opgekomen, die zij op de valreep nog in het wetboek willen opnemen, bevat een ~ vaak zeer vèrstrekkende wijzigingen van de reeds wet zijnde Vaststellingswet.


Invoerrechten
Invoerrechten, douaneheffingen op bepaalde aangewezen goederen, die in een land in het vrije verkeer worden ingevoerd; onderscheiden naar 1° de maatstaf van heffen: a specifieke rechten (gewicht, litermaat, aantal meters, maat of oppervlakte der goederen), b ad valorem of waarderechten; en 2° het doel van heffen: a fiscale rechten (stijving van de schatkist), b beschermende rechten (protectie binnenlandse produktie); sedert 1948 worden er tussen Nederland, België en Luxemburg in onderling verkeer geen ~ geheven, terwijl tegenover andere landen de rechten gelijkgeschakeld zijn.


Invordering
Invordering (Invorderingswet 1990, S. 1990, 221), van belastingen door de ontvanger geschiedt meestal bij parate executie dus zonder rechterlijke tussenkomst; een dwangbevel is een executoriale titel (art. 14), waartegen verzet kan worden gedaan (art. 17), bij de burgerlijke rechter; zie voor: invorderingsrente: art. 28 IW; invorderingsvrijstelling bij de heffing: art. 65 Wet IB; uitstel van betaling: art. 25 IW.


Invorderingsrente
Invorderingsrente (art. 28  31 IW), door de ontvanger in rekening gebrachte rente voor zover de belastingschuldige de enige of laatste betalingstermijn van een aanslag heeft laten verlopen; de ~ wordt van dag tot dag, enkelvoudig, berekend; blijkt achteraf dat een belastingplichtige, omdat zijn aanslag werd verminderd, teveel heeft betaald, dan wordt door de ontvanger ~ vergoed; blijkt de rentevergoeding bij vermindering van een voorlopige aanslag  ƒ5000, te overtreffen, dan moet de rente opnieuw berekend worden met inachtneming van een drempeltijdvak (meestal 15 maanden); het rentepercentage wordt per kalenderkwartaal vastgesteld aan de hand van het promessedisconto van De Nederlandsche bank (voor het eerste kwartaal van 1995: 5%); uitgangspunt is het promessedisconto, zoals dat gold op de eerste werkdag van de tweede maand van het voorafgaande kalenderkwartaal, tenzij het gemiddelde effectieve rendement van de laatste drie uitgegeven staatsleningen, verminderd met een half procent, lager is, dan geldt dat lagere percentage; er is een wetsvoorstel aanhangig dat de rente die aan de fiscus moet worden vergoed 3 procentpunt hoger stelt dan de door de fiscus te vergoeden heffings- of ~.


Invrijheidstelling, vervroegde -
Invrijheidstelling, vervroegde  (Str art. 15 e.v.), vrijlaten van een veroordeelde voordat de straftijd uitgezeten is; geschiedt bij gevangenisstraffen waarvan het onvoorwaardelijk deel hooguit een jaar bedraagt,nadat de vrijheidsbeneming zes maanden heeft geduurd; bij langer gestraften: wanneer 2/3 van de straf is uitgezeten; ~ wordt o.a. niet verleend als de gevangene zich tijdens zijn gevangenschap ernstig heeft misdragen.


Inzage van processtukken
Inzage van processtukken (Sv art. 30), grondrecht van een verdachte; ~ behoeft evenwel gedurende het voorbereidend onderzoek en het  gerechtelijk vooronderzoek op verzoek van verdachte door de officier  van justitie of de rechter-commissaris aan niet aan een verdachte te worden toegestaan, indien het belang van het onderzoek dit vordert; in dat geval moet aan de verdachte schriftelijk worden medegedeeld dat de hem ter inzage gegeven stukken niet volledig zijn; bezwaar daartegen is mogelijk (art. 34 Sv).


Inzameling, openbare
Inzameling, openbare,  Collecte.


Inzichtvereiste
Inzichtvereiste (art. 2:362 lid 1 en 2:363, lid  1 BW), een jaarrekening moet, naar maatstaven die in het maatschappelijk verkeer als aanvaardbaar worden beschouwd, een zodanig inzicht geven, dat een verantwoord oordeel gevormd kan worden omtrent het vermogen en het resultaat, alsmede, voor zover de aard van de jaarrekening dat toelaat, omtrent de solvabiliteit en de likwiditeit van de rechtspersoon.


Jl.
Jl., jongstleden


Jrg.
Jrg., jaargang


J°
J°, juncto, in verbinding met


Jaagpad
Jaagpad, pad langs waterwegen, dat oorspronkelijk diende voor het trekken (jagen) van schepen. Voor deze jaagpaden geldt nog steeds art. 7 van titel XXVIII der Ordonnance pour les eaux et forêts du mois d'aout 1669, dat in 1811 hier te lande executoir verklaard is.


Jaaropgaaf
Jaaropgaaf (art. Uitvoeringsregeling LB, art. 1, lid 2 sub n), de opgave van het gedurende een kalenderjaar genoten loon, de daarop ingehouden belasting en andere gegevens die van belang kunnen zijn voor de heffing van de inkomstenbelasting; dient door de inhoudingsplichtige aan de werknemer te worden verstrekt; voor nadere uitwerking: zie art. 31 Uitvoeringsregeling LB.


Jaarrekening
Jaarrekening (art. 2:360  446 BW), wettelijk voorgeschreven opstelling van de balans en winst-en-verliesrekening van een rechtspersoon, met de toelichting daarop; uiterlijk dertien maanden na afloop van het boekjaar moeten NV's, BV's, coöperaties en onderlinge waarborgmaatschappijen hun jaarstukken bij de Kamer van Koophandel ter inzage leggen (art. 2:394 BW); de rechtspleging inzake de ~ is geregeld in de art. 999 e.v. Brv; zie voor: aansprakelijkheid voor ~: (NV) art. 2:139, 150 en (BV) art. 2:249, 260; accountantsverklaring: art. 2:393, 395 BW; eisen te stellen aan ~: art. 2:362; geconsolideerde ~: art. 405  414; openbaarmaking: 2:394, 395 BW; vrijstelling vanwege omvang rechtspersoon: art. 2:396  398 BW; wijziging wegens in ernstige mate tekortschieten: art. 2:362, lid 6 BW en voor: ~ van beleggingsmaatschappij: art. 2:401 BW; ~ van BV: art. 2:210 BW; ~ van coöperatie: art. 2:58 BW; ~ van groepsmaatschappij: art. 2:361, lid 4, 403, 404 BW; ~ van kredietinstelling: art. 2:400 BW; ~ van NV: art. 2:101 BW; ~ van

banken: art. 2:415  426 BW); ~ van verzekeringsmaatschappij: art. 2:427  446 BW.


Jaarvergadering
Jaarvergadering (art. 2:48, 108, 219 BW), buitenwettelijke benaming voor de verplicht jaarlijks te houden algemene vergadering van leden of aandeelhouders bij een vereniging of vennootschap, ter vaststelling van de jaarrekening en het aanhoren van het jaarverslag.


Jaarverslag
Jaarverslag 1 rechtspersoon (art. 2:48, 58, 139, 391 BW), directieverslag, door het bestuur van een vereniging of vennootschap tegelijk met de jaarrekening aan te bieden van: de stand van zaken bij de rechtspersoon op de balansdatum, de gang van zaken gedurende het boekjaar, belangrijke gebeurtenissen voorgevallen na het einde van het boekjaar en prognoses voor de toekomst; onderdeel van de jaarstukken te zamen met: de jaarrekening (art. 2:101 en 210 BW) en de overige stukken, zoals verslag van de kascommissie of accountantsverklaring bij de jaarrekening (art. 2:393 BW), een voorstel tot bestemming van de winst en (verplicht bij de structuurvennootschap) een preadvies van de Raad van Commissarissen (art. 2:158 en 268 BW); 2 Arbowet (Arbowet, art. 10, lid 1), ~ betreffende de veiligheid, de bescherming van de gezondheid en de maatregelen ter bevordering van het welzijn van de werknemers in de onderneming; verplicht voorgeschreven voor bedrijven of inrichtingen waarin honderd of meer werknemers in dienst van de werkgever werkzaam zijn.


Jachtakte
Jachtakte (Jachtwet 1954 S. 523 art. 12 en 12a), vereist om te mogen jagen; verkrijgbaar nadat het jachtexamen is afgelegd en een WA-verzekering is afgesloten.


Jachthouder
Jachthouder, degene die op een bepaald terrein tot jagen bevoegd is; de gerechtigde tot het genot van de jacht, voorzover hij zijn jachtgenot niet heeft verhuurd; in dat geval is de huurder ~.


Jachtraad
Jachtraad@ (Jachtwet 1954, art. 12), adviseert de minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij omtrent de uitvoering van de Jachtwet.


Jachtrecht
Jachtrecht (Jachtwet 1954, art. 4 e.v.), bevoegdheid van de eigenaar van de grond respectievelijk de pachter of persoonlijk of zakelijk gerechtigde (tenzij de eigenaar zich het jachtgenot heeft voorbehouden of verhuurd) tot het genot van de jacht.


Jagen
Jagen (Jachtwet 1954, art. 1), het opsporen, bemachtigen of doden van (al of niet schadelijk) wild en het doen van pogingen daartoe, waarvoor een jachtakte vereist is. Jaarlijks worden door de minister de tijden van opening en sluiting van de jacht bepaald.


Jeugddetentie
Jeugddetentie (art. 77h, lid 1 sub a., 77i en j Str), hoofdstraf in het jeugdstrafrecht voor jeugdigen tot 18 jaar; het maximum varieert afhankelijk van de leeftijd van de delinkwent van een tot twee jaar.


Jeugdhulpverlening
Jeugdhulpverlening (Wet op de jeugdhulpverlening, S. 1989, 358), volgens een rijks- en provinciale planning voor de hulp aan jeugdigen; geregeld zijn de voorwaarden voor hulpverlening, de bekostigingseisen en de kwaliteitseisen waaraan de hulpverlening moet voldoen (zie Besluit Kwaliteitsregels jeugdhulpverlening, S. 1990, 503); vastgelegd zijn verder een klachtrecht, de taken van voogdij- en gezinsvoogdij-instellingen en van het College van advies voor de jeugdhulpverlening.


Jeugdigen
Jeugdigen aansprakelijkheid voor ~ (art. 6:169 BW), voor een als een doen te beschouwen gedraging van ~ beneden de veertien jaar zijn hun ouders dan wel voogden aansprakelijk, de ~ zelf niet (art. 6:164 BW); ~ van veertien jaar en ouder zijn zelf aansprakelijk voor hun fouten; voor fouten van veertien en vijftien jarigen zijn bovendien hun ouders of voogden aansprakelijk, tenzij hun niet kan worden verweten dat zij de daad niet hebben belet.


Jeugdmaatregelen
Jeugdmaatregelen (Str art. 77h, lid 4), a plaatsing in een inrichting voor jeugdigen, slechts mogelijk in geval van misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten en bovendien de veiligheid van anderen, dan wel de algemene veiligheid van personen en goederen het opleggen van deze ~  vordert (art. 77s Str); hij geldt voor maximaal twee jaar, door de rechter eventueel hooguit met tweemaal twee jaar te verlengen; b onttrekking aan het verkeer; c ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel; d schadevergoeding.


Jeugdrecht
Jeugdrecht het geheel van wettelijke regelingen, op burgerrechtelijk en strafrechtelijk gebied, inclusief het jeugdhulpverleningsrecht, betreffende minderjarigen (dit is tot 18 jaar civielrechtelijk en strafrechtelijk);  Minderjarigen, berechting van - en Kinderwetten.


Jeugdstraffen
Jeugdstraffen (Str art. 77h), 1 voor misdrijven: a jeugddetentie b geldboete;  2 voor overtredingen: geldboete; 3 voor beide zijn alternatieve sancties: a het verrichten van onbetaalde arbeid ten algemenen nutte (dienstverlening), b het verrichten van arbeid tot herstel van de door het strafbare feit aangerichte schade en c het volgen van een leerproject; bijkomende straffen zijn: a verbeurdverklaring, b ontzegging van de bevoegdheid motorrijtuigen te besturen.


Jeugdstrafrecht
Jeugdstrafrecht (Str 77a e.v.), speciaal strafrecht voor jeugdigen van twaalf tot en met zeventien jaar; de leeftijdsgrenzen kunnen variëren: zestien en zeventienjarigen kunnen vanwege de ernst van het door hen gepleegde feit en hun persoonlijkheid volgens het volwassenenstrafrecht worden berecht, terwijl op grond van de persoonlijkheid van de dader jeugdigen van 18 tot en met 20 jaar volgens de regels van het ~ bejegend kunnen worden (art. 77c Str); zie voor jeugdstraffen: art. 77h e.v. Str; jeugdstrafproces: art. 486 e.v. Sv.


Joint Venture
Joint Venture (art. 2:409 BW), samenwerkingsverband tussen twee of meer juridisch los van elkaar staande bedrijven voor een bepaald doel, zonder dat er sprake is van een concernverhouding tussen de samenwerkende bedrijven, vooral teneinde gezamenlijk een nieuwe activiteit te starten (Oost-Europa, ontwikkelingslanden).


Jongerenstatuut
Jongerenstatuut (Arbeidswet 1919, S. 360, art. 9  9q,), geeft bepalingen voor jeugdigen, zoals arbeids- en rusttijden en een verbod van kinderarbeid.


Journaal
Journaal (WvK art. 348  351), scheepsdagboek gedurende elke reis van zeeschepen aan te houden;  beoordeling van de bewijskracht is aan de rechter overgelaten (art. 356 WvK).


Journalist
Journalist (art. 19, lid 2 EVRM), nieuwsgaarder; op grond van het in het EVRM  verankerde recht om inlichtingen te garen,  te ontvangen en door te geven, is een  ~  gerechtigd zijn bronnen geheim te houden (verschoningsrecht, art. 191, lid 2, sub d Brv, art. 218 Str), tenzij zwaardere belangen, waaronder ook, onder zeer bijzondere omstandigheden,  de belangen van hen die op zoek zijn naar de informatiebronnen van de ~ kunnen vallen, nopen dit bijzonder zwaarwegend belang van de persvrijheid opzij te zetten.


Joy-riding
Joy-riding (art. 37 WvW), het opzettelijk wederrechtelijk gebruik maken van een, aan een ander toebehorend, motorrijtuig, zonder dat daarbij het oogmerk van wederrechtelijke toeëigening aanwezig behoeft te zijn; wordt steeds vaker als diefstal vervolgd, zodat het delict in de statistieken afneemt.


Jubileum
Jubileum (art. 11, lid 1, letters p en q, Wet LB), tweemaal tijdens iemands loopbaan mag hem belastingvrij een maandloon extra worden gegeven en wel ter gelegenheid van het bereiken van een diensttijd van ten minste 25 jaar en een van ten minste 40 jaar; bovendien mag ter gelegenheid van deze en andere  dienstjubilea  een belastingvrij geschenk worden gegeven, waarbij evenwel het jaarmaximum aan geschenken van ƒ300, niet mag worden overschreden, behoudens het geval dat  geschenken in hoofdzaak een ideële waarde hebben, zoals een horloge met inscriptie; heeft het geschenk voornamelijk gebruikswaarde, zoals een fiets, een wekkerradio of een televisietoestel dan behoort het geschenk wèl tot het loon, voorzover daardoor het jaarmaximum wordt overschreden.


Judex
Judex, in uitdrukkingen als: ~ a quo, de rechter van wie men zich beroept op een hogere; ~ ad quem, de rechter op wie men zich beroept; ~ facti, de rechter die over de feiten heeft (had) te oordelen, in tegenstelling tot de Hoge Raad, die in cassatie slechts rechtsvragen beantwoordt; ~ ne procedat ex officio, `waar geen klager is, is geen rechter', adagium aangevende de lijdelijkheid, de afwachtende rol van de civiele rechter; ~ non ultra petita, de civiele rechter heeft enkel te beoordelen de door de partijen aangevoerde feiten en de rechtsaanspraak die zij daarop baseren; unus ~, alleenrechtsprekend rechter of  enkelvoudige kamer, zoals politierechter, kinderrechter.


Judge-made law
Judge-made law, recht dat door de rechtspraak gevormd is;  Jurisprudentierecht.


Judicata res pro veritate accipitur
Judicata res pro veritate accipitur, een gewezen vonnis geldt als waar.


Juncto
Juncto, in verbinding met, in verband met (afgekort als j°); vooral gebezigd ter verwijzing naar schakelbepalingen.


Jura in re aliena
Jura in re aliena (art. 3:8 BW), rechten op andermans zaak; zakelijke rechten, beperkte rechten, afgeleid uit eigendom.


Jure, de -
Jure, de , rechtens, wettelijk; erkenning ~ van een staat of regering houdt in volledige erkenning zonder voorbehoud.  Facto.


Juridische fusie
Juridische fusie (art. 2:309 BW),  Fusie, juridische.


Juridiseren
Juridiseren, het in juridische regels en termen vertalen van een casus, het opsporen van de juridische aspecten ervan en het daaraan geven van juridische kwalificaties, waarna vastgesteld wordt welke juridische gevolgen daaraan moeten worden verbonden.


Jurimetrie
Jurimetrie, het meten van het recht, het toepassen van exacte methoden op het recht; hiertoe behoort o.a. het gebruik van de computer voor verbeterde documentatie over het recht, het analyseren van het recht en van de rechterlijke besluitvorming met de bedoeling bepaalde ontwikkelingen te voorspellen en het doorlichten van het recht op de logische consistentie;  Informaticarecht.


Juris
Juris, presumptio ~ (tantum): rechtsvermoeden wijkend voor tegenbewijs; presumptio ~ et de jure: rechtsvermoeden dat geen tegenbewijs toelaat.


Jurisdictie
Jurisdictie, rechtspraak, rechtsmacht, in vertalingen van verdragen inzake internationaal privaatrecht ook: rechterlijke instantie bevoegd in een bepaald geval.


Jurisdictiegeschil
Jurisdictiegeschil (Wet RO, art. 54, 65, 88 en Sv art. 525), geschil over de rechtsmacht, geschil over de (betrekkelijke) bevoegdheid van gerechten; positief ~ wanneer twee of meer rechters zich tegelijkertijd dezelfde zaak hebben aangetrokken; negatief ~: wanneer twee of meer rechters zich, in strijd met elkaar, onbevoegd verklaren tot kennisneming van eenzelfde zaak.


Jurisprudentie
Jurisprudentie 1 rechtspraak (in algemene, abstracte zin); speciaal rechtsleer door de rechtspraak gevormd en gehandhaafd (in tegenstelling tot de doctrine van schrijvers); 2 systematische verzamelingen van (geannoteerde) arresten en vonnissen en bewerkingen daarvan (pasicrisie); de belangrijkste rechterlijke uitspraken worden gepubliceerd in de Nederlandse Jurisprudentie (weekblad).


Jurist
Jurist, meester in de rechten; vroeger: kenner van het Romeinse recht, in tegenstelling tot b.v. de praktizijn; voor vele beroepscommissies wordt een ~ als voorzitter voorgeschreven.


Juristenrechtspraak
Juristenrechtspraak, in ons land is de rechtspraak in handen van rechtskundigen (juristen); om tot lid van de rechterlijke macht benoemd te kunnen worden, dient men de graad van meester in de rechten te bezitten; in pachtzaken wordt de kantonrechter bijgestaan door twee niet-juristen (landbouwdeskundigen) terwijl ook in de ondernemingskamer niet-juristen zitting kunnen hebben.


Juristentaal
Juristentaal, vaktaal van de jurist, nogal eens afwijkend van het gewone spraakgebruik; in ~ betekent `betalen': `presteren', zodat bij een koopovereenkomst zowel koper als verkoper moeten `betalen', voor de verkoper houdt zulks in: de verkochte zaak in eigendom overdragen aan de koper (art. 7:9 BW); wordt door een van beide partijen niet gepresteerd, dan heet dat: tekort komen in de nakoming (art. 6:74 BW) of wanprestatie (en niet wanbetaling), maar geeft iemand een ander een goed zonder rechtsgrond dan is er sprake van onverschuldigde betaling (art. 6:203 BW).


Juristenvereniging, Nederlandse
Juristenvereniging, Nederlandse (1870), wil binnen de rechtsgeleerde wereld door beraadslaging over onderwerpen van stellig recht en over punten van wetgeving een gemeenschappelijke overtuiging bevorderen; als gewone leden kunnen toetreden: doctoren in de rechtsgeleerdheid, meesters in de rechten, niet-gegradueerde kantonrechters-plaatsvervanger en notarissen in Nederland en het Overzeese Rijksdeel; orgaan: het Nederlands Juristenblad.


Juristerij
Juristerij, juridische spitsvondigheid, ongeoorloofde of ondoelmatige aanwending van rechtsgronden, rechtsmiddelen of formaliteiten.


Jury
Jury, college van gezworenen, groep burgers die, na beëdiging, geroepen wordt aan de rechtspraak deel te nemen door in een strafzaak te beslissen of een beklaagde schuldig is en in een civiele zaak of de eis terecht is ingediend, waarna een rechter-jurist het vonnis velt; gebruikelijk in ons omringende landen en in de VS; in de ~ leeft de gedachte voort, dat een rechtszaak een zaak voor het gehele volk is.


Jus
Jus, recht, ~ avocandi, recht van een staat zijn onderdanen terug te roepen uit het buitenland ter vervulling van de dienstplicht e.d.; ~ bellandi, het recht om oorlog te voeren; ~ commune, het gemene (gewone) recht, vroeger veelal geïdentificeerd met het privaatrecht; ~ constituendum, wenselijk recht (tegenover ~ constitutum, het bestaande recht); ~ de non evocando, verbod van evocatie; ~ puniendi, het recht dat toegepast wordt als het ~ poenale wordt overtreden; ~ scriptum, geschreven recht; ~ sanguinis, recht op afkomst gebaseerd, zoals het erfelijk koningschap; ook van belang voor de nationaliteit; Personaliteitsbeginsel; ~ soli, grondslag voor de nationaliteit: geboorte op het grondgebied van een staat;  Territorialiteitsbeginsel; ~ strictum, streng recht, recht waarbij voor de billijkheid geen plaats is; ~ talionis, recht van vergelding; ~ tollendi (art. 3:266 en 7A:1603 BW) wegneemrecht ten aanzien van door iemand zelf aangebrachte verbeteringen (veranderingen), mits de zaak in de oorspronkelijke toestand wordt teruggebracht; komt toe aan huurder, pachter, bezitter, die een zaak aan de eigenaar moet afstaan, erfpachter, die het erf moet ontruimen en hypotheekgever die het onderzette goed moet ontruimen; zie ook art. 3:123, 208 lid 2, 5:75 lid 3, 89 lid 3 en 105 lid 2 BW; ~ vigilantibus scriptum, het recht is voor de wakenden; ~ vitae necisque, het recht van leven en dood.


Justa causa
Justa causa (art. 3:84, lid 1 BW), rechtsgeldige titel voor overdracht of vestiging van een beperkt recht.


Justitia
Justitia, de godin der gerechtigheid in het oude Rome; zij wordt doorgaans voorgesteld met als attributen: (veelal) blinddoek, weegschaal en zwaard.


Justitiabele
Justitiabele, de aan het recht onderworpene, persoon vallend onder een bepaalde rechtsmacht van een rechtbank of van een wetgever.


Justitie
Justitie 1 ruim: die overheidsfunctie, die zich bezighoudt met handhaving van het recht; rechterlijke macht (Paleis van ~); 2 eng: strafrechtspraak en strafvervolging (met de ~ in aanraking komen, Officier van ~); 3  lichaam met de functie van rechtspraak belast; Hof van ~ (art. 164 e.v. EG-verdrag), rechtsprekend orgaan van de EU; 4 in de uitdrukking: `in goede ~': naar billijkheid.


Justitiële documentatiedienst
Justitiële documentatiedienst (Wet op de justitiële documentatie en omtrent de verklaringen omtrent het gedrag, 1955, S. 395, art. 1), de ~ is belast met registratie van justitiële gegevens, meer speciaal met het bijhouden van strafregisters.


Justitiekosten
Justitiekosten (Wet tarieven in burgerlijke zaken), zijn van onderscheiden aard, zoals kosten deurwaarder, griffierechten.


Justum bellum
Justum bellum, rechtmatige oorlog; thans moeilijk nog te verdedigen argument voor het voeren van een oorlog; alleen een oorlog uit zelfverdediging valt er onder.


K
K (Wetboek van) Koophandel; zie ook C


KADOR
KADOR, Rijksdienst voor het kadaster en openbare registers, Kadasterwet (S. 1991, 570)


KB
KB, 1 Koninklijk Besluit, 2 Koninklijke Bibliotheek te 's-Gravenhage


KEMA
KEMA, NV tot Keuring van Elektrotechnische Materialen te Arnhem;  KEMA-Keur


K.g.
K.g., kort geding.


kk
kk, kosten (voor rekening van de) koper


KNAW
KNAW, Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen


Ktg.
Ktg., kantongerecht


Ktr.
Ktr., kantonrechter


KvK
KvK, Kamer van Koophandel


KvT.
KvT., Kamer van Toezicht


Kaalplukteams
Kaalplukteams,  Bureau Financiële Ondersteuning (BFO)


Kaapvaart
Kaapvaart (Str art. 388, 389, WvK art. 437, sub 4°), zeeroof, het plegen van daden van geweld tegen (andere) vaartuigen in open zee, verboden bij Declaratie van Parijs (1856), S. 1908, 325; theoretisch is het evenwel nog mogelijk kaperbrieven uit te geven (commissiebrieven, lettres de marque; Wet RO art. 89); de Nederlandse strafwet is van toepassing op ieder die dit delict begaat (Str art. 4, 5), universaliteitsbeginsel.


Kabinet
Kabinet 1 ministerraad (art. 45 GW; Reglement van orde voor de ministerraad, S. 1994, 203), onder voorzitterschap van de minister-president; hiervan: kabinetskwestie: portefeuillekwestie het gehele ~ rakende, dus niet slechts een der ministers; 2 ambtelijk bureau tot behandeling van persoonlijke en vertrouwelijke bestuurszaken; ~ des Konings: overlegorgaan tussen de Koning en de ministers (KB van 22 december 1863, S. 149); het verkeer tussen Koning en ministers vindt evenwel doorgaans schriftelijk plaats; evenzo hebben ministers, Commissarissen der Koningin, burgemeesters der grote gemeenten een ~ aan hun bureau verbonden.


Kabinetscrisis
Kabinetscrisis, ontstaat wanneer het gehele kabinet als gevolg van innerlijke verdeeldheid of door een conflict met de Staten-Generaal de portefeuilles ter beschikking van de Koningin stelt; de Koningin kan het ontslag aanvaarden of, wat nauwelijks denkbaar is, weigeren; tegenstelling: regeringscrisis, als de persoon van de koning in het geding is, zoals bij de koningskwestie in België in 1950, 1951 (afstand van de troon door Leopold III).


Kabinetsformateur
Kabinetsformateur, de persoon, die van de Koningin opdracht ontvangt om een nieuw kabinet te vormen; na de formatie wordt hij gewoonlijk minister-president.


Kabinetskwestie
Kabinetskwestie,  het door een kabinet (1) stellen van de ~,  een kabinet vraagt de volksvertegenwoordiging of het kabinet nog haar vertrouwen geniet; zo niet dan zal het in zijn geheel  aftreden;  Portefeuille.


Kadaster
Kadaster (art. 3:316 e.v. BW), zelfstandig bestuursorgaan, waarvan het hoofdkantoor gevestigd is te Apeldoorn met vijftien vestigingen in den lande; het ~ houdt zich bezig met inwining, acceptatie, mutatie, beheer en distributie van vastgoedinformatie en het kadastrale proces in de landinrichting; geregeld in de Kadasterwet (S. 1991, 570), in het Kadasterbesluit (S. 1991, 571), het Besluit Kadastraal recht 1992 (S. 1991, 596); zie ook: Maatregel teboekgestelde schepen (S. 1991, 572) en Maatregel teboekgestelde luchtvaartuigen (S. 1991, 573); kadastrale registratie was oorspronkelijk bedoeld voor inning van de grondbelasting, maar werd direct mede dienstbaar gemaakt voor de registratie van eigendomsoverdracht van onroerende zaken en rechten daarop; in transportakten dienen de kadastrale gegevens van de daarin genoemde percelen te worden vermeld (art. 20, lid 1 Kadasterwet); zie ook Organisatiewet ~ S. 1994, 125.


Kaderwet
Kaderwet,  Raamwet.


Kamer
Kamer 1 onderdeel van een wetgevende  vergadering (Kamers der Staten-Generaal); 2 ~ van een rechterlijk college (Hoge Raad, gerechtshof, arrondissementsrechtbank); onderscheiden in enkelvoudige (alleen rechtsprekend rechter) en meervoudige kamers (collegiale rechtspraak); 3 ~ voor Mededingingszaken, Wet Economische Mededinging art. 35; 4 ~ voor de binnenvisserij (S. 1963, 312 art. 45 e.v., S. 1964, 170), keurt overeenkomsten van huur en verhuur van visrecht goed; haar taak is vergelijkbaar met die van een grondkamer voor pachtovereenkomsten.


Kamer van Koophandel
Kamer van Koophandel, voluit: ~ en Fabrieken (Wet op de Kamers van Koophandel en Fabrieken 1963 S. 633, 1983), openbaar lichaam voor een bepaalde regio, belast met de behartiging van de belangen van handel, industrie, ambacht en dienstverlening van alle ondernemingen in haar gebied in het kader van het bedrijfsleven als geheel; het voorlichten en adviseren van overheidslichamen; de bevordering van die algemene belangen van economische aard, die niet aan andere instanties zijn of worden voorbehouden; internationale ~ (IKK), te Parijs gevestigde semi-officiële instelling, met als doel bevorderen van de internationale handelsbetrekkingen; leden van de IKK zijn Kamers van Koophandel en andere organisaties op het gebied van handel, industrie, verkeer en bank- en verzekeringswezen, terwijl ook individuele bedrijven als lid kunnen toetreden;  Incoterms.


Kamer van Toezigt
Kamer van Toezigt (Wet op het notarisambt art. 50 e.v.), college belast met het toezicht op en het tuchtrecht over notarissen en kandidaat-notarissen, samengesteld uit leden der rechterlijke macht, notarissen en de belastinginspectie, gevestigd in de arrondissements-hoofdplaatsen; beroep van een beslissing van een ~ is mogelijk op het gerechtshof te Amsterdam.


Kamerontbinding
Kamerontbinding (art. 64 GW), mogelijkheid van de regering om bij KB in een uitzichtloze parlementaire situatie als het ware de achterban van de parlementsleden te raadplegen door nieuwe verkiezingen uit te schrijven.


Kamerverhuur
Kamerverhuur,  verhuur van onzelfstandige woonruimte; 1 privaatrecht (art.  7A: 1623a, lid 1 BW), kamerhuurders genieten de eerste negen maanden géén huurbescherming, zodat de verhuurder kan beoordelen of ze bevallen; daarna kan de verhuurder steeds via de rechter opzeggen, waarbij hij moet aantonen dat zijn belang bij beëindiging groter is dan dat van de huurder bij continuatie; 2 fiscaal (art. 22, lid 3 Wet IB), opbrengsten uit niet-beroepsmatige ~, niet meer bedragend dan ƒ5900, (1995) ƒ6300, (1996) worden niet belast; zie voor de jaarlijkse correctiefactor voor de hoogte van de vrijstelling: art. 66d Wet IB.


Kampeerterreinen hygiëne
Kampeerterreinen hygiëne,  Hygiëne Kampeerterreinen


Kanoniek Recht
Kanoniek Recht, recht van de Katholieke kerk, belichaamd in de Codex Juris Canonici, van kracht sedert 19 mei 1918, het officiële wetboek van de Rooms-Katholieke kerk van de Latijnse ritus, waarin het geschreven recht is samengevat; overtredingen worden berecht door de kerkelijke rechtbanken (rota) en met kerkelijke straffen (b.v. excommunicatie).


Kanonschotsafstand
Kanonschotsafstand, oorspronkelijk de breedte van de territoriale zee, drie zeemijlen. Bij de toenemende draagkracht van het geschut ontstond de neiging de territoriale zee uit te breiden; thans veelal twaalf zeemijlen, ook wel zes zeemijlen.


Kanselarij
Kanselarij 1 ~ der Nederlandse Orden adviseert de regering nopens het instellen of wijzigen van onderscheidingen en herinneringstekenen en registreert onderscheidingen en herinneringstekenen ingesteld bij wet of KB;  Nederlandse ridderorden zijn:  de Militaire Willems-Orde, de Orde van de Nederlandse Leeuw en de Orde van Oranje-Nassau; 2 bureau van een consul, staande onder leiding van een kanselier.


Kanselarijrechten
Kanselarijrechten, leges geheven ten behoeve van de verrichtingen van de consuls ten dienste van bijzondere personen (Wet op de kanselarijrechten 1948 S. I 481).


Kansgenot
Kansgenot (Fw art. 131, lid 3, 262 lid 3), het uitzicht op enig voordelig toeval uit hoofde van een verbintenis, die reeds bij voorbaat op zekere waarde gesteld wordt.


Kansovereenkomst
Kansovereenkomst (art. 7A:1811  1828 BW), aleatoire overeenkomst, overeenkomst waarbij een of beide van de wederkerige prestaties niet bij voorbaat vaststaan, maar afhangen van de uitkomsten van een onzekere gebeurtenis; drie hoofdgroepen: verzekering, lijfrente en spel en weddenschap; tegenstelling commutatieve overeenkomst.


Kansspelbelasting
Kansspelbelasting (Wet van 14 sept. 1961, S. 313), directe belasting, geheven over: a de opbrengsten van de Nederlandse Casino's, b prijzen van binnenlandse kansspelen, c prijzen van buitenlandse kansspelen, voor zover de winnaar in Nederland woonachtig is. Het tarief bedraagt voor de casino-opbrengsten 331/3%, voor de overige gevallen 25%. De belasting over de binnenlandse prijzen wordt ingehouden door degene die de prijs verschuldigd is, bij buitenlandse prijzen moet de belasting door de winnaar op aangifte worden voldaan. Prijzen tot en met ƒ1000, zijn vrijgesteld.


Kansspelen
Kansspelen (art. 7A:1825 BW), uit overeenkomsten uit ~ ontstaan slechts afdwingbare verbintenissen indien zij wettelijk geregeld zijn in de Wet op de ~ 1964, S. 483 (lotto, voetbaltoto, totalisator, winkelweekacties, kleine kansspelen zoals kienen en casinospelen).


Kansspelvergunning
Kansspelvergunning (Wet op de Kansspelen S. 1964, 483 resp. 1974, 441), toestemming verleend door B&W tot het houden van een kansspel, waarbij het prijzenpakket in totaal niet hoger mag zijn dan ƒ10.000,; voor hogere prijzenpakketten is een vergunning nodig van de minister van Justitie.


Kantine
Kantine 1 (art. 35 Gevangenismaatregel), mogelijkheid voor gedetineerden, tegen betaling bepaalde genotmiddelen te betrekken; 2 kantinemaatregel (art. 3 Besluit uitsluiting aftrek OB 1968. S. 1989, 170), een ondernemer die een personeelskantine exploiteert moet jaarlijks zijn inkopen daarvoor (exclusief BTW) optellen en dit bedrag met 25% verhogen; het totaal vermindert hij met de ontvangsten wegens verstrekkingen en het verschil deelt hij door het aantal werknemers; heeft hij voor minder dan ƒ500, per werknemer besteed dan behoeft hij slechts over de ontvangsten 6% BTW te voldoen; werd meer dan ƒ500, aan loon in natura verstrekt, dan moet hij over het gehele bedrag 6% BTW betalen.


Kanton
Kanton, kleinste eenheid der rechterlijke organisatie, ressort van het kantongerecht.


Kantongerechten
Kantongerechten (art. 30 e.v. RO), laagste instantie van de gewone rechterlijke organisatie, gesteld over een kanton; absolute competentie: 1 civiele zaken: tot vorderingen die ƒ5000,- niet te boven gaan (art. 38 wet RO); ook daarboven bevoegd in zaken betreffende arbeidsovereenkomsten en enkele andere bijzondere gevallen als huurkoop, huur- en pachtovereenkomsten; hoger beroep op de rechtbank van een beslissing van de kantonrechter is alleen mogelijk als de vordering meer bedraagt dan ƒ2500, (#ƒ5000,); 2 strafzaken: overtredingen; hoger beroep door  de verdachte kan worden ingesteld als een boete van meer dan ƒ50, werd opgelegd (art. 44 Wet RO); vanaf 1 januari 1997 zullen, als alles volgens plan verloopt, de (61) ~ worden geïntegreerd in de (19) arrondissementsrechtbanken, waardoor gerechten ontstaan voor zowel civiel-, straf- en bestuursrechtelijke zaken; zie voor: procedure in strafzaken: art. 383 e.v. Sv; in civiele zaken: art. 101 e.v. Brv; relatieve competentie in civiele zaken: art. 98 Brv e.v.


Kantongerechts likwidatietarief
Kantongerechts likwidatietarief, tarief voor door de kantonrechter (of de pachtkamer bij het kantongerecht te likwideren (toe te kennen) proceskosten bestaande uit de door de procespartij en/of (haar beroepshalve als zodanig optredende) gemachtigde gemaakte verschotten en een bijdrage in het salaris van die gemachtigde; het ~ wordt van tijd tot tijd als bijvoegsel in het Advocatenblad opgenomen.


Kantoor
Kantoor, administratief centrum, bureau; iemand die een ~ houdt, heeft m.b.t. aangelegenheden, dit ~ betreffende, mede aldaar woonplaats (art. 1:14 BW).


Kaperbrief
Kaperbrief (commissiebrief, lettre de marque), machtiging tot kaapvaart (Str art. 388, 389).


Kaping
Kaping (art. 385a e.v. Str),  Vliegtuigkaping.


Kapitaal
Kapitaal vennootschappen: aandelenkapitaal te onderscheiden in: a maatschappelijk kapitaal: aandelenkapitaal dat volgens de statuten van een vennootschap maximaal kan worden uitgegeven of geplaatst; b geplaatst kapitaal, gedeelte van het maatschappelijk kapitaal, dat daadwerkelijk is uitgegeven; c gestort kapitaal, gedeelte van het geplaatste kapitaal waarop de storting door de aandeelhouders heeft plaatsgevonden; zie voor geplaatst ~: (NV) art. 2:67, 78, 99, 118, 373 BW; (BV) art. 2:178, 189, 373 BW; gestort ~: (NV) art. 2:67, lid 1, 373 BW; (BV) art. 2:178, 373 BW; maatschappelijk ~: (NV) art. 2:64, 67, 78, 79 BW; (BV) art. 2:175, 178, 189, 190 BW; minimumkapitaal: (NV) art. 2:64, 74 BW; (BV) art. 2:178, lid 2, 185 BW.


Kapitaaldienst
Kapitaaldienst, in de comptabiliteit van de openbare lichamen: de dienst van de buitengewone inkomsten en uitgaven, van de uitgaven die niet of niet geheel uit de lopende inkomsten van het jaar gedekt behoeven te worden en van de inkomsten die niet als gewone inkomsten beschouwd mogen worden, maar als vermogensbestanddeel zijn aan te merken;  in de Rijkscomptabiliteit: buitengewone dienst (Comptabiliteitswet 1976, S. 671, gewijzigde tekst: S. 1992, 351).


Kapitaalsbelasting
Kapitaalsbelasting (art. 32 e.v. Wet op belastingen van rechtsverkeer),  Belastingen van rechtsverkeer.


Kapitaalvermindering
Kapitaalvermindering 1 vennootschapsrecht (NV art. 2:99 e.v.  BW; BV art. 2:208 BW e.v.), kan door intrekking van aandelen, dan wel bij statutenwijziging het nominale bedrag van de aandelen te verminderen; 2 fiscaal: binnen tien jaar na herkapitalisatie: art. 23 wet Vpb.


Kapitaalverzekering
Kapitaalverzekering, verzekering, waarbij een verzekeraar op zich neemt bij het voorvallen van de in de polis voorziene gebeurtenis, dan wel op de in de polis genoemde datum een eenmalige uitkering ter grootte van het in de polis genoemde bedrag te doen;  Levensverzekering.


Kapitein
Kapitein (WvK art. 341  392, BW 8:260  262), scheepskapitein, gezagvoerder van een zeeschip; is bevoegd die rechtshandelingen te verrichten die strekken om het schip in bedrijf te brengen of te houden (art. 8:260, lid 1 BW), mag cognossementen en passagebiljetten afgeven en namens de reder hulploon overeenkomen en innen (art. 8:260, lid 2 BW); zie voor: bevoegdheidseisen voor de ~: Wet op de zeevaartdiploma's van 2 augustus 1935 S. 456; bijhouden scheepsdagboek: art. 348 WvK;  Journaal; gezag van ~ art. 422 e.v. WvK, ten aanzien van smokkelwaar: art. 411 WvK; verlaten van schip door ~: art. 345 WvK; een ~ op een binnenschip heet schipper (art. 8:860 e.v., BW).


Kapittel
Kapittel 1. Militaire Willemsorde: college van dragers van die orde belast met de beoordeling van voordrachten voor nieuw te onderscheiden personen en met de behartiging der belangen van de leden der orde (ingesteld bij KB van 27 april 1946); 2. ~ voor de civiele orden (S. 1994, 350), adviesorgaan voor de Minister van Binnenlandse Zaken over de algemene aspecten van het beleid inzake de civiele orden (ridderorden) en het verlenen van onderscheidingen in een van deze orden, zie S. 1994, 831.


Kapstokartikel
Kapstokartikel, wetsartikel met een zo ruime of vage omschrijving dat men alle mogelijke gevallen eronder kan brengen, heeft een `sleepnet' functie, zoals art. 5 van de WvW 1994: `Het is een ieder verboden zich zodanig te gedragen dat gevaar op de weg wordt veroorzaakt of kan worden veroorzaakt of dat het verkeer op de weg wordt gehinderd of kan worden gehinderd'.


Karenztijd
Karenztijd, wachttijd, speciaal bij risicoverzekeringen, ziekteverzekering e.d, tengevolge waarvan de schade gedurende een zekere begintermijn ten laste van de verzekerde blijft.


Kartel
Kartel, ondernemersovereenkomst waarbij overeengekomen wordt de prijzen, de te produceren hoeveelheden of de afzetgebieden te regelen.


Kartelverbod EG
Kartelverbod EG (art. 85 EG-verdrag), treft alle overeenkomsten tussen ondernemingen, alle besluiten van ondernemersverenigingen en alle onderling afgestemde feitelijke gedragingen die de handel tussen Lid-Staten nadelig kunnen beïnvloeden; zie Kartelverordening EEG van 6 februari 1962 Nr 17.


Kavel
Kavel (art. 3:176 BW), aandeel in de verdeling van een gemeenschap; in een te verdelen boedel.


KEMA-keur
KEMA-keur, waarmerk van de NV tot Keuring van Elektrotechnische Materialen te Arnhem op toestellen en materialen op elektrotechnisch gebied teneinde ze te onderscheiden van ondeugdelijke toestellen.


Kenbron
Kenbron (van het recht), de gegevens die ons het recht van eigen of vroeger tijd doen kennen, in tegenstelling tot rechtsbron, waaraan het geldende recht zijn verbindend gezag ontleent.


Kennelijk onredelijk
Kennelijk onredelijk, ontslagrecht (BW art. 7A: 1639s), na een ~  beëindigen van een dienstbetrekking, kan de rechter aan de wederpartij (in de praktijk: de werknemer) van degene die beëindigde, naar billijkheid een schadevergoeding toekennen; deze vage formulering geeft hem daarbij een grote vrijheid van beoordeling; in de praktijk let hij er vooral op, of de gevolgen voor de werknemer niet al te bezwarend zijn; hij kan ook herstel van de dienstbetrekking bevelen (art. 7A: 1639t BW), hetgeen de werkgever kan voorkomen door betaling van een door de rechter te bepalen afkoopsom  (gouden handdruk),  Ontslagrecht.


Kennisgeving
Kennisgeving 1 ~ van bestuursbesluiten (art. 3:41  43 Awb), geschiedt door toezending of uitreiking aan de belanghebbenden, onder wie de aanvrager; 2 ~ van gerechtelijke stukken; a civiele procedure (art. 2 Brv): indien stukken niet aan het huis van de geadresseerde in ontvangst worden genomen, laat de deurwaarder een afschrift achter, of, indien ook dat onmogelijk blijkt, bezorgt hij terstond een afschrift per post; de ~ wordt dan geacht de geadresseerde bereikt te hebben; b strafzaken (art. 585  590 Sv): uitreiking geschiedt in beginsel door toezending per gewone of aangetekende brief over de post, tenzij een stuk betekend moet worden; 3 ~ van (niet-)verdere vervolging (art. 70, 243 e.v. 266 Sv), na voorlopige hechtenis of na sluiting van het gerechtelijk vooronderzoek; ~ van verdere vervolging, dient om de verdachte te waarschuwen dat hij nog gedagvaard zal worden (art. 15, 33, 253 e.v. 258 Sv).


Kerkelijk huwelijk
Kerkelijk huwelijk (art. 1:68 BW), een huwelijk mag pas kerkelijk worden ingezegend, nadat de bedienaar van de eredienst er zich van heeft vergewist, dat het huwelijk reeds tevoren ten overstaan van de ambtenaar van de burgerlijke stand gesloten is; sanctie zie art. 449 Str.


Kerkgenootschappen
Kerkgenootschappen alsook hun zelfstandige onderdelen en lichamen waarin zij zijn verenigd (b.v. synodes) bezitten rechtspersoonlijkheid (art. 2:2 BW); zij worden geregeerd door hun eigen statuut.


Kernbeding
Kernbeding (art. 6:231 sub a BW), beding dat de kern van een prestatie aangeeft en niet op grond van de wettelijke regeling inzake Algemene Voorwaarden vernietigd kan worden, zoals de essentialia van de overeenkomst.


Kernenergie, aansprakelijkheid
Kernenergie, aansprakelijkheid (Wet ~ 1965 S. 546), de exploitant van een kerninstallatie is zonder disculpatiemogelijkheid aansprakelijk voor de schade, geleden op het grondgebied van Nederland, Duitsland, België, Luxemburg en Frankrijk, in volle zee of in het lucht ruim daarboven, veroorzaakt door een kernongeval waarbij hetzij in de installatie aanwezige splijtbare stoffen of radioactieve produkten of afvalstoffen, hetzij van de installatie afkomstige of met goedkeuring van de exploitant naar de installatie vervoerde splijtbare stoffen betrokken waren; een exploitant is verplicht ter dekking van zijn aansprakelijkheid een verzekering of andere financiële zekerheid tot een bedrag van ƒ50.000.000, te hebben en in stand te houden.


Kernenergiewet
Kernenergiewet (S. 1963, 82), geeft regels op het gebied van de vrijmaking van kernenergie en de aanwending van radioactieve stoffen en ioniserende stralen uitzendende toestellen alsook regels ter bescherming tegen de hieraan verbonden gevaren.


Kernongevallen
Kernongevallen (Wet aansprakelijkheid voor ~ S. 1979, 225,  nadien gewijzigd, zie: S. 1991, 374), exploitanten van kerninstallaties zijn aansprakelijk voor schade, ongeacht of het ongeval aan hun schuld te wijten is; dit is een uitwerking van de verdragen van Parijs en Brussel (Trb. 1961, 27; 1962, 64; 1964, 178; 1963, 171; 1964, 179, 1983, 81).


Ketenaansprakelijkheid
Ketenaansprakelijkheid (art. 35 IW, 16b Coördinatiewet), in geval van onderaanneming is de (hoofd)aannemer hoofdelijk aansprakelijk voor de door zijn onderaannemer en diens onderaannemers verschuldigde maar niet betaalde sociale verzekeringspremies en loon- en omzetbelasting; een aannemer is (art. 35 IW) een (rechts)persoon die zich jegens een opdrachtgever heeft verbonden om buiten dienstbetrekking een werk van stoffelijke aard uit te voeren tegen een te betalen prijs; onder (hoofd)aannemer valt ook (art. 35 IW, lid 3 sub b) een eigenbouwer, die niet optreedt als aannemer maar die in de normale uitoefening van zijn bedrijf de uitvoering van een werk begeleidt, zoals een belegger in onroerende zaken, een projectontwikkelaar, een gemeentelijke dienst, die beschikt over eigen deskundige staffunctionarissen die in feite de leiding en het toezicht hebben bij het werk; moet een aannemer loonheffingen e.d. voor een onderaannemer in de keten betalen, dan heeft hij regres op die onderaannemer.


Kettingbeding
Kettingbeding (art. 6:259, lid 2 BW), buitenwettelijke term voor een beding (in een overeenkomst), waarbij een der partijen zich verbindt een conditie (last, voorwaarde) op zijn rechtsopvolger onder bijzondere titel te doen overgaan, met daaraan weer een ~ gekoppeld; doorgaans wordt een ~ versterkt door een boetebeding.


Keur
Keur (GW art. 133, Waterschapswet 1991, S. 444, art. 59),  verordening met strafbepaling van een waterschap, dat in zijn reglement tot het maken van zulke verordeningen bevoegd is verklaard.


Keur, koop op -
Keur, koop op , koop waarbij de te leveren waar aan een nader onderzoek door of vanwege de koper is onderworpen en de verkoper in geval van afkeuring tot nalevering is gehouden.


Keurmerk
Keurmerk (Waarborgwet 1986, S. 1987, 39), merk op platina, gouden en zilveren werken aangebracht ten behoeve van de waarborg van het gehalte.


Kidnapping
Kidnapping, federaal misdrijf in de Verenigde Staten waarop veelal de doodstraf staat; ~ omvat niet alleen kinderroof, maar praktisch het geheel van onze `misdrijven tegen de persoonlijke vrijheid'. Ook het slavenhalen en de handel in z.g. blanke slavinnen vallen eronder.


Kienen
Kienen,  Kleine kansspelen.


Kiesdeler
Kiesdeler (Kieswet 1989 S. 423 art. P 5), het quotiënt van het totaal van de bij een verkiezing uitgebrachte stemmen en het aantal te vervullen plaatsen. De toewijzing van de zetels aan de kandidatenlijsten en kandidaten geschiedt in de eerste plaats aan de hand van de kiesdeler.


Kiesdistrict
Kiesdistrict,  Kieskring.


Kiesdrempel
Kiesdrempel (art. P 7, lid 2 Kieswet), voor de Tweede Kamerverkiezingen komen lijsten niet voor toewijzing van een zetel in aanmerking indien het stemcijfer lager ligt dan de kiesdeler (het totaal van de stemcijfers van alle kandidatenlijsten gedeeld door het aantal te verdelen zetels).


Kieskring
Kieskring (Kieswet S. 1989, 423 art. E 1), een van de districten waarin het Rijk, de provincies en gemeenten verdeeld is voor de verkiezing van leden der vertegenwoordigende lichamen; de verdelingen zijn voor de onderscheidene verkiezingen verschillend.


Kiesraad
Kiesraad (Kieswet art. A 1), college van zeven door de Kroon benoemde leden, gevestigd te Den Haag, dat dienst doet als centraal stembureau bij de verkiezing van de leden van de Eerste en Tweede Kamer (art. S 1, lid 1 en E 11).


Kiesrecht
Kiesrecht (Kieswet 1989 S. 423), de bevoegdheid voor kiesgerechtigden van  18 jaar en ouder om aan verkiezingen deel te nemen; 1 actief ~: de bevoegdheid een stem uit te brengen bij de verkiezingen van de vertegenwoordigende lichamen (stemmen); 2 passief ~: de bevoegdheid om als lid van die lichamen gekozen te worden; niet-Nederlandse ingezetenen, die zich ten minste vijf jaar hier bevinden, hebben actief en passief ~ bij gemeenteraadsverkiezingen;  Verkiesbaarheid; een stemplicht bestaat in ons land niet; stemmen per brief is mogelijk voor verkiezing van de leden van de Tweede Kamer als men in het buitenland verblijft (art. M 1  M 12); ontzetting van de beide kiesrechten (het actief en het passief kiesrecht) kan als bijkomende straf worden opgelegd (Str art. 28 lid 1 sub 3).


Kieswet
Kieswet (S. 1989, 423), regelt de verkiezingen; Tweede-Kamerverkiezingen worden gehouden in begin maart, maar als de Tweede-Kamerverkiezingen in hetzelfde jaar vallen als de verkiezingen voor provinciale staten of de gemeenteraad worden de Kamerverkiezingen verschoven naar begin mei; de registratie van kiezers die in het buitenland wonen is gecentraliseerd in de gemeente Den Haag alwaar zij ook hun (brief)stem moeten uitbrengen; politieke groeperingen die voor het eerst aan de verkiezingen willen meedoen moeten een waarborgsom storten die zij slechts terugontvangen als hun lijst meer dan 75% van de kiesdeler behaald heeft (art. H 12 e.v. Kieswet).


Kiezer
Kiezer, degene die mag deelnemen aan de verkiezing van leden van vertegenwoordigende openbare lichamen (Kieswet 1989 S. 423 art. B 1, waterschapsreglementen).


Kiezerspas
Kiezerspas (art. K 1  11, Kieswet 1989 S.1989, 423), verklaring dat men bevoegd is in een stembureau naar keuze zijn stem uit te brengen; te verkrijgen op verzoek aan de burgemeester van de gemeente waar men op de dag van de kandidaatstelling als kiezer is geregistreerd.


Kiezersregister
Kiezersregister (art. D 1 Kieswet 1989 S. 423), een in iedere gemeente bestaand register, waarin alle kiesgerechtigden zijn opgenomen; iedereen kan kosteloos vragen of hij of een ander in het kiezersregister is opgenomen en eventueel schriftelijk verbetering aanvragen bij B&W (met beroep op de kantonrechter en de Hoge Raad, art. D 5). Een belang daarbij is niet nodig (actio popularis).


Kind
Kind, verdrag inzake de rechten van het , van  20 november 1989, Trb. 1990, 170, heeft als doel de bescherming en bijstand te verlenen aan het gezin, als kern der samenleving en de natuurlijke ontplooiing en het welzijn van al haar leden en van kinderen in het bijzonder, zodat het gezin zijn verantwoordelijkheid binnen de gemeenschap volledig kan dragen.


Kinderbescherming, inrichtingen voor -
Kinderbescherming, inrichtingen voor , zie Wet op Jeugdhulpverlening, S. 1989, 358, art. 65  90; Raad voor de Kinderbescherming (art. 1:238 e.v. BW), zie: Raad voor de Kinderbescherming.


Kinderbijslag, Algemene -
Kinderbijslag, Algemene  (Algemene Kinderbijslagwet 1968 S. 24, gewijzigde tekst in S. 1990, 128), een algemene de gehele bevolking omvattende verplichte kinderbijslagverzekering; verzekerd zijn ingezetenen en niet-ingezetenen, voorzover zij in Nederland aan de loonbelasting zijn onderworpen.


Kinderdoodslag en kindermoord
Kinderdoodslag en kindermoord (Str art. 290, 291), geprivilegieerde vormen van opzettelijke levensberoving; de moeder die, uit vrees voor de ontdekking van de bevalling haar kind bij of kort na de geboorte doodt, is schuldig aan kinderdoodslag; was zij al voor de bevalling daartoe besloten dan is zij schuldig aan kindermoord; eventuele deelnemers delen niet in de verlaging van het strafmaximum voor de moeder; zij zijn strafbaar wegens doodslag, resp. moord.


Kinderen
Kinderen aansprakelijkheid voor ~ (art. 6:169 BW), voor een als een doen te beschouwen gedraging van ~ beneden de veertien jaar zijn hun ouders dan wel voogden aansprakelijk, de ~ zelf niet (art. 6:164 BW); ~ van veertien jaar en ouder zijn zelf aansprakelijk voor hun fouten; voor fouten van veertien- en vijftienjarigen zijn bovendien hun ouders of voogden aansprakelijk, tenzij hun niet kan worden verweten dat zij de daad niet hebben belet.


Kindermaatregelen
Kindermaatregelen (Str art. 77h),  Jeugdmaatregelen.


Kindernoodfonds der VN
Kindernoodfonds der VN,  United Nations International Children's Emergency Fund (UNICEF)


Kinderontvoering, internationale
Kinderontvoering, internationale, bij de hoofdafdeling Staats- en Strafrecht, afd. Internationale rechtshulp van het MvJ is ter uitvoering van een verdrag (S. 1990, 201 en 202), een centrale autoriteit aangesteld die zich bezig houdt met gevallen van ~; zie Trb. 1981, 10, 1987, 139, 1990, 95 en 96.


Kinderopvang
Kinderopvang (Uitvoeringsregeling LB art. 13), is, indien verzorgd of bekostigd door de werkgever, een vorm van loon in natura; in een waarderingsvoorschrift wordt de waarde van ~ afgestemd op de hoogte van het loon dat de werknemer verdient, geheel los van de kwaliteit van de ~.


Kinderpolitie
Kinderpolitie, speciale afdeling bij de politie in de grote steden, belast met de behandeling van kindercriminaliteit, opsporen van gevallen van kinderverwaarlozing, contact met de Raad voor de Kinderbescherming, met de kinderrechter en met toezicht op gezinnen waar pleegkinderen worden gehouden.


Kinderpornografie
Kinderpornografie (Str art. 240b), het verspreiden of openlijk tentoonstellen van een afbeelding, of een informatiedrager, bevattende een afbeelding van een seksuele gedraging, waarbij iemand die kennelijk de leeftijd van zestien jaar nog niet heeft bereikt, is betrokken, of het vervaardigen, invoeren, doorvoeren, uitvoeren of in voorraad hebben om verspreid of openlijk tentoongesteld te worden van een dergelijke afbeelding.


Kinderrecht
Kinderrecht verouderde benaming voor Jeugdrecht.


Kinderrechter
Kinderrechter (Wet RO art. 49), enkelvoudige kamer ingesteld in 1921 bij elke arrondissementsrechtbank; aangewezen voor de behandeling van burgerlijke kinderzaken, tevens belast met de behandeling van kinderstrafzaken (Sv art. 486  509).


Kinderroof
Kinderroof (Str art. 279), het onttrekken van een minderjarige aan het wettelijk over hem gestelde gezag, als misdrijf tegen de persoonlijke vrijheid.


Kinderstraffen
Kinderstraffen (Str art. 77g),  Jeugdstraffen.


Kinderwetten
Kinderwetten, de op 1 juli 1965 in werking getreden wetten tot herziening van het kinderstrafrecht en het kinderstrafprocesrecht; zie thans: Wet op de jeugdhulpverlening en het Besluit tenuitvoerlegging jeugdstrafrecht (S. 1990, 165).


Kinderzitje
Kinderzitje (art. 61 RVV), (brom)fietsers moeten voor het vervoer van kinderen beneden de acht jaar een doelmatig en veilig ~ gebruiken, met voldoende steun voor rug, handen en voeten.


Kindsdeel
Kindsdeel (art. 4:899 en 899a BW), aandeel in de nalatenschap dat bij erfrecht bij versterf aan elk der kinderen en aan de echtgenoot wordt toegekend.


Klachtdelict
Klachtdelict 1 commune strafrecht: delict, waarbij de officier van justitie slechts vervolging kan instellen, wanneer een klacht wordt ingediend met het verzoek om tot vervolging over te gaan; onderscheiden in: a absoluut ~ waarbij niemand vervolgd kan worden zonder klacht (belediging, schending van bedrijfsgeheimen, afdreiging en enkele zedendelicten) en b relatief ~ waarbij in het algemeen zonder klachte vervolgd kan worden, maar ten opzichte van bepaalde personen slechts na klacht (vermogensdelicten, begaan tegen naaste bloedverwanten); tot het doen van een klacht zijn slechts bepaald aangewezen belanghebbenden bevoegd (Str art. 64  67a; Sv art. 164  166); 2 militair strafrecht; enkele ~ gepleegd door militairen in tijd van oorlog, kunnen ambtshalve vervolgd worden (Wb. van Militair Str art. 54);  Aangifte.


Klacht
Klacht, a over politieoptreden (art. 61  66 Politiewet 1993); een ~ over het optreden van een ambtenaar van politie  wordt ingediend bij de burgemeester van de gemeente waar de gewraakte gedraging heeft plaats gevonden (art. 64 Politiewet 1993); een ~ over het optreden van een ambtenaar van het Korps landelijke politiediensten of van een bijzondere ambtenaar van politie kann ook worden ingediend bij de Minister van Justitie; b ~ omtrent overheidsgedragingen in het algemeen (art. 108, lid 1 GW),  Ombudsman; c ~ in de zorgsector zie S. 1995, 308; d indienen van een valse ~: art. 188 Str.


Klasse(n)justitie
Klasse(n)justitie, rechtspraak die voor mensen uit lagere klassen ongunstiger is dan voor die uit de hogere; in strijd met het gelijkheidsbeginsel  (GW art. 1, Wet AB art. 8, Str art. 2).


Klassieke grondrechten
Klassieke grondrechten, of vrijheidsrechten, grondrechten die betrekking hebben op de staatsvrije sfeer en de burgers vrijheid van inmenging door de staat waarborgen.


Klassieke richting
Klassieke richting (strafrecht), de (naderhand pas klassiek genoemde) richting die willekeur in het straffen wilde tegengaan en een vaste evenredigheid tussen misdrijf en straf vastgelegd wilde zien; streefde naar rationalisering en verzachting van de straffen. Grondlegger van de ~ is Beccaria. De ~ kreeg tegen het einde van de vorige eeuw concurrentie van de moderne richting in het strafrecht.


Klein Koninklijk Besluit
Klein Koninklijk Besluit, buitenwettelijke term voor een KB dat niet tevens een  Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) is.


Kleine kansspelen
Kleine kansspelen, spelen met een kans op een prijs; als zodanig zijn toegestaan het kienspel, het rad van avontuur en het vogelpiekspel. Verenigingen die niet ten doel hebben de beoefening van enig kansspel, mogen ~ voor het publiek organiseren. Prijzen in geld of goederen mogen (1994) geen hogere waarde hebben dan ƒ625, per serie en in totaal niet meer dan ƒ2500, per bijeenkomst. Het geld dat bijeengebracht wordt moet zijn bestemd voor een doel dat niet in strijd mag zijn met het algemeen belang.


Kleine rechten
Kleine rechten,  Kleinrecht.


Kleine visakte
Kleine visakte,  Visakte.


Kleinrecht
Kleinrecht, enkele uitvoering van werken waarop art. 30 A van toepassing is (Auteurswet 1912).


Kleinschaligheidstoeslag
Kleinschaligheidstoeslag (art. 11  11b Wet IB), investeringsaftrek bedoeld voor investeerders in het midden- en kleinbedrijf; per 1 januari 1990 vervangen door een (herziene) investeringsaftrek.


Kleurboeken
Kleurboeken, publikaties waarin regeringen hun publiek in het algemeen inlichten over het gevoerde buitenlandse beleid; ~ houden in, o.m.: gewisselde nota's, instructies en rapporten van diplomatieke ambtenaren. Al naar de kleur heten zij geelboeken (Frankrijk), oranjeboeken (Nederland), grijsboeken (België), groenboeken (EG). Verslagen over bepaalde aangelegenheden worden in Nederland gedaan in witboeken.


Kleurloos opzet
Kleurloos opzet (strafrecht), voor het door de wet vereiste opzet is niet vereist het bewustzijn van de dader, dat het feit dat hij pleegde strafbaar is; is zulks wel het geval dan is er sprake van boos opzet.


Kloving
Kloving (BW art. 4:897, 900), verdeling van een nalatenschap in twee gelijke delen, één voor de vaderlijke lijn en één voor de moederlijke lijn; ~ vindt plaats bij verdeling van nalatenschappen die bij ontstentenis van nakomelingen en ouders, broers en zusters van de erflater, geheel of gedeeltelijk aan verdere bloedverwanten toevallen; ~ vervalt in het nieuw BW.


Knevelarij
Knevelarij (Str art. 366), afpersing door machtsmisbruik, misdrijf van de ambtenaar, die in de uitoefening van zijn bediening, als verschuldigd aan hem zelf, aan een ander ambtenaar of aan enige openbare kas, vordert of ontvangt, of bij uitbetaling terughoudt hetgeen hij weet dat niet verschuldigd is.


Koffiegeld
Koffiegeld, fiscaal a een vergoeding voor consumpties tijdens de werktijd aan niet-ambulante werknemers behoort tot het loon, maar daarvan is een bedrag van ƒ6,50 per week of ƒ1,30 (1996) per dag vrijgesteld; b vergoedt de werkgever géén ~ dan kan de werknemer deze bedragen aftrekken als beroepskosten.


Kolen en Staal, Europese Gemeenschap voor -
Kolen en Staal, Europese Gemeenschap voor  (18 april 1951), ter vorming van een gemeenschappelijke markt voor Kolen en Staal door Frankrijk, Italië, de Duitse Bondsrepubliek en de drie Beneluxlanden. Op 1 juli 1967 is het bestuur, de Hoge Autoriteit, door fusie opgegaan in de Commissie van de Europese Unie.


Kompetenz-Kompetenz
Kompetenz-Kompetenz, de soevereine staat ontleent zijn drieledige competentie van persoonlijke, zakelijke en territoriale aard rechtstreeks aan de volkenrechtsorde; zij regelt binnen de door die rechtsorde getrokken grenzen de competentie van haar organen met name voor rechtsvorming, rechtspraak en rechtshandhaving.


Koning
Koning 1 persoon des Konings (art. 24 GW), erfelijk staatshoofd, belast met het bestuur (uit te oefenen door ministers) en met een aandeel in de wetgeving, terwijl de rechtspraak in zijn naam plaats vindt; de ~ voert de attributen die vanouds aan de soevereiniteit werden gehecht; in het algemeen wordt zijn positie voor een groot deel, naast en boven het geschreven recht, door gewoonte en sociale factoren bepaald; zie: Wet beëdiging en inhuldiging ~, S. 1992, 121); 2 constitutioneel ~: de Koning te zamen met de verantwoordelijke minister(s), bijvoorbeeld in de term `Koninklijk Besluit'.


Koninklijk Besluit
Koninklijk Besluit (KB), beslissing die door de regering alléén genomen wordt, zonder medewerking van de Staten-Generaal te weten: 1 algemene regelingen, Algemene Maatregelen van Bestuur (AMvB's), ook wel Groot KB genoemd; bevat algemene regels die de Kroon (doorgaans krachtens delegatie) mag uitvaardigen nadat de Raad van State is gehoord; wordt gepubliceerd in het Staatsblad; 2 besluiten in concrete gevallen, eigenlijk of Klein KB genoemd, waarvoor de Raad van State niet behoeft te worden gehoord; er is geen publikatie vereist, maar toezending aan de betrokkene(n) volstaat (vandaar de term: postzegelbesluit).


Koninklijk Huis
Koninklijk Huis (art. 39 GW), a  het lidmaatschap van het ~ is geregeld bij wet (Wet lidmaatschap Koninklijk Huis, S. 1985, 578); leden van het ~ zijn de Koning, de Koning die afstand van het Koningschap heeft gedaan, zij die krachtens de Grondwet de Koning kunnen opvolgen tot en met de derde graad, de echtgenoot of echtgenote, weduwe of weduwnaar van de Koning(in) of van de Koning(in) die afstand heeft gedaan; b  bewaking van het ~ (art. 6, lid 1 sub a Politiewet 1993), is opgedragen aan de Koninklijke marechaussee, in  samenwerking met andere daartoe aangewezen organen.


Koninklijke Boodschap
Koninklijke Boodschap (GW art. 83), het begeleidend schrijven van de Kroon, waarbij een voorstel van wet aan de Tweede Kamer ter vaststelling wordt aangeboden; een ~ heeft als aanhef:

Aan de Tweede Kamer

der Staten-Generaal,

Wij bieden U hiernevens ter overweging aan een voorstel van wet houdende regelen omtrent .... [onderwerp van de wet].

De toelichtende memorie, die het voorstel van wet vergezelt, bevat de gronden waarop het rust.

En hiermede bevelen wij U in Godes heilige bescherming.

's-Gravenhage. (ondertekening).

Wetsvoorstellen  kunnen ook door één of meer leden bij de Tweede Kamer aanhangig worden gemaakt (art. 82, lid 3 GW).


Koninklijke Marechaussee
Koninklijke Marechaussee (art. 6 Politiewet 1993),  Marechaussee.


Koninklijke waardigheid
Koninklijke waardigheid, digniteit van de persoon des konings en enkele, staatsrechtelijk gezien belangrijke personages,  te weten zijn echtgenoot, de vermoedelijke troonopvolger en diens echtgenoot en verder ook een regent; daar inbreuken op de ~ staatsgevaarlijk worden geacht, wordt de ~ speciaal beschermd in de rubriek: misdrijven tegen de ~ (Str art. 108  114); daaronder vallen:  aanslagen  op het leven of de vrijheid van de echtgenoot van de koning, de troonopvolger en diens echtgenoot; feitelijke aanranding en belediging van de persoon des konings, de echtgenoot van de koning, de troonopvolger en diens echtgenoot; de aanslag tegen de regerende vorst(in) valt onder de misdrijven tegen de veiligheid van de staat, zie art. 92 Str;  zie voor de betekenis van aanslag: art. 79 Str.


Koninkrijk der Nederlanden
Koninkrijk der Nederlanden (Statuut van het ~, preambule), omvat het Rijk in Europa, Nederland, de Nederlandse Antillen en Aruba; de staatsinrichting wordt voor Nederland geregeld in de Grondwet van 1983, voor de Nederlandse Antillen in de lands- of staatsregeling (art. 42 Statuut S. 1995, 233). Per 1 januari 1986 heeft het land Aruba een gelijkwaardige status (status aparte), vooruitlopende op een toekomstige onafhankelijkheid.


Kooirecht
Kooirecht, gangbare aanduiding van de eigendom van een eendekooi, en de bescherming die daaraan krachtens titel VI Jachtwet 1954, S. 523 en daarop steunende verordeningen (dus niet uit hoofde van enig absoluut recht) wordt toegekend.


Koop
Koop 1 algemeen (art. 7:1 e.v. BW), overeenkomst waarbij de ene partij (verkoper) zich verbindt een zaak te leveren en de andere om daarvoor een prijs in geld te betalen; een ~ kan ook vermogensrechten tot voorwerp hebben, de verkoper heeft dan in plaats van de plicht een zaak te geven, de taak de koper het recht te verschaffen. Indien niet anders bepaald, dienen levering en betaling gelijktijdig te geschieden; zie voor: #bedenktijd koper van onroerende zaken Wetsvoorstel 23 095; betaling van koopsom: art. 7:26 j° 6:111 e.v. BW; bezorging: art. 7:13 BW; conformiteitseis: art. 7:17 en 21 BW; consumentenkoop: zie hierna, onder 2; dekkingskoop: art. 7:37 BW; eigendomsoverdracht art. 7:9 j° 3:83  97 BW; internationale handelskoop: Weens koopverdrag van 11 april 1980, Trb. 1986, 61; kosten: art. 7:12 BW; ontbinding ~: art. 6:265 j° 7:33 BW; opschorting van betaling: art. 7:27 j° 6:52 e.v. BW; plaats van aflevering: art. 6:41 BW; prijsverhoging: art. 7:35 j° 6:236, sub i BW; reclamerecht: art. 7:39 e.v. BW; reparatie gekochte: art. 7:21, lid 1 sub b BW; risico: art. 7:10 BW; schadevergoeding bij consumentenkoop: art. 7:24, bij handelskoop: art. 7:36 e.v. j° 6:95 e.v. BW; specificatie: art. 7:31 j° 6:58 e.v. BW; vervanging: art. 7:21, lid 1 sub c BW; zaak met dagwaarde: art. 7:36 BW; 2 consumentenkoop (art. 7:5, lid 1 BW), koop van een roerende zaak, die gesloten wordt met een detaillist; kopen gesloten in de uitoefening van een beroep of bedrijf met een detaillist worden ook onder consumentenkoop gerekend, als de koop(situatie) gelijk is aan die bij de doorsnee consumentenkoop; bevat voor de verkoper in beginsel dwingend recht (art. 7:6 BW), waarvan soms afwijking slechts verboden is bij algemene voorwaarden (art. 6:11, 12, 13, 26 en 35 BW, in het overzicht voorzien van av); zie voor: bescherming van de koper tegen onbevoegde vervreemder: art. 3:86, lid 3 sub a; bevoegdheid verkoper wezenlijk andere dan de toegezegde prestatie te leveren: art. 6:237av, sub c BW; conformiteitseis bij ~: art. 7:18 BW; eigenmachtig herstel gebrekkige zaak voor rekening van verkoper ~: art. 7:21, lid 3 BW; kosten van aflevering zijn voor verkoper: art. 7:12av BW; kosten van bezorging bij ~ moeten afzonderlijk door verkoper worden opgegeven: art. 7:13av BW; opschortingsrecht: art. 7:27 BW; prijsverhoging: art. 6:236av, sub i, art. 7:35av BW; rechten consument bij non-conformiteit van het gekochte ~: art. 7:21 BW; regres van verkoper op voorman: art. 7:25 BW; risico-overgang bij bezorging: art. 7:11av BW; schadevergoeding ~: art. 7:24 BW; teruggave koopprijs in plaats van herstel of vervanging: art. 7:21, lid 2 BW; verkoper mag hooguit vooruitbetaling van de helft van de koopsom vragen ~: art. 7:26av BW; verwachtingen van de klant worden mede bepaald door de reclame van de fabrikant: art. 7:18 BW.


Koop breekt geen huur
Koop breekt geen huur (art. 7A:1612 BW), een huurovereenkomst blijft in stand, indien de eigenaar-verhuurder het verhuurde goed aan een ander overdraagt.


Koop op afbetaling
Koop op afbetaling (art. 7A:1576  1576x BW), koop en verkoop waarbij partijen overeenkomen dat de koopprijs wordt betaald in termijnen waarvan twee of meer verschijnen, nadat de verkochte zaak aan de koper is overgedragen, al dan niet in eigendom;  Huurkoop.


Koopakte
Koopakte 1 (art 3:89 BW), voor een geldige koopovereenkomst is een akte geen vereiste;  Koop; bij een koop van een registergoed moet de levering in een notariële akte (transportakte) worden neergelegd, daar levering slechts door inschrijving van deze akte in de daartoe bestemde openbare registers kan geschieden; voorlopige ~, onjuiste benaming voor de definitieve ~ van registergoed; zij wordt `voorlopig' genoemd omdat er voor eigendomsoverdracht nog een transportakte moet volgen.


Koophandel
Koophandel, het onderscheid in de rechtsverhoudingen in `zaken van koophandel' en `gewone (burgerlijke) zaken', waaraan rechtsgevolgen werden verbonden, is in 1934 vervallen;  Handelsrecht; Wetboek van ~, het gedeelte van de codificatie van het Nederlandse privaatrecht van 1838, dat in één wetboek de bepalingen betreffende de Koophandel bijeenbracht.


Koopman
Koopman (Str art. 84bis, 336, 340, 341), benaming van hem die in zijn beroep of bedrijf handelsdaden verricht.


Koopmansboekhouding
Koopmansboekhouding (WvK art. 7 e.v.), de rechter kan op verzoek van de partijen of ambtshalve openlegging van boeken, bescheiden en andere gegevensdragers bevelen; over de plicht tot het voren van een boekhouding zie voor natuurlijke personen: art. 3:15a BW en voor rechtspersonen art. 2:10 BW; voor de plicht tot het bijhouden van een administratie, opgelegd door de fiscus, zie art. 52  AWR; boeken, bescheiden en gegevensdragers moeten tien jaar lang worden bewaard.


Koopmansgebruik, goed -
Koopmansgebruik, goed  (art. 9 Wet IB), maatstaf voor de berekening van de winst, zie Goed 4.


Koopsompolis
Koopsompolis (art. 25 e.v. Wet IB), kapitaalverzekering waarbij de verzekeringnemer de premie in één keer betaalt (de koopsom), terwijl de uitkering doorgaans in de vorm  van een lijfrente plaats vindt; in beginsel kan de koopsom in het jaar van aankoop als persoonlijke verplichting worden afgetrokken; de verzekeraar moet dan evenwel over alle uitkeringen een loonheffing inhouden.


Kopieën
Kopieën, afschriften, in het bijzonder van een akte; notarissen zijn bevoegd tot het afgeven van authentieke ~ van alle geschriften die hun worden voorgelegd; ambtenaren met penvoering belast hebben gelijke bevoegdheid binnen de kring hunner werkzaamheid; het gebruik erkent ook ~ door advocaten en procureurs als zodanig ondertekend in door hen behandelde zaken; de bewijskracht van ~ voor het burgerlijke bewijsrecht is beperkt, doordat de kracht van het schriftelijk bewijs in de oorspronkelijke akte ligt (Brv art. 187); ~ uit openbare registers, verplichting tot afgifte aan allen die zulks vorderen (Brv art. 838; idem uit openbare archieven: Archiefwet 1995, S. 276, art. 17, 20); ~ van wissels (WvK art. 166, 167).


Koppelarij
Koppelarij (Str art. 250, 250bis), buitenwettelijke benaming voor het misbruik bestaande in het teweegbrengen of bevorderen van ontucht met derden. Str art. 250 betreft minderjarigen, art. 250bis meerderjarigen waaraan gekoppeld wordt; meestal gepleegd door vrouwen (hoerewaardinnen),  zie Bordeelverbod.


Koppelbazen
Koppelbazen (art. 34 IW, art. 16, sub a Coördinatiewet), aannemers die misbruik maakten van rechtspersonen; zij brachten hun activiteiten, bestaande in het uitlenen aan derden (`inleners'), van bij hen in dienst zijnde werknemers onder in een rechtspersoon, maar droegen geen loonbelasting en premies sociale verzekeringen af; wanneer de fiscus op de rechtspersoon verhaal zocht, bleken er geen activa meer aanwezig te zijn; vandaar dat de ketenaansprakelijkheid werd ingevoerd.


Kop-staartvonnis
Kop-staartvonnis, strafvonnis dat alleen vermeldt wat ten laste is gelegd en tot welke straf is veroordeeld. De `romp' van het vonnis, met de bewijsmiddelen, voorgeschreven in art. 359 1e lid Sv, ontbreekt.


Korps landelijke politiediensten
Korps landelijke politiediensten (art. 38  42 Politiewet 1993), belast met landelijke en specialistische uitvoering van politietaken, in samenwerking met de regionale politiekorpsen en de Koninklijke marechaussee; het beheer van het ~ berust bij de Minister van Justitie, daartoe bijgestaan door de korpschef ~; de organisatie, de formatie, de begroting, de jaarrekening en het beleidsplan worden jaarlijks vastgesteld door de Raad voor het ~.


Korpsbeheerder
Korpsbeheerder (art. 23 Politiewet 1993),  burgemeester binnen elke politieregio die als zodanig is aangewezen; de ~ is voorzitter van het regionale college, bestaande uit de burgemeesters van de gemeenten in de regio, te zamen met de hoofdofficier van justitie (art. 22 Politiewet 1993); de ~ is belast met het beheer van het regionale politiekorps, waarin hij wordt bijgestaan door de korpschef (art. 24 Politiewet 1993).


Korpschef
Korpschef (art. 25 Politiewet 1993), de  hoogste politiefunctionaris in een politieregio; hij wordt benoemd, geschorst en ontslagen bij KB .


Kort geding
Kort geding (Brv art. 289 e.v.), reféré, behandeling voor de president van de arrondissementsrechtbank van zaken waarin uit hoofde van onverwijlde spoed van de zaak een onmiddellijke en voorlopige voorziening wordt vereist; tegen de uitspraak in kort geding staat verzet of hoger beroep open.


Kort verzuim
Kort verzuim (art. 7A:1638ee BW) geoorloofd verzuim van korte duur wegens meestal vooraf uitdrukkelijk omschreven buitengewone omstandigheden in het particuliere leven van de werknemer, zoals geboorte, eerste communie, huwelijk of sterfgeval van gezinsleden of allernaaste bloed- of aanverwanten.


Korte hand
Korte hand, levering met de ~ (art. 86 j° 115 sub b BW), traditio brevi manu; van een goed dat zich reeds onder de verkrijger (als houder voor de vervreemder) bevindt, geschiedt doordat de bezittende vervreemder zijn bezit krachtens een terzake van de overdracht gemaakte afspraak (goederenrechtelijke overeenkomst) overdraagt op de verkrijger, die daardoor bezitter wordt en in de gevallen waarin overdracht van het goed door bezitsoverdracht dient te geschieden (art. 3:91, 93 BW) tevens rechthebbende op het overgedragen goed (bij een zaak: eigenaar).


Korting
Korting (Ambtenarenwet 1929, S. 530, art. 118 e.v.), het verhaal van erkende schulden op de bezoldiging van ambtenaren door tussenkomst van het betrokken openbaar lichaam; onderscheiden van beslag en inhouding.


Kosmische ruimte
Kosmische ruimte, ruimte buiten de dampkring; volgens een resolutie van de Ruimtecommissie der VN, aanvaard in 1961, staan de kosmische ruimte en de hemellichamen open voor exploitatie en gebruik in overeenstemming met het internationale recht en zijn zij niet vatbaar voor nationale toeëigening.


Kost
Kost (art. 11 Uitvoeringsregeling loonbelasting 1990), vorm van loon in natura, bestaande uit maaltijden, door de werkgever volgens plaatselijk gebruik te verstrekken, ter gehele of gedeeltelijke voorziening in de behoeften van de werknemer aan voeding voor diens persoonlijk gebruik, ingedeeld in: volle kost, warme maaltijd, koffiemaaltijd en ontbijt; ~ en inwoning (BW art. 7A: 1638i, 1638t), loon kan voor een deel in andere bestanddelen dan in geld worden vastgesteld; bestaat het loon uit ~ en inwoning dan dient dit met inachtneming van de vereisten van gezondheid en goede zeden volgens plaatselijk gebruik te worden voldaan (art. 7A:1638t BW); voor belastbaarheid van ~ en inwoning zie art. 11 Uitvoeringsregeling loonbelasting 1990.


Kosteloze rechtsbijstand
Kosteloze rechtsbijstand (Wet op de ~, S. 1993, 775, regeling van de rechtsbijstand aan on- en minvermogenden), ook wel: gratis admissie, schept voor on- en minvermogenden de mogelijkheid om kosteloos of tegen verminderd tarief in burgerlijke zaken te procederen; in beginsel is er een eigen bijdrage vereist voor de rechtsbijstandverlening; degene die voor ~ in aanmerking wenst te komen  moet zich met een bewijs van inschrijving in het bevolkingsregister van zijn woonplaats bij de gemeentelijke dienst van sociale zaken vervoegen voor het verkrijgen van een bewijs van onvermogen: vermeldende de financiële en gezinsomstandigheden van de aanvrager; dat bewijs moet ingeleverd worden bij een Bureau rechtsbijstandvoorziening, aanwezig in ieder ressort van gerechtshof; daarvan maken  advocaten, een deurwaarder en andere deskundigen op het gebied van het maatschappelijk werk deel uit; het bureau verleent adviserende of processuele rechtsbijstand; de rijksvergoeding voor ~ is geregeld in S. 1994, 31.


Kosten
Kosten 1 proceskosten; de ~ van het burgerlijk proces komen ten laste van partijen; de ~ van het strafproces, gevangenisstraf en hechtenis komen ten laste van de staat (art. 35 Str); 2 belastingrecht: aftrekbare ~ (art. 35  38 Wet IB 1964), op de inkomsten drukkende ~ (waaronder ~ van woon-werkverkeer, lasten van afschrijvingen op zaken), voor zover zij zijn gemaakt tot verwerving, inning en behoud van die inkomsten en in hun totale omvang niet hetgeen gebruikelijk is overtreffen; zij komen slechts voor aftrek in aanmerking voor zover zij meer bedragen dan hetgeen personen die soortgelijke inkomsten niet genieten, maar voor het overige in dezelfde omstandigheden als de belastingplichtige verkeren deswege plegen te maken; voor ~ woon-werkverkeer (art. 4 en 8 Uitvoeringsregeling inkomstenbelasting 1990),  Gebruikelijkheidscriterium,  Omvangscriterium.


Kostenaftrek, forfaitaire -
Kostenaftrek, forfaitaire  (art. 37 Wet IB), arbeidskosten, een vast percentage van 8%, met een minimum van in 1995: ƒ237,, in 1996: ƒ 243, en een maximum van in 1995: ƒ2.139,, en in 1996:  ƒ2.507,, dat op de inkomsten uit arbeid betrekking hebbende kosten (met uitzondering van de reiskosten) zonder nader bewijs in mindering wordt gebracht; bij inkomsten uit vroegere arbeid geldt een vast bedrag; in 1995: ƒ584,, in 1996: ƒ597, .


Kostenverhaal
Kostenverhaal (art. 5.2.5# Awb), bij toepassing bestuursdwang; ~ vindt op de overtreder plaats, tenzij die kosten redelijkerwijze niet of niet geheel te zijnen laste behoren te komen.


Kostganger(s), houden van -
Kostganger(s), houden van  (art. 22 lid 1 sub b Wet IB), fiscaal belast is de netto-opbrengst van de verzorging en van de aan de kostganger ter beschikking gestelde woonruimte; beloopt de `kale' kamerhuur niet meer dan  ƒ5.900, per jaar (1995), ƒ6300,  (1996), dan is dit onderdeel onbelast.


Koude uitsluiting
Koude uitsluiting, bepaling in huwelijkse voorwaarden dat de partner generlei aanspraak heeft op het gedeelte van de vermeerdering van de gemeenschap dat te danken is aan de van arbeidsinspanning van de wederhelft.


Kracht van gewijsde
Kracht van gewijsde,  Gewijsde.


Kraken
Kraken (art. 442b# Str), het wederrechtelijk in gebruik nemen van een woning of besloten lokaal en dat niet op vordering van of vanwege de rechthebbende aanstonds ontruimen; het desbetreffende antikraakartikel uit de Leegstandwet (S. 1981, 337) is (1994) nog niet in werking getreden; zie Stcrt. van 15 juli 1980 nr. 134 voor de richtlijnen voor het OM inzake het optreden bij kraken.


Kramer-verklaring
Kramer-verklaring, verklaring voortvloeiend uit een overeenkomst tussen hypotheekbanken en verzekeringsmaatschappijen, vastgesteld en neergelegd bij notaris Kramer te Amsterdam en bij de rechtbanken te Rotterdam en Amsterdam. Door de ~ waarschuwen de assuradeuren de hypotheekbanken dat zij verval van de verzekering van een met hypotheek bezwaard perceel verwachten. De hypotheekbanken hebben zich verplicht slechts hypotheek te nemen wanneer de verzekering is gesloten bij assuradeuren die partij zijn bij bovengenoemde overeenkomst.


Krankzinnigengesticht
Krankzinnigengesticht, verouderde aanduiding voor psychiatrisch ziekenhuis, zie de Wet Bijzondere Opnemingen in Psychiatrische Ziekenhuizen (Wet BOPZ, S. 1995, 290, art. 1, lid 1 sub h).


Krankzinnigheid
Krankzinnigheid (art. 1:378 BW), verouderde term voor geestelijke stoornis, reden voor onder curatelestelling en eventueel het doen opnemen in een psychiatrisch ziekenhuis: Wet Bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (Wet- BOPZ) art. 2 e.v.


Krasloten
Krasloten,  Instantloterij


Kredietbemiddeling
Kredietbemiddeling (Wet op het Consumentenkrediet, S. 1990, 395, art. 1 sub c), alle bedrijfs- of beroepshalve verrichte handelingen, gericht op het tot stand brengen van krediettransacties door iemand (de kredietbemiddelaar) die zelf geen partij is bij die krediettransactie.


Kredietcolporteur
Kredietcolporteur (Colportagewet 1973, S. 438 art. 1 sub e), degene die in de uitoefening van een beroep of bedrijf anders dan als afbetalingscolporteur, door persoonlijk bezoek dan wel door of in samenhang met de aanprijzing van een overeenkomst van kredietverlening of van een roerende zaak of een dienst in een groep van ter plaatse van de aanprijzing aanwezige personen, tracht een ander te bewegen tot het als kredietnemer deelnemen aan een overeenkomst van kredietverlening.


Krediethypotheek
Krediethypotheek 1 een hypotheek voor een toekomstige (fluctuerende) schuld; 2 hypotheek door de gemeente verleend op registergoederen van een bijstandtrekker indien van deze laatste in redelijkheid niet kan worden gevergd het in de woning met bijbehorend erf gebonden vermogen te gelde te maken (Algemene Bijstandswet S. 1995 199, art. 20).


Kredietpand
Kredietpand, pand verleend voor toekomstige schulden, analoog aan de krediethypotheek.


Kredietinstellingen
Kredietinstellingen (art. 1, Wet toezicht kredietwezen S. 1992, 722), instellingen die hun bedrijf maken van het ter beschikking krijgen van gelden, dagelijks of op termijnen van korter dan twee jaren opvorderbaar, al dan niet in de vorm van spaargelden, en van het voor hun eigen rekening verrichten van kredietuitzettingen en beleggingen.


Krediettransactie
Krediettransactie (Wet op het Consumentenkrediet, S. 1990, 395, art. 1 sub a), overeenkomst of combinatie van overeenkomsten) waarbij 1 de kredietgever aan de kredietnemer een geldsom geeft die de kredietnemer niet binnen drie maanden aflost; 2 òf de kredietgever aan de kredietnemer een roerende zaak geeft of hem een dienst verleent tegen betalingen die zich uitstrekken over een langere periode dan drie maanden; 3 òf de kredietgever aan een leverancier een geldsom verschaft waarvoor de kredietnemer het genot van een roerende zaak of van een dienst verkrijgt waarvoor hij drie maanden later nog betalingen moet verrichten.


Kredietwezen
Kredietwezen, het bedrijfshalve verschaffen van kredieten; het toezicht op banken en andere kredietinstellingen is geregeld in de Wet toezicht kredietwezen (1992, S. 722).


Krediteur
Krediteur, degene die over een krediet kan beschikken; schuldeiser; tegenstelling: debiteur.


Krib
Krib (Rivierenwet S. 1908, 339), kunstwerk in rivieren waarmee men beoogt de golfslag te verminderen en daardoor de oevers te beschermen; van belang voor eigendomsverkrijging door aanwas omdat ingevolge art. 5:33 BW zulks alleen plaatsvindt wanneer die natuurlijk, langzamerhand en ongemerkt aan de oevers is aangegroeid; na plaatsing van een ~ vervalt aanwas aan de staat.


Kroon
Kroon 1 (Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden, art. 1, GW art. 24), symbool van de Koningsmacht, koninklijke waardigheid, Koningschap; 2 (GW art. 42), regering, de uitvoerende macht, de bestuursbevoegdheid op 's Konings naam door Koning en de verantwoordelijke Minister(s) gezamenlijk uitgeoefend.


Kroondomeinen
Kroondomeinen, landerijen, bossen en dergelijke, die in 1822 door de Staat der Nederlanden aan Koning Willem I in eigendom werden afgestaan, omdat de bezittingen van het Huis Oranje-Nassau gedurende de Franse tijd verbeurd werden verklaard. Koning Willem III gaf de ~ in 1848 aan de staat terug met voorbehoud van vruchtgebruik d.w.z. de jaarlijkse opbrengst,  Domein.


Kroongeschillen, Tijdelijke wet -
Kroongeschillen, Tijdelijke wet  (S. 1987, 317), noodwet, 1988  1994, noodzakelijk geworden omdat het bestaande Kroonberoep niet aan de eisen van art. 6 EVRM voldeed; inmiddels vervallen door het inwerkingtreden van de Awb op 1 januari 1994.


Kroongetuige, complice als -
Kroongetuige, complice als ,  veroordelingen van zware criminelen bereiken met behulp van de getuigenis van een kroongetuige die tevens mededader is, waarvoor aan de laatste dan als beloning gehele of gedeeltelijke kwijtschelding van straf wordt verleend en eventueel een nieuwe identiteit wordt verschaft; voorbereidingen ter indiening van een wetsvoorstel tot het wettelijk mogelijk maken van de figuur van de ~ zijn door de MvJ Sorgdrager, direct na haar ambtsaanvaarding in 1994, stopgezet, hetgeen niet inhield dat zij geen gebruik wenste te maken van ~, want tijdens haar bewind vond aanhouding en vervolging plaats van de `drugsbaron', bijgenaamd `De Hakkelaar' en dat  was slechts mogelijk dankzij de medewerking van een zijner collega's in het kwaad; ervaringen met de ~ in het buitenland zijn bepaald niet onverdeeld gunstig: wordt de strafzaak tegen de complice afgedaan vóórdat hij  als getuige moet optreden, dan is de kans groot dat hij ter zitting, waar hij moet getuigen, uit vrees voor wraak of uit collegialiteitsoverwegingen, de rol van getuige à décharge gaat spelen; wordt met de strafzaak tegen de kroongetuige gewacht tot na afdoening van de strafza(a)k(en) tegen zijn collega's, dan wordt de verklaring van de ~ hoogst onbetrouwbaar: hij kan zijn getuigenis niet in volle vrijheid afleggen, omdat met hem in de deal met het O.M. afspraken zullen zijn gemaakt over de inhoud van zijn verklaring, waarop hij slechts ten nadele van zichzelf kan terugkomen.


Kroonprins, -prinses
Kroonprins, -prinses (art. 25, 26 GW, de titel komt in de Grondwet niet voor), de vermoedelijke troonopvolger en erfgenaam van de troon.


Kruising
Kruising (WvK art. 214  216), van cheques: het daarop plaatsen, op de voorgeschreven wijze, van een aanduiding krachtens welke de betaling slechts kan geschieden aan een bankier of aan een cliënt van de betrokkene.


Kruisverhoor
Kruisverhoor (art. 6, lid 3 sub d EVRM, art. 14, lid 3 sub e BUPO), verhoortechniek in het Angelsaksische strafproces (cross-examination), waarbij de advocaten (counsels) van de vervolging (een OM als `dominus litis' is daar onbekend) en van de verdediging beurtelings aan getuigen, deskundigen en verdachte series korte, concrete vragen stellen; vragen worden dus niet, zoals bij ons, door de voorzitter van de rechtbank gesteld (art. 284 Sv), of via hem door OM en verdediging (art. 285 Sv), maar rechtstreeks door de beide counsels; het ontbreken van de mogelijkheid tot ~ maakt dat ons strafproces op gespannen voet staat met de mensenrechtenverdragen.


Krijgsgevangene
Krijgsgevangene, lid van de gewapende krijgsmacht van een staat, tijdens een oorlog gevangen genomen door de wederpartij; een ~heeft op grond van het Krijgsgevangenenverdrag van 1949 (Conventie van Genève) en het Landoorlogreglement 1907 bepaalde rechten: hij kan slechts te werk worden gesteld bij werkzaamheden, geen verband houdende met oorlogsoperaties; officieren moeten overeenkomstig hun rang worden verzorgd en zijn niet tot arbeid verplicht.


Krijgsraad
Krijgsraad,  Militaire rechtspraak


Krijgstucht
Krijgstucht (Wet militair tuchtrecht, S. 1990, 367), de tucht (discipline) in het leger, voor de militairen; omvat handhaving van de reglementen van orde e.d., stipte nakoming van alle voorschriften en nauwgezette voldoening aan de ter zake van de dienst gegeven bevelen; vergrijpen tegen de ~ zijn te  onderscheiden van delicten volgens het militaire strafrecht.


Kunstgreep
Kunstgreep, bedrieglijke handeling, a privaatrecht (art. 3:44, lid 3 BW): vorm van bedrog, maakt een rechtshandeling vernietigbaar; b strafrecht (art. 326 Str): listige ~ , een van de oplichtingsmiddelen; samenstel van listige handelingen; een enkele leugen vormt nog geen ~.


Kunstmatige inseminatie
Kunstmatige inseminatie (k.i.), kunstmatige bevruchting, wettelijk niet geregeld; wordt het kind staande huwelijk verwekt dan wordt de echtgenoot (juridisch) vader van het kind; geschiedt ~ met zijn toestemming dan is ~ geen overspel; zonder die toestemming wèl en de echtgenoot kan het daaruit geboren kind ontkennen (art. 1:201 BW);  Donor.


Kustvisserij
Kustvisserij, visserij in de territoriale wateren; de ~ wordt door een staat meestal aan eigen schepen voorbehouden. In het belang van het behoud van de visstand wordt de ~ aan beperkingen onderworpen; ten behoeve van de ~ claimen vele staten een visserijzone van 12 tot 200 mijl, waarin zij exclusieve visrechten hebben.


Kwade trouw
Kwade trouw (art 6:205, 207 BW), hij die weet of vermoedt dat iets hem niet toekomt; het criterium is zuiver subjectief; een `behoren te weten', dat voor het `niet te goeder trouw zijn' toereikend is, is daartoe onvoldoende;  Goede trouw.


Kwakzalver
Kwakzalver (Wet-BIG, art. 34, 96), degene die zich (meestal met obscure middelen) op het terrein van de geneeskunde begeeft, hoewel hij niet ingeschreven staat in het artsenregister (art. 3 Wet-BIG); strafbaar is het buiten noodzaak de (aan artsen of eventueel aan tandartsen of verloskundigen) `voorbehouden handelingen' verrichten, dat zijn handelingen die een aanmerkelijk gevaar opleveren voor leven en gezondheid van een patiënt als zij verricht worden door een ondeskundige; de wet somt een aantal van dergelijke handelingen op, zoals het geven van injecties en puncties; dergelijke handelingen mogen evenwel ook verricht worden door `bevoegden onder voorbehoud" (zoals verpleegkundigen) indien zulks geschiedt: 1° in opdracht van een zelfstandig bevoegde, 2° degene die de opdracht ontvangt redelijkerwijs mag aannemen dat de opdrachtgever daartoe bevoegd is en 3° de opdrachtnemer handelt overeenkomstig de aanwijzingen van de opdrachtgever; strafbaar is bovendien het zonder de bevoegdheid daartoe te hebben zich voor arts uitgeven,zie art. 436 Str.


Kwalificatie
Kwalificatie 1 strafzaken: a toegevoegd vereiste voor de aanwezigheid van een gekwalificeerd delict, zoals voorbedachte rade voor moord; b bepaling van het rechtskarakter van een strafbare handeling door aanwijzing van de wettelijke benaming daarvoor en van de wetsbepaling waarbij zij strafbaar is gesteld; de ~ behoeft niet in de telastlegging voor te komen, maar vormt een essentieel bestanddeel van de vordering en van het vonnis; c telastlegging behelzende louter een blote ~, daarin wordt de verweten gedraging niet nader ingevuld, maar worden slechts de in de wet gebruikte woorden geciteerd, zoals `het aan schuld te wijten zijn', zonder dat nader wordt aangegeven, waarin die schuld van de verdachte in casu zou hebben gelegen; daardoor voldoet de telastlegging niet aan art. 261 Sv; 2 internationaal privaatrecht: bepaling van het rechtskarakter van bepaalde handelingen of rechtsfiguren, met het oog op de toepasselijkheid van het recht en de rechtsmacht, vaststelling door welke conflictenregel de te beoordelen feiten worden beheerst.


Kwalificatief verweer
Kwalificatief verweer (in strafzaken), verweer dat het feit, zoals verweten, niet onder de kwalificatie past, maar een ander feit is (bijvoorbeeld het tijdelijk onderdak bieden door een sociaal werker aan een weggelopen kind is geen onttrekken aan het ouderlijk gezag, maar een vorm van hulpverlening).


Kwalificering
Kwalificering, bijzondere, strafverzwarende omstandigheid, kwalificatie in de betekenis 1 sub a; deze benaming is gekozen teneinde verwarring met kwalificatie in de betekenis van 1 sub b te voorkomen.


Kwalitatief
Kwalitatief 1 kwalitatieve rechten (art. 6:251 BW), zijn verknocht aan een bepaalde kwaliteit, meestal die van eigenaar; zij gaan als regel bij overgang van de eigendom mee over zowel op de verkrijger onder algemene als onder bijzondere titel; 2 kwalitatieve verplichtingen (art. 6:252 BW), lasten verknocht aan een bepaalde kwaliteit (bijvoorbeeld die van eigenaar van een onroerende zaak); worden zij ingeboekt in de openbare registers dan verkrijgen zij daardoor derdenwerking.


Kwaliteitsarbitrage
Kwaliteitsarbitrage (Brv art. 1020, lid 4 onder a en 1047), arbitrage enkel ter vaststelling van de hoedanigheid of toestand van zaken.


Kwaliteitsdelicten
Kwaliteitsdelicten, misdaden die men in een bepaalde kwaliteit kan verrichten, zoals bankbreuk, waarvoor men een bedrijf moet uitoefenen en het delict van art. 276 Str, dat alleen door schepelingen kan worden gepleegd.


Kwekersrecht
Kwekersrecht, het uitsluitend recht gedurende 20 jaar voor handelsdoeleinden teeltmateriaal van het ras voort te brengen, in het verkeer te brengen, verder te verhandelen, uit te voeren, voor een van deze doeleinden in voorraad te hebben, alsook deze handelingen te doen verrichten; een ~ voor een nieuw ras wordt verleend door de Raad voor het Kwekersrecht en is vatbaar voor overdracht en gaat over bij erfopvolging; de overdracht geschiedt bij akte (Zaaizaad en Plantgoedwet 1966 S. 455, Kwekersrechtbesluit S. 1990, 262); zie ook het Internationaal Verdrag tot bescherming van kweekprodukten 1961, Trb. 1962, 117.


Kwitantie
Kwitantie (art. 6:48 BW), akte van kwijting, bewijs voor de ontvangst van gelden: zowel de verklaring in het algemeen als het daarvan opgestelde bewijsstuk; een ~kan ook gevorderd worden als de verbintenis geheel of gedeeltelijk door verrekening tenietgaat (art. 6:141 BW); kwitanties van twee achtereenvolgende termijnen leveren het vermoeden op dat ook de eerdere termijnen zijn betaald (art. 6:50 BW); ~ aan toonder: handelspapier, analoog aan de cheque (WvK art. 229e  229k).


Kwijting
Kwijting (art. 6:49 BW), verklaring van een schuldeiser dat zijn schuldenaar aan zijn verplichting tot betaling heeft voldaan; bij voldoening van een vordering aan order of toonder kan de schuldenaar eisen dat de kwijting op het papier wordt gesteld (art. 6:49 BW).


Kwijtschelding
Kwijtschelding (art. 6:160 BW), afstand van recht, welke afstand om rechtsgeldig te zijn aanvaard moet worden door de wederpartij (tweezijdige rechtshandeling).


Kwijtscheldingswinst
Kwijtscheldingswinst (art. 8 lid 1 sub c Wet IB), boekhoudkundige winst die bij schuldsanering gemaakt wordt op eenoninbare vordering, doordat de crediteur zijn rechten prijs geeft; ~ is vrijgesteld van inkomstenbelasting indien het een tot het ondernemingsvermogen behorende vordering betreft die op zakelijke basis werd kwijtgescholden.


Kijkgeld
Kijkgeld, bedrag dat iemand verschuldigd is voor het beschikken over een televisietoestel; onder de benaming Omroepbijdrage geregeld in de Mediawet (S. 1994, 386, art. 110  122).


LAFTA
LAFTA,  LAIA


LAIA
LAIA, Latijns Amerikaanse Integratie Associatie; opvolger van de LAFTA, Latin American Free Trade Association, Latijns-Amerikaanse Vrijhandelsassociatie


LB
LB, loonbelasting


L.c.
L.c., loco citato; ook: loc. cit. op de aangehaalde plaats


LCJ
LCJ, Lord Chief Justice, voorzitter van het opperste gerechtshof in Engeland


L.l.
L.l., laatste lid; laatstleden; limited liability, beperkte aansprakelijkheid


LLS
LLS, Landlocked States, staten, afgesloten door andere staten van de zee


LNTS
LNTS, League of Nations Treaty Series, verdragsteksten van de Volkenbond


LOGA
LOGA, Landelijk overleg gemeentelijke arbeidsvoorwaarden


L. of N
L. of N., League of Nations, de Volkenbond, voorganger van de Verenigde Naties


Ltd.
Ltd., Limited (Liability Company), N.V.;  Naamloze Vennootschap


Laadtijd
Laadtijd (art. 8:422, 931, 932 BW), tijd nodig voor het laden van een schip; degene die tot laden verplicht is (meestal de vervoerder, soms de afzender) moet er voor in staan dat het laden in de overeengekomen ~ geschiedt; werd geen ~ afgesproken dan behoort inlading zo snel te geschieden als ter plekke voor een soortgelijk schip gebruikelijk of redelijk is.


Ladder- of steigerrecht
Ladder- of steigerrecht (BW art. 5:56), het door de buurman moeten dulden van het plaatsen van ladders en steigers op zijn grond en het moeten toestaan daarover te gaan om bouwstoffen aan te brengen, indien zulks tot reparatie van een belendend gebouw noodzakelijk is, behoudens schadeloosstelling, indien daartoe gronden bestaan.


Laesio enormis
Laesio enormis (art. 3:196, lid 2 BW), ernstige benadeling; bij verdeling van een gemeenschap wordt dwaling door een deelgenoot aangenomen wanneer benadeling voor meer dan een kwart kan worden aangetoond; bij andere rechtshandelingen

niet speciaal geregeld, maar begrepen onder wanprestatie, dwaling en/of misbruik van omstandigheden.


Landbouwbedrijf, voordelen uit -
Landbouwbedrijf, voordelen uit  (art. 8 lid 1 sub b Wet IB),  Landbouwvrijstelling


Landbouwbeleid EG
Landbouwbeleid EG (EG-verdrag art. 38 e.v.), heeft als uitgangspunten: redelijke prijzen voor de verbruikers, een redelijk inkomen voor de producenten en het voorkomen van overschotten en tekorten. Daarbij worden drie beginselen gehanteerd: 1 een gemeenschappelijke preferentie (bij aankoop van landbouwprodukten hebben producenten uit de Europese Gemeenschap voorrang op die uit andere landen), 2 vrij handelsverkeer (geen douanerechten of overeenkomstige heffingen binnen de Europese Gemeenschap) en 3 financiële solidariteit (uitgaven voor ondersteuning van marktprijzen voor de financiering van in- en uitvoerbeleid en voor de modernisering van de structuur worden gemeenschappelijk betaald); doel is produktie en consumptie op elkaar te laten aansluiten, zonder dat de belangen van de boer of de verbruiker worden geschaad.


Landbouwegalisatiefonds
Landbouwegalisatiefonds, nationaal fonds ter ondersteuning van de landbouwprijzen, waaruit in 1968 voor het laatst werd geput; thans wordt het EG-landbouwbeleid gefinancierd via het Europees Oriëntatie en Garantie Fonds voor de Landbouw; de betrekkingen tussen dit laatse Fonds en Nederland lopen nog steeds via het ~.


Landbouwregeling
Landbouwregeling (art. 27 Wet OB), landbouwers, veehouders, tuinbouwers en bosbouwers zijn in beginsel geen omzetbelasting verschuldigd; zie Uitvoeringsbeschikking omzetbelasting 1968, art. 28 en 29.


Landbouwvrijstelling
Landbouwvrijstelling (art. 8 lid 1 sub b Wet IB), voordelen terzake van waardeveranderingen van gronden, voorzover niet ontstaan in de uitoefening van het landbouwbedrijf (bijvoorbbeeld door drainage), behoren niet tot de fiscale winst.


Landdrost
Landdrost, hoofd van het voormalige openbaar lichaam `De Noordoostelijke Polder' en de `Zuidelijke IJsselmeerpolders'. Een ~ stond ook aan het hoofd van de voormalige drostambten Elten en Tuddern (Grenscorrectiewet 1951 S. 434).


Landgoed
Landgoed (Natuurschoonwet 1928, S. 63, art. 1), geheel of gedeeltelijk met bossen of andere houtopstanden bezette terreinen, daaronder begrepen die, waarop een buitenplaats voorkomt, voorzover het blijven voortbestaan van die terreinen in bestaande toestand voor het behoud van het natuurschoon wenselijk wordt geacht; een ~aangewezen op grond van de Natuurschoonwet of een aandeel daarin wordt, onder strikte voorwaarden, zoals de openstelling voor het publiek, voor de successierechten ver onder de waarde gewaardeerd (art. 7 e.v. NSW); voor de vermogensbelasting is het bezit van een ~ sedert 111994 volledig vrijgesteld (art. 9, lid 4 Wet VB).


Landinrichting
Landinrichting (Landinrichtingswet, S. 1985, 299), regelt de inrichting van landelijke gebieden. Ook de ruilverkaveling vindt in deze wet haar regeling; onteigening in het belang van de ~: zie Onteigeningswet 1851, art. 122 en 123.


Landloperij
Landloperij (Str art. 432 sub 2°), zonder middelen van bestaan rondzwerven.


Landonzijdigheidsverdrag
Landonzijdigheidsverdrag, verdrag over de rechten en verplichtingen van onzijdige (= neutrale) mogendheden en personen in geval van oorlog te land, gesloten in 1907.


Landoorlogreglement
Landoorlogreglement vormt te zamen met het landoorlogverdrag een codificatie van het oorlogsrecht; het ~ is vastgesteld in 1899 en gewijzigd in 1907; zowel het verdrag als reglement zijn herhaaldelijk aangevuld en gewijzigd.


Landsadvocaat
Landsadvocaat, zelfstandig advocaat door het Rijk gebruikt als deskundige in rechtszaken en raadsman in processen: niet te verwarren met de Rijksadvocaat (S. 131, 1965).


Landsverordening
Landsverordening, wetgevende maatregel op de Ned. Antillen, vastgesteld door de gouverneur, na verkregen goedkeuring van de Staten. Kan op grond van strijd met een Rijkswet, algemene maatregel van rijksbestuur of verdrag, of wegens strijd met het algemeen belang van het Koninkrijk door de Koning worden geschorst en bij Rijkswet worden vernietigd.


Landverraad
Landverraad (Str art. 97), het met een buitenlandse mogendheid in verstandhouding treden, met het oogmerk om haar tot het plegen van vijandelijkheden of tot het voeren van oorlog tegen de Staat te bewegen, haar in het daarbij opgevatte voornemen te versterken, haar daarbij hulp toe te zeggen of bij de voorbereiding hulp te verlenen.


Lange hand, levering met de
Lange hand, levering met de (art. 3:86 j° 3:115 sub c BW), traditio longa manu, van een goed dat zich onder een derde bevindt; geschiedt doordat de bezittende vervreemder zijn bezit krachtens een terzake van de overdracht gemaakte afspraak (goederenrechtelijke overeenkomst) overdraagt op de verkrijger, waarna de derde door een der partijen ervan verwittigd wordt dat hij het goed voortaan voor de verkrijger moet houden of doordat de derde de overdracht (eventueel stilzwijgend) erkent; in de gevallen waarin overdracht van het goed door bezitsoverdracht dient te geschieden (art. 3:91, 937 BW), wordt de verkrijger daardoor tevens rechthebbende op het goed (bij een zaak: eigenaar).


Lange-termijnverhuur
Lange-termijnverhuur,  Operating lease.


Langstlevend al
Langstlevend al, wettelijke regeling van erfopvolging waarbij de langstlevende echtgenoot (weduwe, weduwnaar) recht heeft op de gehele nalatenschap van de overleden huwelijkspartner; kinderen hebben in dit systeem geen recht op een legitieme portie; stelsel dat bij de jongste voorstellen omtrent het nieuwe Boek 4 BW werd verworpen;  Langstlevende.


Langstlevende
Langstlevende, 1 echtgeno(o)te die zijn of haar partner overleeft (art. 4:899a e.v. BW), wordt, indien er geen testament is gemaakt, bij de verdeling van de nalatenschap van de huwelijkspartner met een kind van de overledene gelijkgesteld en mag de inboedel tot zich nemen tenzij hij te zamen erft met stiefkinderen; de waarde van de inboedel komt in mindering op zijn erfdeel en een eventuele overwaarde ervan moet hij vooraf aan de andere erfgenamen vergoeden; in het nog niet van kracht zijnde nieuwe Boek 4 BW erft de ~ te zamen met de kinderen; de ~ krijgt daarbij de beschikking over de gehele nalatenschap, de ~ moet de schulden voldoen en de successierechten betalen; de kinderen krijgen slechts een geldvordering ter waarde van hun (netto) erfdeel, dat eerst opeisbaar wordt bij het overlijden van de ~ ; treedt de ~ opnieuw in het huwelijk dan hebben de kinderen enkele wilsrechten, die moeten voorkomen dat goederen naar de stieffamilie gaan, zij kunnen bijvoorbeeld vorderen dat de ~ goederen in eigendom aan hen overdraagt en slechts het vruchtgebruik ervan behoudt; 2 ~ ouder (art. 4:902, 906 BW), erft de gehele nalatenschap indien de erflater zonder nakomelingen, broers of zusters of echtgenoot is overleden; had de erflater één broer of zuster dan heeft de ~ recht op de helft der nalatenschap; bij twee broers of zusters op een derde en op een kwart bij meer broers of zusters.


Last
Last 1 lastgeving (art. 7:414  424 BW), rechtshandeling die een lasthebber namens de lastgever moet verrichten; een exclusieve ~ (art. 7:423 BW), ontneemt de bevoegdheid aan de lastgever terzake zelf nog op te treden; deze uitsluiting kan evenwel niet tegengeworpen worden aan derden die daarvan niet op de hoogte waren, noch daarvan kennis behoorden te dragen; 2 testament (BW art. 4:939, 1009 e.a.), verplichting aan erfgenamen, legatarissen of executeur-testamentair opgelegd, welke niet bestaat in de uitkering van een legaat; 3 volksvertegenwoordigers (GW art. 67, 129, art. 27 Provinciewet 1992, art. 27 Gemeentewet 1992), bevoegdheid van gekozen leden van volksvertegenwoordigende lichamen om zonder opdracht of instructie van de kiezers hun stem uit te brengen; 4 erfdienstbaarheid (art. 5:70 BW), verplichting om op, boven of onder het dienende erf iets te dulden of niet te doen.


Laster
Laster 1 (Str art. 262  265), vorm van smaad of smaadschrift waarbij de aantijging tegen beter weten in gedaan is en de dader, ingeval het bewijs van de waarheid van het te laste gelegde feit is toegelaten, niet slaagt in dat bewijs; zie voor de burgerrechtelijke gevolgen: art. 6:162 j° 167 en 106, lid 1 sub b BW; 2 lasterlijke aanklacht (Str art. 268), het bij de overheid schriftelijk tegen iemand een valse klacht indienen waardoor diens eer of goede naam wordt aangetast.


Lastgever
Lastgever (BW art. 7:414  424), hij die een last verstrekt; zie voor: aanwijzingen door opdrachtgever aan ~: art. 7:402 BW; derde kan bij tekortschieten van een op eigen naam handelende ~ rechtstreeks de lastgever aanspreken: art. 7:421, lid 1 BW; doorgeven naam van de derde aan de ~: art. 7:420, lid 3; doorgeven naam van de ~ aan de derde: art. 7:421 lid 2 BW; exclusieve last maakt een ~ onbevoegd zelf nog terzake te handelen: art. 7:423 BW; faillissement, overlijden, onder curatelestelling van ~: art. 7:422 BW; meer dan één ~: art. 7:407, lid 1 BW; opzegging door opdrachtgever: art. 7:408, lid 1, j° art. 422, lid 2 en 423 lid 2 BW; overgang rechten op ~: art. 7:420 BW; particulier als ~: 7:416 lid 3 j° art. 408 lid 3 BW; schiet bij middellijke vertegenwoordiging de derde te kort, dan kan de lasthebber jegens die derde de rechten van zijn ~ uitoefenen: art. 7:419 BW.


Lastgeving
Lastgeving (BW art. 7:414  424), bijzondere vorm van opdracht, overeenkomst, waarbij de ene partij (lastgever), opdracht geeft aan de andere partij (lasthebber), die de opdracht aanvaardt, om - al of niet op eigen naam - één of meer rechtshandelingen voor hem te verrichten; ~ brengt vaak  volmacht (art. 3:60 BW) mee; maar de commissionair die op eigen naam (voor andermans rekening) handelt, is ook lasthebber (bijzondere bepalingen: art. 7:414, lid 2, 419  421 BW); op andere overeenkomsten dan ~ waarbij de ene partij voor rekening van haar wederpartij rechtshandelingen moet of mag verrichten zijn de bepalingen van ~ zoveel mogelijk van toepassing; een dergelijke gevolmachtigde is veelal bevoegd, niet verplicht tot handelen, in tegenstelling tot de lasthebber; zie voor: dienen van twee heren: art. 7:417 BW; einde ~: art. 7:422 BW; meer dan één lasthebber: art. 7:415 BW; opzegging: art. 7:408, 423, lid 2 BW; schakelbepaling: art. 7:424 BW; zichzelf als wederpartij van de lastgever aanwijzen (Selbsteintritt): art. 7:416 BW; voortijdig einde van ~: art. 7:422 BW, loon bij voortijdig einde: art. 7:411 BW;  Commissiecontract,  Middellijk vertegenwoordiger.


Lasthebber
Lasthebber (BW art. 7:414  424), degene aan wie een last is verstrekt om al (dan heeft de ~ een volmacht, art. 3:60 BW), of niet op eigen naam (dan is de ~ middellijke vertegenwoorder) één of meer rechtshandelingen voor een lastgever te verrichten; zie voor: het dienen van twee heren door een ~: 7:417 BW; het handelen op eigen naam door de ~ (als commissionair): art. 7: 414, lid 2, 419  421, 424 lid 1 BW; dood, faillissement, curatele van de ~: art. 7:422, lid 1 BW; ~ is zelf belanghebbende bij volvoering der last: art. 7:418 BW; meer dan één ~: art. 7:407 BW; recht van ~ op loon: art. 7:405, 411, 416 lid 4, 417, lid 3 en 418 lid 2 BW; op onkostenvergoeding: art. 7:406 BW; opzegging door ~: art. 7:408, lid 2 BW j° art. 422, lid 2 BW; rekenplicht van ~: art. 403, lid 2 BW; zichzelf als wederpartij van de lastgever aanwijzen (Selbsteintritt): art. 7: 416 BW; ~ schiet bij middellijke vertegenwoordiging de derde te kort, dan kan de ~ jegens die derde de rechten van zijn lastgever uitoefenen: art. 7:419 BW; verplichtingen van ~: art. 7:401 e.v. BW; zorg als goed lasthebber: art. 7:401 BW.


Latente belastingschuld
Latente belastingschuld (art. 4, lid 4 Wet VB), is op de peildatum (1 januari) materieel noch formeel verschuldigd, maar vormt wel een verborgen claim van de fiscus; zij kan bijvoorbeeld schuilen in stille reserves.


Latin American Free Trade Association
Latin American Free Trade Association (1961), vrijhandelsgemeenschap in Zuid- Amerika tussen Argentinië, Bolivia, Brazilië, Chili, Columbia, Ecuador, Mexico, Paraguay, Peru, Uruguay en Venezuela, te zamen een gebied bestrijkend dat 16 maal groter is dan dat van de Europese Unie.


Laudatio auctoris
Laudatio auctoris (art. 3:87 BW), noemen van de voorman, aanwijzen van degene van wie men een roerende zaak gekregen heeft of namens wie men een zaak onder zich heeft.


Leasing
Leasing, niet wettelijk geregelde verhuurtransactie, tussen huurder (lessee) en verhuurder (lessor) waarbij de verhuurder het risico draagt van de uiteindelijke opbrengst van het verhuurde in de vorm van huurinkomen en restwaarde; wordt onderscheiden in: 1 operational ~, lijkt sterk op huur: de lessor blijft economisch en juridisch eigenaar en onderhoud en verzekering komen voor zijn rekening voor de lessee is dit aantrekkelijk bij snel verouderende producten, terwijl de lessor deze vorm zal kiezen als hij gepatenteerde producten onder eigen beheer wil houden; 2 financial ~, lijkt sterk op huurkoop: de lessor blijft juridisch eigenaar, maar de lessee wordt economisch eigenaar; onderhoud en verzekering zijn voor zijn risico; doorgaans is dan het contract onopzegbaar; na afloop ervan heeft de lessee het recht de geleasde zaak te kopen; het verschil tussen operational ~ en huurkoop (art. 7A:1576h BW) zit erin dat bij huurkoop het accent ligt op koop van een zaak (oogmerk: gespreide betaling en eigendomsoverdracht op termijn); operational ~ is primair verhuur van een zaak (doel: gebruiksgenot van zaken zonder de rompslomp van onderhoud); valt voor de BTW onder `dienst'; financial ~ is doorgaans een financieringsvorm voor de aanschaf van duurzame zaken; komt met name voor in de vorm van sale and lease back: de onderneming heeft een bedrijfsmiddel in eigendom, verkoopt dit aan de leasemaatschappij, die het vervolgens aan de onderneming gaat leasen, waardoor de ondernemer geld vrij krijgt voor andere investeringen; in wezen is dit een vorm van geldlening met als dekking de verkochte zaak; zie art. 3:84, lid 3 BW.


Leefmilieu
Leefmilieu (GW art. 21), de overheid heeft een zorgplicht ten aanzien van de bescherming en verbetering van het ~; leefmilieuverordening (art. 9 e.v. Wet op de stads- en dorpsvernieuwing S. 1984, 406), gemeenteraadsverordening strekkende tot wering van dreigende en tot stuiting van reeds ingetreden achteruitgang van de woon- en werkomstandigheden in en het uiterlijk aanzien van het (de) bij die verordening aangewezen gebied(en).


Leegstandwet
Leegstandwet (S. 1981, 337), maakt het mogelijk leegstaande woningen en gebouwen met vergunning van B&W tijdelijk te verhuren (maximaal twee jaar met verlenging van hooguit één jaar, art. 15); de huurder heeft dan geen beroep op huurbescherming; slechts enkele artikelen van de wet zijn ingevoerd;  Kraken.


Leemtewet
Leemtewet, wijzigingswet waarin een aantal onderling niet samenhangende wijzigingsvoorstellen van in hoofdzaak technisch-juridische aard zijn bijeengebracht; zie ~Awb, S. 1995, 250.


Leenrecht
Leenrecht (art. 21  28 Welzijnswet, S. 1987, 73),  Leenvergoeding; Stichting ~, stichting die de exploitatie van een leen- en verhuurrecht verzorgt.


Leenvergoeding
Leenvergoeding (art. 21  28 Welzijnswet, S. 1987, 73), vergoeding, die een schrijver, bewerker, vertaler, samensteller, componist, illustrator of fotograaf of zijn uitgever toekomt als zijn werk in een openbare bibliotheek wordt uitgeleend; een ~ moet door de auteur respectievelijk uitgever jaarlijks worden aangevraagd; door middel van steekproeven wordt het aantal uitleningen vastgesteld waarvoor een aanvraag voor een ~ is geaccepteerd.


Leerplicht
Leerplicht (Leerplichtwet 1969, S. 303, 1968, gewijzigde tekst in S. 1994, 530), verplichting aan ouders en voogden opgelegd om aan kinderen op de leerplichtige leeftijd lager onderwijs overeenkomstig de wet te doen geven.


Legaal
Legaal, wettig, tegenstelling: illegaal, ~ depot,  Depot.


Legaat
Legaat (art. 4:1004  1019 BW), bijzondere beschikking in uiterste wil, waarbij de erflater bepaalde goederen vermaakt of een bepaalde geldsom, in tegenstelling tot de erfstelling; ~ en erfstelling zijn makingen, maar krachtens erfstelling volgt men de erflater van rechtswege op in het gehele of een evenredig gedeelte van het vermogen (verkrijging onder algemene titel, 3:80, lid 2 BW), terwijl gelegateerde goederen door de erfgenamen aan de legataris moeten worden overgedragen (verkrijging onder bijzondere titel, zie art. 3:80, lid 3 BW j° 4:1005 en 1006 BW); een verplichting om iets te doen of niet te doen, opgelegd aan de erfgenaam of legataris is geen legaat maar een last; zie voor: belastingen op ~: art. 4:1007 BW; herroeping van ~ door vervreemding van gelegateerde: art. 4:1043 BW; last: art. 1009, 1014 BW; ~ aan personeel (geen loon): art. 4:1018 BW; ~ van soortzaken: art. 4:1015, 1016 BW; opeisbaarheid van ~: art. 4:1085 BW; vermindering van ~: art. 4:1019 BW; verzoek tot afgifte van ~: 4:1006 BW; zakelijke lasten op gelegateerde: art. 4:1012 BW; zie Regeling omtrent de herziening van bedingen bij legaat gemaakt in het algemeen belang, zie Wet van 1 mei 1925 S. 174.


Legalisatie
Legalisatie, wettiging: verklaring van echtheid van akten, van handtekeningen afkomstig van personen die niet tot het opmaken van authentieke geschriften bevoegd zijn; ten aanzien van gegevens voorkomende in het Handelsregister geschiedt ~ door de Kamer van Koophandel en Fabrieken (Besluit op de Kamers van Koophandel en Fabrieken, 1941 art. 7, lid 2); zie Wet op het Notarisambt art. 46, Grootboekwet 1913 S. 123 art. 24; S. 1913 no. 399; Trb. 1963, 28, verdrag tot afschaffing van het vereiste van legalisatie voor buitenlandse openbare akten.


Legaliteitsbeginsel
Legaliteitsbeginsel 1 (art. 16 GW), grondrecht: geen feit is strafbaar dan uit kracht van een daaraan voorafgegane wettelijke strafbepaling (zie art. IX additionele artikelen GW, art. 1 Str, art. 7 EVRM en art. 15 BUPO); 2 strafvervolging: verplicht een Openbaar Ministerie steeds tot het instellen van strafvervolging zodra hij kennis krijgt van enig strafbaar feit, zonder de wenselijkheid ervan daarbij te betrekken. Ons Wetboek van strafvordering huldigt daarentegen het opportuniteitsbeginsel (art. 167, lid 2 Sv); 3 bestuursrecht: elke bestuursverrichting moet direct of indirect haar grondslag vinden in een wet.


Legal realism
Legal realism, een sociologische benadering, met name in de VS, van het recht, te karakteriseren door: recht is `a set of social facts', wat rechters doen; door analyse van jurisprudentie zoekt men uit wat het recht doet, hoe het werkt, waarbij het normatieve karakter wordt geminimaliseerd.


Legataris
Legataris (art. 4:1006 e.v. BW), degene aan wie een legaat is toegekend; zie voor last: art. 1009, 1014 BW; verzoek om afgifte legaat: art. 4:1006 BW.


Legateren
Legateren (art. 4:1011 e.v. BW), iets bij legaat vermaken.


Legator
Legator, legatant, erflater die iets bij legaat vermaakt of nalaat.


Lege, de - ferenda
Lege, de  ferenda, volgens een toekomstige, nog niet geldende, maar wel ontworpen of gewenste wet, tegenstelling: de lege lata: volgens geldend recht.


Lege BV of NV
Lege BV of NV, besloten of naamloze vennootschap die haar werkzaamheden heeft gestaakt, veelal ook haar schulden heeft vereffend en haar baten feitelijk ter beschikking van haar aandeelhouders heeft gesteld, evenwel zonder dat tot likwidatie werd besloten; een ~ blijft dan desondanks voortbestaan, want een vennootschap wordt eerst ontbonden: a door de wijzen bij art. 2:19 BW voorzien, waarbij het staken van de bedrijvigheid als zodanig geen invloed heeft op het voortbestaan; een ~ wordt wel opgekocht vanwege haar fiscaal compensabele verliezen; b door de Kamers van Koophandel (art. 2:19a BW), indien gedurende een jaar ten minste twee of meer van de volgende situaties zich voordoen: 1° er zijn geen bestuurders ingeschreven, of ze zijn onvindbaar of overleden; 2° de jaarlijkse bijdrage aan de KvK werd niet betaald; 3° de jaarstukken werden niet gedeponeerd; 4° er werd geen aangifte voor de vennootschapsbelasting gedaan.


Leges
Leges (art. 229  229c Gemeentewet), rechten, retributies, geheven voor verrichtingen van gemeenten en provincies wegens verstrekking van akten of afschriften daarvan,  Griffierechten.


Leggers
Leggers 1 (art. 27 e.v. Wegenwet 1930, S. 342), lijsten van buiten de bebouwde kom gelegen wegen en de toegangswegen naar de stations met vermelding van de onderhoudsplichtige(n); 2 ambtelijke registers die onder zekere waarborgen voor de belanghebbenden zijn opgemaakt en bindend bewijs opleveren zoals ~ van eigendommen die aan openbare lichamen toebehoren; ~ (registers) van meting van binnenvaartuigen.


Legisme
Legisme of wetspositivisme, leer uitgaande van de heerschappij van het geschreven recht; wet en recht vallen samen; rechtsvorming mag alleen door de wetgever geschieden; gewoonterecht mag slechts worden toegepast indien de wet zulks toestaat en rechtersrecht dient louter uit verklaringen van wetteksten te bestaan; consekwentie van de idealen van de Franse revolutie: zo groot mogelijke vrijheid voor de burgers, rechtsgelijkheid en rechtszekerheid, hetgeen, naar men vond, het best kon worden bereikt door een concentratie van de wetgevende macht bij een wetgevend lichaam dat zich overigens zoveel mogelijk beperkingen diende op te leggen (alleen de randvoorwaarden moest scheppen voor de vrijheid der burgers); te onderscheiden van rechtspositivisme, dat gewoonterecht en rechtersrecht wèl als zelfstandige rechtsbronnen erkent, maar van oordeel is dat een wetenschappelijke benadering van het recht van de rechtsgeleerde vraagt dat hij zich strikt beperkt tot het geldende recht en in zijn verklaring van het recht zich niet mag oriënteren op een bovenaards, boven het geldende recht uitgaand (natuur)recht,  Natuurrecht.


Legitieme portie
Legitieme portie (BW art. 4:960  976), wettelijk erfdeel, dat deel van een nalatenschap dat onvervreemdbaar aan de  wettelijke erfgenamen in de nederdalende rechte lijn (de legitimarissen) toekomt; zie voor: berekening: van de ~ art. 4:968 BW; inkorting van de ~:  a algemeen: art. 4:967 BW, b van overbedeelde erfgenamen, niet zijnde legitimarissen: art. 4:963a BW;  volgorde van inkorting: art. 4:971, 976 BW.

Legitieme portie (art. 4:968 BW)

(deel van hun erfdeel bij versterf)

bij één kind:	1/2

bij twee kinderen:	2/3

bij drie of meer kinderen	3/4


Legitima persona standi in judicio
Legitima persona standi in judicio, bevoegdheid om zelfstandig in rechte als partij op te treden: deze bevoegdheid missen in beginsel (rechts-)handelingsonbekwamen.


Legitimaris
Legitimaris (BW art. 4:963a BW), erfgenaam in de nederdalende linie aan wie door de wet een legitieme portie is verzekerd (een breukdeel van hetgeen hij zou ontvangen als er géén testament was).


Legitimatie
Legitimatie 1 jeugdrecht (art. 1:215, 216, 219, 220 BW):  Wettiging; 2 wissel- en chequerecht (WvK art. 196, 115), papier dat de toonder legitimeert als rechthebbende; de houder ervan wordt vermoed rechthebbende te zijn; 3 het aantonen van enige hoedanigheid (art. 5.1.2# Awb); onderscheiden in: formele ~: naar de uitwendige gegevens van het overgelegde bewijsstuk, zonder onderzoek naar, of bewijs van, de juistheid daarvan (het laatste is materiële ~).


Legitimatiebewijs
Legitimatiebewijs (art. 12 lid 2 GW, art. 5.1.2# Awb), eenvoudig hulpmiddel tot het vaststellen van de identiteit of kwaliteit van iemand of iets; een politie-identiteitskaart is een ~ voor een opsporingsambtenaar; behalve wanneer ingevolge enige andere wettelijke regeling uitdrukkelijk het tegendeel wordt bepaald, legitimeert een ambtenaar [van politie] die in burgerkleding optreedt, zich ongevraagd met het ~ dat aan hem werd verstrekt; bij optreden in uniform alleen indien hij daartoe wordt verzocht (art. 2 Ambtsinstructie voor de politie, de Koninklijke marechaussee en de buitengewoon opsporingsambtenaar d.d. 8 april 1994, S. 275).


Legitimatiepapier
Legitimatiepapier 1 handelspapier, veelal aan toonder, waarvan de houder vermoed wordt rechthebbende te zijn (Legitimatie 2); tegenstelling soms: waardepapier; 2 legitimatiemiddel, in de vorm van een papier, bijvoorbeeld een paspoort, rijbewijs, NS identiteitskaart.


Legitimatieplicht
Legitimatieplicht a (Wet op de identificatieplicht S. 1993, 660); aantonen van de identiteit, door opgeven van naam, woon- of verblijfplaats;  als middel ter legitimatie gelden: 1° een geldig reisdocument volgens de Paspoortwet; 2° een gemeentelijke identiteitskaart; 3° een rijbewijs, evenwel niet ten aanzien van de nationaliteit van de houder; voor vreemdelingen gelden als  legitimatiemiddel: 1° een vluchtelingenpaspoort; 2° een vreemdelingenpaspoort; 3° een  verblijfsvergunning of een machtiging tot voorlopig verblijf; b ~ van een ambtenaar van politie  (art. 2 Ambtsinstructie voor de politie, de Koninklijke marechaussee en de buitengewoon opsporingsambtenaar van 8 april 1994, S. 275); een politieman in burger moet zich voor zijn optreden met het hem verstrekte legitimatiebewijs ongevraagd legitimeren, tenzij bijzondere omstandigheden dit onmogelijk maken; bij optreden in uniform behoeft zulks slechts te geschieden na een daartoe strekkend verzoek; c van een verdachte  (art. 52 Sv), die daartoe kan worden staande gehouden; hij is niet verplicht zich te legitimeren; maar op grond van de Wet Administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften (art. 3 lid 1), is degene die staande wordt gehouden wel verplicht te voldoen aan een vordering van de ambtenaar zich te legitimeren;  d ~ bij financiële dienstverlening tot het tegengaan van witwassen van zwart geld: zie S. 1993, 704, gewijzigd, zie S. 1994, 358.


Legitimeren
Legitimeren 1 wettigen (art. 1:217 e.v. BW), wettigen van een natuurlijk kind; 2 zich ~: zich in zijn identiteit of in enige hoedanigheid rechtens bekend maken;  Legitimatie 3.


Lekenrechtspraak
Lekenrechtspraak,  rechtspraak door rechters die geen beroepsrechters zijn; het eindoordeel over een civiele of strafvordering is opgedragen aan een uit leken  gevormd orgaan (gezworenen, jury); in ons land kennen wij geen ~ maar slechts een lekenelement in de rechtspraak: in pachtkamers hebben leken zitting, maar zij vormen er met de rechtsgeleerde leden één orgaan en bij onze tuchtrechtspraak zijn veelal beroepsgenoten, niet-juristen, ingeschakeld.


Lening
Lening (BW art. 7A:1793 e.v.), geldlening, bijzondere vorm van verbruiklening; zie voor: bedongen rente moet schriftelijk worden vastgelegd: art. 7A:1804 BW; terugbetaling geleende: art. 7A:1796 BW; uitstel bij ~ zonder termijn van terugbetaling: art. 7A:1797 BW; vermoeden van betaling van de rente bij kwijting voor hoofdsom zonder voorbehoud van rente gegeven: art. 7A:1806 BW; wettelijke rente is verschuldigd als percentage niet is vastgelegd: art. 7A:1806 BW).


Les- en cursusgeld
Les- en cursusgeld,  School- en cursusgeld.


Lessee
Lessee, `huurder' bij Leasing


Lessor
Lessor, `verhuurder' bij Leasing


Letsel, schadevergoeding bij -
Letsel, schadevergoeding bij  (art. 6:107 BW), komt soms toe aan anderen dan het slachtoffer namelijk aan: 1° de werkgever voor het aan zijn werknemer betaalde loon, 2° de BV, maatschap, of vennootschap onder firma bij letsel van een vennoot of bestuurder-aandeelhouder, mits het aandeel of het aandeel in de winst van de gekwetste meer dan een derde bedroeg, 3° de derde die anders dan krachtens een verzekering kosten heeft gemaakt en die de gekwetste, indien hij ze zelf had gemaakt, had kunnen vorderen en 4° de derde die in verband met het letsel kosten heeft gemaakt of inkomensderving heeft mits deze kosten of het derven van inkomen werden gerechtvaardigd door de persoonlijke relatie waarin de derde tot de gekwetste stond.


Letter
Letter 1 ~ of comfort (of ook: ~ of intent), sterkmakingsverklaring, schriftelijke verklaring van de moedermaatschappij aan een kredietverstrekker dat zij zich bewust is van haar verantwoordelijkheid voor de kredietnemende dochtervennootschap; 2 ~ of intent, schriftelijke verklaring waarin partijen hun bereidheid vastleggen om een in deze verklaring omschreven overeenkomst te sluiten.


Letteren requisitoriaal
Letteren requisitoriaal (Wet RO art. 25), ambtelijke opdrachten of verzoeken, speciaal met betrekking tot de rechterlijke handelingen: verhoren e.d.


Letterkundig
Letterkundig 1 ~ bedrog (art. 326bis Str),  Plagiaat; 2 letterkundige eigendom (artistieke eigendom);  Auteursrecht.


Leugenachtig bericht
Leugenachtig bericht (Str art. 334), door het verspreiden van een ~, met het oogmerk om zich of een ander wederrechtelijk te bevoordelen, de prijs van koopwaren, fondsen of geldswaardig papier laten stijgen of dalen.


Levée en masse
Levée en masse, de bevolking van een niet-bezet gebied, die bij de nadering van de vijand uit eigen beweging de wapenen opneemt om de invallende troepen te bestrijden, zonder de tijd te hebben gehad zich te organiseren, overeenkomstig art. 1 van het Landoorlogreglement, mits zij de wapenen openlijk draagt en de wetten en gebruiken van de oorlog eerbiedigt; de deelnemers verwerven daarmee de rechtstoestand van geregelde troepen.


Leven, recht op -
Leven, recht op  (art. 2, lid EVRM, art. 6 lid 1 BUPO), verbod gericht tegen de Staat iemand te doden; mensenrecht, dat door de wet beschermd wordt (art. 114 GW); houdt niet het recht van zelfbeschikking over eigen leven in; zie Zesde Protocol EVRM.


Levensberoving op verzoek
Levensberoving op verzoek (Str art. 293), een ander op diens uitdrukkelijk en ernstig verlangen het leven benemen; een ieder die kennis draagt van dit delict is verplicht daarvan onverwijld aangifte te doen bij een opsporingsambtenaar (art. 160, lid 1 Sv, j° 136 Str);  Euthanasie.


Levenslang
Levenslang (Str art. 10), vrijheidsbeneming voor het leven, in tegenstelling tot tijdelijke gevangenisstraf (voor maximaal twintig jaar); voor bijkomende straffen zie 59 Str.


Levensonderhoud
Levensonderhoud 1° van relaties (BW art. 1:157  160, 169, 180, 392  408, Brv art. 828a  828k), alimentatie, bijdrage in de kosten van iemands levensonderhoud, in beginsel jaarlijks automatisch aan het prijspeil aangepast, geïndexeerd, rustend op naaste (aan)verwanten, ouders, stiefouders, schoonouders en anderzijds kinderen en behuwdkinderen verder de (gewezen) echtgenoot (Echtscheiding) en verwekker van een niet-erkend kind (art. 1:394 BW),  Vaderschapsactie; 2° bij onrechtmatige daad (art. 6:108 BW): degene door wiens schuld een ander om het leven gekomen is, heeft jegens de nagelaten betrekkingen die door de verslagene plachten te worden onderhouden, een plicht tot ~; zie voor: onderhoudsplicht: van behuwdkind: art. 1:396 BW; van bloed- en aanverwanten: art. 1:392 BW; van huwelijkspartner: 1:81 e.v., 392, lid 3 BW, van erkend natuurlijk kind jegens zijn vader: art. 1:393 BW; van ouder: art. 1:404 BW; van schoonouder: art. 1:396 BW; van stiefouder: art. 1:395, 404, lid 2 BW, van verwekker ten aanzien van niet-erk end kind: art. 1:394, 405 e.v. BW en Brv art. 828j; bij echtscheiding: art. 1:157 BW; bij scheiding van tafel en bed: art. 1:169, lid 3 BW; echtscheidingsconvenant: art. 1:158 BW; ~ en studiekosten verschuldigd aan meerderjarige kinderen: art. 1:395a BW; ~ voor dieren: Gezondheids- en welzijnswet voor dieren van 24 september 1992, S. 585, art. 37 e.v.; indexering van ~: art. 402a BW; matigingsrecht rechter: art. 1:399 BW; rangorde: art. 1:392, 400 BW; verlating van hulpbehoevenden: Str art. 255 e.v.; wijze van procederen inzake ~: 828a e.v. Brv.


Levensovertuiging
Levensovertuiging, vrijheid van ~ (GW art. 6, lid 1, EVRM, art. 18, art. 18 BUPO), grondrecht, vrije keuze van beginselen, waarnaar men zijn leven wil inrichten.


Levenssfeer
Levenssfeer, persoonlijke ~ (Wet persoonsregistraties 1988, S. 665), geniet bescherming met het oog op persoonsregistraties.


Levensverzekering
Levensverzekering (WvK art. 302  308), verzekeringsovereenkomst waarbij tegen betaling van premie aan een daarbij belanghebbende (begunstigde) een uitkering wordt toegezegd afhankelijk van het leven van een bepaald persoon, hetzij voor de duur van dat leven, hetzij b.v. na zijn overlijden gedurende een zeker aantal jaren of tot een bepaald tijdstip: onder uitsluiting der ongevallenverzekering,  Verzekeringsbedrijf, Wet toezicht 1993, S. 1994, 252 en art. 25, lid 2 Wet IB.


Levensverzekeringsbedrijf
Levensverzekeringsbedrijf,  Verzekeringsbedrijf, Wet toezicht


Levering
Levering (BW art. 3:84 e.v.), voor overdracht van een goed vereiste rechtshandeling, verschillend al naar gelang de  aard van het over te dragen goed; ~ van een onroerende zaak geschiedt door overboeking van het recht in de Openbare registers voor registergoederen (art. 3:89 BW, art. 8, lid 1 sub a Kadasterwet); evenzo teboekstaande schepen: art. 8:200 (zeeschepen) en 8: 790 (binnenschepen) en luchtvaartuigen (art.  8: 1306 BW); een octrooi door een akte, die pas werking tegenover derden krijgt door inschrijving in het daartoe bestemde register van de Octrooiraad (Rijksoctrooiwet art. 38); een roerende zaak, geen registergoederen zijnde, die in de macht van de vervreemder is, door bezitsverschaffing (art. 3:90 BW j° 3:114, 115 BW);  a Constitutum possessorium, b traditio brevi manu, c traditio longa manu in art. 3:115 BW), een recht aan order: door levering van het papier en endossement; een recht aan toonder door levering van het papier; een recht op naam door akte van cessie en kennisgeving aan de debiteur uit die vordering (art. 3:94 BW), een aandeel in een BV en een aandeel op naam in een NV door notariële akte (art. 2:196 respectievelijk 2:86 BW). Voor andere vormen van levering is in beginsel een akte voorgeschreven (art. 3:95 BW); zie voor ~ bij voorbaat: art. 3:97 BW; onder opschortende voorwaarde: art. 3:91 BW; ~ van toekomstige goederen: art. 3:97 BW.


Levering bij voorbaat
Levering bij voorbaat (art. 3:97 BW), een rechtshandeling tot overdracht van een goed verrichten, zonder dat de overdrager nog over dat goed kan beschikken; een ~ kan zowel betreffen goederen die nog niet bestaan als goederen die reeds wèl bestaan, maar nog niet aan de vervreemder toebehoren; toekomstige goederen kunnen voorwerp van een obligatoire verbintenis zijn en, mits voldoende bepaalbaar (art. 3:84 BW), met uitzondering van registergoederen (art. 3:97, lid 1 BW), dan ook bij voorbaat worden geleverd, hetzij bij akte (art. 3:95 BW), hetzij (bij vorderingen op naam) door een akte van cessie; de overdracht geschiedt dan, mits de levering inmiddels reeds was voltooid, van rechtswege op het moment dat de vervreemder het goed onder zich krijgt (als houder voor de verkrijger, cf. art. 3:110 BW); een cessie is echter pas voltooid op het moment dat de schuldenaar uit de vordering daarvan een mededeling heeft ontvangen (art. 3:94 BW); dat geeft moeilijkheden als de schuldenaar uit de vordering nog onbekend is (bijvoorbeeld een pleger van een onrechtmatige daad); wordt de schuldenaar opgspoord, dan werkt, mits hem de mededeling met spoed werd gedaan, de cessie terug tot op de dag waarop de akte van cessie werd opgemaakt (art. 3:94, lid 2 BW);  pand en hypotheek  voor toekomstige vordering: art. 3:231 BW; verpanding van toekomstig goed: art. 3:84, lid 2 en 97 j° art. 98 BW.


Levering constituto possessorio
Levering constituto possessorio (art. 3:90 j° 115 sub a BW), de bezittende vervreemder draagt zijn bezit van een goed krachtens een terzake van de overdracht gemaakte afspraak (goederenrechtelijke overeenkomst) over op de verkrijger en gaat op grond daarvan het goed voortaan voor de verkrijger houden; in de gevallen waarin overdracht van het goed door bezitsoverdracht dient te geschieden (art. 3:91, 93 BW) wordt de verkrijger daardoor tevens rechthebbende op het goed (bij een zaak: eigenaar).


Levering met de korte hand
Levering met de korte hand (BW art. 3:90 j° 115 sub b BW), brevi manu traditio, van een goed dat zich reeds onder de verkrijger (als houder voor de vervreemder) bevindt, geschiedt doordat de bezittende vervreemder zijn bezit krachtens een terzake van de overdracht gemaakte afspraak (goederenrechtelijke overeenkomst) overdraagt op de verkrijger, die daardoor bezitter wordt en in de gevallen waarin overdracht van het goed door bezitsoverdracht dient te geschieden (art. 3:91, 93 BW), tevens rechthebbende op het overgedragen goed (bij een zaak: eigenaar).


Levering met de lange hand
Levering met de lange hand (art. 3:90 j° 115 sub c BW), van een goed dat zich onder een derde bevindt geschiedt doordat de bezittende vervreemder zijn bezit krachtens een terzake van de overdracht gemaakte afspraak (goederenrechtelijke overeenkomst) overdraagt op de verkrijger, waarna de derde door een der partijen ervan verwittigd wordt dat hij het goed voortaan voor de verkrijger moet houden of doordat de derde de overdracht (eventueel stilzwijgend) erkent; in de gevallen waarin overdracht van het goed door bezitsoverdracht dient te geschieden (art. 3:91, 93 BW) wordt de verkrijger daardoor tevens rechthebbende op het goed (bij een zaak: eigenaar).


Levis, levissima culpa
Levis, levissima culpa, lichte, zeer lichte schuld, in tegenstelling tot culpa lata, grove schuld.


Lex
Lex 1 aanduiding van wetten naar de initiatiefnemer(s): lex-Hartogh, lex-Heemskerk, lex-Mulder; 2 internationaal privaatrecht: ~ fori (toepasselijkheid van het) recht van het land, waar de rechtsvordering wordt ingesteld, in tegenstelling tot: a ~ rei sitae: het recht van de plaats waar de onroerende zaak zich bevindt, b ~ loci contractus: het recht van de plaats waar de overeenkomst gesloten is; c ~ loci actus, toepasselijkheid van het recht van het land, waar de betrokken handeling gepleegd is (b.v. bij een onrechtmatige daad); 3 strafrecht: ~ delicti commissi, recht van de plaats, waar het misdrijf gepleegd is; 4 scheepsnationaliteit: loi du pavillon: recht van de vlag; 5 regeling zonder sanctie: ~ imperfecta; 6 adagia voor de rangorde van wetten: a ~ posterior derogat legi priori, een latere wet stelt een eerdere buiten werking; b ~ specialis derogat legi generali, in rangorde gaat een bijzondere bepaling vóór boven een, eveneens daarop van toepassing zijnde, algemene regeling; c ~ superior derogat legi inferiori, de hogere wet (b.v. provinciale verordening) gaat boven de lagere (gemeenteverordening).


Liberaliteit
Liberaliteit (art. 7A:1703 BW), vrijgevigheid, onverplichte handeling; vereiste voor schenking (in formele zin).


Liberatoir
Liberatoir, bevrijdend; liberatoire overeenkomst: overeenkomst tot opheffing, beëindiging van een bestaande verbintenis.


Licentie
Licentie (art. 56 Rijksoctrooiwet 1995, S.1995, 52), recht door een octrooihouder verleend aan een derde om van een aan hem toekomend octrooirecht geheel of gedeeltelijk gebruik te maken; een ~ wordt gevestigd door een overeenkomst of een aanvaarde uiterste-wilsbeschikking (vrijwillige ~) of door een besluit van de Minister van Economische Zaken (dwanglicentie, art. 57); een ~ moet, teneinde te werken tegenover derden, in de openbare registers van het Bureau voor de Industriële eigendom worden ingeschreven (art. 19, 36); op een auteursrecht en op een merkrecht kan een maker of rechthebbende eveneens een licentie vestigen; hij houdt dan zelf het auteurs- respectievelijk merkrecht maar licentieert bepaalde rechten bijvoorbeeld die tot vertaling van het werk of  voeren van een merknaam in een bepaald land.


Licentiëren
Licentiëren, verlening van een vergunning of bevoegdheid; geven van een licentie.


Lichamelijk letsel
Lichamelijk letsel, elke, voor degene die het betreft onaangename, verandering van de vroegere vorm van het lichaam of de innerlijke gezondheid; er onder valt ook schade aan de gezondheid door het iemand onthouden van de voor zijn gezondheid onontbeerlijke middelen; een bijzondere vorm ervan is zwaar ~ (Str art. 82), hieronder valt ook ziekte zonder uitzicht op volkomen genezing, voortdurende ongeschiktheid tot het uitoefenen van ambts- of beroepsbezigheden, afdrijving of dood van een vrucht van een vrouw en langer dan vier weken durende storing van de verstandelijke vermogens; voor zwaar ~ is niet vereist dat het letsel onherstelbaar is; zie o.a. art. 154, 300 e.v. 306, 308, 312 Str; art. 6 Wegenverkeerswet 1994.


Lichamelijke zaak
Lichamelijke zaak, voorwerp, in het BW van 1838 gebezigd ter onderscheiding van een onlichamelijke zaak (oud-BW art. 559) in de zin van recht; in het huidige BW wordt de term zaak gereserveerd voor `lichamelijke zaak' (art. 3:2 BW).


Lichten
Lichten, van een akte, expeditie, grosse: het opvragen en in ontvangst nemen ter griffie of bij de betrokken functionaris, tegen de daarvoor verschuldigde rechten of leges.


Lichten (van hypotheek)
Lichten (van hypotheek), art. 3:262 BW,  Opstaan van hypotheek.


Lid
Lid, deelnemer in een rechtspersoon, speciaal van vereniging (art. 2: 33 e.v. BW) en coöperatie (art. 2:55 e.v. BW); de (natuurlijke of rechts)persoon die naar de statuten en reglementen van de rechtspersoon daartoe behoort, deelt ten volle in de daaraan verknochte rechten en verplichtingen; een rechtspersoon wordt hier als een lichaam gezien, dat uit `leden', `ledematen' is samengesteld.


Lifo-stelsel
Lifo-stelsel (art. 2:385, lid 2 BW; art. 14a, lid 2 sub e Wet IB), waardering van gelijksoortige bestanddelen van voorraden en effecten waarbij uitgegaan wordt van de fictie dat het jongste bestanddeel van de voorraad het eerst wordt aangesproken (last in, first out); tegenstelling: fifo-stelsel: first in first out; het ~ geeft bij geldontwaarding een lagere waarde van de voorraad dan het fifo-stelsel.


Ligdagen
Ligdagen (art. 8:422, 931, 932 BW),  Laadtijd


Ligger
Ligger,  Legger.


Ligging
Ligging, loon in natura, bestaande in het door de werkgever aan de werknemer ter beschikking stellen van een slaapplaats, b.v. een kooi voor schepeling of bed voor arbeiders in kampen.


Ligue des Sociétés de la Croix Rouge
Ligue des Sociétés de la Croix Rouge bevordert humanitaire hulpactie van het Rode Kruis, vooral in vredestijd; het Nederlandse Rode Kruis is sedert de oprichting (1919) lid.


Likwidateur
Likwidateur (art. 2:19, 23 e.v. BW), vereffenaar, belast met de afwikkeling van het vermogen na ontbinding van een rechtspersoon.


Likwidatie
Likwidatie (art. 2:19, lid 4 BW), vereffening, verevening: afwikkeling van het vermogen van een ontbonden rechtspersoon. Tijdens de vereffening moet de rechtspersoon aan zijn naam de woorden `in ~' toevoegen.


Likwidatieakkoord
Likwidatieakkoord#, akkoord door de debiteur aan zijn schuldeisers aangeboden; hij stelt zijn boedel (of een deel daarvan) ter beschikking van zijn schuldeisers met benoeming van een vereffenaar (likwidateur) om de boedel af te wikkelen en de opbrengst onder de schuldeisers naar verhouding van het ieder toekomende te verdelen; het ~ vervangt de gerechtelijke vereffening door de curator door een buitengerechtelijke vereffening door een door de schuldenaar aangewezen vereffenaar.


Likwidatiewinst
Likwidatiewinst (art. 8, lid 1 letter d Wet IB), stakingswinst die te voorschijn komt bij de likwidatie van een onderneming doordat de werkelijke waarde van de bestanddelen van het vermogen de boekwaarde overtreft (bijvoorbeeld door de goodwill); op de ~ zijn enkele stakingsfaciliteiten van toepassing.


Likwide
Likwide, gezegd van vorderingen: voor onmiddellijke vereffening vatbaar, tegenstelling: illikwide; ~ middelen (art. 2:372 BW), kasgeld, tegoeden op bank- en postgirorekeningen alsook wissels en cheques.


Likwideren
Likwideren 1 vereffenen, verevenen: de zaken tot afwikkeling brengen, met uitkering van het eventuele saldo; 2 ~ van kosten: in de te declareren, te verhalen kosten opnemen, de gedeclareerde kosten goedkeuren, passeren voor betaling of invordering: speciaal bij proceskosten in burgerlijke zaken.


Limitatief
Limitatief, uitputtend, een opsomming is limitatief, als zij al het niet genoemde uitsluit, in tegenstelling tot enuntiatieve opsomming.


Limited
Limited (Ltd), achtervoegsel achter de naam van een Engelse Company with limited liability (beperkte aansprakelijkheid), die overeenkomt met de Nederlandse besloten vennootschap (BV).


Limitering van aansprakelijkheid
Limitering van aansprakelijkheid (art. 6:110 BW), van overheidswege ~ is mogelijk bij AMvB voor die gevallen waarin de (volledige) schade redelijkerwijs niet door verzekering kan worden gedekt.


Linie
Linie (BW art. 1:3, 41, 229 e.a.), 1 lijn van verwantschap (bloed-, aanverwantschap), a rechte, opgaande ~ (ouders, grootouders en verder) en nederdalende ~ (kinderen en kleinkinderen en verder); b zijlinie: verwantschap tussen broers, zusters, neven, nichten en verder die niet van elkaar afstammen, maar een gemeenschappelijke stamvader hebben; 2 grensdistrict van bijzonder toezicht (eerste enz.) ~ voor de heffing van in-, uit- en doorvoerrechten.


Lintbebouwing
Lintbebouwing (Verkeerswet tegen Lintbebouwing 1937 S. 522), strookvormige bebouwing langs grote wegen, aan beperking onderworpen en langs hoofdverkeerswegen uitgesloten.


Lintjesregen
Lintjesregen  Ridderorde


Litis pendentie
Litis pendentie, `hangende zaak', een geschil is reeds bij een (andere) rechter aanhangig; met name gebruikt in de uitdrukking: exceptie van ~.


Lloyd's
Lloyd's (Corporation of ~ underwriters), sinds 1688 instelling van particuliere assuradeuren te Londen; in 1871 bij wet omgezet in een corporatie (legal entity); oorspronkelijk beperkte ~ zich tot het sluiten van transport- en cascoverzekeringen (marine business), maar in de loop van de 20ste eeuw werden ook brand- en andere verzekeringen geaccepteerd (non marine business); ~ is uitgegroeid tot het grootste assurantiecentrum ter wereld; ~ agents, vertegenwoordigers van ~ underwriters, die in de voornaamste havens ter wereld zijn gevestigd en alle inlichtingen doorgeven over aankomst en vertrek van schepen, avarijen, schipbreuken en verder optreden als avarij-agent, ook voor anderen dan ~ underwriters; ~ broker, met ~ underwriters mogen alleen zaken gedaan worden door tussenkomst van een daartoe erkende makelaar: een ~ broker; ~ polis, voor de vele verzekeringen in de marine en de non marine market van ~ heeft het Committee of ~ standaardformulieren vastgesteld en standaardclausules geformuleerd; een polis is echter pas een echte ~ polis, wanneer zij het zgn. droge ~ stempel heeft; ~ Register of Shipping, het grootste classificatiebureau van zeeschepen, waarin de bijzonderheden van de meeste schepen ter wereld zijn vemeld.


Local remedy rule
Local remedy rule (rule of local redress, ook wel beperkte Calvo-Clausule geheten), houdt in, dat eerst lokale rechtsmiddelen in een geschil tussen een vreemde staatsburger en een andere staat moeten zijn uitgeput voordat diplomatieke stappen mogen worden genomen.


Loco
Loco 1 plaatsvervangend: loco-burgemeester e.d.; 2 onderzoek in ~ onderzoek ter plaatse.


Locus
Locus plaats: ~ delicti, plaats van het misdrijf, plaats waar het strafbare feit is begaan: deze plaats moet in de tenlastelegging worden opgenomen en is veelal van beslissend belang voor de betrekkelijke bevoegdheid van de rechter; ~ regit actum: de plaats van een rechtshandeling bepaalt de vorm ervan, het daarop toepasselijke recht, ook voor de inhoud.


Logeerakte
Logeerakte (art. 16a Jachtwet S. 523, 1954), jachtakte verstrekt aan niet ingezetenen van Nederland, geldig voor zes opeenvolgende dagen; een houder van een ~ moet zich in gezelschap bevinden van de houder van een normale jachtakte.


Loi du pavillon
Loi du pavillon, beginsel van de toepasselijkheid van het recht van de staat waarvan een bepaald schip de nationaliteit heeft, ook buiten het gebied van die staat;  egenstelling: de lex fori, lex rei sitae.


Lokaalvredebreuk
Lokaalvredebreuk (Str art. 138, 139), het wederrechtelijk een (besloten) lokaal binnendringen of, wederrechtelijk aldaar vertoevende, zich niet op de vordering van of vanwege de rechthebbende aanstonds verwijderen; ~ t.a.v. lokalen bestemd voor de openbare dienst is een apart delict.


Londo-stelsel
Londo-stelsel, gedetailleerde normen voor basisscholen voor huisvesting, meubilair, onderhoud en andere uitgavenposten, genoemd naar de voorzitter van de commissie, een Drentse gedeputeerde, die in 1985 rapport uitbracht.


Loods
Loods (Loodsenwet, S. 1988, 353), heeft tot taak navigatie-aanwijzingen te geven aan een, een vaarwater of haven binnenvarend of uitvarend schip; na het behalen van bepaalde examens kan een ~ worden ingeschreven in het loodsenregister en wordt dan registerloods; de reder van een schip is aansprakelijk voor de gevolgen van de fouten, door een ~ tijdens zijn werkzaamheden als zodanig aan boord begaan, ook al is gebruik van een ~ verplicht gesteld (art. 8:547 en 1007 BW); sedert 1 september 1988 zijn de haven- en rijksloodsendiensten geprivatiseerd; in de Nederlandse Loodsen Corporatie (NLC) zitten vier reginonale corporaties: Rijnmond, IJmond, Scheldemond en Noord; zie  Loodsplichtbesluit 1995, S 1995, 395.


Loon
Loon 1 arbeidsrecht (art. 7A:1637o e.v. BW), vergoeding toegekend aan een arbeider werkzaam op arbeidsovereenkomst; ook gebruikt voor provisie (art. 8:431 BW, art. 67 WvK); zie voor ~ van: agent: art. 8:431 BW; bewindvoerder: art. 250 Fw; curator: art. 1:386, lid 1 BW; professionele opdrachtnemer: art. 7:405 BW; professionele zaakwaarnemer: art. 6: 200, lid 2 BW; schepelingen: art. 413 e.v. WvK; uitvoerder testament: art. 4:1068, lid 2 BW; vinder: art. 5:10, lid 2 BW; voogd, art. 1:358; vakantie met behoud van ~ art. 7A: 1 638bb BW; vrij zonder behoud van ~ 7A:1638ij BW; 2 loonbelasting (art. 10 Wet LB): ~ is al hetgeen uit een dienstbetrekking of uit een vroegere dienstbetrekking wordt genoten; tot het ~ behoren aanspraken om na verloop van tijd of onder een voorwaarde een of meer uitkeringen of verstrekkingen te ontvangen, voorzover zij niet worden gedekt door stortingen van de werknemer; zie Uitvoeringsregeling loonbelasting 1990, art. 5  18a.


Loon in natura
Loon in natura (art. 7A:1637p BW), algemene aanduiding voor het op andere wijze dan in geld verstrekte loon; zie art. 13 Wet LB, art. 11  16 Uitvoeringsregeling loonbelasting 1990.


Loonbelasting
Loonbelasting (LB, Wet van 18 december 1964 S. 521, S. 1990, 104), inhouding (loonheffing) op het loon; de ~ is eindheffing indien ten minste aan de volgende voorwaarden is voldaan: het aan loonbelasting onderworpen loon is <= ƒ78.500, (1996) en bovendien belopen de bijverdiensten niet meer dan ƒ1000, (art. 64 Wet IB); zo niet, dan is de ~ een voorheffing op de inkomstenbelasting; ~ wordt slechts geheven van werknemers, dat wil zeggen bij aanwezigheid van: hetzij een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke dienstbetrekking (art. 2, lid 1 Wet LB), hetzij een fictieve dienstbetrekking (nader omschreven in art. 3 en 4 Wet LB).


Loonbelastingbeschikking
Loonbelastingbeschikking (art. 30, lid 2, Wet LB), beschikking vermindering loonbelasting, voor werknemers met een loon beneden de aanslaggrens voor de IB, die hoge aftrekposten hebben (zoals negatieve inkomsten uit eigen woning, rente van schulden) is onvoordelig dat de loonbelasting voor hen een eindheffing is; dat kan, bij hoge aftrekposten, ook opgaan voor degenen die bóven de aanslaggrens zitten, maar op hoge lasten zitten; in dergelijke gevallen kan van de inspecteur een ~ worden gevraagd, ter verlaging van de loonheffing; de ~ stelt een bedrag vast dat per loontijdvak voor de loonbelasting/premieheffing van het heffingsloon mag worden afgetrokken; een ~ is uitsluitend van kracht voor het jaar waarin zij werd afgegeven; is een ~ verkregen dan wordt altijd een aanslag in de IB opgelegd.


Loonbelastingtabel
Loonbelastingtabel (art. 25, lid 2 Wet LB), minder juist voor loonheffingstabel,  tabel, vastgesteld door de fiscus en verstrekt voor de berekening van de in te houden loonbelasting en premie volksverzekering; in de ~ zijn de belastingvrije sommen en de aftrekbare kosten (het arbeidskostenforfait van 6%) reeds verwerkt (met uitzondering van Tariefgroep I, waarin geen aftrek van kosten plaats vindt).


Loonbelastingverklaring
Loonbelastingverklaring (art. 29, lid 4 Wet LB), een werkgever die voor een werknemer inhoudingsplichtig wordt (meestal bij indienstneming), moet die werknemer een ~ laten invullen; aan de hand daarvan kan de werkgever vaststellen tot welke tariefgroep de werknemer behoort; doet zich een wijziging in de tariefgroepindeling van de werknemer voor, dan moet de werknemer om uitreiking van een ~ vragen; zie art. 22, lid 3 Wet LB.


Loonbeslag
Loonbeslag (art. 7A:1638g BW, art. 9 IW, lid 1 sub a.), vorm van derdenbeslag: beslag onder de werkgever op het loon dat deze aan de debiteur (diens arbeider of ambtenaar) schuldig zal worden; ~ is slechts mogelijk op dat deel van het loon dat 90% van de zgn. bijstandsnorm te boven gaat (S. 111, 1981) (Bijstandsbesluit Landelijke Normering S. 1983, 132).


Loonbesteding, gedwongen
Loonbesteding, gedwongen (art. 7A:1637s BW),  Truckstelsel


Loondagen
Loondagen (art. 9 Coördinatiewet, art. 25 lid 1 Wet LB), dagen tijdens een dienstperiode waarover een werkgever loon heeft betaald, dus ook de dagen waarop de werknemer niet, of slechts gedeeltelijk heeft gewerkt (zoals een  erkende feestdag of een doorbetaalde snipperdag); ook dagen, waarop de werkgever uitkeringen verstrekt of aanvult op grond van de werknemersverzekeringen gelden als ~; bij een weekloner geldt als uitgangspunt dat de week vijf ~ heeft; het aantal ~ van een maandloner beweegt zich tussen de 20 en 23 dagen; omdat zulks meebrengt dat het nettoloon van de werknemer maandelijks met het aantal ~ per maand wisselt (Franchise), rekenen veel werkgevers met een gemiddeld aantal loondagen per maand (het aantal loondagen per jaar gedeeld door 12).

Loondagen in 1996

  jan	23	  mei	23	  sep	21

  feb	21	  juni	20	  okt	23

  mrt	21	  juli	23	  nov 	21

  apr	22	  aug	22	  dec 	22

gemiddeld  21,8333


Loondoorbetalingsverplichting
Loondoorbetalingsverplichting (art. 7A: 1638c BW), ingevolge de Wet uitbreiding loondoorbetalingsplicht bij ziekte is een werkgever ver plicht gedurende 52 weken aan zijn zieke werknemer, wiens loon <= het maximum dagloon ex art. 9 Coördinatiewet, 70% van het loon door te betalen (bij CAO is meestal een doorbetaling van 100% bedongen); de werkgever is belast met de controle op het ziekteverzuim.


Loongrens
Loongrens (art. 3 Zfw, lid 1 sub a), of welstandsgrens verplichte verzekering voor het Ziekenfonds; bedraagt het overeengekomen jaarloon (uit één of meer betrekkingen) van een verplicht verzekerde op 1 november van het  afgelopen jaar (1995) in totaal méér dan ƒ59.700, voor personen jonger dan 65 jaar en ƒ31.450, voor 65-plussers,  dan is de werknemer in 1996 niet verplicht verzekerd voor de Ziekenfondswet.


Loonheffing
Loonheffing (art. 27 Wet LB), inhouding van de LB en de premie voor de volksverzekeringen in één bedrag volgens de voor de werknemer geldende loonbelastingtabel.


Loonstaat
Loonstaat (art. 25 Wet LB), een door een inhoudingsplichtige aan te leggen staat, waarop het brutoloon en de daarop ingehouden heffingen worden aangetekend.


Loonstrook
Loonstrook, door de inhoudingsplichtige aan de werknemer te verstrekken berekening van het nettoloon; zie voorbeeld van een ~.

Model Loonberekening

Naam:	werknemer

Tabelkleur: 	wit

Tariefgroep: 	1

Tijdvak: 	maart

Loondagen:	21.83333

Brutoloon	3.423,93

Pensioenpremie  5%	 -171,20

VUT-premie    0,5% 	  -17,12

 Loon ter berekening premies

  werknemers verz.  ƒ3.235,61

Premie WW  2,75%	  -88,98

Premie WAO 7,95%	  -83,66

Werkgeversaandeel

  premie Zfw : 	 173,11

Loon voor toepassing

OVT-tabel: ƒ3.236,08

Overhevelingstoeslag 	+323,50

Heffingsloon:	3.559,58

Loonheffing daarover	1.333,08

Werknemersaandeel

  premie Zfw	   -53,39

Nettoloon	2.000,00

Franchise WAO: ƒ100, per dag


Loontechnische dienst
Loontechnische dienst is o.a. belast met het instellen van onderzoeken naar het naleven van wettelijke regelingen op het terrein van arbeidsverhoudingen, het analyseren van de resultaten daarvan en het rapporteren daarover en met het houden van toezicht op de naleving van, dan wel het adviseren over de toepassing van wetten en beloningsmethodieken, als ook het rapporteren over de toepassingen daarvan.


Loterij
Loterij (Wet op de Kansspelen 1964 S. 483), gelegenheid opengesteld om mee te dingen naar prijzen of premies, waarbij de aanwijzing van winnaars geschiedt door een kansbepaling waarop de deelnemers zelf geen overwegende invloed kunnen uitoefenen; voor het houden van een ~ is een vergunning vereist; zie Stichting Exploitatie Nederlandse Staatsloterij (S. 1992, 282); Instantloterij.


Lotto
Lotto (Wet op de Kansspelen S. 483, 1964, resp. S. 441, 1974 art. 27a  27f), kansspel, waarbij deelnemers een prijs winnen als zij een aantal getallen voorspellen die door loting of trekking worden verkregen.


Luchtpiraterij
Luchtpiraterij (art. 385a Str), hijacking, skyjacking, piraterij bedreven tegen luchtvaartuigen, hun bemanning en passagiers;  internationaal verboden bij verdrag van Tokyo van 14 september 1963 (Trb. 1964, 115); het verdrag van 's-Gravenhage van 16 december 1970 (Trb. 1971, 50), richt zich speciaal tegen vliegtuigkaping; ook andere gedragingen die het luchtverkeer in gevaar kunnen brengen zoals sabotagedaden tegen vliegtuigen of tegen beveiligingsinstallaties van vliegvelden zijn strafbaar gesteld (art. 162, 163, 166, 167, 168, 169, 328, 352 Str);  Vliegtuigkaping; kaping van een schip of installatie op zee: art. 385a, lid 4 Str; onder de strafbaarstelling valt ook kaping van een vliegtuig aan de grond of een afgemeerd schip.


Luchtrecht
Luchtrecht, luchtvaartrecht (Wet Luchtvervoer 1936 S. 523, gewijzigd in 1990 S. 294), geheel der rechtsregels betreffende het verkeer en vervoer door de lucht; onderdeel van het verkeersrecht; onderscheiden in a een privaatrechtelijk deel (bevat regels omtrent luchtvervoer, schaden aan derden op de grond of in de lucht) en b een publiekrechtelijk deel (bevat de normen inzake het overheidstoezicht, het luchtruim, landingsrechten e.d.); zie voor ~: Verdrag van Warschau 1929, Luchtvaartwet S. 1996, 26; Verdrag van Chicago (1944), waarbij werd ingesteld de International Civil Aviation Organization (ICAO); speciaal voor Nederland: Luchtverkeersreglement 1980 S. 786, 1980.


Luchtvaartongevallenwet
Luchtvaartongevallenwet (S. 1992, 705), regelt het onderzoek naar ongevallen met burgerluchtvaartuigen; een onafhankelijke Raad voor de luchtvaart moet een onderzoek instellen naar de oorzaak en doet daarvan verslag; zie Luchtvaartongevallenbesluit, S. 1993, 56.


Luchtvaartsabotage
Luchtvaartsabotage, sabotagedaden tegen scheep- en luchtvaart (Verdrag van Montréal Trb. 1971, 218); zie art. 162, 163, 166, 167, 168, 169 Str.


Luchtvaartuig
Luchtvaartuig (art. 8: 1300  1321 BW), toestel dat in de dampkring kan worden gehouden ingevolge krachten welke de lucht daarop uitoefent met uitzondering van luchtkusenvoertuigen; zie voor: eigendomsverkrijging: art 8:1307; verhuur van ~: art. 8:1309; hypotheek: art. 8:1311; levering van ~: art. 8: 1306; teboekstelling: art. 8:1302, 1303; zakelijk recht houder bij eigendomsvoorbehoud: art.8: 1308 BW.


Luchtverontreiniging
Luchtverontreiniging (Wet van 26 november 1970 S. 580, gewijzigde tekst S. 1992, 627), raamwet; bij AMvB kunnen regels worden gesteld m.b.t. toestellen, brandstoffen en verontreinigende handelingen (art. 13) of kunnen categorieën van inrichtingen worden aangewezen die in belangrijke mate ~ kunnen veroorzaken (art. 19); vergunningen moeten worden aangevraagd bij GS; bij overtreding van de vergunningsvoorschriften of wanneer men een inrichting opricht of in werking houdt zonder vergunning kan de inrichting of een deel daarvan op bevel van GS worden gesloten (art. 39 j° 20); grensoverschrijdende ~, zie Verdrag van Genève van 13 november 1979 betreffende grensoverschrijdende ~ over lange afstand, Trb. 1980, 21 en 159, goedkeuringswet S. 338, 1982.


Luchtvrachtbrief
Luchtvrachtbrief (Wet Luchtvervoer van 1936 S. 523, art. 7), cognossement voor luchtvervoer; zie Verdrag van Warschau 1929, Hfdst II, deel III, art. 5 e.v.


Lucida intervalla
Lucida intervalla, heldere momenten, tijdens welke een geestelijk gestoorde zijn wil kan bepalen; ~ heffen bij een onder curatele gestelde de handelingsonbekwaamheid niet op; zie echter art. 1:381, leden 3 en 4 BW.


Lucrum cessans
Lucrum cessans (art. 6:96 BW), de ingehouden, uitgebleven, niet genoten winst; vergoeding van kosten, schaden en interessen bij wanprestatie betreft: ~ en damnum emergens.


Luisterbijdrage
Luisterbijdrage,  Omroepbijdrage.


Lump sum als schadevergoeding
Lump sum als schadevergoeding, wordt soms toegekend als er een groot aantal onderdanen van een staat schade is toegebracht; de schade veroorzakende staat stelt dan een globale som ter beschikking van de andere staat die op zich neemt het bedrag over de rechthebbenden te verdelen.


LUVI
LUVI Loi uniforme sur la vente internationale des objets mobiliers corporels, eenvormige wet inzake de internationale koop van roerende lichamelijke zaken (Trb. 1964, 118, vertaling in Trb. 1968, 14); slecht werkend verdrag, daarom per 1 januari 1992 door Nederland opgezegd en ingeruild voor: United Nations Convention on Contracts for the International Sale of Goods (CISG), verdrag van de Verenigde Naties inzake internationale koopovereenkomsten betreffende roerende zaken, Wenen 1980, Trb. 1986, 61) of Weens koopverdrag; de ~ heeft evenwel nog steeds een belangrijke invloed op ons nationale kooprecht omdat de eveneens op 1 januari 1992 ingevoerde titels 1 en 5 van Boek 6 en titel 1 van boek 7 BW daarop in grote trekken gebaseerd zijn.


Lijdelijkheid
Lijdelijkheid van de civiele rechter, het zich beperken tot door partijen voorgedragen geschilpunten en het daarbij aannemen van een min of meer afwachtende houding ten aanzien van hetgeen door partijen ter tafel wordt gebracht; in het civiele proces wordt de rechter evenwel steeds minder lijdelijk; in het strafprocesrecht en in het bestuursprocesrecht is de rechter leidend.


Lijden
Lijden, in de comptabiliteit: posten, uitgaven, verminderingen van inkomsten worden in rekening `geleden' als ze door de desbevoegde, toezichthoudende, rekening-opnemende instantie aldus worden aanvaard, resp. goedgekeurd.


Lijdend erf
Lijdend erf (art. 5:70 e.v. BW), erf dat met de last van een erfdienstbaarheid bezwaard is.


Lijfeigenschap
Lijfeigenschap,  Dienstbaarheden, persoonlijke (art. 1, lid 2 BW).


Lijfrente
Lijfrente (BW art. 4:965, 7A:1813  1824), periodieke uitkering verschuldigd gedurende het leven van een of meer bepaalde personen, of gedurende zekere tijd mits de betrokken persoon in leven is; het recht hiertoe, eveneens ~ genoemd, kan gevestigd worden bij overeenkomst (kansovereenkomst, verzekering), door storting van een som ineens (koopsom) of van premies; het kan ook bekomen worden door schenking of bij uiterste-wilsbeschikking of bij rechterlijk vonnis.


Lijfrenteclausule
Lijfrenteclausule (art. 45 Wet IB),  Fiscale lijfrenteclausule.


Lijfrenteverzekering
Lijfrenteverzekering (art. 7A:1813  1824 BW), vorm van levensverzekering, waarbij de verzekeraar zich verplicht tot het doen van periodieke uitkeringen, indien en zolang een of meer in de polis aangeduide personen in leven zijn. Kan hetzij tegen betaling van een koopsom, hetzij tegen premiebetaling geschieden. De verzekerde lijfrente is of dadelijk ingaand (meest tegen koopsom gesloten) of uitgesteld, d.w.z. ingaand op een in de toekomst liggende datum (kan tegen koopsom of tegen premie geschieden); zie art. 25, lid 9; 45 lid 4 e.v. Wet IB.


Lijfsdwang
Lijfsdwang 1 burgerlijk proces (art. 585  611 Brv), gijzeling, dwangmiddel tegen een debiteur die niet vrijwillig aan een rechterlijk vonnis voldoet, executie op de persoon, krachtens vonnis tot nakoming van enige verplichting waaraan de wet dit gevolg verbindt; zij geschiedt door inbewaringstelling, gijzeling: de crediteur laat zijn debiteur insluiten in een huis van bewaring op door de crediteur voorgeschoten kosten (Verdrag Burgerlijke Rechtsvordering 1905, sub V, Rechtsvorderingsverdrag 1954, Trb. 1954, 40); verbod van ~ wegens wanprestatie: art. 11 BUPO; toepassing ~ vanwege alimentatie en/of huishoudgeld: art. 598a e.v. Brv; 2 faillissement (Fw art. 87), dwangmiddel tegen failliet; 3 strafproces (Sv art. 221 e.v.), dwangmiddel tegen weigerachtige getuigen; ook mogelijk bij niet-nakoming door de verdachte van voorwaarden gesteld bij schorsing van zijn preventieve hechtenis (Sv art. 83).


Lijk, verbergen van een -
Lijk, verbergen van een  (Str art. 151), met het doel om het overlijden of de geboorte van een levenloos geboren kind te verhelen.


Lijkbezorging
Lijkbezorging, voorrecht ter zake van ~ (BW art. 3:288 sub b), bevoorrechte  kosten op de nalatenschap van de overledene, behoudens de bevoegdheid van de rechter om die te verminderen, ingeval zij bovenmatig zijn.


Lijkroof
Lijkroof (Str art. 150), het opzettelijk en wederrechtelijk wegnemen van een lijk, eventueel na opgraving of wederrechtelijk vervoeren of verplaatsen van een ~.


Lijkschending, lijkschennis
Lijkschending, lijkschennis, verminking van een lijk, is als zodanig in het Nederlandse strafrecht geen strafbaar feit; als het gepaard gaat met grafschennis is zulks wel strafbaar (Str art. 149), evenals het begraven, vernietigen, verbergen e.d. van een strafbaar (Str art. 149), evenals het begraven, vernietigen, verbergen e.d. van een lijk met het oogmerk om het feit of de oorzaak van het overlijden te verhelen (art. 151 Str). De Wet op de lijkbezorging S. 1991, 130 art. 80 verbiedt het zonder verlof van de overheid ontleden, vernietigen, balsemen of bewaren van een lijk.


Lijkschouwing
Lijkschouwing (art. 190 Str), medisch onderzoek op justitieel verzoek teneinde de doodsoorzaak vast te stellen. Het opzettelijk beletten, belemmeren of verijdelen van een lijkschouwing is een strafbaar feit.


Lijn
Lijn (BW art. 1:3, 41, 229 e.a.),  Linie.


Lijnbus
Lijnbus (RVV 1990 art. 1 sub v), voertuig gebezigd voor het verrichten van openbaar vervoer in de zin van de Wet op het personenvervoer (S. 1987, 15); zie ook: art. 8:100 e.v. BW, overeenkomst tot binnenlands openbaar personenvervoer; zie voor: aansprakelijkheid busmaatschappij: art. 8: 105 e.v. BW; geen aansprakelijkheid voor vertraging: art. 8:108 BW; handbagage: art. 8:100, lid 3, 103 en 106 BW; vervoersperiode: art. 8:102 BW.


Lynchen
Lynchen, de uitoefening van volksrecht; het plegen van eigen richting, tenuitvoerlegging van (lijf- en levens-)straffen door een volksmenigte op eigen gezag, in geval van feiten die de gemoederen in beweging brengen.


Lijst, civiele
Lijst, civiele,  Civiele lijst.


Lijstkiesdeler
Lijstkiesdeler, het aantal op een lijst uitgebrachte stemmen gedeeld door het aantal aan de lijst toegewezen plaatsen. (Kieswet 1989, S. 423 art. P 1).


MB
MB, 1 Ministerieel Besluit, 2 Maatschappijbelangen (tijdschrift)


MDAP
MDAP, Mutual Defence Assistance Program


M. en R.
M. en R., tijdschrift voor milieu en recht, milieurechtelijk tijdschrift


MER
MER, Milieu Effect Rapportage


MFO
MFO, Multinational Force and Observers (van de VN)


MNE
MNE, multinational enterprise, multinationale onderneming


MNO
MNO, multinationale onderneming


M.nt.
M.nt., met noot van


M.o.
M.o., met onderschrift


MOT
MOT, Wet melding ongebruikelijke transacties bij financiële dienstverlening, S. 1993, 705; Witwassen van geld.


MOU
MOU, Memorandum of understanding


Mr
Mr, Meester in de Rechten


MRT
MRT, Militair Rechtelijk Tijdschrift, juridisch tijdschrift


MSA
MSA, Mutual Security Act, Mutual Security Agency


M.v.A.
M.v.A., Memorie van Antwoord


MvJ
MvJ, Ministerie van Justitie


M.v.T.
M.v.T., Memorie van Toelichting


MVV
MVV, machtiging tot voorlopig verblijf


MWO
MWO, Militaire Willemsorde


Mij.
Mij., maatschappij


M'Naghten rules
M'Naghten rules, in het Engels strafrecht de regels volgens welke de toerekeningsvatbaarheid van een dader wordt vastgesteld.


Maag, maagschap
Maag, maagschap (art. 1:3 BW), bloedverwant, bloedverwantschap.


Maaltijden
Maaltijden (art. Uitvoeringsregeling LB art. 11, lid 1), de waarde van warme ~ en koffie-~ worden naar forfaitaire tarieven berekend, die gekoppeld zijn aan het verdiende loon in geld.


Maand
Maand 1 (Str art. 88, Sv art. 136), in strafrecht: termijn van 30 dagen; 2 (Coördinatiewet art. 9), de sociale verzekeringswetgeving rekent met dagen, waarbij een week op vijf loondagen wordt gesteld; hierdoor wisselt het aantal dagen per ~; veel werkgevers rekenen bij een maandloner met het gemiddeld aantal dagen per ~.


Maat
Maat (art. 7A:1655 e.v. BW), vennoot, deelgenoot in een maatschap of vennootschap onder firma.


Maatregel
Maatregel 1 (art. 36a e.v. Str), of beveiligingsmaatregel: in het straf- of tuchtrecht; bij veroordeling wegens een strafbaar feit naast of in de plaats van de straf door de rechter op te leggen;  voor jeugdigenzie art. 77h, lid 4 Str; een ~ is niet punitief van aard (niet bedoeld als straf), vergelding en leedtoevoeging is geen doel van een ~; 2 regeling van wetgevende aard, niet zijnde wet in formele zin,  Algemene Maatregel van Bestuur.


Maatschap
Maatschap 1 burgerlijke ~, (BW art. 7A: 1655  1689), overeenkomst waarbij twee of meer vennoten (maten, consorten) zich verbinden om iets in gemeenschap te brengen met het oogmerk om het daaruit ontstaande voordeel met elkander te delen; 2 die gemeenschap zelf; een ~ is geen rechtspersoon; zie voor: aansprakelijkheid van de maten: art. 7A:1679 e.v. BW; beheer bij de ~: art. 7A: 1675, 1676 BW; beherende maat: belastingplichtig lichaam: art. 2, lid 1 sub c AWR; art. 7A:1673 BW; dagvaarding van een ~: art. 126 lid 11 Brv; inbreng: art. 7A:1662 BW; societas leonina: art. 7A: 1672 BW; vennootschap onder firma als ~: art. 16 WvK; verblijvensbeding bij ~: art. 7A: 1688 BW.


Maatschappelijk
Maatschappelijk 1 kapitaal (art. 2:67 en 178 BW), of statutair kapitaal, kapitaal van een handelsgemeenschap; behalve bij de eigenlijke maatschap vooral gebezigd bij naamloze en besloten vennootschappen (daar: het maximum bedrag tot hetwelk een NV of BV zonder statutenwijziging aandelen kan uitgeven); 2 maatschappelijke en culturele ontplooiing (art. 22 GW, lid 3), waarvoor de overheid de voorwaarden moet scheppen (sociaal grondrecht); maatschappelijke zetel, plaats, waar de onderneming is gevestigd of geacht wordt gevestigd te zijn.


Maatschappij
Maatschappij (Handelsnaamwet S. 1954, 410 art. 4 lid 2), de naam ~ in een handelsnaam wijst op een NV of een BV of op een vereniging; algemene benaming voor rechtspersoon, met inbegrip van verenigingen voor allerlei, ook onstoffelijke, doeleinden (~ der Nederlandse Letterkunde, ~ tot Nut van 't Algemeen); onderlinge of wederkerige ~, ~ van onderlinge levensverzekering of waarborgmaatschappij;  Verzekeringsmaatschappij.


Maatschapsverklaring
Maatschapsverklaring (art. 7A:1680, slotzin, BW), verklaring van alle maten van een maatschap dat de rechtshandeling van een hunner alle maten hoofdelijk voor het geheel bindt, waardoor een bedongen hoofdelijkheid ontstaat.


Macht
Macht 1 gewapende ~ (Str art. 84, lid 3), krjgsmacht; 2 rechterlijke ~ (art. 112 GW), a rechtsprekend lichaam belast met de berechting van burgerlijke zaken en strafbare feiten in tegenstelling tot bijzondere colleges (art. 1 RO), zoals de Centrale Raad van Beroep, b het geheel van de rechterlijke instellingen en functionarissen (judicatuur), soms met inbegrip van de staande magistratuur (OM); ook: de rechterlijke taak als onderdeel van de staatsinstellingen.


Machtenscheiding
Machtenscheiding, staatkundig principe dat de wetgevende, de uitvoerende en de rechterlijke functies over van elkaar onafhankelijke staatsorganen moeten worden verdeeld teneinde machtsmisbruik te vermijden.


Machtiging
Machtiging 1 arbeidsrecht (art. 7A:1637g BW), rechtshandeling tot opheffing van de handelingsonbekwaamheid van een minderjarige teneinde een arbeidsovereenkomst te kunnen sluiten; 2 algemeen: rechterlijke ~, zie bijvoorbeeld art. 68 lid 2 Fw.


Machtigingswet
Machtigingswet 1 wet in formele zin waarbij de wetgever aan een ander orgaan (doorgaans de Kroon) machtiging verleent zelfstandig maatregelen van wetgevende aard te treffen, veelal door middel van raamwetten, die slechts het kader aangeven waarbinnen de Kroon of minister nadere regelen kunnen treffen; zie ook: ~ inschrijving studenten (S. 1985, 59), ter beperking van toelating van studenten tot Nederlandse universiteiten en hogescholen in bepaalde studierichtingen, waarbij niet alleen de beschikbare onderwijscapaciteit van de instellingen, maar ook het arbeidsmarktcriterium een rol speelt.


Magistratuur
Magistratuur, geheel van de leden van de rechterlijke macht in ruime zin, onderscheiden in: zittende ~, de rechtsprekende leden en de griffiers; staande ~, de leden van het Openbaar Ministerie.


Maître-chanteur
Maître-chanteur (art. 317 Str), afperser van beroep, beroepsmisdadiger.


Majesteitsschennis
Majesteitsschennis (Str art. 108  114), gangbare benaming in het bijzonder voor de misdrijven tegen de Koninklijke waardigheid; ook wel meer speciaal het misdrijf van de belediging der koningin aangeduid;  Hoogverraad.


Makelaar
Makelaar (WvK art. 62  70), hij die, als zodanig beëdigd door de rechtbank, hetzij zijn bedrijf maakt van het verlenen van bemiddeling bij het tot stand brengen en het sluiten van overeenkomsten in opdracht en op naam van personen tot wie hij niet in een vaste betrekking staat, hetzij beherend vennoot is van een vennootschap of bestuurder van een rechtspersoon, die haar bedrijf maakt van het verrichten van deze handelingen zie voor: aantekeningen van ~: art. 68 e.v. WvK; eed van ~ art. 64 WvK; recht op loon: art. 67 WvK; straffen, schorsing: art. 65 en 64a WvK; toelatingseisen: art. 63c WvK; vervallenverklaring: art. 65 WvK; zich ten onrechte uitgeven voor ~: art. 436a Str ; ook: tussenpersoon in de handel in onroerende zaken (Str art. 436a); zie Besluit vakbekwaamheid makelaars (S. 1981, 193), Scheepsmakelaar:  Cargadoor.


Makelaarspolis
Makelaarspolis, polis waarvan de voorwaarden door een assurantiemakelaar of -bezorger zijn opgesteld, zulks in tegenstelling tot een beurspolis.


Making
Making (art. 4:923 e.v. BW), uiterste wilsbeschikking, samenvattende benaming voor erfstelling en legaat.


Malae fidei possessor
Malae fidei possessor (art. 3:121 BW), bezitter te kwader trouw.


Malitiis non est indulgendum
Malitiis non est indulgendum (D 6, 1, 38; D 39, 3, 1 en 2, 9), kwalijke praktijken (m.b.t eigendom) mogen niet worden gehonoreerd (zgn. malitiis-regel), d.w.z.iemand mag zijn eigendom niet misbruiken met de bedoeling anderen te plagen (intention de nuire), zoals door het bouwen van een loze schoorsteen om het uitzicht van zijn buurman te bederven; zie art. 3:13 lid 2 BW.


Malus
Malus 1 sociaal verzekeringsrecht: boete, afgeschaft bij de Wet afschaffing malus en bevordering reïntegratie, S. 1995, 560, die een werkgever, als een zijner werknemers arbeidsongeschikt werd, in het AAW- fonds moest storten; 2 verzekeringsrecht:  getarifieerde premie-opslag, die de verzekeraar toepast op een lopende verzekering, indien het aantal schademeldingen in een of meer voorgaande verzekeringsjaren een bepaald maximum heeft overschreden; de ~ kan in volgende jaren verminderen, vervallen en overgaan in een korting op de premie (bonus), indien minder schadevergoeding wordt geclaimd.


Manco
Manco (Weens koopverdrag art. 51) internationale handelskoop: hetgeen ontbreekt bij de aflevering van gekochte of vervoerde waren.


Mandaat
Mandaat 1 algemeen: opdracht, volmacht; 2 bestuursrecht (art. 1A.1.1.1# Awb): een bestuursorgaan machtigt een ander tot het in zijn naam en onder zijn juridische verantwoordelijkheid uitoefenen van een hem toekomende bevoegdheid; vormen: beslissingsmandaat (de gemandateerde beslist en voert uit), uitvoeringsmandaat (de mandaatgever beslist, de gemandateerde voert uit) en ondertekeningsmandaaat (de gemandateerde mag namens de mandaatgever stukken tekenen); ~ verschilt van delegatie doordat bij delegatie een bevoegdheid tot het nemen van besluiten wordt overgedragen, zodat die rechtens besluiten worden van de delegataris; 3 stemrecht: imperatief ~, opdracht aan een vertegenwoordiger ter vergadering om op een bepaalde wijze namens de mandaatgever te stemmen; 4 betalingsopdracht, schriftelijk bevel tot betaling, met name in de overheidscomptabiliteit; 5 Volkenbond: rechtsvorm waaronder namens de Volkenbond het bestuur van de buiten-Europese gebiedsdelen van de in 1918 overwonnen staten werd uitgeoefend; thans: trusteeship van de Verenigde Naties.


Mandaatpas
Mandaatpas (Vreemdelingenbesluit art. 104 e.v.), schriftelijke verklaring dat iemand valt onder het mandaat van de Hoge Commissaris van de VN voor vluchtelingen, dan wel een verklaring afgegeven door de Vertegenwoordiger in Nederland van de voormalige IRO.


Mandant
Mandant, of mandator, opdrachtgever; tegenover de mandataris, opdrachtnemer, degene aan wie mandaat is verleend;  Delegatie en mandaat.


Mandelig
Mandelig (art. 5:60  69 BW), vorm van mede-eigendom op een onroerende zaak, die tot nut strekt van twee of meer erven, zoals erfscheidingen (muren, sloten enz.), tussen de aanliggende eigenaren gemeen; mandelige heg (art. 5:36 BW), afscheiding in de vorm van een haag tussen twee erven; mandelige muur (art. 5:36 en 62 BW), staat op de erfscheiding van twee erven; onder muur wordt hier verstaan elke van steen, hout of ander daartoe geschikte stof vervaardigde ondoorzichtige afsluiting (art. 5:43 BW); mandelige schutting (art. 5:62 j° art. 43 BW), schutting die op de erfscheiding van twee erven staat.


Mangel am Tatbestand
Mangel am Tatbestand (Duitse strafrechtstheorie), geeft aan dat een delict niet voltooid is, omdat een bepaald bijkomstig element ontbreekt, zoals poging tot afdrijving bij een vrouw die ten onrechte meent dat zij zwanger is.


Manifest
Manifest, van de lading van een schip: verzamellijst van de inhoud der cognossementen van alle goederen, die gelijktijdig met een schip vervoerd worden, waarin vermeld staan: getal, merken en nummers der goederen, namen der bevrachters en der geadresseerden.


Manifestaties, openbare -
Manifestaties, openbare  (Wet ~ 1988 S. 157, art. 2 e.v.), demonstratievrijheid, recht om te betogen, onderdeel van de vrijheid van meningsuiting; in het algemeen is een kennisgeving aan de gemeente dat men een vergadering of betoging op een openbare plaats wil organiseren voldoende; de burgemeester kan aanwijzingen geven, maar beperkingen van het recht tot het belijden van godsdienst of levensovertuiging en het recht tot vergadering en betoging mogen slechts worden opgelegd ter bescherming van de gezondheid, in het belang van het verkeer en ter bestrijding of voorkoming van wanordelijkheden.


Manslag
Manslag (art. 285 Str),  doodslag.


Mantel
Mantel, onderdeel van een effect; 1 aandeel: bewijs van aandeelhouderschap, waaraan een aantal dividendbewijzen zitten; 2 obligatie: de schuldbekentenis, voorzien van een couponblad met coupons.


Mantelconstructie
Mantelconstructie (art. 25a Wet IB), vervreemding van de mantel van een obligatie, onder voorbehoud van vruchtgebruik op de coupons tot aan de datum van aflossing; de te verwachten waardestijging van de beneden pari gekochte obligaties bij aflossing is bij wet van 28 december 1989, S. 1989, 599 (reparatiewet), belast met een fictief rendement van 4,8% per jaar op de volle waarde van de obligatie (fictief inkomensbestanddeel).


Manus
Manus, hand; manu militari, `met de sterke arm', ~ ministra, de onmiddellijke dader, die ten behoeve van de middellijke dader, die alleen psychisch achter het misdrijf zit, de uitvoeringshandeling pleegt.


Mare clausum
Mare clausum, de gesloten zee, staat tegenover de vrije zee of mare liberum (open zee).


Marechaussee, Koninklijke
Marechaussee, Koninklijke (Politiewet 1993, art. 6), militair politiekorps ten behoeve van defensie, uitvoering van de vreemdelingenwetgeving (grensbewaking, o.a. op Schiphol), beveiligingstaken (o.a. het waken voor de veiligheid van de leden van het Koninklijk Huis, beveiliging van de waardetransporten van De Nederlandsche Bank), het verlenen van bijstand aan de gewone politie in bijzondere omstandigheden en het uitvoeren van bijzondere opdrachten (S. 1954, 45, zie ook S. 1976, 642); onderofficieren en hogeren in rang bij het Wapen der ~ hebben krachtens art. 141 Sv algemene opsporingsbevoegdheid.


Margeregeling
Margeregeling (art. 4b Uitvoeringsbeschikking OB 1968, ten gevolge van de Zevende EG-richtlijn), de ~ kan (optioneel) gebruikt worden door wederverkopers bij de verkoop van tot hun handelsvoorraad behorende gebruikte goederen, zoals tweedehands auto's, antiek e.d.; de wederverkoper brengt dan geen omzetbelasting in aftrek voor de OB over de door hem verworven `margegoederen', waardoor bij

doorverkoop bij hem slechts heffing plaats vindt over de door hem gerealiseerde winstmarge; wordt op de wederverkoop verloren, dan wordt geen restitutie van OB verleend; de wederverkoper die van deze regeling gebruik maakt, mag de BTW niet afzonderlijk vermelden op de ter zake van de levering uit te reiken factuur (art. 28h, lid 2 Wet OB).


Marginaal heffingspercentage
Marginaal heffingspercentage (art. 53a Wet IB), het belastingpercentage dat geheven wordt over een toevoeging aan het inkomen; het ~ wordt bepaald door de hoogste schijf van het tarief dat op de belastbare som van de belastingplichtige wordt toegepast.


Marginale toetsing
Marginale toetsing, redelijkheidstoetsing, waarbij de rechter de juistheid van een besluit van het bestuur toetst op het criterium of het bestuursorgaan, gelet op alle daarbij betrokken belangen (Belangenafweging), in redelijkheid tot dit besluit had kunnen komen; de rechter respecteert daarmee de beoordelingsvrijheid van het orgaan, wiens besluit wordt getoetst;  Beroepsgronden,  administratieve rechtspraak.


Maritaal beslag
Maritaal beslag (art. 1:110, lid 2 BW; 768, lid 1 Brv), conservatoir beslag gelegd door een echtgenoot die opheffing van de gemeenschap vraagt, tot behoud van zijn recht daarop.


Mark, markgenootschap
Mark, markgenootschap, vereniging van personen (markgenoten, geërfden, gewaarden), die van oudsher gronden in mede-eigendom bezaten, veelal onder bepaalde kwalificaties (eigendom van bepaalde erven, ingezetenschap e.d., al naar de bijzondere aard), Markgrondenwet S. 104 1886.


Markt, interne
Markt, interne (art. 7A EG-verdrag), ontstaat door het tussen de Lid-Staten afschaffen van hinderpalen voor het vrije verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal;  Interne markt.


Marshallplan
Marshallplan, plan voor Europese hulpverlening na de tweede wereldoorlog, stammend van de Minister van buitenlandse zaken van de Verenigde Staten George C. Marshall; hierop berust de Foreign Assistance Act van 30 april 1948.


Massa
Massa 1 belanghebbenden (art. 784 Brv), groep personen die in gelijke rechtsomstandigheden verkeren; 2 ~ van het ledige voertuig (RVV 1990 S. 459, art. 1 sub w), gewicht in bedrijfsvaardige staat met inbegrip van de bedrijfsstoffen, reservedelen en gereedschappen die tot de normale uitrusting behoren.


Matennaaien
Matennaaien, het door een opsporingsambtenaar toegeven dat collega's valse verklaringen hebben afgelegd.


Materieel
Materieel, op de inhoud betrekking hebbend: tegenstelling: immaterieel of formeel; 1 algemeen: ~ recht, het deel van het recht, dat direct de betrokken belangen regelt, formuleert de inhoud van rechtsplichten en bevoegdheden van de burgers en overheid, tegenstelling: formeel recht; 2 civiel recht: a ~ bewijsrecht: het recht betreffend de toelaatbaarheid en de kracht van bewijsmiddelen in het burgerlijke proces; materiële valsheid van geschriften betreft de vorm (de stof, de uitvoering), in tegenstelling tot de intellectuele valsheid, die de inhoud aangaat; b ~ privaatrecht, burgerlijk recht neergelegd in het BW; c materiële schade, stoffelijke schade, in tegenstelling tot immateriële of smartegeld; d materiële rechtsgoederen: vermogensrechten; e internationaal privaatrecht: ~ (of intern) recht wordt onderscheiden van de in een land geldende collisie- of (verwijzings)regels; 3 strafrecht: a ~ strafrecht, strafrecht in eigenlijke zin, in tegenstelling tot  formeel strafrecht;  strafvordering; b materiële dader van een strafbaar feit: de feitelijke dader, hij die zelf of door gebruikmaking van enig middel (`willoos werktuig') het feit pleegt: in tegenstelling tot hem die het feit doet plegen of medepleegt en als mededader wordt aangemerkt; c ~ feit, volgens de leer van het materiële feit maakt het blote voldoen aan een delictsomschrijving strafbaar, zonder dat nader op het schuldvereiste behoeft te worden gelet; d materiële delicten, of delicten met materiële omschrijving; delicten waarbij op het teweegbrengen van een gevolg straf is gesteld, zoals brandstichting;  Formele delicten; 4 ~ bestuursrecht, de regels betreffende de rechten en verplichtingen van het bestuur; tegenstelling: de procedurevoorschriften die het bestuur dient na te leven; Materiële bewijskracht,  Eigenlijke bewijskracht;  Materiële legitimatie; voor Materiële schenking, zie Schenking sub 2.


Matigingsrecht
Matigingsrecht (art. 6:109 BW), algemene bevoegdheid van een civiele rechter tot het matigen van een bedongen schadevergoeding; ~ van alimentatie: art. 1:399 BW; ~ van boete: art. 6:94 BW.


Matrimonium
Matrimonium huwelijk (art. 1:214 BW), ~ subsequens, opvolgend huwelijk; een erkend natuurlijk kind wordt gewettigd door opvolgend huwelijk van de vader met de moeder van het kind; ~ claudicans, hinkend huwelijk; huwelijk, dat in het ene land wel, in het andere niet geldig is.


Maximumsnelheid
Maximumsnelheid (art. 19  22 RVV 1990), 1° hoofdregel: onder alle omstandigheden het voertuig tot stilstand kunnen brengen binnen de afstand waarover de bestuurder de weg kan over zien en die vrij is; 2° ~ binnen de bebouwde kom: a motorvoertuigen 50 km per uur; bromfietsen en invalidenvoertuigen met motor: 30 km per uur;   3° ~ buiten de bebouwde kom: a op autosnelwegen 120 km per uur, b op autowegen 100 km per uur en op andere wegen 80 km per uur; c bijzondere maxima buiten de bebouwde kom: i bromfietsen en invalidevoertuigen mits uitgerust met een motor: 40 km per uur; ii vrachtauto's, autobussen  en motorvoertuigen met aanhangwagen 80 km per uur; 4° voor tractoren en zelfrijdende werktuigen geldt overal een ~ van 25 km per uur.


Mazen der wet
Mazen der wet, openingen, ongewilde ruimte in wettelijke regelingen, waarvan men zich ter wetsontduiking bedienen kan;  Fraus legis.


Medebewind
Medebewind (GW art. 124, 132), zelfbestuur, het uitvoeren door de lagere organen van door de hogere opgestelde regels.


Medebrenging
Medebrenging (art. 205, 213 en 272 Sv), rechter-commissaris en rechter kunnen ~ gelasten van verdachten en getuigen die, hoewel behoorlijk opgeroepen, niet voor verhoor of ter terechtzitting verschijnen.


Mededader
Mededader (art. 47, lid 1 sub 1° Str), als dader gestrafte medepleger, degene die samenwerkend met anderen al dan niet onder een taakverdeling een strafbaar feit pleegt; daarvoor is voldoende het verrichten van een deel van één of meer uitvoeringshandelingen, niet nodig is dat de handeling van de ~ op zichzelf genomen al een strafbaar feit oplevert.


Mededelingsplicht
Mededelingsplicht 1 overeenkomsten (art. 6:228 BW), noodzakelijk indien men weet of behoort te weten dat de wederpartij zonder die informatie in dwaling kan komen te verkeren; 2 verzekering (art. 251 WvK), verzwijging van bepaalde, de verzekerde bekende omstandigheden, maakt een verzekering nietig, zodat een verzekerde de plicht heeft alles mede te delen wat voor de verzekeraar van belang kan zijn.


Mededinging
Mededinging 1 strafrecht: oneerlijke ~ (Str art. 328bis), deloyale concurrentie: het teneinde het handels- of bedrijfsdebiet van zichzelf of van een ander te vestigen, te behouden of uit te breiden, plegen van enige bedrieglijke handeling tot misleiding van het publiek of van een bepaald persoon, indien daaruit enig nadeel voor concurrenten van hem of van die ander kan ontstaan; 2 economische ~ gereguleerd in de Wet economische ~, S. 1990, 17; zie Parijse conventie betreffende de industriële eigendom, S. 1948 I 539, Unieverdrag van Parijs art. 10bis.


Mededingingsregeling
Mededingingsregeling (Wet economische mededinging 1956 S. 1990, 17, art. 1), overeenkomst of burgerrechtelijk besluit, waarbij de economische mededinging tussen ondernemingen wordt geregeld.


Mede-eigendom
Mede-eigendom (art. 3:166 e.v. BW), gemeenschappelijk eigendom van een zaak (voorwerp); bij meer gerechtigden op rechten is er gemeenschap; onderscheiden in gebonden en vrije ~, naar gelang de mede-eigenaren de mogelijkheid hebben scheiding en deling te vragen.


Mede-erfgenamen
Mede-erfgenamen degenen die te zamen als erfgenaam tot een nalatenschap zijn geroepen; ieder der ~ heeft het recht de verdeling van de tussen hen bestaande gemeenschap door een boedelscheiding te vorderen (art. 3:178 BW).


Medepleger
Medepleger (Str art. 47 lid 1 sub 1), mededader die te zamen met anderen een strafbaar feit pleegt; een ~ wordt als dader gestraft; te onderscheiden van een medeplichtige;  Doen plegen.


Medeplichtige
Medeplichtige (Str art. 48), degene die, hoewel geen dader, opzettelijk bij het plegen van een misdrijf behulpzaam is of opzettelijk gelegenheid, middelen of inlichtingen daartoe verschaft; het strafmaximum voor de ~ wordt met een derde verminderd (zie 49 Str); niet strafbaar bij overtredingen (art. 52 Str).


Medeschuld
Medeschuld van benadeelde (art. 6:101 en 102 BW), een gedraging van de benadeelde heeft tot (vermeerdering van) de door hem geleden schade bijgedragen; ~ is een onjuiste uitdrukking, omdat niet de `schuld' van het slachtoffer relevant is  (iemand kan geen `schuld' jegens zichzelf hebben), maar het gewicht van zijn gedragingen als schadevergrotende factoren; de aansprakelijkheid van een producent bij produktaansprakelijkheid wordt niet verminderd indien de schade mede veroorzaakt werd door gedraging van een derde (art. 6:185, lid 3 BW); internationale handelskoop: Weens koopverdrag art. 80; ~ bij aanvaring: art. 8:545 en 1006; ~ van passagier: art. 8:83, 8:105, lid 4; 8:513, 8:974, lid 4, 8:1155 BW.


Medevennoot
Medevennoot (art. 7A:1678 BW), in maatschap, vennootschap onder firma, vol deelgerechtigde, in tegenstelling tot de ondervennoot.


Medeverzekerde
Medeverzekerde (Ziekenfondswet S. 1986, 347, art. 2, 4), huisgenoot van de verzekerde die te zijnen laste komt en daarom evenals de (hoofd)verzekerde aanspraak heeft op verstrekkingen van het ziekenfonds.


Medevoogd
Medevoogd (art. 1:253t e.v. BW), persoonlijk nauw  bij de pupil betrokkene die te zamen met de voogd met de voogdij bekleed werd.


Medezeggenschap
Medezeggenschap, 1 in ondernemingen (WOR); ~ in kleine ondernemingen zie WOR art. 35a e.v.;  Ondernemingsraad; 2 in bedrijfsleven a (Wet op de Bedrijfsorganisatie 1950 S. K 22), inzake de sociale en economische verhoudingen in delen van het bedrijfsleven; b inzake het bedrijfsleven als geheel belichaamd in de werknemersvertegenwoordiging in de Sociaal-Economische Raad en de Stichting van de Arbeid, en in de ~ bij de uitvoering der sociale verzekeringswetgeving, belichaamd in de werknemersvertegenwoordiging in de bedrijfsverenigingen; 3 in onderwijs: (Wet ~ onderwijs, S. 778, 1981), voor het uit de openbare kas bekostigde basis- en voortgezet onderwijs.


Mediawet
Mediawet (S. 1994, 386), geeft regels inzake de verzorging van radio- en televisieprogramma's, de omroepbijdrage en de steunverlening aan persorganen; zie Mediabesluit S. 1992, 617.


Medicina forensis
Medicina forensis, gerechtelijke geneeskunde.


Medisch tuchtrecht
Medisch tuchtrecht (Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg, S. 1993, 655, Wet BIG, art. 47 e.v.), groepssanctierecht voor beoefenaren van acht (para-)medische beroepen die in een constitutief register staan ingeschreven: arts, tandarts, apotheker, klinisch psycholoog, psychotherapeut, fysiotherapeut, verloskundige en verpleegkundige;  tuchtmaatregelen zijn mogelijk indien de ingeschrevene handelt of  nalatig is in strijd met: 1° de zorg die hij in zijn hoedanigheid had behoren te betrachten ten aanzien van degene die hij behandelt of degene die, in nood verkerend, bijstand behoeft of wel t.a.v.  hun naaste verwanten; of 2° de goede uitoefening van de individuele gezondheidszorg;  tuchtmaatregelen zijn: a waarschuwing; b berisping; c geldboete van maximaal ƒ10.000,; d schorsing van de inschrijving in het register voor ten hoogste één jaar; e gedeeltelijke ontzegging van de bevoegdheid het betrokken beroep uit te oefenen; f doorhaling in het register;  het ~ wordt uitgeoefend door regionale tuchtcolleges;  beroep is mogelijk op het Centraal medisch tuchtcollege te Den Haag.


Medische hulpmiddelen
Medische hulpmiddelen (Wet op de medische hulpmiddelen, S. 53, 1970, raamwet), verstaat onder ~ : een voorwerp naar zijn aard bestemd om: 1° te worden gebezigd bij een behandeling ter genezing, leniging of voorkoming van enige ziekte, ziekteverschijnsel, pijn, verwonding of gebrek bij de mens, 2° te worden gebezigd om bij de mens een medische diagnose te stellen of 3° op, aan of in het menselijk lichaam te worden gebezigd, teneinde een onderdeel van het menselijk lichaam te vervangen, te versterken of het herstel daarvan te bevorderen, dan wel gevolgen teweeg te brengen met betrekking tot de werking van een onderdeel van het menselijk lichaam.


Mee-
Mee, zie ook Mede


Meeliften
Meeliften, het op illegale wijze innen van publiekrechtelijke heffingen via de verbruikersnota  van openbare nutsbedrijven; zulks is niet toelaatbaar, omdat een dergelijke nota geen aanslagbiljet is, zodat er geen mogelijkheid van bezwaar en beroep tegen openstaat.


Meerdaadse samenloop
Meerdaadse samenloop (art. 57, 58 Str),  Samenloop.


Meerdere
Meerdere (Wetboek van Militair Strafrecht art. 67), de hoger geplaatste in de ambtelijke of militaire rangorde; de hoedanigheid van ~ bestaat tegenover de mindere krachtens hogere (militaire) rang, krachtens anciënniteit of krachtens bepaalde aanwijzing.


Meerderheidsstelsel
Meerderheidsstelsel, wijze van samenstelling van vertegenwoordigende lichamen, waarbij het kiezersvolk in eenheden word verdeeld, gewoonlijk op territoriale basis (districten), die ieder een (soms meer) afgevaardigde(n) naar het samen te stellen lichaam zenden.


Meerderjarig
Meerderjarig 1 privaatrecht (art. 1:233 BW), het bereikt hebben van de voor handelingsbekwaamheid vereiste leeftijd (18 jaar); een minderjarige die huwt wordt hierdoor ~; 2 strafrecht: variabel >= 16 <= 20 jaar, zie art. 77a  77c Str.


Meerderjarigverklaring van jonge moeder
Meerderjarigverklaring van jonge moeder (art. 1:291a BW), een minderjarige, ongehuwde moeder van zestien jaar of ouder, die als voogdes haar kind wenst te verzorgen en op te voeden kan door de kinderrechter meerderjarig verklaard worden.


Meerpartijenovereenkomst
Meerpartijenovereenkomst (art. 6:279 BW), overeenkomst waaruit voor meer dan twee partijen verbintenissen ontspruiten; ontstaat ook doordat een derdenbeding door de daarin bevoordeelde wordt aanvaard.


Meervoudig depot
Meervoudig depot,  Benelux Modellenwet.


Meervoudige kamer
Meervoudige kamer, uit meer dan een lid bestaande kamer van een gerecht.


Meerij-regeling
Meerij-regeling (art. 8, lid 7, Uitvoeringsregeling LB), carpooling, een werknemer neemt zelf werknemers (van zijn eigen of van een ander bedrijf) in zijn eigen (niet van de zaak) auto mee; hij mag dan onder bepaalde voorwaarden een belastingvrije vergoeding ontvangen van ƒ0,60 (1996) per km; de regeling moet schriftelijk zijn vastgelegd en de meerij afstand moet groter zijn dan 10 km; een meerijdende werknemer mag dan geen vergoeding ontvangen voor de verreden kilometers.


Meerzijdige rechtshandeling
Meerzijdige rechtshandeling, een ~ vereist wilsverklaringen van minstens twee personen, zoals het sluiten van een huwelijk of van een verbintenisscheppende overeenkomst (waardoor een verbintenis in het leven geroepen wordt of van een samenwerkingsovereenkomst, zoals de oprichting van een vereniging of een NV),  Eenzijdige rechtshandeling.


Meestbegunstigingsclausule
Meestbegunstigingsclausule, bepaling in verdragen, vooral handelsverdragen, waarbij de ene partij de onderdanen van de wederpartij op de overeengekomen punten een behandeling garandeert die ten minste even gunstig is als die, welke zij aan de onderdanen van derde mogendheden heeft toegekend of zal toekennen.


Meester
Meester (BW art. 3:67), volmachtgever, principaal; opdrachtgever speciaal ook van de makelaar e.d.; een handeling van een makelaar voor nader te noemen ~ vereist een volmacht.


Meester in de rechten
Meester in de rechten, meesterstitel, hoedanigheid die men verkrijgt door het met goed gevolg afleggen van een doctoraal-examen hetzij in het Nederlandse recht, hetzij in de notariële studierichting, hetzij in de fiscaal-juridische studierichting; de titel ~ geeft de bevoegdheid tot het bekleden van rechterlijke betrekkingen en het optreden als advocaat en procureur; het meervoud `rechten' herinnert aan de beide rechten, het Romeinse en het Canonieke; oudtijds luidde de omschrijving: `doctor utriusque juris'.


Meetbrief
Meetbrief, document afgegeven door de scheepsmetingsdienst, waarin o.a. de grootte van een schip in kubieke meters en registertonnen (2.83 m3) is aangegeven; moet aanwezig zijn op teboekgestelde Nederlandse zeeschepen en binnenschepen (art. 347, lid 1 WvK, Besluit binnenschependocumenten, S. 548, 1983).


Meewerkaftrek
Meewerkaftrek (art. 5, lid 7, 44n Wet IB), vermindering op het onzuivere inkomen van een gehuwde als zijn echtgenoot meewerkt in een onderneming, de ~ is afhankelijk gesteld van het aantal meegewerkte uren (van 525 tot 1760 uur of meer).


Meineed
Meineed (Str art. 207), het, in de gevallen waarin een wettelijk voorschrift een verklaring onder ede vordert en daaraan rechtsgevolgen verbindt, opzettelijk afleggen van een valse verklaring onder ede; met `eed' staat gelijk de vervangende belofte of bevestiging (lid 3).


Melding zeggenschap in vennootschappen
Melding zeggenschap in vennootschappen (Wet melding zeggenschap in ter beurze genoteerde vennootschappen, S. 1991, 748), ingevoerd teneinde de markt meer doorzichtig te maken; daartoe wordt iedere belegger verplicht te melden indien zijn zeggenschap in een vennootschap een bepaalde hoogte heeft bereikt; zulks is het geval indien zijn (indirect) stemmenmacht >= 5, 10, 25, 50, of 60 2/3 procent wordt van het totaal aantal stemmen; melding moet plaatsvinden aan de betrokken vennootschap en de minister van Financiën.


Meldingsplicht
Meldingsplicht, plicht van een aannemer om aangevraagd werk bij een zgn. meldingsadres te melden; is het werk reeds aangemeld dan moet de volgende aanmelder zich tot de eerste aannemer wenden.


Melioratierecht
Melioratierecht (Pachtwet art. 31), billijke vergoeding, bij het einde van de pacht door de verpachter aan de afgaande pachter te betalen voor in de afgelopen twintig jaar door de pachter aangebrachte verbeteringen, echter slechts voorzover de pachter aan de verpachter daarvan destijds schriftelijk mededeling heeft gedaan onder opgave van de geschatte kosten.


Memorandum of understanding
Memorandum of understanding, administratieve overeenkomst (bilateraal en multilateraal) tussen ministers of staatssecretarissen of hoge ambtenaren van verschillende landen voor wat betreft onderwerpen aangaande het hun toegewezen departement of vakgebied.


Memorie
Memorie 1 wetsvoorstel: a ~ van toelichting, commentaar bij die indiening van een voorstel van wet; b ~ van antwoord, door de indiener, op de vragen waartoe een wetsvoorstel de Tweede Kamer aanleiding heeft gegeven; 2 burgerlijk proces: a ~ van antwoord (art. 347 Brv), conclusie van antwoord in hoger beroep, verweerschrift tegen de memorie van grieven, ingediend door de geïntimmeerde; b ~ van grieven (art. 347 Brv), conclusie van eis in hoger beroep; 3 vertoogschrift, o.a. in administratieve geschillen; hierop volgt doorgaans een contramemorie; memoriepost: in regelmatige (jaarlijkse) begrotingen en rekeningen of bij verificatie worden `pro ~' (ter herinnering) opgevoerd de posten waaromtrent geen inkomst of uitgave is te verwachten, maar die omwille van de gevolgen onder de aandacht moeten blijven (zie Fw art. 128).


Meningsuiting, vrijheid van -
Meningsuiting, vrijheid van  (EVRM art. 10, BUPO art. 19), het recht eigen oordeel of gevoelen omtrent iets publiek te maken; grondrecht, van oudsher beschermd door GW art. 7 (vrijheid van drukpers), 9 (recht tot vergadering en betoging), 6 (vrijheid van godsdienst of levensovertuiging).


Mens(elijk)heid, misdrijven tegen de -
Mens(elijk)heid, misdrijven tegen de , volkenrechtelijk strafbaar gestelde delicten die ten doel hebben groepen van mensen te vernietigen; zie hiervoor het verdrag inzake de voorkoming en de bestraffing van genocide; Parijs 9 december 1948 Trbl. 1960, 32 art. II en III, Goedkeuringswet S. 242, 1964. Uitvoeringswet genocideverdrag S. 243, 1964.


Mensenhandel
Mensenhandel (art. 250ter Sr), handel in min- of meerderjarige mannen of vrouwen; elke met dwang gepaard gaande handeling teneinde iemand tot prostitutie te brengen.


Mensenrechten
Mensenrechten (Universele verklaring van de rechten van de mens, art. 2), aan alle mensen op grond van hun mens zijn toekomende (originaire) rechten, die dus niet (als grondrechten) op een Grondwet behoeven te steunen;  EVRM en BUPO.


Mensenroof
Mensenroof (Str art. 278), het iemand over de grenzen van het rijk in Europa voeren met het oogmerk hem wederrechtelijk onder de macht van een ander te brengen of om hem in hulpeloze toestand te verplaatsen.


Mensensmokkel
Mensensmokkel (Str art. 197a), uit winstbejag behulpzaam zijn bij het verschaffen van toegang tot of het verblijven in Nederland aan illegalen, dan wel het daartoe gelegenheid, middelen of inlichtingen verschaffen.


Mentorschap meerderjarigen
Mentorschap meerderjarigen (art.1:450  462 BW), beschermingsmaatregel voor meerderjarigen die hun eigen belangen (zoals verzorging, verpleging, mits niet van vermogensrechtelijke aard, dan beschermingsbewind) tijdelijk of duurzaam niet kunnen behartigen, waartoe dan door de kantonrechter een mentor wordt aangewezen;  minder ingrijpend en niet-bevoogdend alternatief voor curatele.


Merger Treaty
Merger Treaty, Treaty establishing a single Council and a single Commission of the European Communities, Fusieverdrag van de Europese Unie.


Merk
Merk (Eenvormige Beneluxwet op de warenmerken Trbl. 1983, 187, laatstelijk gewijzigd bij Protocol d.d. 2 december 1992, Trbl. 1993, 12, in werking getreden 1 januari 1996), benaming, tekening, afdruk, stempel, letter, cijfer, vorm van waren of van verpakking en elk ander teken dat dient om de waren van een onderneming te onderscheiden; het uitsluitend recht op een ~ wordt verkregen door het eerste depot verricht binnen het Beneluxgebied (Beneluxdepot) of voortvloeiend uit een inschrijving bij het Internationaal Bureau voor de bescherming van de industriële eigendom (internationaal depot); Herziene Schikking van Madrid betreffende de internationale inschrijving van merken van 14 april 1891; Stockholm 14 juli 1967 (tekst in Trb. 1969, 143 en 1970, 186) en de Overeenkomst van Nice betreffende de internationale classificatie van de waren en diensten ten behoeve van de inschrijving van merken (Trbl. 1978, 60, Trbl. 1980, 37, Trbl. 1994, 194),  Bedrieglijk gebruik van merken: Str art. 337;  Beneluxmerkenwet,  Keurmerk,  Merkenbureau, Benelux.


Merkelijke schuld
Merkelijke schuld (art. 294 WvK), aanmerkelijke of grove schuld van de verzekerde waardoor een verzekeraar ontslagen is van de verplichting tot vergoeding der schade.


Merkenbureau, Benelux
Merkenbureau, Benelux , (Eenvormige Beneluxwet op de merken, art. 6  17), het ~ schrijft alle aldaar gedeponeerde merken in; het ~ heeft de bevoegdheid een merk te weigeren indien dat onvoldoende onderscheidend vermogen heeft, dan wel misleidend is of in strijd met de openbare orde; de zetel van het ~ is Den Haag;  Merk en Bureau voor de industriële eigendom.


Merkenrecht
Merkenrecht (objectief recht), regels ter bescherming van tekens ter onderscheiding van waren (Eenvormige Beneluxwet op de merken, 1983 Trb. 187).


Merkrecht
Merkrecht (subjectief, absoluut recht), vemogensrecht, het recht dat iemand op een merk heeft.


Meststoffen
Meststoffen dierlijke mest;  het verhandelen van ~ en de afvoer van mestoverschotten, is geregeld in de Meststoffenwet (S. 1986, 598), die beoogt een onverantwoorde uitbreiding van de productie van dierlijke meststoffen tegen te gaan.


Meterconventie (Internationale)
Meterconventie (Internationale), op 20 mei 1875 te Parijs gesloten verdrag ter verzekering van de internationale eenheid en de vervolmaking van het metrieke stelsel. De internationale prototypen van de meter en het kilogram worden te Parijs bewaard. Op 1 januari 1962 werd een nieuwe vorm voor de meter vastgelegd.


Metro
Metro (grotendeels) ondergrondse stadsspoorweg (Metroreglement S. 700, 1981).


Meubelen
Meubelen (art 3:5 BW), tot het huisraad behorende zaken; te zamen met de stoffering vormen zij de inboedel.


Meubilering
Meubilering (art. 3:5 BW), onderdeel van een inboedel.


Middelen
Middelen 1 processueel: ~ in rechte: argumenten die de rechter tot de door de betrokken partij begeerde uitspraak zouden kunnen of behoren te leiden; rechtsmiddelen, wel te onderscheiden van rechtsgronden; cassatiemiddelen, de aangevoerde gronden tot cassatie; 2 financiële ~: rijksmiddelen: inkomsten bestemd tot dekking van de uitgaven geraamd op de begroting, gelijktijdig vastgesteld bij de Middelenwet; ook: provinciale en gemeentelijke ~; 3 ~ van bestaan: inkomsten om zichzelf en de zijnen in leven te houden, Str art. 432, art. 7 Algemene Bijstandswet.


Middelenwet
Middelenwet, wijst de middelen tot dekking van de Rijksuitgaven aan en wordt jaarlijks tegelijk met de begroting vastgesteld; de raming van de opbrengsten der middelen (voornamelijk belastingen en aardgasbaten) staat in de memorie van toelichting op de ~.


Middelingsteruggave
Middelingsteruggave (art. 66a Wet IB), mogelijk indien drie opeenvolgende jaren sterk wisselende belastbare inkomens t.g.v. fluctuerende winsten of inkomsten uit dienstbetrekking lieten zien; de verschuldigde belasting over deze jaren mag dan berekend worden alsof deze winsten of inkomsten gelijkmatig genoten werden.


Middellijk vertegenwoordiger
Middellijk vertegenwoordiger (BW art. 7:419  421), hij die bevoegd is op eigen naam maar voor rekening van een opdrachtgever (lastgever, principaal) één of meer rechtshandelingen te verrichten; ~ is niet aanwezig indien een gevolmachtigde handelt op naam van een nader te noemen meester (art. 3:67 BW), tenzij de gevolmachtigde de naam van de opdrachtgever niet tijdig noemt (art. 3:67, lid 2 BW); de overeenkomst waaraan een ~ zijn bevoegdheid ontleend, wordt, naar het meest spreken voorbeeld van de ~, de commissionair, ook wel commissiecontract genoemd; een ~ is géén vertegenwoordiger van zijn opdrachtgever, zodat de benaming misleidend is; de bepalingen omtrent volmacht (art. 3:60  79) zijn dan ook niet rechtstreeks van toepassing, omdat volmacht vertegenwoordigingsbevoegdheid verlangt, hetgeen bij middellijke vertegenwoordiging nu juist ontbreekt; wel laat de schakelbepaling van art. 3:79 BW toe dat de volmachtbepalingen, geschreven voor het vermogensrecht, in het verbintenissenrecht worden toegepast, voorzover de aard van de rechtshandeling of van de rechtsbetrekking zich daartegen niet verzet; de wetgever behandelt de ~ niet; zij komt terloops ter sprake bij lastgeving (zie art. 7:414, lid 2 BW); doordat tussen de lastgever en de derde, met wie de ~ op eigen naam handelt, geen rechtsbetrekkingen bestaan kunnen zich problemen voordoen wanneer de ~ dan wel de derde wanprestatie pleegt: 1 de derde schiet te kort tegenover de ~: a de derde is in dat geval gehouden tot vergoeding aan de ~ van de schade die de vertegenwoordigde (lastgever) daardoor lijdt (art. 7:419 BW); b de lastgever kan ook door schriftelijke verklaringen te zenden aan de derde en de ~, voor overgang vatbare rechten van de ~ jegens de derde op hem doen overgaan (art. 7:420, lid 2 BW); 2 de ~ schiet te kort jegens de derde: a de lastgever kan nu weer door schriftelijke verklaringen aan (de curator van de) ~ en aan de derde de voor overgang vatbare rechten op hem doen overgaan (art. 7:420, lid 1 BW), b de derde kan door schriftelijke mededelingen aan de ~ en de lastgever zijn rechten uit de overeenkomst met de ~ rechtstreeks tegen de lastgever uitoefenen (art. 7:421 BW); zie voor: aanwijzingen door opdrachtgever aan ~: art. 7:402 BW; dienen van twee heren: art. 7:417 BW; dood, faillissement, curatele van ~: art. 7:422, lid 1 BW; doorgeven naam van de derde aan de lastgever: art. 7:420, lid 3; doorgeven naam van de lastgever aan de derde: art. 7:421 lid 2 BW; exclusieve last maakt een lastgever onbevoegd zelf nog terzake te handelen: art. 7:423 BW; ~ is zelf belanghebbende bij volvoering der last: art. 7:418 BW; recht van ~ op loon: art. 7:405, 411, 416 lid 4, 417, lid 3 en 418 lid 2 BW; op onkostenvergoeding: art. 7:406 BW; rekenplicht van ~: art. 403, lid 2 BW; de ~ wijst zichzelf als contractspartner aan (Selbsteintritt): art. 7:416 BW; verplichtingen van ~: art. 7:401 e.v. BW; zorg als goed lasthebber: art. 7:401 BW.


Migratie
Migratie, landverhuizing, vestiging en vertrek van personen uit het ene land in enig ander, en doorvoer van zulke personen: immigratie, emigratie en transmigratie; ook: binnenlandse ~; verhuizing van personen binnen de landsgrenzen;  zie Trbl. 1978, 70 (Europees verdrag inzake de rechtspositie van migrerende werknemers, Straatsburg 24 november 1977, S. 679, 1982).


Milieubeheer
Milieubeheer (Wet ~, S. 1994, 80, voorheen Wet algemene bepalingen milieuhygiëne, beoogt eenheid in de wetgeving en verbetering van de coördinatie bij de vergunningverlening op grond van de milieu-hygiënische wetten te bereiken.


Milieu-effectrapportage
Milieu-effectrapportage (Wet Milieubeheer art. 7.1 e.v.), rapportage over de gevolgen van een activiteit voor het fysieke milieu, gezien vanuit het belang van de bescherming van mensen, dieren, planten, goederen, water, bodem en lucht en van de relaties daartussen, alsook van de bescherming van esthetische, natuurwetenschappelijke en cultuurhistorische waarden; zie Besluit milieu-effectrapportage (S. 1994, 540).


Milieu-investeringen
Milieu-investeringen (art. 10, lid 3 sub a Wet IB), investeringen in bedrijfsmiddelen die in het belang zijn van de bescherming van het milieu; zij komen onder bepaalde voorwaarden in aanmerking voor vervroegde afschrijving.


Milieurecht
Milieurecht, het geheel van juridische regels, instrumenten en systemen dat betrekking heeft op de verhouding van de mens tot zijn fysieke omgeving en op het (voort)bestaan van die fysieke omgeving zelf.


Milieuvergunning
Milieuvergunning (Wet Milieubeheer art. 8.1. tot 8.46, voorheen geregeld in de Hinderwet 1952 S. 274), is vereist voor oprichting, verandering of in werking hebben van een inrichting, die gevaar, schade of hinder kunnen veroorzaken,  tenzij die inrichting niet-vergunningsplichtig is (art. 8:40); wordt doorgaans door B&W verleend, maar zowel ministers als Gedeputeerde Staten kunnen bij AMvB daartoe worden aangewezen (art. 8.2); een ~ vrijwaart de vergunninghouder niet tegen een civielrechtelijke actie uit onrechtmatige daad wegens toegebrachte hinder.


Militair
Militair 1 zelfstandig naamwoord (Wetboek van Militair Strafrecht art. 60  65), a hij wiens vrijwillig dienstverband bij de krijgsmacht tot doorlopende werkelijke dienst verplicht, tijdens de gehele duur van dat dienstverband; b iedere andere vrijwilliger bij de krijgsmacht en de dienstplichtigen zo vaak en zolang hij in werkelijke dienst is, en in bepaalde gevallen ook buiten werkelijke dienst en vreemde militairen; iedere ~ is onderworpen aan het militaire recht en aan de krijgstucht; 2 bijvoeglijk naamwoord, in samenstellingen: ~ arrest,  Arrest; militaire detentie,  Detentie; ~ gezag, complex van a bevoegdheden van het burgerlijk gezag ten opzichte van de openbare orde en de politie, die in buitengewone omstandigheden geheel of gedeeltelijk op de militaire autoriteiten kunnen overgaan (ingevolge GW art. 103, zie Oorlogswet voor Nederland, 16 juli 1964 S. 337 art. 9 e.v.); b de tot de uitoefening van de buitengewone bevoegdheden bevoegde militaire autoriteiten (Oorlogswet voor Nederland, art. 14 e.v.); na de bevrijding in 1945 heette het toenmalige ~ overgangsbewind ~ Gezag; c ~ Huis, deel van de hofhouding van de Koningin omvattende adjudanten-generaal, adjudanten en ordonnans-officieren; ~ oproer,  Oproer; d ~ recht: bevat alle bepalingen die betrekking hebben op het handhaven van de zelfstandigheid van de staat waaronder: het bijzondere straf- en tuchtrecht dat voor de militairen geldt, onderscheiden in materieel recht (Wetboek van Militair Strafrecht, S. 1964, 9, Wet ~ Tuchtrecht S. 1990, 367) en formeel recht (Militaire Ambtenarenwet 1931 S. 519, Algemeen militair ambtenarenreglement S. 279, 1983); e ~ verraad (Wetboek van Militair Strafrecht art. 77), het door een ~ in tijd van oorlog opzettelijk hulp verlenen aan de vijand; f bedrog met militaire leveranties: art. 332 Str; in tijd van oorlog: art. 105 Str.


Militaire colonne
Militaire colonne (art. 1, sub x RVV), reeks voertuigen, een zich achter elkaar bevindende rij militaire voertuigen, of voertuigen van de rampenbestrijdingsorganisatie; weggebruikers mogen een ~ niet doorsnijden (art. 16 RVV 1990).


Militaire rechtspraak
Militaire rechtspraak (Wet militair tuchtrecht, S. 1990, 367, Wet militaire strafrechtspraak, S. 1990, 370, Besluit Uitvoeringsbepalingen militair straf- en tuchtrecht, S. 1990, 635), wordt onderscheiden in militair straf- en tuchtrecht. Strafrechtspraak in eerste aanleg (overtredingen) geschiedt door de militaire kantonrechter te Arnhem met mogelijkheid van hoger beroep op de militaire kamer bij de arrondissementsrechtbank te Arnhem; zij behandelt in eerste aanleg militaire misdrijven met de mogelijkheid van beroep op de militaire kamer van het Gerechtshof te Arnhem. Bij de meervoudige militaire kamers heeft telkens één lid zitting dat niet tot de rechterlijke macht behoort; het commune strafrecht is van toepassing, behoudens enkele uitzonderingen vanwege de bijzondere omstandigheden waarin militairen (kunnen komen te) verkeren.


Military Staff Committee
Military Staff Committee, orgaan van de UN. Indien de Veiligheidsraad geweld wil toepassen, maakt dit comité de plannen hiervoor op in samenwerking met de Veiligheidsraad.


Miljoenennota
Miljoenennota (Comptabiliteitswet 1976, S. 671, gewijzigde tekst in S. 1992, 351, art. 9), betreft de toestand van 's Rijks financiën en wordt jaarlijks op Prinsjesdag door de minister van Financiën aan de Rijksbegroting toegevoegd; tegenwoordig ook wel miljardennota.


Minderheden
Minderheden (art. 27 BUPO), etnische, godsdienstige of linguïstische ~ hebben het recht om in gemeenschap met de andere leden van hun groep hun eigen cultuur te beleven, hun eigen godsdienst te belijden en in de praktijk toe te passen of zich van hun eigen taal te bedienen.


Minderjarige
Minderjarige 1 civiel recht (art. 1:233 BW): degene, die de ouderdom van 18 jaren nog niet heeft bereikt, en niet gehuwd is of gehuwd is geweest; een ~ is handelingsonbekwaam, maar een 16-jarige mag een testament maken en huwen; zie voor: arbeidsovereenkomst met ~: art. 7A:1637g BW; bekwaamheid tot bepaalde rechtshandelingen: art. 1:234 BW; gezag over ~; art. 1:246 e.v. BW, 929 e.v. Brv; handlichting: art. 1:235 e.v. BW; art. 968c e.v. Brv; huwelijk van ~: art. 1:35 e.v. BW; schenking aan of door ~: art. 7A: 1714, 1722 BW; uithuisplaatsing: art. 1:305 e.v. BW; voogdij over ~ art. 1:279 e.v. BW; woonplaats van ~: art. 1:12 BW; 2 strafrecht (art. 77a Str): hij die ten tijde van het begaan van het strafbare feit twaalf, maar nog geen achttien jaar oud is; valt in beginsel onder het jeugdstrafrecht (Str art. 77d  77gg); een uitzondering is mogelijk op grond van de ernst van het begane feit en de persoon van de dader (art. 77b Str); op grond van hun persoonlijkheid en de omstandigheden waaronder het feit werd begaan kunnen 18 tot 21jarigen volgens het jeugdstrafrecht (art. 77g  77gg Str) worden berecht (art. 77c Str); zie voor: ontucht met ~ Str art. 247, 248ter, 249, 244, 245), een delict dat al naar gelang omstandigheden (gezagsverhouding) en leeftijd van het slachtoffer wordt bestraft; leeftijd is hier een objectief criterium: de dader behoeft niet te bevroeden dat zijn wederpartij een te jeugdige leeftijd had; het verbergen van een weggelopen ~: art. 280 Str; een hulpverlener die voor een weggelopen ~ onderdak verzorgt, zonder diens verblijfplaats aan de ouders, voogd of verzorgers mee te delen, is niet strafbaar indien de verblijfplaats van de ~ ten spoedigste wordt meegedeeld aan de Raad voor de kinderbescherming en zulks geschiedt in het kader van zorgvuldige hulpverlening (art. 280 Str leden 2 en 3).


Minimumjeugdloon
Minimumjeugdloon (AMvB van 29 juni 1983, S. 300), geldt voor werknemers van 15 jaar tot en met 23 jaar; de hoogte ervan wordt afgeleid uit de minimumlonen voor volwassenen (Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag, S. 1968, 657).


Minimumkapitaal
Minimumkapitaal, BV: art. 2: 178 BW (1996 ƒ40.000,); NV art. 2:67 BW (1996 ƒ100.000,), geïndexeerd bedrag benodigd voor het oprichten van een vennootschap.


Minimumloon
Minimumloon (Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag, S. 657, 1968), recht op een ~ heeft een ieder die krachtens arbeidsovereenkomst naar burgerlijk recht werkzaam is en 23 jaar of ouder maar niet ouder dan 64 is, mits hij gedurende de normale arbeidsduur werkzaam is; gehuwden ontvangen netto maximaal het ~ aan bijstand.


Minimumvakantiebijslag
Minimumvakantiebijslag,  Minimumloon.


Minimum vakantie
Minimum vakantie (art. 7A:1638bb BW), ten minste vier weken per jaar of, als de bedongen arbeidstijd in uren per jaar is uitgedrukt, ten minste een overeenkomstig aantal dagen.


Minister
Minister (art. 42 e.v. GW), staatsdienaar, hoofd van een ministerieel departement en wegens het bestuur van dat bepaalde onderdeel der staatstaak aan de Staten-Generaal verantwoordelijk (echter ook ~ zonder portefeuille); lid van het Kabinet, verantwoordelijk raadsman der Koningin; een ~ wordt bij KB benoemd en ontslagen (art. 43 GW); ook: hoog diplomatiek ambtenaar: buitengewoon gezant en gevolmachtigd minister,  Minister-President, rechtspositie ~: S. 1993, 718.


Minister-President
Minister-President (GW art. 45 lid 2), voorzitter van de ministerraad; beheert gewoonlijk tevens het departement van algemene zaken (Reglement van Orde voor de Ministerraad, S. 1994, 203, art. 2, lid 2).


Minister van Staat
Minister van Staat, eretitel verleend aan verdienstelijke staatslieden.


Ministerie
Ministerie 1 dienst, vervulling van een ambtsplicht: de notaris of deurwaarder verleent zijn ~: zijn hulp, doet wat van hem verlangd mag worden in enig bepaald geval (Deurwaardersreglement etc.); 2 (art. 44 lid 1 GW), het geheel, van de onder enig bepaald Minister ressorterende Rijksdiensten etc. ook wel departement genoemd; 3 vergadering der Ministers: Ministerraad, Kabinet; 4 Openbaar ~ (art. 3 e.v. Wet RO), gangbare afkorting: OM, staatsdienst belast met de handhaving der wetten, de vervolging van alle strafbare feiten (art. 7 e.v. Sv), en het doen uitvoeren van alle strafvonnissen; treedt op volgens het opportuniteitsbeginsel;  Advocaat-generaal,  procureur-generaal,  Officier van Justitie.


Ministeriële verantwoordelijkheid
Ministeriële verantwoordelijkheid 1 parlementaire (GW art. 42 lid 2, 47), strekt zich uit tot alle daden van de Koning, die politieke gevolgen kunnen hebben; de ~ vormt het uitgangspunt van het parlementaire stelsel; teneinde de verantwoordelijkheid van een bepaalde minister te kunnen vaststellen moet iedere regeringsdaad van de Koning mede worden ondertekend door één of meer ministers (contraseign); 2 strafrechtelijke ~ (Str art. 355, 356), vervolging van een minister vindt slechts plaats op initiatief van de Kroon of van de Tweede Kamer (Wet Ministeriële verantwoordelijkheid 27 april 1855 S.33 art. 4): forum privilegiatum: de (verdubbelde) Hoge Raad (art. 92 Wet RO), waarbij de PG bij de HR het openbaar ministerie waarneemt; de PG heeft dan geen sepotbevoegdheid (art. 483 lid 3 Sv).


Ministeriële verklaring van geen bezwaar
Ministeriële verklaring van geen bezwaar ~: NV art. 2:64, lid 2, 2:125, BW, BV art. 2:175, lid 2 BW; 235 BW;  Verklaring.


Ministeriële verordening
Ministeriële verordening, ministerieel besluit van algemene inhoud, veelal ter uitvoering van een wet of AMvB zulks ter onderscheiding van een ministeriële beschikking, die slechts een besluit voor een concreet geval behelst. De door de departementen gebezigde terminologie is evenwel niet consekwent, zo wordt ook wel i.p.v. ministeriële verordeningen gesproken van ministeriële beschikkingen, soms met de toevoeging van algemene inhoud.


Ministerraad
Ministerraad (art. 45 lid 1 GW), raad van ministers, beraadslaagt en besluit over het algemeen regeringsbeleid en bevordert de eenheid daarvan (Reglement van orde voor de ministerraad, S. 1994, 203, art. 4, lid 1).


Minnelijke schikking
Minnelijke schikking (art. 19 Brv),  Schikking,  vaststellingsovereenkomst (art. 7:900 e.v. BW).


Minuut
Minuut, minute, in tegenstelling tot de voor de belanghebbende bestemde grosse of expeditie is de ~ het exemplaar van een geschrift (akte) dat verblijft onder de ambtenaar (notaris, griffier, secretaris) die het heeft opgesteld (Notariswet e.a. voorschriften); de minute, `de oorspronkelijke akte' heeft de sterkste bewijskracht,  Brevet,  kopie.


Misbruik
Misbruik 1 privaatrecht (art. 3:13 BW), a ~ van bevoegdheid: gebruiken van een bevoegdheid voor een doel, waarvoor zij niet is gegeven; voorzover een bevoegdheid wordt overschreden kan de overschrijder daaraan geen rechten ontlenen omdat hij zonder rechtsgrond optreedt; ook: ~ van procesrecht, het gebruiken van rechtsmiddelen in een procedure tot een ander doel dan waarvoor zij zijn bestemd; ruimer dan ~ van recht, omdat dan de bevoegdheid niet behoeft ontleend te zijn aan een subjectief recht; bijvoorbeeld ~ (ouderlijk) gezag; b ~ van omstandigheden (art. 3:44, lid 4; 3:54 BW), undue influence, het misbruiken van andermans noodtoestand, afhankelijkheid, lichtzinngheid, abnormale geestestoestand of onervarenheid, om hem te bewegen tot het aangaan van een voor hem nadelige rechtshandeling; maakt een rechtshandeling vernietigbaar; 2 bestuursrecht (art. 3:3 Awb), a détournement de pouvoir, het gebruiken van een bevoegdheid ter bescherming van andere belangen dan waarvoor zij werd verleend; b ~ van omstandigheden: de overheid maakt misbruik van haar feitelijke machtspositie als vergunningverlener door voor het geven van een vergunning een niet op enig recht stoelende (hoge) vergoeding te vragen; 3 strafrecht; ~ van gezag (art. 47, lid 1 ten 2° Str), uitlokkingsmiddel.


Misbruikwetgeving, anti -
Misbruikwetgeving, anti , drie wetten uit de jaren tachtig ter bestrijding van het bezigen van `loze' vennootschappen ter ontduiking van belasting en sociale premies;  a Wet ketenaansprakelijkheid, S. 1981, 370, invoeging art. 35 IW, art. 16b Coördinatiewet, een (hoofd)aannemer is hoofdelijk aansprakelijk voor belastingschulden en sociale premies van zijn onderaannemer;  b tweede anti-misbruikwet, 1986, S. 276: bracht bestuurdersaansprakelijkheid door invoeging van art. 36 IW, art. 16d Coördinatiewet, aansprakelijkheid van een bestuurder voor het niet afdragen van belasting en sociale premies, indien aannemelijk is dat dat het gevolg is geweest van een hem te verwijten kennelijk onbehoorlijk bestuur gedurende de voorafgaande drie jaren; een omkering van de bewijslast vindt plaats indien de bestuurder de fiscus en de bedrijfsvereniging niet tijdig op de hoogte heeft gesteld van de dreigende financiële moeilijkheden c.q. van problemen inzake het voldoen van de schulden aan fiscus en bedrijfsvereniging; in dat geval wordt vermoed dat niet-betaling aan hem te wijten is; c aansprakelijkheid bij faillissement vennootschap (NV art. 2:138 j° 149 BW, BV art. 2:248 j° 259 BW), iedere bestuurder, commissaris en medebeleidsbepaler is bij faillissement van de vennootschap jegens de boedel hoofdelijk aansprakelijk voor de onvoldaan gebleven schulden, indien een belangrijke oorzaak van het faillissement was dat het bestuur zijn taak kennelijk onbehoorlijk heeft vervuld; ingevoerd bij de derde anti-misbruikwet (S. 275, 1986).


Misdaad
Misdaad, ernstig vergrijp; de term ~ komt in de strafwet niet voor; daarin wordt gesproken van  `misdrijf', een combinatie van de voorheen gangbare termen (zware) misdaad en (lichter) wanbedrijf.


Misdadige organisatie
Misdadige organisatie (art. 140 Str), organisatie die tot oogmerk heeft het plegen van misdrijven (meervoud);  om strafbaar te zijn behoeft de ~ nog geen misdrijven te hebben gepleegd;  strafbaar is óók het lid dat zich eerst aanmeldde nadat misdrijven waren  gepleegd, maar zelf nog niet aan de uitvoering van volgende misdrijven heeft meegewerkt.


Misdrijf
Misdrijf, rechtsdelict, ernstig strafbaar feit  in tegenstelling tot overtreding  waarop, als regel, als hoofdstraf gevangenisstraf is gesteld en waarvan de berechting in eerste aanleg aan de arrondissementsrechtbanken is opgedragen; onder ~ valt medeplichtigheid aan en poging tot misdrijf (Str boek II en art. 78); voorts diverse misdrijven strafbaar gesteld in bijzondere wetten; zie voor militaire misdrijven: Wb van Militair Strafrecht boek II.


Mishandeling
Mishandeling (Str art. 300  306), het opzettelijk veroorzaken van lichamelijke pijn of letsel of de opzettelijke benadeling van de gezondheid van een ander (eenvoudige ~); door de wetgever nader geclassificeerd, zoals in zware ~, al dan niet met voorbedachte rade, zware ~ de dood ten gevolge hebbend enzovoorts; ~ van dieren: Gezondheids- en welzijnswet voor dieren S. 1992, 585, art. 36 e.v.


Misleidend
Misleidend 1 misleidende publikatie (art. 6:167 BW), bekendmaking die door haar onjuistheid of onvolledigheid een verkeerde indruk wekt; degene die ervoor verantwoordelijk is kan tot het publiceren van een, door de rechter vast te stellen rectificatie worden veroordeeld; te onderscheiden van het recht op weerwoord; 2 misleidende reclame (art. 6:194 - 196 BW), onrechtmatige daad (art. 6:162 j° 6:106 BW), publiceren van onjuiste mededelingen omtrent goederen of diensten, die aangeboden worden in de uitoefening van een beroep; degene die tengevolge van de reclamemededeling schade heeft geleden alsmede sommige rechtspersonen zoals ondernemers- en/of consumentenorganisaties kan een verbod tot (verdere) publikatie een/of rectificatie eisen; zie ook art. 328bis Str (misleidende reclame); 3 strafrecht (art. 334 Str), openlijk verspreiden van een leugenachtig bericht, teneinde de marktprijs te beïnvloeden.


Mislukte uitlokking
Mislukte uitlokking (Str art. 46a), een ander trachten te bewegen tot het plegen van een misdrijf, door het aanwenden van de uitlokkingsmiddelen genoemd in art. 47, lid 1 sub 2° Str (Uitlokking);  door omstandigheden, onafhankelijk van de wil van de dader, werd het misdrijf echter niet voltooid en is het bij een poging gebleven.


Mistlichten
Mistlichten (art. 34 RVV), wordt het zicht door mist, sneeuwval of regen ernstig belemmerd dan mogen aan de voorzijde van een motorvoertuig ~ worden gevoerd, maar niet tegelijk met groot of dimlicht; bij mist of regen, die het zicht beperken tot een afstand van minder dan 50 m, mogen mistachterlichten worden gevoerd.


Mobilia
Mobilia roerende zaken, ~ non habent sequelam (art. 3:86 BW), roerende zaken hebben geen gevolg, d.w.z. degene wiens roerende zaak in handen van een derde te goeder trouw komt, is niet langer rechthebbende; ~ non habent situm, roerende zaken hebben geen vaste plaats, zij volgen het recht van de plaats waar de persoon (eigenaar) woont;  Personeel statuut; ~ sequuntur personam of ~ ossibus inhaerent, roerende zaken volgen de persoon van de eigenaar, d.w.z. zij volgen het recht van de plaats waar de persoon (eigenaar) woont.


Mobilisatie
Mobilisatie, het buitengewoon onder de wapenen roepen van de dienstplichtigen (GW art. 101), het op voet van oorlog brengen van het leger.


Modale werknemer
Modale werknemer, `Jan Modaal', alleenverdienende, gehuwde werknemer met belastingaftrek voor twee kinderen en een inkomen, juist beneden de premiegrens Zfw (welstandsgrens, in 1996: ƒ59.700,);  het model gaat terug op de beroepsbevolking uit de jaren zestig.


Model van nijverheid
Model van nijverheid (Beneluxwet inzake tekeningen of modellen, Trbl. 1966, 292 art. 1), het nieuwe uiterlijk van een voortbrengsel dat een gebruiksfunctie heeft.


Modelbescherming
Modelbescherming,  Benelux Modellenwet.


Modelbouwverordening
Modelbouwverordening, model van een bouwverordening (die voldoet aan art. 2 e.v. Woningwet, S. 1991, 439), bevat allerlei bepalingen op het gebied van het bouwen, technische bepalingen, administratieve bepalingen, omtrent het bouwwerk en zijn omgeving, de inrichting van gebouwen, de constructie van gebouwen, bepalingen inzake wegen en bepaalde open erven en terreinen, bepalingen omtrent het slopen e.d.; tot stand gekomen onder leiding van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten.


Model-contract
Model-contract (art. 6:214 BW), standaardregeling, waaraan bedrijfs- of beroepsgenoten zich plegen te houden, opgesteld door de kring der belanghebbenden zelf; kan door een commissie standaardregelingen worden vastgesteld, gewijzigd en ingetrokken.


Modeldepot
Modeldepot (art. 3 Benelux Modellenwet Trbl. 1966, 292, art. 12), geldig voor 5 jaar met de mogelijkheid tot verlenging met twee periodes van 5 jaar.


Modellen en tekeningen
Modellen en tekeningen,  Benelux Modellenwet


Moderatierecht
Moderatierecht (art. 6:109 BW), matigingsrecht, onaantastbare bevoegdheid  van een rechter om niet de volledige wettelijke schadevergoeding toe te kennen.


Moderne (nieuwe) richting
Moderne (nieuwe) richting, in het strafrecht: de richting, volgend op de klassieke richting, die de dader centraal stelt, en de straf vooral ziet als behandeling ter verbetering of tenminste ter onschadelijkmaking van iedere misdadiger apart (speciale preventie) door het opleggen van een vrijheidsberoving van lange duur.


Moduulbesluit
Moduulbesluit, buitenwettelijke term voor het Besluit vergoedingen rechtsbijstand (S. 1983, 168), waarin de berekeningsmethode wordt gegeven voor de verschillende vergoedingen voor rechtsbijstand; zij geschiedt aan de hand van een basisbedrag met wegingsfactoren.


Moederrecht
Moederrecht (art. 3:8 BW), absoluut recht waarvan een beperkt recht (dochterrecht) is afgeleid; eigendom is het meest omvattende ~; alle andere (beperkte) rechten zijn daarvan (klein-)dochterrechten; een dochterrecht kan op zijn beurt ~ van een ander dochterrecht zijn, bijvoorbeeld een hypotheek op een recht van (onder)erfpacht.


Mogelijkheidsbewustzijn
Mogelijkheidsbewustzijn,  Voorwaardelijk opzet.


Mogendheid
Mogendheid, staat; in het bijzonder in de zegswijze: vreemde (niet-Nederlandse) ~.


Molest
Molest, uitwendig geweld, gewelddaden van derden; speciaal oorlogsmolest, geweld door de oorlogvoering aan burger-goederen toegebracht; in verzekeringsterminologie: `geweld toegebracht door mensen, niet door de natuur, neming, kaping, zeeroverij, aanhouding op last van hoger hand, b.v. embargo, verklaring van oorlog en represailles'; het risico hiervoor wordt door de verzekeraars veelal uitgesloten (WvK art. 647  649).


Molestverzekering
Molestverzekering, verzekering tegen bepaalde in de polis omschreven gevaren, die als molest worden samengevat.


Monarchie
Monarchie, alleenheerschappij, regering gevoerd door een soeverein, zoals keizer, koning, groothertog, tsaar, sultan; een constitutionele ~ is in haar uitoefening gebonden aan een constitutie, c.q. een grondwet; een ~ zonder een dergelijke binding is een autocratie of absolute ~; kenmerk van de meeste monarchieën is de erfelijkheid van de waardigheid van staatshoofd.


Mondeling bestuursbesluit
Mondeling bestuursbesluit, meestal in de vorm van een ambtelijke opdracht, aanzegging of bevel, waartegen in beginsel geen enkele voorziening openstaat (art. 1:3 Awb).


Mondeling vonnis
Mondeling vonnis 1 strafproces (art. 378 Sv resp. art. 395 Sv), onmiddellijk ter terechtzitting door enkelvoudige kamer, of kantonrechter, uitgesproken vonnis;  Stempelvonnis; 2 fiscaal proces (art. 17a Wet Administratieve Rechtspraak belastingzaken S. 1983, 61), de belastingkamer van het gerechtshof kan `indien de behandelde zaak zich daartoe naar zijn oordeel leent' aan het slot van de behandeling mondeling uitspraak doen; 3 bestuursrechtspraak,zie Awb art. 8:66, 67.


Mondelinge tenlastelegging
Mondelinge tenlastelegging (Sv art. 312), van strafverzwarende omstandigheden, die niet eerder te last werden gelegd, maar pas op de terechtzitting zijn gebleken, door de officier van justitie is nog mogelijk bij het rekwisitoir.


Monetair comité EU
Monetair comité EU (art. 109 C EG-verdrag), opgericht om de coördinatie te bevorderen van het monetaire beleid in de lidstaten; het ~ bestaat uit functionarissen van de regeringen en de centrale banken te zamen met deskundigen van de Europese Commissie;  Europees Monetair Fonds.


Monetair Fonds, Internationaal -
Monetair Fonds, Internationaal ,  Internationaal Monetair Fonds.


Monetaire compenserende bedragen
Monetaire compenserende bedragen, een stelsel van heffingen en subsidies dat dient om de verschillen die door de- en revaluaties van de Europese munten zijn ontstaan, te vereffenen, waardoor de gemeenschappelijke landbouwmarkt kan blijven functioneren.


Monisme
Monisme (volkenrecht), gaat uit van de eenheid van het nationale en het internationale recht, ondanks de omstandigheid dat het nationale recht uit een andere bron voortvloeit dan het volkenrecht; doorgaans wordt daaraan verbonden dat bij onverenigbaarheid van beide rechtstelsels voorrang moet worden gegeven aan het hogere, dus aan het internationale recht (vergelijk art. 94 GW); het dualisme daarentegen gaat uit van de gescheidenheid van beide rechtssferen, hetgeen meebrengt dat een nationale rechter alleen met natonitaal recht te maken heeft; regels van internationaal recht kunnen dan pas van kracht worden binnen de nationale rechtsorde, nadat zij door een nationale wet (een zogenaamde transformatiewet) zijn omgezet tot regels van nationaal recht; een transformatiewet kan in een land dat het dualisme aanhangt door een latere wettelijke regeling terzijde worden gesteld, hetgeen onder ~ niet mogelijk is.


Monistisch stelsel
Monistisch stelsel, typering van de verhouding tussen regering en volksvertegenwoordiging; 1 het stelsel waarbij de regering slechts als uitvoerster wordt gezien van de wil van het parlement (b.v. in Zwitserland); tegenstelling: dualistisch stelsel, waarbij de regering een tegenwicht vormt tegen het parlement en voortdurend een evenwicht tussen beide moet worden gevonden; 2 regeringsvorm, waarbij het regeringsbeleid tot stand komt in intern onderling beraad tussen het kabinet en de regeringsfracties (voor Nederland: `bestuur vanuit  het Torentje'), dus zonder de oppositie daarbij te betrekken.


Monogamie
Monogamie (art. 1:33 BW), het huwelijk van één man met één vrouw.


Monsterboekje
Monsterboekje (WvK art. 451b e.v.; Schepelingenbesluit 1937 S. 242, art. 17  29), bewijsstuk van aanmonstering, door het hoofd van de scheepvaartinspectie afgegeven aan de zich daartoe aanmeldende schepeling.


Monstering
Monstering,  Aanmonstering.


Monsterrol
Monsterrol (WvK art. 347, 393 e.v., 451 e.v., Str art. 469), een staat met de namen van de kapitein en van de schepelingen en de hoedanigheid waarin iedere schepeling aan boord dienst doet; vermeldt verder de naam van het schip, de met het schip te maken zeereis of zeereizen, de naam van de zeewerkgever en wie van de schepelingen de rang van officier hebben; wordt door de kapitein opgemaakt tegen overlegging van de arbeidsovereenkomsten en ondertekend door of namens de zeewerkgever, door de kapitein en de schepelingen; bij de laatsten wordt in het bijzonder van aanmonstering gesproken; zie Schepelingenbesluit 1937 S. 242, art. 5  16.


Monument
Monument (Monumentenwet 1988, S. 638), 1 ten minste 50 jaar geleden vervaardigde zaak, die van algemeen belang is wegens schoonheid, betekenis voor de wetenschap of cultuurhistorische waarde; 2 terrein van algemeen belang wegens daar aanwezige zaken als bedoeld onder 1.


Monumentenraad
Monumentenraad,  Raad voor het cultuurbeheer


Monumentenzorg
Monumentenzorg, overheids- of semi-overheidsinstelling, belast met de zorg voor behoud van cultureel waardevolle gebouwen, monumenten enz.


Moord
Moord (Str art. 289, 291, 292), het opzettelijk en met voorbedachte rade een ander van het leven beroven;  Kindermoord (Str art. 291),  Doodslag.


Mora
Mora 1 schuldenaarsverzuim (art. 6:81 e.v. BW), verzuim, verwijl; `in ~ zijn': in gebreke, in verzuim zijn; 2 ~ accipiendi (art. 6:58 e.v. BW), schuldeisersverzuim, verwijl bij het in ontvangst nemen; internationale handelskoop: Weens koopverdrag art. 60.


Moraal
Moraal 1 autonome ~, zich verwezenlijkend in eigen, van de mens zelf uitgaande normen, zulks in tegenstelling tot de van buitenaf opgelegde heteronome zeden en het heteronome recht; 2 positieve ~ (art. 3:40 BW lid 1), goede zeden, regels, die in de samenleving in het algemeen als voorschriften van de moraal worden erkend en nageleefd; 3 verplichtingen uit ~ (art. 6:3, lid 2 sub b BW);  Natuurlijke verbintenis.


Moratoire interessen
Moratoire interessen (BW art. 6:119), vertragingsrente, toegekend wegens verzuim (mora) in de betaling van een geldschuld; in het algemeen verschuldigd vanaf de dag, waarop zij door de schuldeiser in rechte gevorderd zijn of de dag waartegen zij door deze zijn aangezegd;  Wettelijke interessen.


Moratorium
Moratorium, betalingsuitstel; hetzij in het particuliere (bedrijfs)leven bij buitengerechtelijke overeenkomst tussen schuldeisers en schuldenaar (en dus onderscheiden van de gerechtelijke surséance van betaling), hetzij in de landelijke economie door de wetgever voorgeschreven (veelal alleen voor schulden boven zeker gering bedrag en voor korte tijd, in een periode  van crisis).


Moreel recht
Moreel recht (van auteur),  Droit moral


Morele verplichting, dringende -
Morele verplichting, dringende  (art. 6:3, lid 2 sub b BW);  Natuurlijke verbintenis.


Motie
Motie (RvO I, art. 93, RvO II, art. 34, 43 en 66), voorstel uit de vergadering, soms ook buiten de aan de orde zijnde beraadslaging, tot het doen van een uitspraak; na aanneming: meningsuiting van die vergadering, speciaal van een vertegenwoordigend lichaam tegenover de regering en de Kamer zelf;


Motief
Motief minder juist voor: rechtsoverweging in een rechterlijke uitspraak:  Overweging.


Motieftheorie
Motieftheorie,  Onderwerp (van verordeningen etc.).


Motivering
Motivering (Grondwet art. 121, art. 20 Wet RO), van vonnissen is op straffe van nietigheid voorgeschreven.


Motorrijtuig
Motorrijtuig (WvW 1994, art. 1 lid 1 sub c); ieder voertuig, bestemd om anders dan langs spoorstaven te worden voortbewogen uitsluitend of mede door een mechanische kracht, op of aan het voertuig zelf aanwezig dan wel door elektrische tractie met stroomtoevoer van elders; de omschrijving in de Wet Aansprakelijkheidsverzekering Motorrijtuigen (WAM) S. 1984, 269), komt hier in hoofdzaak mee overeen, maar het RVV (art. 1 sub z) sluit bromfietsen van de definitie uit.


Motorrijtuigenbelasting
Motorrijtuigenbelasting (Wet op de motorrijtuigenbelasting 1994, S. 1994, 17); houderschapsbelasting: de belastingplicht wordt wat betreft personenauto's, bestelauto's en motorrijwielen vanaf 1 april 1995 gekoppeld aan de kentekenregistratie; voor vrachtauto's en autobussen blijft het rijden ermee op de openbare weg het belastbare feit; maatstaven van de heffing zijn het gewicht van het voertuig en de gebruikte brandstof; zie Invoeringswet S. 1995, 152, Uitvoeringsbesluit: S. 1995, 153 en Uitvoeringsregeling: Stcrt. 64 van 30 maart 1995.


Motorrijtuigenverzekering
Motorrijtuigenverzekering, verzekering die met betrekking tot een motorrijtuig het aansprakelijkheidsrisico en/of het risico van materiële schade aan het motorrijtuig zelf dekt; de verzekering kan omvatten: a verlies van en/of schade aan het motorrijtuig zelf (cascoverzekering), meestal in combinatie met een WA-verzekering en dan all-risks verzekering geheten; b alleen WA (de wettelijke term hiervoor is: burgerrechtelijke aansprakelijkheid); een WA-verzekering is in Nederland verplicht gesteld bij de Wet Aansprakelijkheidsverzekering ~ (WAM) (S. 228, 1963, laatstelijk gewijzigde tekst in S. 269, 1984); deze verzekering moet ten minste een dekking geven voor ƒ5.000.000, per gebeurtenis; in afwijking daarvan moet voor een motorrijtuig, dat is ingericht tot vervoer van meer dan acht personen, een dekking zijn  van ƒ150.000, per zitplaats, met een maximum van  ƒ20.000.000, voor één gebeurtenis;  zie Besluit bedragen aansprakelijkheidsverzekeringmotorrijtuigen 1964 S. 410, zoals sindsdien gewijzigd.


Motorvoertuig
Motorvoertuig (RVV 1990, S. 459, art. 1 sub z), een motorrijtuig, geen bromfiets zijnde en geen invalidenvoertuig.


Muiterij
Muiterij (Wetboek van Militair Strafrecht art. 119  121, 123, 127; vgl. Str art. 204), militair misdrijf; feitelijke insubordinatie gepleegd door twee of meer verenigde militairen; ook: insubordinatie van schepelingen, gepleegd door twee of meer verenigde personen (Str art. 396  397); zie voor diefstal ter gelegenheid van ~: art. 311 Str.


Mulder, lex -
Mulder, lex ,  Administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften, Wet ~.


Multilateraal
Multilateraal (internationale verdragen), meerzijdig; meer partijen overeenkomst;  Bilateraal, unilateraal.


Munt, recht van -
Munt, recht van  (GW art. 106), de zorg voor het geldstelsel is bij de wet geregeld, in de Muntwet 1987, S. 1987, 451; zie voor de geprivatiseerde rijksmunt, S. 1994, 336.


Munteenheid
Munteenheid, munt die als voornaamste munt van een land is te beschouwen en tot welke alle overige in een wettelijk vastgestelde waardeverhouding staan; in Nederland de gulden.


Muntmisdrijven
Muntmisdrijven (Str art. 208  214), zoals opzettelijke vervalsing of namaak van muntspeciën, munt- of bankbiljetten, met het oogmerk om die als echt en onvervalst uit te geven of te doen uitgeven, of het in voorraad hebben van nagemaakte of vervalste munt- of bankbiljetten.


Muntpariteit
Muntpariteit, verhouding van de munteenheden der verschillende landen t.o.v. elkaar.


Muntrecht
Muntrecht 1 het geheel van de wettelijke voorschriften betreffende het muntwezen; 2 het recht van de overheid als muntheer om wettelijke voorschriften voor het muntwezen uit te vaardigen en bij uitsluiting van anderen een muntinrichting te exploiteren en daarin voor eigen rekening of op bestelling van particulieren of vreemde overheden munten te doen slaan.


Muntschennis
Muntschennis (Str art. 210), het `snoeien' van muntspeciën; het in gewicht verminderen van muntspeciën om ze aldus in waarde verminderd uit te geven of te doen uitgeven was zinvol toen de munten nog uit edele metalen bestonden.


Muntunie
Muntunie, verdrag tussen twee of meer staten die zich verbinden een gelijkvormig muntstelsel in te voeren en elkaars munten als betaalmiddel aan hun openbare kassen te doen aannemen.


Muntvervalsing
Muntvervalsing (Str art. 208), het opzettelijk als echte en onvervalste muntspeciën of munt- of bankbiljetten uitgeven, doen uitgeven, in voorraad hebben of invoeren van vervalste exemplaren.


Muskusrat
Muskusrat (S. 1985, 715), bisamrat, woelmuis die door zijn graafwerk schade toebrengt aan waterstaatswerken en daarom intensief bestreden wordt door muskusrattenvangers in ambtelijke dienst.


Mutatierechten
Mutatierechten, de rechten, belastingen, verschuldigd bij eigendomsovergangen van goederen: successierechten, schenkingsrechten, recht van overgang.


Mutualiteit
Mutualiteit (België), onderling fonds of Ziekenfonds.


Mutueel testament
Mutueel testament (BW art. 4:977), uiterste wil opgemaakt door twee of meer personen die elkaar hierbij wederkerig bevoordelen; een ~ is nietig.


Mutuum
Mutuum (art. 7A:1791 e.v. BW),  Verbruiklening.


Muziekauteursrechtbemiddeling
Muziekauteursrechtbemiddeling (art. 30A, lid 2 Auteurswet 1912 S. 308), het al of niet op eigen naam ten behoeve van de makers van muziekwerken of hun rechtverkrijgenden sluiten of ten uitvoer leggen van overeenkomsten betreffende de uitvoering in het openbaar van die werken, of hun verveelvoudigingen in hun geheel of gedeeltelijk;  Bureau voor Muziekauteursrecht (BUMA).


Mijnraad
Mijnraad@ (Wet van 1 mei 1970, S. 196, 1970), adviseert de Minister van Economische Zaken omtrent onderwerpen betreffende de opsporing en winning van delfstoffen.


Mijnrecht
Mijnrecht 1 objectief recht: geheel van rechtsregels betreffende ondergrondse of onderzeese ontginning van mineralen en delfstoffen geregeld in de Franse Mijnwet van 1810, enkele malen gewijzigd) en in bijzondere wetten zoals de Mijnwet continentaal plat (S. 1996, 201) en Mijnwet 1903, S. 1996, 200; 2 subjectief recht: bevoegdheid toekomende aan de bij overheidsconcessie tot zodanige ontginning gerechtigde; welke concessie krachtens het domaniale beginsel door de Regering is verleend; door aanwijzing kan de staat de mijneigendom aan zichzelf houden. Aan de overheid is de eigenaar-exploitant een ~ verschuldigd, aan de eigenaar van de bovengrond mijnrente; 3 belasting door de staat geheven van mijnontginners, mede ten behoeve van provinciën en gemeenten.


Mijnrente
Mijnrente, uitkering, royalty, door de mijn-eigenaar-ontginner als zakelijke last verschuldigd aan de eigenaar van de bovengrond (Mijnwet 21 april 1810, Bulletin des Lois nr. 285, art. 6, 42).


NAC
NAC, North Atlantic Council, Noord-Atlantische Raad


NAFTA
NAFTA, North American Free Trade Agreement, Noord-Amerikaanse vrijhandelsovereenkomst tussen Canada, de VS en Mexico


NATO
NATO, North Atlantic Treaty Organization,   Noord-Atlantische Verdrags Organisatie, ook NAVO of OTAN


NAVO
NAVO  Noord-Atlantische Verdrags Organisatie


NBW
NBW, Nieuw Burgerlijk Wetboek


Necigef
Necigef, Nederlands Centraal Instituut voor Giraal Effectenverkeer BV


NG
NG (de) Nederlandse Gemeente, juridisch tijdschrift


NIC's
NIC's, Newly industrialized countries, onlangs geïndustrialiseerde landen


NIEO
NIEO, Nieuwe Internationale Economische Orde


NILR
NILR, Netherlands International Law Review sinds 1975 titel voor het Nederlands tijdschrift voor Internationaal recht


NIROV
NIROV, Nederlands Instituut voor Ruimtelijke Ordening en Volkshuisvesting


NIvRA
NIvRA, Nederlands Instituut van Registeraccountants. Orde van registeraccountants (Wet op de Registeraccountants S. 1993, 468)


NJ
NJ, Nederlandse Jurisprudentie, juridisch tijdschrift


NJB
NJB, Nederlands Juristenblad, juridisch tijdschrift


NJV
NJV, Nederlandse Juristen Vereniging


Nl
Nl, 1 non licet, het is niet toegestaan; 2 non liquet, het is niet duidelijk


NLC
NLC, Nederlandse Loodsen Corporatie,  Loods


NOB
NOB, Nederlands Omroepproduktie Bedrijf N.V. (Mediawet S. 1987, 249, art. 83 e.v., S. 1994, 386)


NOVA
NOVA Nederlandse Orde van Advocaten (S. 1952, 365, art. 17 e.v.)


NOVON
NOVON, Nederlandse Onafhankelijke Vakbond voor de Overheids- en Non-profitsector.


Nozema
Nozema, Nederlandsche Omroepzendermaatschappij NV


NTIR
NTIR, Nederlands tijdschrift voor internationaal recht, Netherlands International Law Review, juridisch tijdschrift


Nuffic
Nuffic, Netherland's Universities Foundation for International Cooperation. Samenwerkingsvorm van de Nederlandse Universiteiten en Hogescholen speciaal met het oog op de betrekkingen met het buitenland.


NV
NV of nv, Naamloze Vennootschap; ook juridisch tijdschrift van die naam.


NWO
NWO, Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (S. 1987, 369)


Naaktrecreatie
Naaktrecreatie (art. 430a Str), ongeklede recreatie, slechts toegestaan op plaatsen die door de gemeenteraad als geschikt voor openbare naaktrecreatie zijn aangewezen.


Naam
Naam 1 natuurlijk persoon a voornaam (art. 1:4 BW), bij de geboorteakte gegeven), b geslachtsnaam (art. 1:5 BW), familienaam, gaat van rechtswege van de vader over op een wettig of erkend kind; aan onwettige kinderen, die niet door de vader erkend zijn, wordt bij de geboorteaangifte de geslachtsnaam van de moeder toegekend; zie voor dragen van ~ van de man door echtgenote: art. 1:9 BW; c internationaal (Verdrag van München van september 1980) hoofdregel is dat de voor- en achternamen worden bepaald door de wet van de staat waarvan hij onderdaan is (Trbl. 1981, 72 Goedkeuringswet S. 1989, 287,  zie de Wet conflictenrecht namen S. 1989, 288),  Naamsverandering; 2 rechtspersoon, verplichte aanduiding van ~: NV: art. 2:66, lid 2 BW; BV art. 2: 77, lid 2 BW; Coöperatie: art. 2: 54, lid 2 BW.


Naamloze Vennootschap
Naamloze Vennootschap (NV), (art. 2:64  164 BW), vennootschap met een in aandelen verdeeld maatschappelijk kapitaal, waarin ieder der vennoten voor een of meer aandelen deelneemt; vennoten (aandeelhouders) zijn niet in hun eigen vermogen aansprakelijk, op hen rust enkel de verplichting het nominale bedrag en het eventuele agio op de aandelen te storten (art. 2:80 BW); een ~ is rechtspersoon (art. 2:3 BW); zij wordt bestuurd door een bestuur (art. 2:129 e.v. BW), doorgaans directie genoemd, veelal onder toezicht van een Raad van Commissarissen (art. 2:140, 152 e.v. BW); voor oprichting van een ~ is een ministeriële verklaring van geen bezwaar vereist; zie voor: aandeelhouders ~ art. 2:117 BW; aandeelhoudersregister ~: art. 2:85 BW; aandelen ~: art. 2:79  92a BW; aansprakelijkheid van bestuurders van een ~: art. 2:9, 2:138 BW; aansprakelijkheid van oprichters van een ~: art. 2:93 BW, aantastbaarheid van besluiten van een ~: art. 2:14, 15 BW; akte van oprichting van een ~: art. 2:65 e.v., art. 93a e.v. BW; algemene vergadering van aandeelhouders ~: art. 2:107  128 BW; beperking mogelijkheid tot overdracht van aandelen van een ~: art. 2:87 BW; bestuur ~: art. 2:129  151 BW; bescherming van derden, onkundig van statutenwijziging: art. 2:6, art. 126 BW; bewijskracht gepubliceerde gegevens: art. 2:6, lid 4 BW; boekhouding: art. 2:10, 360 e.v. BW; boekjaar: 2:10a BW; derdenbescherming: art. 3:6 BW, Handelsregisterwet art. 31; dividend: art. 2:105 BW; doeloverschrijding: art. 2:7 BW; emissie van aandelen bij ~: art. 2:96, 96a BW; geschillenregeling: art. 2:335 BW; ~ in oprichting: art. 2:93 BW; inbreng anders dan in geld: art. 2:80b, art. 94a en b BW; inschrijving in Handelsregister: art. 2:69 BW, Handelsregisterwet art. 8; jaarstukken: art. 2:360 e.v. BW; kapitaalvermindering ~: art. 2:99 e.v. BW; kopen van eigen aandelen door ~: art. 2:198 e.v. BW; levering van aandelen: art. 2:86, 3:84 e.v. BW; omvang van ~ (klein, middelgroot, groot): art. 2:396, 396 BW; omzetting in BV: art. 2:72 BW; ontbinding van ~: art. 2:19 e.v., art. 74; oprichting van ~: art. 2:65  69 BW; raad van commissarissen ~: art. 2:140 ~: art. 2:66 BW; statutenwijziging: art. e.v., art. 158 e.v. BW; statuten van een  2:121 e.v. BW; stemming op de Algemene Vergadering van Aandeelhouders (AVA)  van ~: art. 2:13, 218 e.v. BW; structuur ~ art. 2:153 e.v. BW; uitkoop kleine aandeelhouder ~: art. 2:92a BW; vaststelling jaarrekening ~ door AVA: art. 2:101 lid 3, door Raad van commissarissen: art. 2:163 BW; vermogen ~: art. 2:93  105 BW; voorkeursrecht aandeelhouders ~: art. 2:96a BW; winstuitdeling ~: art. 2:105 BW; zetel ~: art. 1:10, lid 2, art. 2:66, 75 BW.


Naamskeuze
Naamskeuze, akte van ~ (art. 1:5, lid 6 BW), geschrift waarbij de te dragen geslachtsnaam wordt vastgelegd.


Naamsverandering
Naamsverandering 1 geslachtsnaam (art. 1:7 BW), ~ mogelijk door de Kroon via het ministerie van justitie in Den Haag; 2 voornaam (art. 1:4 lid 4 BW), ~ geschiedt door de rechtbank binnen wier rechtsgebied de geboorteakte in de registers van de BS is opgenomen of, in geval van geboorte buiten Nederland, de rechtbank te 's-Gravenhage; zie Regels betreffende verzoeken tot naamswijziging en tot naamsvaststelling (Stcr. 211989, nr 1); zie ook de overeenkomst van Istanbul van 4 sept 1958 inzake verandering van geslachtsnamen en voornamen (Trbl. 1960, 48).


Nabootsing
Nabootsing 1 esthetische ~ (art. 14 Benelux Modellenwet), het slaafs navolgen van het uiterlijk van andermans gedeponeerde (sier)tekening of (sier)model; 2 technische ~ (art. 2 Beneluxmodellenwet), noodzakelijk om een produkt zo goed mogelijk aan zijn gebruiksfunctie te laten beantwoorden; valt buiten de bescherming van de Modellenwet;  zie art. 328bis Str.


Naburig erf
Naburig erf (art. 5:37 e.v. BW), aangrenzend, omliggend terrein.


Naburige rechten
Naburige rechten (art. 12, lid 4, 15  17b, 30a, lid 2, 45a, lid 2, 45d, 47 Auteurswet), uitvoerende kunstenaars, producenten van grammofoonplaten en radio- en televisiegemachtigden kunnen toestemming verlenen voor, dan wel zich verzetten tegen het opnemen van een uitvoering, het reproduceren van een door hen vervaardigd fonogram of het heruitzenden van programma's;  zie Wet op ~, S. 1993, 178) en verdragen van Rome (1961) en Genève (1971);  Droits voisins du droit d'auteur.


Nachtrust, verstoring van -
Nachtrust, verstoring van  1 strafrecht (art. 431 Str), baldadigheid, burengerucht of rumoer verwekken gedurende de periode dat de mensen plegen te slapen; 2 privaatrecht: hinder, art. 5:37 j° art. 6:162 BW.


Nadeelcompensatie
Nadeelcompensatie, of burgercompensatie, brengt een bevoegdelijk genomen overheidsbesluit voor een individuele burger aanmerkelijke schade mee, dan is, ook wanneer zulks niet wettelijk geregeld is, de overheid op grond van redelijkheid en billijkheid tot het wegnemen van dat nadeel verplicht; ten onrechte ook wel bestuurscompensatie geheten.


Naheffingsaanslag
Naheffingsaanslag (art. 20  22 AWR), indien bij belastingen die geheven worden bij wege van voldoening of afdracht op aangifte, zoals loonbelasting, omzetbelasting en motorrijtuigenbelasting, blijkt dat te weinig of ten onrechte in het geheel geen belasting werd betaald, kan gedurende vijf jaar nog een ~ worden opgelegd; daarbij is de fiscus in tegenstelling tot bij de navorderingsaanslag, niet gebonden aan het `nieuwe feit'; een ~ wordt opgelegd met 100% verhoging, die de inspecteur geheel of gedeeltelijk kan kwijtschelden.


Nakoming
Nakoming (art. 6:27 e.v. BW), voldoening, presteren, of betalen, voldoen aan de verplichting(en) die een schuldenaar krachtens een verbintenis heeft; onredelijk bezwarend (zwarte lijst) in een algemene voorwaarde is een beding dat een consument zijn recht op ~ geheel of gedeeltelijk ontneemt (art. 6:236 sub a BW); zie voor: geen tijdsbepaling voor ~ vastgelegd: art. 6:38 BW; hulppersonen bij ~: art. 6:76 BW; in gebrekestelling: art. 6:82 BW; kosten van ~: art. 6:47 BW; ~ aan handelingsonbekwame of aan onbevoegde: art. 6:31, 32 BW; ~ door ander dan schuldenaar: art. 6:35 BW; ~ door derde: art. 6:30 BW; ~ door in betalinggeving: art. 6:45 BW; ~ in gedeelten: art. 6:29, in termijnen: art. 6:29 en 6:50 BW; ~ in vreemde valuta: art. 6:121 e.v. BW; ~ per cheque: art. 6:46 BW; ~ bij geldsom: art. 6:44, 111  126 BW; opschorting: art. 6:37, 52 e.v. BW; overlaten van beslissing of de gebruiker van algemene voorwaarden in ~ tekort geschoten is aan de gebruiker zelf (zwarte lijst), art. 6:236, sub d BW; plaats van ~ art. 6:41, 115 BW; tekortkoming in ~ art. 6:74 e.v. BW; tijdsbepaling voor ~ art. 6:39 BW; vertraging in ~: art. 6:81 BW; verzuim: art. 6:81 BW; vóór de vervaldag: art. 6:39 BW; zekerheidstelling voor ~: art. 6:51 BW; zorgplicht bij specieszaak: art. 6:27 BW; internationale handelskoop,  Weens koopverdrag art. 46 e.v.


Nakosten
Nakosten (art. 615 Brv), kosten na het vonnis gemaakt, zoals kosten van betekening van een vonnis aan de tegenpartij, kosten van executie.


Nalaten
Nalaten 1 privaatrecht (art. 6:162, lid 2 BW): onrechtmatig is een ~ in strijd met een wettelijke plicht of met hetgeen volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt; in sommige gevallen eist de wet voor de onrechtmatigheid een als een doen te beschouwen gedraging (art. 6:165 BW, personen met gebrek; art. 6:169, lid 1 BW, jeugd tot veertien jaar), zodat een zuiver ~ geen fout oplevert; 2 strafrecht,  Omissiedelict.


Nalatenschap
Nalatenschap (art. 4:921 BW), vermogen, bestaande uit goederen en schulden, op het moment van iemands overlijden, bekeken vanuit de positie van erflater, bij `erfenis' geschiedt zulks vanuit de erfgenamen; het geheel of een evenredig gedeelte van de goederen en schulden van een overledene, bij versterf of door uiterste wil nagelaten, in tegenstelling tot een legaat; bezittingen van de erflater gaan onmiddellijk door de dood van de erflater op de erfgenamen over, schulden echter pas door aanvaarding; als onbeheerd geldt een ~ indien zich niemand aanmeldt die daarop aanspraak maakt, of indien de bekende erfgenamen haar verwerpen; zij wordt dan beheerd en vereffend door een door de rechtbank te benoemen curator en vervalt na drie jaren aan de staat (BW art. 4:1172  1176); processuele voorschriften inzake nalatenschappen: Brv art. 658  680; zie voor: aanvaarding van ~: art. 4:1094 BW; beneficiaire aanvaarding: art. 4:1075  1090 BW; inbezitneming: 3:100 BW, door executeur: art. 4:1054 BW; inbreng: art. 4:1132 e.v. BW; kloving: art. 897 e.v. door hen vervaardigd fonogram of het heruitzenden van programma's;  zie Wet op ~, S. 1993, 178) en verdragen van Rome (1961) en Genève (1971);  Droits voisins du droit d'auteur. BW; opvordering van goederen uit ~: art. 4:881 BW; verdeling: art. 3:189 e.v., 4:1167 e.v. BW; verkoop: art. 7:48 BW; verval aan staat: art. 4:879 BW; verwerping: art. 4:1103 e.v. BW; vordering tot verkrijging: art. 4:881 BW.


Nalatigheidsdelict
Nalatigheidsdelict (omissiedelict), strafbaar feit bestaande in enig nalaten, een niet- doen, terwijl handelen plicht was, zoals het nalaten van hulpverlening aan hulpbehoevenden; ~ vormt een tegenstelling tot het handelingsdelict zie art. 450 Str.


Namaakprodukten
Namaakprodukten 1 civielrecht (Wet bestrijding van ~, S. 1992, 642), een rechthebbende op een merk of recht op een tekening of model heeft een actie tot opvordering of vernietiging dan wel onbruikbaarmaking van nagemaakte merkartikelen, tekeningen of modellen; 2 (art. 337 Str), tevens kan strafrechtelijk tegen producenten van, en handelaren in valse, vervalste of wederrechtelijk vervaardigde merken of waen met een verdichte handelsnaam worden opgetreden.


Naneming
Naneming (rembours), bedrag dat de vervoerder jegens de afzender aanneemt van de aangewezen ontvanger van het vervoerde goed alvorens dit af te geven.


Narcotica
Narcotica onder de Opiumwet van 12 mei 1928, S. 167 vallende stoffen met een bedwelmende werking zoals ether, lachgas, benevens verdovende middelen (cocaïne, heroïne, marihuana, morfine, opium etc.);  Hard drugs.


Nasciturus pro iam nato habetur
Nasciturus pro iam nato habetur (art. 1:2 BW), een nog niet geboren kind wordt voor reeds geboren aangemerkt zo dikwijls zijn belang dat vordert.


Nastortingsplicht
Nastortingsplicht, het boven de toegezegde inbreng moeten bijdragen tot dekking van verliezen; de ~ is onbeperkt bij de vennootschap onder firma, waar de vennoten hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de schulden van de vennootschap; bij de coöperatieve vereniging WA en BA bestaat slechts ~ bij vereffening (art. 2:55 en 56 BW).


Nationaal
Nationaal 1 ~ cultuurbezit a ~ landschapspark, een door de rijksoverheid als zodanig aangewezen gebied van ten minste 10.000 ha, bestaande uit zowel natuurterreinen, wateren en/of bossen als cultuurgronden en nederzettingen, dat een grote rijkdom vertegenwoordigt aan natuurlijke en landschappelijke kwaliteiten en aan cultuurhistorische waarden en als zodanig een overwegend samenhangend en harmonisch geheel vormt, waarin het beleid van de overheid erop is gericht, uitgaande van een conceptie voor inrichting, ontwikkeling, beheer en bestuur van het gebied als geheel het specifieke en gedifferentieerde karakter van het gebied, met name ook ten behoeve van de zich recreërende mens, in stand te houden en te ontwikkelen, waarbij rekening wordt gehouden met de sociaal-culturele en economische belangen van de aldaar wonende en werkende bevolking; b ~ park, een aaneengesloten gebied van ten minste 1000 ha, bestaande uit natuurterreinen, wateren en/of bossen, met een bijzondere natuurlijke en landschappelijke gesteldheid en een bijzonder planten- en dierenleven; 2 ruimtelijke ordening: ~ plan (Overgangswet ruimtelijke ordening en volkshuisvesting 1964 S. 344), schema van ruimtelijke ordening der nationale belangen; de organisatie en de regelen daartoe vastgesteld; ~ milieubeleidsplan, vierjaren-plan omtrent milieubescherming;  zie Wet Milieubeheer, art. 4.3 e.v;  ~ programma, Wet Milieubeheer, art. 4.7 e.v.


Nationale bibliotheek
Nationale bibliotheek (S. 518, 1982), Koninklijke Bibliotheek te 's-Gravenhage, verzamelt en beheert in het Nederlandse taalgebied verschenen en elders over Nederland verschenen publikaties.


Nationale Ombudsman
Nationale Ombudsman (art. 108 Gw), Ombudsman.


Nationale wet
Nationale wet, internationaal privaatrecht: het personenrecht van een bepaalde persoon wordt beheerst door de ~ (het burgerlijk recht van het land, waaraan hij zijn nationaliteit ontleent).


Nationalisatie
Nationalisatie (GW art. 14), het in staatseigendom of onder overwegende staatszeggenschap brengen van particuliere goederen, in beginsel  tegen vergoeding.


Nationaliteit
Nationaliteit 1 personen (Rijkswet op het Nederlanderschap), het onderdaan zijn van een bepaalde staat; een persoon zonder ~ is staatloos; degene die tot Nederlander genaturaliseerd wordt en de Nederlander die een vreemde ~ verwerft mogen in beginsel hun oorspronkelijke ~ behouden; 2 schepen (WvK art. 311 e.v;  Loi du pavillon), 3 rechtspersonen (WvK art. 311 lid 2); zie voor recht op ~: Universele verklaring rechten van de mens art. 15.


Nationaliteitsbeginsel
Nationaliteitsbeginsel 1 actief ~ (art. 5 Str), personaliteitsbeginsel, de Nederlandse strafwet is op bepaalde, ernstige, door Nederlanders in het buitenland gepleegde, misdrijven van toepassing; 2 passief ~ (art. 7 Str), beschermingsbeginsel, de Nederlandse strafwet is van toepassing op misdrijven aan boord van een Nederlands vaartuig in den vreemde begaan;  Territorialiteitsbeginsel.


Natrekking
Natrekking (BW 5:3, 14 en 20 sub e en f), eigendomsverkrijging van al hetgeen met een zaak verenigd wordt of daarmede een lichaam uitmaakt;   zie art. 3:80, lid 3 BW; 1 onroerende zaken: al hetgeen met de grond aard-, wortel-, tak- of spijkervast verbonden wordt; 2 roerende zaken: de eigenaar van de hoofdzaak wordt tevens eigenaar van de daaraan toegevoegde bestanddelen; ook door zaaksvorming (specificatie), art. 5:16 BW; voor gevolg:  zie 3:4 BW.


Natur der Sache
Natur der Sache (fenomenologische waardentheorie van Gustav Radbruch), wezen van de zaak; de realiteit der verschijnselen, die bepaalde imanente waarden  bevatten, worden getransformeerd in rechtsinstituten die de rechtswetenschap dient te herkennen, zoals de `aard der overeenkomst' (art. 6:248 BW).


Natura, in -
Natura, in  1 loon niet in de vorm van geld (art. 7A:1639p BW, art. 13 Wet LB, art. 13 e.v., Uitvoeringsregeling loonbelasting 1990; art. 34 Wet IB); 2 niet in een geldsom bestaande tegenprestatie (art. 8 lid 2 Wet OB); 3 schadevergoeding: niet in geld maar anderszins, zoals herstel in de vorige toestand (art. 6:103 BW); 4 waen: in de oorspronkelijke staat, in de staat waarin zij verkocht en geleverd zijn, niet verwerkt (art. 7:41 BW).


Naturalia
Naturalia, bedingen die in een overeenkomst steeds aanwezig zijn, tenzij zij uitdrukkelijk door partijen werden uitgesloten; in tegenstelling enerzijds tot accidentalia, die door partijen aan de overeenkomst werden toegevoegd en anderzijds essentialia, die tot de onmisbare bestanddelen ervan behoren.


Naturalisatie
Naturalisatie (Rijkswet op het Nederlanderschap, S. 1984, 628, art. 4  13), verlening van Nederlanderschap; beslissing van de Kroon waardoor een vreemdeling het staatsburgerschap, het volledige Nederlanderschap verkrijgt; zie ook S. 465, 1976; vereisten: 1° meerderjarigheid, 2° er mag geen bezwaar bestaan tegen verblijf voor onbepaalde tijd in Nederland of in de Nederlandse Antillen, 3° vijf jaren onmiddellijk voorafgaande aan het verzoek in Nederland of in de Nederlandse Antillen woonplaats of werkelijk verblijf hebben gehad (hierop zijn uitzonderingen) en 4° hier ingeburgerd zijn, dat wil zeggen a beschikken over een redelijke kennis van de Nederlandse taal of (wat betreft iemand die op de Nederlandse Antillen woont), van de taal die op het eiland van inwoning naast het Nederlands gangbaar is, en b zich tevens in de Nederlandse resp. Nederlands-Antilliaanse samenleving heeft doen opnemen (art. 8); zie Richtlijnen voor ~ Stcrt 1979, nr 65;  zie Besluit Naturalisatiegelden, S. 1993, 67.


Naturaverzekering
Naturaverzekering, verzekering waarbij de vergoeding niet in geld wordt verstrekt maar door middel van vervanging van het beschadigde (zoals glas), verstrekking van geneesmiddelen (ziekenfonds) of het verlenen van diensten (zoals begrafenis of uitvaart en rechtsbijstand).


Natuurlijk kind
Natuurlijk kind (art. 1:221  226 BW), onwettig kind; zie voor: erkenning: art. 1:214 e.v., 221 e.v. BW; levensonderhoud door ~: art. 1:395 BW; levensonderhoud van ~: art. 1: 392, lid 1 sub a, 394 BW; staat van ~: art. 1:221 BW; voogdij over ~: art. 1:287 e.v. BW; wettiging: art. 1:214 e.v. BW;  Wettiging.


Natuurlijk persoon
Natuurlijk persoon (art. 2:5 BW; art. 1 Wet IB), de mens, als subject van rechten en drager van plichten, in tegenstelling tot de rechtspersoon.


Natuurlijke rechter
Natuurlijke rechter (internationaal privaatrecht), rechter van de woonplaats van de gedaagde, in tegenstelling tot de door partijen  aangewezen rechter.


Natuurlijke verbintenis
Natuurlijke verbintenis 1 (art. 6:3 BW), rechtens niet afdwingbare verbintenis (in tegenstelling tot de burgerlijke of civiele verbintenis), maar hetgeen vrijwillig ter voldoening van een ~ werd voldaan, kan niet worden teruggevorderd; kan ontstaan: a krachtens overeenkomst; b op grond van de wet en c door dringende (objectieve) morele verplichtingen; 2 fiscaal  zie: art. 32 sub 9° en art. 33 sub 12° Successiewet.


Natuurlijke vrucht
Natuurlijke vrucht (art. 3:9 lid 1 BW), tegenstelling tot burgerlijke vrucht; zie voor: afvallende ~: art. 5:45 BW; afscheiding (plukken) van ~: art. 3:9, lid 4 BW; bij erfpacht: art. 5:90 BW; sequeel van genotsrecht: art. 5:17 BW; vruchtgebruik van ~: art. 3:216 BW.


Natuurmonument
Natuurmonument (Natuurbeschermingswet S. 572, 1967), terrein of water dat van algemeen belang is uit een oogpunt van natuurschoon of om zijn natuurwetenschappelijke betekenis; de minister van OCW kan in overeenstemming met de minister van VROM een ~ bij een beschikking, waarin de percelen kadastraal omschreven zijn, aanwijzen als beschermd natuurmonument (art. 7).


Natuurrecht
Natuurrecht, recht dat geldt onafhankelijk van tijd en plaats, hoger recht; onderscheiden in: goddelijk natuurrecht, verbonden aan een bepaalde openbaring, en menselijk natuurrecht, strevend naar een grondvesting van het recht op voor alle mensen geldende, tot allen sprekende, beginselen.


Navordering
Navordering (art. 16 AWR), wordt door de inspecteur opgelegd indien blijkt dat een aanslag ten onrechte achterwege is gelaten of tot een te laag bedrag is vastgesteld.


Nazichtwissel
Nazichtwissel (WvK art. 132 e.v.), wissel betaalbaar gesteld op zekere tijd na zicht, d.w.z. na de acceptatie.


Ne bis in idem
Ne bis in idem, beginsel dat eenzelfde geschil of zaak, behalve bij hoger beroep, niet meer dan eenmaal aan het oordeel van een rechter mag worden onderworpen: 1 strafrecht (Str art. 68; Sv art. 255) een verdachte, die ten aanzien van enig materieel feit reeds in rechten betrokken is geweest, kan te dier zake niet opnieuw vervolgd worden, tenzij nieuwe bezwaren zijn bekend geworden en uitgezonderd het geval van herziening; 2 civiel procesrecht (art. 67 Brv): gezag van gewijsde, dat, eenmaal verkregen, verdere en latere rechtsgang uitsluit tussen dezelfde partijen (res judicata pro veritate habetur).


Nec clam nec vi
Nec clam nec vi, niet heimelijk noch met geweld [verkregen].


Nederlage
Nederlage, fiscaal: depot, opslag van goederen die aan invoerrechten en accijnzen onderworpen zijn.


Nederlander
Nederlander (Rijkswet op het Nederlanderschap S. 1984, 628), hij die door geboorte of naturalisatie deel heeft aan de staatkundig meetellende bevolking van Nederland; een niet-Nederlander is vreemdeling, een ingezetene kan zowel ~ als vreemdeling zijn; een ~ is op gelijke voet met andere Nederlanders voor elke landsbediening benoembaar (art. 4 GW), kan het land niet uitgezet worden en slechts krachtens een verdrag uitgeleverd worden (art. 3, leden 2 en 3 GW);  voor de nationaliteit van rechtspersonen en  van schepen,  zie art. 12 Handelsregisterwet, WvK art. 311.


Nederlanderschap
Nederlanderschap (Rijkswet op het Nederlanderschap S. 1984, 628), hoedanigheid van Nederlander; _~ kan worden verkregen: 1° van rechtswege: door geboorte, indien de vader of moeder een Nederlander is (art. 3) of  2° door een rechtshandeling: a het afleggen van een verklaring, optie (art. 6, door bepaalde meerderjarigen en minderjarigen) of b door naturalisatie (art. 7  13, verlening van het Nederlanderschap); zie voor verlies van ~: art. 15 en 16; vaststelling van het ~ art. 17 Rijkswet op het Nederlanderschap.


Nederlandsche Bank, De
Nederlandsche Bank, De , voluit: De Nederlandsche bank NV (Bankwet 1948 S. I 166), opgericht op 25 maart 1814, openbaar lichaam in private rechtsvorm, met verordenende bevoegdheid: belast met en alleen-gerechtigd tot het uitgeven van bankbiljetten (circulatiebank) en met het handhaven van het geld-, betalings- en kredietverkeer in het binnenland en met het buitenland.


Nederlandse Antillen
Nederlandse Antillen (Statuut van het Koninkrijk der Nederlanden), autonoom deel van het Koninkrijk in de West, waartoe tot 1 januari 1986 ook Aruba behoorde.


Nederlandse Credietverzekering Maatschappij
Nederlandse Credietverzekering Maatschappij, verzekert betalingsrisico's bij uitvoeren van overeenkomsten, zoals het leveren van goederen of het verrichten van diensten: deelnemers zijn banken, verzekerings- en herverzekeringsmaatschappijen; commerciële risico's op kortlopende transacties worden voor eigen rekening geaccepteerd, politieke risico's en (middel)lange contracten voor de export van Nederlandse kapitaalgoederen en het uitvoeren van aannemingswerken door Nederlandse bedrijven kunnen worden ondergebracht bij de Nederlandse staat.


Nederlandse Jurisprudentie
Nederlandse Jurisprudentie, juridisch periodiek, bevattende een selectie uit arresten van de Hoge Raad en van gerechtshoven en uit vonnissen van rechtbanken en kantonrechters; verder ook arbitrale beslissingen en beslissingen op grond van de Nederlandse Code voor het reclamewezen.


Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek
Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) (S. 1987, 369), bevordert en coördineert het wetenschappelijk onderzoek aan universiteiten, hogescholen en daarbuiten; het hoogste orgaan is een raad voor het wetenschappelijk onderzoek, bestaande uit vertegenwoordigers van ministeries, universiteiten, hogescholen e.d.


Nederlands Instituut van Registeraccountants
Nederlands Instituut van Registeraccountants (Wet van 28 juni 1962 S. 1962, 258), NIVRA, wil een goede beroepsuitoefening door de registeraccountants bevorderen en hun gemeenschappelijk belang behartigen; tevens tracht zij de eer en de stand der accountants hoog te houden en verzorgt een opleiding tot registeraccountant (art. 1).


Negatief (contracts)belang
Negatief (contracts)belang (art. 6:277 BW), geleden verlies, hetgeen de schuldeiser achteruitgaat doordat de schuldenaar tekort geschoten is; kan verholpen worden door herstel van de schuldeiser in de vorige toestand; tegenstelling: positief (contracts)belang.


Negatief stelsel
Negatief stelsel (art. 3:27 BW), aard der bewijskracht van openbare registers: voor overgang of vestiging van een registergoed is inschrijving van de titel in de openbare registers voorgeschreven, maar deze inschrijving geeft op zichzelf geen recht; mogelijk is wel `eigendomsuitwijzing' waardoor een rechthebbende via een gerechtelijke procedure een nagenoeg onaantastbare inschrijving verwerft; tegenstelling: positief stelsel dat aan de inhoud der openbare registers volledige en uitsluitende bewijskracht toekent.


Negatieve persoonlijke verplichtingen
Negatieve persoonlijke verplichtingen (art. 45c, lid 1 Wet IB), in een bepaald belastingjaar genoten teruggaven van persoonlijke verplichtingen, waarbij niet van belang is of deze persoonlijke verplichtingen in een vroeger jaar daadwerkelijk in aftrek zijn gebracht.


Negotiorum gestio
Negotiorum gestio (art. 6:198 BW),   zaakwaarneming.


Neidbau
Neidbau, het bouwen op zijn erf enkel en uitsluitend om de buurman te hinderen, terwijl men zelf geen voordeel van het gebouwde heeft,  Misbruik van bevoegdheid (art. 3:13, lid 2 BW).


Nemer
Nemer, degene aan wie door de trekker een cheque, orderbriefje of wisselbrief is ter hand gesteld ter uitbetaling door de betrokkene; een ~ kan dit stuk, indien het aan order is gesteld, overdragen (endosseren).


Neming
Neming (art. 647 WvK), molestrisico, buitmaking van schepen en/of daarmede vervoerde lading door een oorlogvoerende mogendheid, meestal voorafgegaan door aanhouding, opbrenging en onderwerping aan de Prijsrechter; pas nadat het schip en/of het goed door de Prijsrechter voor `goede prijs' is verklaard, is een ~ voltooid; mogelijk ten aanzien van schepen en lading van vijandelijke onderdanen en van neutralen, indien zij in strijd handelen met de door de oorlogvoerende mogendheid bekend gemaakte contrabande- of blokkadebepalingen.


Nemo
Nemo, niemand, ~ plus-regel: niemand kan een ander meer recht overdragen dan hij zelf heeft (art. 3:86, 88 BW); ~ sibi causam possessionis mutare potest: iemand kan niet eigenmachtig zijn bezitstitel wijzigen, eenmaal als bezitter begonnen eindigt men ook als bezitter (art. 3:111 BW); zie echter Interversie van houderschap (art. 3:111 BW), de houder die ontdekt dat hij rechthebbende is, weerspreekt het recht van de eigenaar.


Netto-loon
Netto-loon zuiver loon, verminderd met de wettelijke en de contractuele inhoudingen, zoals loonbelasting en premies of bijdragen voor sociale verzekeringen.


Neutrale zone
Neutrale zone (neutralisatie), volkenrecht: de blijvende onzijdigheid (neutraliteit) van een bepaald gebied, met de extra bepaling dat er geen militaire versterkingen in dat gebied mogen worden aangelegd.


Neutraliteit
Neutraliteit, onzijdigheid; gesteldheid van een staat die geen partij kiest in een conflict tussen andere staten; ~ kan door de betrokken staat zelf verklaard worden bij neutraliteitsproclamatie of door de oorlogvoerende staten uitdrukkelijk of indirect erkend worden.


Neutraliteitsschennis
Neutraliteitsschennis (Str art. 100), het opzettelijk door een handeling de onzijdigheid van de staat in gevaar brengen of opzettelijk een voorschrift overtreden, dat tot handhaving der onzijdigheid door de Regering is gegeven;  zie Wb van Militair Str art. 81.


Neveninkomsten
Neveninkomsten (art. 22, lid 1 sub b Wet IB), belastbare inkomsten uit arbeid, die niet in dienstbetrekking werd verricht en evenmin winst uit onderneming is; hieronder vallen àlle, niet aan inhouding van loonheffing onderworpen bestanddelen van het onzuiver inkomen (ruim genomen);  Bijverdiensten.


Nevenrechten
Nevenrechten (art. 6:142 BW), daarmee worden bedoeld: bijkomstige rechten, rechten die verknocht zijn aan een ander recht, ruimer dan afhankelijke rechten; onder ~ vallen ook het recht van de vorige schuldeiser op een bedongen rente of boete of op een dwangsom; zie voor overgang ~: art. 6:157 BW.


Nevenvestiging
Nevenvestiging (art. 3, 12 Handelsregisterwet 1996), juister: filiaal, ander ondernemingsonderdeel dan de hoofdvestiging, geheel of gedeeltelijk ondergebracht in een elders gevestigd gebouw of complex van gebouwen, waar duurzaam bedrijfsuitoefening van de onderneming plaatsvindt.


Nevenzittingsplaatsen
Nevenzittingsplaatsen (Besluit nevenzittingsplaatsen, S. 1992, 331), dependances van gerechten, plaatsen waar gerechtshoven, arrondissementsrechtbanken en kantongerechten buiten de hoofdplaats van het ressort, arrondissement of kanton zittingen kunnen houden.


Niet, om -
Niet, om  (art. 3:47 BW, Fw art. 42 e.v.), zonder tegenprestatie, in tegenstelling tot onder bezwarende titel of om baat;  van belang bij de actio Pauliana; ook in negatieve zin: rechtshandeling anders dan ~ (art. 3:45 lid 2 BW); overeenkomst ~: schenking (art. 7A: 1703 BW) en bruikleen (art. 7A: 1777 BW).


Niet-gekentekende motorrijtuigen
Niet-gekentekende motorrijtuigen (art. 1, 3, 12 WAM), behoeven niet van een  door de minister van verkeer opgegeven kenteken te zijn voorzien, zoals bromfietsen, motorwagentjes, vorkheftrucks en andere zelfrijdende wegenbouwmachines en gemotoriseerde landbouwwerktuigen; de uit hun gebruik voortvloeiende burgerrechtelijke aansprakelijkheid moet ingevolge de WAM door een voldoende verzekering zijn gedekt, waarvan de gebruiker een bewijs van verzekering moet kunnen tonen (art. 14 WAM); voor bromfietsen geldt een afzonderlijke regeling.


Nietigheid
Nietigheid 1 civiel recht (art. 3:39, 40 e.v. BW), nulliteit, volstrekte nietigheid van een rechtshandeling, die van rechtswege werkt en niet uitdrukkelijk ingeroepen behoeft te worden, in tegenstelling tot vernietigbaarheid, die moet worden in geroepen, hetgeen veelal slechts aan een der partijen vrij staat; zie voor: ~ van erkenning kind: art. 1:224 BW; ~ van testament: art. 4:940 BW; ~ van verdeling van gemeenschap: art. 3:195 BW; 2 rechtspersoon: ~ van besluit van orgaan: art. 2:14 BW; ~ van stemming: art. 2:13 BW; 3 strafproces: ~ van dagvaarding: einduitspraak op formele voorvraag: art. 349 Sv; 4 merkenrecht, nietig is een depot van een merk, indien de wet bepaalt dat daardoor geen rechten op het merk verkregen zijn, bijvoorbeeld omdat het onvoldoende onderscheidend vermogen heeft of misleidend is; de pseudo-merkgerechtigde wordt geacht nimmer dat merkrecht bezeten te hebben (werking ex tunc).


Nietigverklaring
Nietigverklaring door  de rechter ongeldig verklaren van een rechtshandeling; wordt een rechtshandeling door één der betrokkenen vernietigd, dan wordt dit `een verklaring tot vernietiging' genoemd (art. 1:89, lid 4 BW); ~ van huwelijk: art. 1:69 e.v. BW; ~ van exploot of akte van rechtspleging: art. 90 Brv; ~ van octrooi: art.75 Rijksoctrooiwet 1995; ~ van dagvaarding in strafzaak: art. 349 Sv.


Niet-nakoming
Niet-nakoming (art. 6:74 e.v. BW), van verbintenis: elk niet, niet tijdig of niet behoorlijk voldoen aan een verbintenis: synoniemen: tekortkomen en tekortschieten; zie voor: boetebeding: art. 6:91 BW; gevolgen van ~: art. 6:74, 88 BW; in gebrekestelling: art. 6:82 BW; overmacht: art. 6:75 BW; rechtsvordering bij ~: art. 3:312 BW; schadevergoeding: art. 6:74, 78 BW; verzuim: art. 6:81 BW.


Niet-ontvankelijk
Niet-ontvankelijk 1 strafrecht (art. 349 lid 1 Sv): het OM is ~ in zijn vordering als ten aanzien van het feit geen recht tot strafvervolging (meer) aanwezig is, indien bijvoorbeeld bij een klachtdelict de klacht ontbreekt; 2 civiele procedure: vorm van afwijzen van de eis (naast ontzegging) waarbij de afwijzingsgrond buiten de zaak zelf ligt, zoals onbevoegdheid van de rechter, of wanneer de door eiser gestelde feiten de daarop stoelende vordering niet rechtvaardigen (HR 24-5-1957, NJ 1959, 10); 3 administratieve procedure: kennelijk ~: art. 7:3 Awb.


Niet-ordeboete
Niet-ordeboete, belastingrecht (§ 6, lid 2 Voorschrift administratieve boeten  1993, VAB 1993), fiscale boeten worden onderscheiden in a ordeboeten en b niet-ordeboeten; beide hebben een strafkarakter: a een ordeboete heeft tot doel een gebod tot nakoming van fiscale verplichtingen in te scherpen; voor het opleggen ervan is voldoende dat aan die verplichting niet werd voldaan, de ordeboete beloopt een percentage (meestal 5%) van het verschuldigde bedrag met een minimum (veelal ƒ5,) en een maximum (ƒ1000,), § 15, lid 2 VAB 1993; voor het opleggen van een ordeboete is niet vereist dat de inspecteur `schuld' van de belastingplichtige aantoont; wèl moet hij haar kwijtschelden indien een belastingplichtige aantoont dat hem geen enkel verwijt treft (AVAS, geen straf zonder schuld); b door het opleggen van een ~ wordt een handelen of nalaten bestraft waarbij opzet of grove schuld bij de belastingplichtige aanwezig is; de inspecteur moet opzet dan wel grove schuld aantonen; bij grove schuld wordt de boete als regel tot op 25% kwijtgescholden bij opzet tot op 50% en bij ernstige òf omvangrijke òf verhoudingsgewijs omvangrijke fraude verleent de inspecteur géén kwijtschelding (VAB 1993 § 21, leden 1  3); het onderscheid in orde- en niet-ordeboeten is een uitvloeisel van art. 6 EVRM en 14 BUPO, waarin aan degene tegen wie een vervolging wordt ingesteld het recht wordt toegekend op een eerlijke en openbare behandeling van zijn zaak, binnen een redelijke termijn, door een onafhankelijk en onpartijdig gerecht; vandaar dat het opleggen van een boete  moet geschieden bij een met redenen omklede beschikking en de belastingplichtige daartegen bezwaar kan maken en eventueel daartegen in beroep gaan bij het gerechtshof.


Nieuw Burgerlijk Wetboek
Nieuw Burgerlijk Wetboek, NBW, nog niet geheel ingevoerd wetboek; van kracht zijn: Boek 1, Personen- en Familierecht, per 1 januari 1970; de tekst ervan met de nieuwe doorlopende nummering is te vinden in S. 257 van 17 juni 1969. Boek 2, Rechtspersonenrecht per 26 juli 1976, volledige tekst in S. 395, 1976). Boek 3, Vermogensrecht in het algemeen, ingevoerd per 1 januari 1992. Boek 4 (erfrecht) is vastgesteld bij de wet van 11 sept. 1969 (S. 392, 1969), maar nog niet ingevoerd. Boek 5 Zakelijke rechten, is eveneens ingevoerd op 1 januari 1992. Boek 6, Algemeen gedeelte van het verbintenissenrecht is ingevoerd op dezelfde datum evenals een gedeelte van Boek 7, Bijzondere overeenkomsten; van Boek 8, Verkeersmiddelen en vervoer wachten nog enkele gedeelten op invoering.


Nieuw feit
Nieuw feit 1 fiscaal (art. 16, lid 1 AWR), gegeven dat de inspecteur bekend was of redelijkerwijs bekend had kunnen zijn; een ~ is een voorwaarde voor het opleggen van een navorderingsaanslag; bij gebreke van een ~ is er sprake van een ambtelijk verzuim door de inspectie; deze regel gaat niet op als de belastingplichtige te kwader trouw was (Wet van 21 april 1994, S. 1994, 301); zie ook: Wet IB art. 52, lid 5; 2 cassatierechtspraak: nieuw feit,  Novum.


Nieuwe richting
Nieuwe richting (strafrecht),  Moderne richting.


Nieuwwaardeverzekering
Nieuwwaardeverzekering, verzekering, voornamelijk bij brand- en inboedelverzekering, waarbij de verzekeraar zich verbindt in geval van schade of verlies het bedrag te vergoeden dat overeenkomt met de nieuwprijs ten tijde van de schade; hiervan uitgesloten zijn objecten als antikwiteiten (cf. art. 253, lid 1 en art. 295 lid 1 WvK).


Nihilbeding
Nihilbeding (art. 1:158 BW), 1 beding tussen echtgenoten dat beiden na de echtscheiding tegenover elkaar niet, dan wel slechts tot een bepaald bedrag alimentatieplichtig zullen zijn; 2 beding opgenomen in huwelijksvoorwaarden dat één der echtgenoten niet zal bijdragen in de kosten der huishouding (art. 1:84 lid 3 BW); een ~ staat verhaal van kosten van bijstand verleend aan de ene echtgenoot op de andere niet in de weg; zie art. 1:159a BW, art. 94 ABW.


Nobile officium
Nobile officium, een voorname, hoogstaande plicht (wordt wel gezegd van de advocatuur).


No claim korting
No claim korting, reductie op de verzekeringspremie, hoofdzakelijk bij motorrijtuigenverzekeringen, ter beperking van het aanmelden van kleine schaden. Wanneer de verzekeraars een schade hebben vergoed of kosten maakten, vervalt het recht op de ~ geheel of gedeeltelijk.


No cure, no pay
No cure, no pay (art. 8:557 BW), conditie in bergingscontract (scheepvaart), krachtens welke bergloon uitsluitend verschuldigd is indien de bergingspogingen met succes worden bekroond; bij uitbreiding: beding in een overeenkomst van aanneming van werk of het verrichten van enkele diensten, volgens welk de opdrachtgever geen betaling aan de wederpartij behoeft te doen bij uitblijven van het beoogde resultaat; een beding ~is bij  diensten van advocaten niet toegestaan.


Nominaal
Nominaal, ~ bedrag, nominale som, vergoeding: gering bedrag, als tegenprestatie vastgesteld om aan de betrokken handeling het element van vrijgevigheid te ontnemen; ~ kapitaal: dat gedeelte van het maatschappelijk kapitaal van een naamloze vennootschap, tot plaatsing waarvan nog niet is besloten.


Nominaatcontracten
Nominaatcontracten, benoemde contracten of bijzondere overeenkomsten, uitdrukkelijk in het Burgerlijk Wetboek of elders geregeld (met name in de boeken 7, 7A en 8 BW).


Nominaliteitsbeginsel
Nominaliteitsbeginsel (art. 6:111 BW), bij verbintenissen tot betaling van een geldsom moet naar het nominale bedrag worden voldaan, tenzij uit wet, gewoonte of rechtshandeling anders voortvloeit, zodat geen rekening behoeft gehouden te worden met waardestijging of daling van het geld; in de fiscale literatuur ook genoemd: de Gulden-is-gulden-regel.


Non a domino
Non a domino (eigendomsverkrijging) van een niet-eigenaar.


Non-acceptatie
Non-acceptatie (WvK art. 142 e.v.), het niet-accepteren, weigeren der betaling van een wissel; hiervan wordt, evenals van de non-betaling, protest opgemaakt.


Non-activiteit
Non-activiteit, op ~ stellen, het uit actieve dienst gaan van ambtenaren of militairen, onder genot van een non-activiteits-traktement; voor niet-militaire ambtenaren: tijdelijke ontheffing van ambts- of beroepsplichten wegens het aanvaarden van een onverenigbare betrekking (zoals lidmaatschap van een vertegenwoordigend lichaam: GW art. 57, laatste lid, enz.).


Non-agressieverdragen
Non-agressieverdragen, verdragen waarin oorlog als middel van rechtshandhaving tussen twee staten wordt uitgesloten.


Non-belligerentie
Non-belligerentie, de rechtstoestand waarin een staat verkeert, die aan een oorlog niet gewapenderhand deelneemt, maar wel een van de partijen openlijk bevoordeelt.


Non-betaling
Non-betaling (art. 217 en 142 WvK), niet-betaling, verklaring niet te zullen betalen; weigering, speciaal t.a.v. cheques of wissels. Van ~ wordt, evenals van non-acceptatie, protest opgemaakt.


Non-combattanten
Non-combattanten 1 degenen die deel uitmaken van de geregelde troepen zonder aan het verrichten van oorlogsdaden deel te nemen, zoals: veldpredikers, dagbladcorrespondenten; ~ hebben bij gevangenneming recht op behandeling als krijgsgevangene; 2 overdrachtelijk (bij onderwijs): besturend en ander ondersteunend personeel, dat niet doceert.


Non-comparitie
Non-comparitie (art. 19a, lid 4 Brv), niet-verschijning van een partij bij een voorgenomen rechtshandeling, of bij een gerechtelijke verrichting.


Non-huurverklaring
Non-huurverklaring (art. 3:264 BW), schriftelijke verklaring van de hypotheekgever dat het door hem verhypothekeerde goed niet, althans niet met zijn toestemming, aan anderen in gebruik is gegeven.


Non-interventie
Non-interventie, het nalaten, vermijden van interventie, van tussenkomst in geschillen tussen vreemde staten.


Non liquet
Non liquet, ongenoegzaamheid van bewijs in rechte, tengevolge waarvan de vordering, de eis moet worden ontzegd.


Non-prejudicie
Non-prejudicie, sans préjudice, onder alle voorbehoud (van rechten).


Non-proliferatieverdrag
Non-proliferatieverdrag, verdrag waarbij de verdere verspreiding van kernwapens wordt tegengegaan.


Non-refoulement
Non-refoulement, verbod van  (vluchtelingenrecht), een vluchteling mag niet teruggezonden worden naar het land waar hij te vrezen heeft voor vervolging.


Non-usus
Non-usus, niet-gebruik, niet-uitoefening, tengevolge waarvan sommige rechten zoals erfdienstbaarheden door verjaring te niet gaan.


Noodadres
Noodadres (art. 154 WvK), aanwijzing van een persoon om in geval van nood een wissel te accepteren of te betalen: subsidiaire of tweede betrokkene (bij wijze van interventie).


Noodrecht
Noodrecht (GW art. 103 lid 2), recht om in buitengewone door de wetgever niet beoogde en derhalve niet geregelde gevallen af te wijken van de normaal geldende rechtsvoorschriften, indien de naleving daarvan gewichtige belangen van de staat dusdanig in gevaar zou brengen, dat zij redelijkerwijze niet kan worden gevorderd;  Staatsnoodrecht


Noodregeling
Noodregeling (Wet Toezicht Kredietwezen art. 70  80, S. 1992, 722), bijzondere voorziening bij betalingsmoeilijkheden van ondernemingen en instellingen, ingeschreven in het register op grond van art. 52 van die wet, ter snelle afwikkeling in het belang van de gezamenlijke schuldeisers van de boedel van die kredietinstellingen; vervangt de surséance van betaling.


Noodstaatsrecht
Noodstaatsrecht, ongebruikelijke, maar betere term dan Staatsnoodrecht, omdat het een bijzondere vorm van het staatsrecht is.


Noodtoestand
Noodtoestand rechtvaardigingsgrond 1 strafrecht (Str art. 40), bijzondere vorm van overmacht die een rechtvaardigingsgrond oplevert, indien het nalaten van de verweten handeling een relatief veel groter kwaad zou meebrengen, terwijl dat alleen door het strafbare feit te plegen kan worden voorkomen; 2 civiel recht (art. 6:162. lid 2 BW): ontneemt aan de daad haar onrechtmatig karakter, bijvoorbeeld bij een conflict van plichten;  Overmacht; ook meer algemeen: onhoudbare situatie (art. 3:44, lid 4 BW), misbruik ervan;  Misbruik van omstandigheden.


Noodwaterleiding
Noodwaterleiding (art. 5:58 BW), burenrecht, noodzakelijke aanvoer van water over of onder naburige erven.


Noodweer
Noodweer (Str art. 41), strafuitsluitingsgrond (rechtvaardigingsgrond), het strafbare feit werd geboden door de noodzakelijke verdediging van eigen of eens anders lijf, eerbaarheid of goed tegen ogenblikkelijke, wederrechtelijke aanranding (wettige zelfverdediging);  Noodweer-exces;  civielrecht zie: art. 6:162, lid 2 BW.


Noodweer-exces
Noodweer-exces (Str art. 41 lid 2), schulduitsluitingsgrond: de overschrijding van de grenzen van de noodweer, die het onmiddellijke gevolg is van een hevige gemoedsbeweging door de aanranding veroorzaakt; ~ is wederrechtelijk maar de dader wordt niet gestraft.


Noodweg
Noodweg (BW art. 5:57), buren-rechtelijke uitweg, ten behoeve van de eigenaar van een erf dat geen behoorlijke toegang heeft tot een openbare weg of een openbaar vaarwater.


Noodwetgeving
Noodwetgeving, groep wetten die in 1938 en 1939 zijn vastgesteld (en sedert gewijzigd) met het oog op de door de oorlog te verwachten noodtoestand op militair en vooral economisch gebied.


Noodzakelijke deelneming
Noodzakelijke deelneming, vereiste voor het plegen van strafbare feiten, die volgens de delictsomschrijving slechts door twee of meer personen tezamen kunnen worden gepleegd (zoals `met verenigde krachten' geweld plegen, Str art. 141).


Noord-Atlantische Raad
Noord-Atlantische Raad, hoogste orgaan van de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie, Raad van ministers van aangesloten landen. Behalve de Ministers van Buitenlandse Zaken kunnen ook de Premiers en de Ministers van Defensie, Financiën en Economische Zaken er deel van uitmaken.


Noord-Atlantische Verdrags Organisatie
Noord-Atlantische Verdrags Organisatie (NAVO, NATO, OTAN), verdrag uit 1949 van militaire bijstand ingeval van een aanval op een van de leden, non-agressieverdrag ten opzichte van elkaar en van derden; deelnemende landen: Beneluxlanden, Canada, Denemarken, Duitse Bondsrepubliek, Frankrijk, Griekenland, Groot-Brittannië, Italië, Noorwegen, Portugal, Spanje, Turkije, de Verenigde Staten en IJsland.


Noordse Raad
Noordse Raad orgaan van consultatie tussen de vijf Scandinavische parlementen; behandelt kwesties die van gemeenschappelijk belang zijn en kan aanbevelingen richten aan de resp. regeringen. Uitgesloten zijn vraagstukken van defensie en internationale politiek.


Norm
Norm, richtsnoer, maatstaf, in het recht veelal  vastgelegd in een rechtsregel; verbindende gedragslijn; gedragsregel waarvan nakoming wordt verwacht.


Normatief
Normatief, op normen betrekking hebbend; als regel van behoren geformuleerd.


Normgerechtigkeit
Normgerechtigkeit, filosofische stroming waarbij gerechtigheid wordt gezien als een produkt van strikte toepassing van de norm; tegenstelling: Einzelfallgerechtigkeit.


Normologie
Normologie, de kennis, wetenschap der rechtsregels, normen; onderdeel der algemene rechtsleer.


Normuitkering
Normuitkering (Bijstandsbesluit landelijke normering S. 1983, 132), genormeerde uitkering teneinde te voorzien in de noodzakelijke kosten van het bestaan; er worden daarbij de volgende groepen onderscheiden 1° echtparen en één-oudergezinnen; 2° alleenstaande (geen schoolverlater van 21 tot 27 jaar), die te zamen met één of meer anderen een woning bewoont; 3° restgroep, bestaande uit alleenstaanden en schoolverlaters tot 27 jaar; in het algemeen is 90% van de ~ niet vatbaar voor beslag (Beslagvrije voet, art. 475d Brv en art. 16, Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990).


Nota van wijzigingen
Nota van wijzigingen in voorstel van wet; doorgaans ingediend door de Regering naar aanleiding van door de Kamer gemaakte opmerkingen tegelijk met de Memorie van Antwoord of het antwoord op het Eindverslag; indiening is ook tijdens de Kamerbehandeling mogelijk.


Notariaat
Notariaat 1 algemeen: alle notarissen in het gehele land of in enig arrondissement; het beroep, de ambtsverrichting der notarissen; 2 een bepaalde standplaats als notaris.


Notarieel tuchtrecht
Notarieel tuchtrecht (Wet op het Notarisambt S. 1842, 20, zoals laatstelijk gewijzigd bij Wet van 29 juni 1994, S. 640, art. 50 e.v.), toezicht over notarissen, uitgeoefend door Kamers van Toezicht, aanwezig in elk arrondissement.


Notaris
Notaris (Wet op het Notarisambt, 1842 S. 20 art. 1 e.v.), openbaar ambtenaar door de Koningin benoemd, bevoegd tot het opmaken van authentieke akten ten verzoeke van partijen, voorzover daartoe niet andere ambtenaren bij uitsluiting zijn aangewezen; bovendien leidt een ~ openbare veilingen, doet een wisselprotest, legaliseert stukken (handtekeningen) en geeft verklaringen af; ook consulaire ambtenaren zijn bevoegd tot notariële verrichtingen (Consulaire wet 1871 S. 91, art. 17  19a; zie ook S. 1978, 158, 159); zie voor: akten: art. 21 e.v; archief: art. 65, 69a; benoemingsvereisten: art. 2 e.v., 10 e.v; eed: art. 18; honorarium: art. 60; incompatibiliteiten: art. 8 e.v; kandidaat-~ art. 20a e.v; repertorium: art. 73f; ressort art. 3 e.v; standplaats: art. 5; woonplaats: art. 5 Notariswet.


Notificatie
Notificatie, aanzegging 1 internationaal recht, rechtshandeling waarmee een staat een bepaald feit ter kennis van een of meer andere staten brengt, onderscheiden in constitutieve en declaratieve ~; alleen bij eerstgenoemde doet pas de ~ de beoogde rechtsgevolgen intreden; 2 wissel- en chequerecht, voorgeschreven mededeling van het protest, van een cheque of wissel aan de medeschuldenaren, binnen de gestelde termijn en in de voorgeschreven vorm (WvK art. 144, 219 e.v.).


Notoire feiten
Notoire feiten (Brv art. 176, lid 2, Sv art. 339 lid 2), algemeen bekende feiten, waarin een rechter zonder nader bewijs zijn beslissing mag verankeren.


Notulen
Notulen, verslag, aantekeningen omtrent het voorgevallene tijdens een zitting of vergadering; geven meestal ook de beraadslagingen weer en zijn dan uitgebreider dan een besluitenlijst; goedgekeurde ~ van vergaderingen van openbare lichamen, door de bevoegde ambtenaren opgemaakt en behoorlijk vastgesteld, hebben volledige bewijskracht.


Novelle
Novelle, wet, waarbij wijzigingen (meestal technische verbeteringen) in een bestaand  wetsvoorstel worden aangebracht, meestal gebruikt voor een door de Eerste Kamer gewenste wijziging van een bij haar ingediend wetsvoorstel dat zij anders zou verwerpen.


Novum
Novum, nieuw feit, dat zich bij rechterlijke of administratieve behandeling in tweede instantie voordoet, of dat aanleiding kan geven tot herziening of revisie (Sv art. 457 lid 1 sub 2° etc.); ~ in cassatie, het door de eiser bij het beroep in cassatie aan de orde stellen van zuivere rechtsvragen, die in vorige instanties onbehandeld bleven; zie voor novum in fiscalibus: Nieuw feit.


Nudus
Nudus, bloot; nuda proprietas, bloot eigendom; nudum jus (volkenrecht): rechtsaanspraak zonder de mogelijkheid tot verwerkelijking ervan, zonder de bevoegdheden die er aan vastzitten; nudum pactum (Romeins recht): overeenkomst die geen verbintenis tengevolge heeft (wat ten onzent niet voorkomt), thans soms voor: een overeenkomst meebrengende een verbintenis zonder meer, zonder een bijkomende zekerheid, zoals zonder bevestiging in de vereiste vorm.


Nulla poena sine lege
Nulla poena sine lege (GW art. 16, Str art. 1), voluit: nullum delictum, nulla poena sine praevia lege poenali, d.i.: er is geen misdrijf en geen straf zonder een daaraan vooraf uitgevaardigde wettelijke bepaling;geformuleerd door de Duitse strafrechtgeleerde Anselm Feuerbach (1775  1833), als een der beginselen van wat wij thans de klassieke school noemen.


Nulliteit
Nulliteit, nietigheid; 1 formele of textuele ~, de nietigheid die door de wetgever uitdrukkelijk als gevolg van het niet-inachtnemen van bepaalde voorschriften is gesteld; 2 essentiële of substantiële, virtuele ~ die welke men uit de aard der zaak, uit het belang van enig voorschrift meent te moeten afleiden, al is zij door de rechter niet bepaaldelijk uitgesproken;  mogelijkheid tot bekrachtiging,  zie art. 3:58 BW, convalescentie der ~, art. 3:40 BW.


Numerus clausus
Numerus clausus maatregel waarbij het aantal personen dat een zeker beroep mag uitoefenen of aan een universiteit mag studeren op een maximum wordt gefixeerd; juister: numerus fixus (vastgesteld getal), omdat het gesloten getal het resultaat van de genoemde maatregel aangeeft.


Numerus fixus
Numerus fixus,  Numerus clausus.


Nummerbeding
Nummerbeding (cf. art. 3:242 BW), clausule in een verpandingscontract dat de bank verplicht effecten met dezelfde nummers terug te geven als die welke ze ontvangen heeft; zij mag die effecten dan niet in haar voorraad opnemen; onder ~ wordt ook wel verstaan: niet-nummerbeding: de bank is niet tot nummerverantwoording verplicht; dan verliest de pandgever zijn recht indien de effecten vermengd worden met andere van dezelfde soort en hij niet meer kan bewijzen welke effecten hem toebehoren.


Nummerbinding
Nummerbinding, systeem waarbij een bank van iedere individuele obligatie het nummer vastlegt van iedere individuele cliënt; van belang voor die obligaties die niet in het girotoedelingssysteem passen.


Nutsbedrijf, openbaar -
Nutsbedrijf, openbaar , bedrijf dat is opgericht om te voorzien in bepaalde maatschappelijke behoeften, waarbij geen winst wordt beoogd.


Nutswet
Nutswet, een ingevolge de Onteigeningswet (art. 10) vereiste wet, waarin wordt verklaard dat een bepaalde onteigening te algemenen nutte strekt;  Onteigening.


O
O, overwegende;  Overweging


OACI
OACI, Organisation de l'Aviation Civile Internationale = I.C.A.O., Internationale Burgerluchtvaart Organisatie


OAS
OAS, Organization of American States, Organisatie van Amerikaanse Staten


OB
OB, officiële bekendmakingen van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten


Obl.
Obl., Obligatie


OCDE
OCDE, Organisation de Cooperation en de Developpement Economique, Organisatie voor Europese Economische samenwerking en ontwikkeling (OESO)


Od
Od, onrechtmatige daad


OECD
OECD, Organization for Economic Cooperation and Development, Organisatie voor Economische samenwerking en ontwikkeling, OESO


OERN
OERN, Organisation Europeenne pour la Recherche nucleaire (ook EOKO), Europese Organisatie voor kernonderzoek.


OESO
OESO, Organisatie (2) voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling


Off. Rec.
Off. Rec., Official Records, officiële verslagen, handelingen


OFOS
OFOS, opgeblazen fietsopstelstrook, opstelstrook in het verkeer, gedeeltelijk liggend voor het snelverkeer


o.i.
o.i., onzes inziens


OIT
OIT, Organisation internationale du travail (ook ILO of IAO), Internationale Arbeidsorganisatie


OJ
OJ, Official Journal of the European Communities; Publikatieblad van de Europese gemeenschappen.


OM
OM, Openbaar Ministerie


OMPI
OMPI, ook: WIPO, Organisation Mondiale de la Propriété Intellectuelle, Wereldorganisatie voor de Intellectuele Eigendom; de tekst staat vermeld in Trbl. 145 van 1969; vertaling: Trbl. 1970, 188.


Onverb. verkl.
Onverb. verkl., onverbindend verklaring


ONU
ONU, Organisation des Nations Unies, UNO, Verenigde Naties


Op. cit.
Op. cit., opere citato (lat.): in het aangehaalde werk


OPCW
OPCW, Organization for the Prohibition of Chemical Weapons, internationale organisatie gevestigd in Den Haag, belast met het toezicht op het Verdrag tot verbod van Chemische Wapens.


OPEC
OPEC, Organization of Petroleum Exporting Countries, Organisation des Pays Exportateurs de Petrole, organisatie van olie-exporterende landen. Hiertoe behoren Iran, Iraq, Saudiarabië, Federatie van Arabische Emiraten, Qatar, Libië, Algerije, Venezuela, Kuwayt, Indonesië, Ecuador, Gabon en Nigeria.


Opp.
Opp., opposant


ORO
ORO, oorspronkelijke regeringsontwerp


OSV
OSV, Organisatiewet Sociale verzekeringen (S. 1994, 790)


OTAN
OTAN, Organisation du Traité de l'Atlantique du Nord, Noord-Atlantische Verdragsorganisatie, NAVO


OTIF
OTIF, Intergouvernementele organisatie voor het internationale spoorwegverkeer.


OU
OU, openbare uitgaven, tijdschrift.


OV
OV, onvoorwaardelijke veroordeling; afkorting gebruikt in het strafregister


OVCW
OVCW, Organisatie voor het verbod op chemische wapens.


OvJ
OvJ, Officier van Justitie


OVSE
OVSE, Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa, voortzetting van CVSE.


Obductie
Obductie, gerechtelijke lijkschouwing, sectie


Obiter dicta en ratio decidendi
Obiter dicta en ratio decidendi, in het Angelsaksische recht zijn de vroegere uitspraken van rechterlijke colleges bindend wat betreft de ratio decidendi, d.w.z. de (al of niet uitdrukkelijk door de rechter geformuleerde) regel die, in verband met de feiten, waarover de procedure liep, doorslaggevend was voor de rechterlijke beslissing, niet wat voor 's rechters beslissing irrelevant was (zg. obiter dicta).


Object
Object, voorwerp van recht, van rechtsbetrekkingen, in tegenstelling tot het subject; ~ van een verbintenis: de prestatie, verschuldigdheid, gehoudenheid;  Zaak.


Objectief recht
Objectief recht, recht in de zin van rechtsregel, in tegenstelling tot subjectief recht, waarmede een aan het ~ ontleende bevoegdheid wordt aangeduid; het ~ vormt het geheel van de in de maatschappij geldende rechtsregels.


Objectieve pogingsleer
Objectieve pogingsleer, stelt als eis voor de strafbaarheid van een poging tot misdrijf, dat de dader zijnerzijds alles heeft gedaan wat nodig was om het misdrijf te voltooien en de mislukking veroorzaakt werd door een buiten hem liggende verhindering;  Poging,  subjectieve pogingsleer.


Obligatie
Obligatie, verhandelbaar schuldbewijs deel uitmakend van een lening van een overheids- of particuliere instelling in welk laatste geval de rentegevende obligaties onderscheiden zijn van de aandelen, schuldbrief aan toonder; heffing van dividendbelasting op winstdelende ~: art. 1 en 2 Wet op de dividendbelasting 1965, S. 621; vervalsing van ~: art. 226 Str.


Obligatoir
Obligatoir, verbindend: obligatoire overeenkomst: overeenkomst die het tot stand brengen van een of meer verbintenissen beoogt, verbintenisscheppend.


Obligo
Obligo, verbintenis, schuld, gehoudenheid (het ~). Het beding `zonder ~' in een wisselbrief kan de trekker alleen bevrijden van de aansprakelijkheid voor de acceptatie door de betrokkene, niet van de aansprakelijkheid voor de betaling jegens de nemer of houder (WvK art. 108).


Obscuur libel
Obscuur libel 1 civiel proces: duistere, onduidelijke dagvaarding, waarop de tegenpartij niet naar behoren kan antwoorden en die niet tot toewijzing van de eis door de rechter kan leiden; 2 strafzaak: onduidelijke dagvaarding, waaruit de verdachte niet voldoende kan lezen, wat hem te last gelegd wordt.


Observatie
Observatie 1 strafrecht (Str art. 37 lid 2), het op rechterlijk bevel doen opnemen van een psychopaat in een psychiatrisch ziekenhuis, niet langer dan een jaar; 2 burgerlijk recht (art. 1:262 BW), het doen opnemen van een kind tot onderzoek van zijn geestelijke of lichamelijke gesteldheid voor drie maanden in een observatiehuis.


Observatiehuis
Observatiehuis (art 1:262 BW), plaats waar een kinderrechter een kind voor onderzoek naar zijn geestelijke of lichamelijke gesteldheid kan laten opnemen  zie (Uitvoeringsbesluit Kinderbescherming 1964 S. 327 art. 90  95).


Observatie-inrichting
Observatie-inrichting (Sv art. 196, 317), door de Minister van Justitie aangewezen inrichting waarheen voorlopig gehechte verdachten voor onderzoek naar de geestvermogens kunnen worden overgebracht.


Occupatie
Occupatie 1 privaatrecht (art. 5:4 BW), in bezitneming, rechtshandeling ter verkrijging van eigendom van roerende zaken; ook bezitsverkrijging door het zich over een goed de feitelijke macht verschaffen (art. 3:113 BW) met het oogmerk het goed voor zichzelf te houden; 2 volkenrechtelijk: inbezitneming van statenloos territoir en het daardoor vestigen van staatsgezag; ook: bezetting van gebied dat aan een andere staat toebehoort.


Octrooi
Octrooi (Rijksoctrooiwet 1995, S. 1995, 52, art. 2 en 4), uitsluitend recht verleend door het Bureau voor de Industriële Eigendom voor een uitvinding, die voldoet aan de volgende eisen:  de uitvinding moet nieuw zijn, strekken tot verkrijging van enige uitkomst op het gebied van de nijverheid, belichaamd in een voortbrengsel of een werkwijze als schepping van de menselijke geest, met een technisch karakter; wijzigingen: a gemakkelijker verkrijgbaar ~ voor 6 jaar, b een ~ voor 20 jaar waarbij nieuwheid van de uitvinding van te voren moet worden onderzocht;  zie Octrooireglement in S. 1979, 62 en Conventie van Parijs; Verdrag inzake de verlening van Europese octrooien, München, 5101973, Trb. 1992, 47.


Octrooigemachtigde
Octrooigemachtigde, of octrooibezorger, vertegenwoordiger voor de behandeling van octrooi-aanvragen bij het Bureau voor de Industriële Eigendom; een ~ moet voldoen aan de voorwaarden bij Algemene Maatregel van Bestuur voor de toelating als zodanig gesteld; buitenlandse aanvragers moeten domicilie kiezen bij een gemachtigde; Rijksoctrooiwet 1995, art. 20, 32 lid 4; Octrooigemachtigdenreglement (S. 1968, 595); Octrooireglement (S. 1979, 62).


Octrooihouder
Octrooihouder, de rechthebbende op een octrooi.


Oeverlijn
Oeverlijn (art. 5:29  34 BW), grens tussen land en water, wordt bepaald door de normale waterstand of bij periodieke wisseling van de waterstand, door de normale hoogwaterstand. Vastlegging van de ~ bij rechterlijk vonnis en inschrijving ervan in de openbare registers is mogelijk; verplaatsing van de ~ heeft daarna in beginsel geen effect meer op de grensscheiding.


Offerte
Offerte (art. 6:217 BW),  Aanbod.


Offices, bons
Offices, bons,  Bons offices.


Officie
Officie, ambt, functie; speciaal dat van de rechter of functionaris van het Openbaar Ministerie. Vaste uitdrukking: ex officio, in officio; ambtshalve, in, krachtens een bepaalde hoedanigheid optredend.


Officieel
Officieel, ambtelijk, ~ dagblad: de Nederlandse Staatscourant.


Officier
Officier, benaming verbonden aan sommige hogere rangen: militair ~; ~ bij onderscheidene Ridderorden; scheepsofficier, bij de monsterrol als zodanig aangewezen (WvK art. 393); ~ van Justitie (art. 4, Wet RO, art. 148 Sv), functionaris van het openbaar ministerie bij rechtbank en kantongerecht belast met opsporing en vervolging van strafbare feiten, onder leiding van het hoofd van het arrondissementsparket (hoofdofficier van justitie); rangen: arrondissementsofficier, arrondissementsofficier eerste klasse, substituut-officier van justitie.


Oligarchische clausule
Oligarchische clausule, regeling in de statuten van een NV of BV, waardoor bijzondere bevoegdheden in de vennootschap worden toegekend aan bepaalde aandeelhouders, zoals houders van aandelen met beheerspreferentie; daardoor wordt de algemene vergadering bij de keuze van directeuren veelal gebonden aan een voordracht door bepaalde aangewezen aandeelhouders opgesteld.


Olografisch
Olografisch (art. 4:979 e.v. BW), testamentvorm  Uiterste wil,  Holografisch testament.


Ombudsman
Ombudsman (GW art. 108, Wet Nationale Ombudsman S. 1981, 35), functionaris belast met het onderzoek naar en behandelen van klachten van burgers over (vermeend) onrecht hun aangedaan door de overheid; nationale ~: onafhankelijke ambtelijke functionaris, voor zes jaar benoemd door de Tweede Kamer, die op eigen initiatief of op grond van klachten van burgers onderzoek kan doen naar de wijze waarop een (eventueel ook: zelfstandig) bestuursorgaan zich in een bepaalde aangelegenheid jegens een (rechts)persoon heeft gedragen (art. 12); daaraan voorafgaand dient de verzoeker de betrokken instantie in kennis te stellen van zijn bezwaar en in de gelegenheid te stellen haar zienswijze daarop te geven.


Omgangsregeling
Omgangsregeling, rechterlijke regeling omtrent verkeer met een kind; 1 ~ met ouder, met ouderlijk  gezag bekleed (art. 1: 377h BW); bij gezamenlijke gezagsuitoefening door beide ouders kan de rechter desverzocht een ~ vaststellen tussen het kind en de ouder bij wie het kind gewoonlijk niet verblijft; de laatste heeft er in beginsel tevens recht op dat derden, die beroepshalve beschikken over informatie inzake belangrijke feiten en omstandigheden, betreffende de persoon van het kind of diens verzorging en opvoeding, hem die informatie verschaffen; op verzoek van de ouder(s) stelt de rechter een (tijdelijke)  ~ vast, of ontzegt de omgang, maar dit laatste alleen op zwaarwegende gronden; de rechter kan op verzoek van een der ouders een ~ wijzigen op grond van inmiddels gewijzigde omstandigheden of het verstrekt hebben van onjuiste of onvolledige gegevens; een kind dat ten minste twaalf jaar oud is, of, indien het jonger is, maar in staat mag worden geacht tot een redelijke waardering van zijn belangen, kan zelf een ~ aan de rechter vragen (art. 1:377g BW); 2 ~ met ouder, niet met gezag bekleed (art. 1:377a  c BW); een kind en zijn, niet met het gezag over hem belaste ouder, hebben eveneens recht op omgang met elkaar; hier gelden de bovengenoemde  regels eveneens; 3 ~ met derde, nauw bij het kind betrokken, persoon (art. 1:377f  BW), de rechter kan onder dezelfde voorwaarden eveneens  een ~ vaststellen tussen een kind en degene die in een nauwe persoonlijke betrekking tot dat kind staat; 4 ~ met ouder na adoptie (art. 1:229 lid 3 BW), een ouder die niet adoptant is kan verzoeken om contact te onderhouden met het door een ander  geadopteerd kind;  zie art. 822, lid 1 sub d Brv, 827, lid1 sub c Brv.


Omissiedelict
Omissiedelict, een strafbaar feit dat door nalaten wordt gepleegd; tegenstelling: commissiedelict, handelingsdelict.


Omkatten van auto's
Omkatten van auto's, ten behoeve van de verhandelbaarheid geven van een andere identiteit aan een (gestolen) auto door het wijzigen van chassisnummer en autopapieren.


Omkeerregel
Omkeerregel (art. 11 Wet LB), principe dat wanneer de aanspraken belast zijn, de uitkering onbelast is en omgekeerd, zoals bij pensioenen.


Omkoping
Omkoping 1 van ambtenaren (Str art. 177, 178, 362  364), of corruptie, door giften of beloften bewegen tot enige handeling of tot een nalaten die of dat in strijd is met de ambtsplicht van de ambtenaar; actieve ~: de desbetreffende handeling van de omkoper; passieve ~: het zich laten omkopen door de ambtenaar; 2 ~ van niet-ambtenaren, zie Str art. 328ter;  Corruptie.


Omroepbijdrage
Omroepbijdrage, retributie (Mediawet S. 1994, 386 art. 110  122a), onderscheiden in ~ A en B. Voor aanwezigheid van een of meer televisietoestellen al of niet te zamen met een of meer radiotoestellen is jaarlijks eenmaal ~ A verschuldigd. Voor aanwezigheid van uitsluitend een of meer radiotoestellen is jaarlijks eenmaal ~ B verschuldigd.


Omroepinstellingen
Omroepinstellingen (Mediawet, S. 1994, 386, art. 14  38), rechtspersoonlijkheid bezittende instellingen, die althans in hoofdzaak ten doel hebben het verzorgen van omroepprogramma's; zij dienen, om zendtijd te kunnen verkrijgen, zich ten doel te stellen het uitzenden van een volledig radio- en televisieprogramma, dat in beginsel alle categorieën van programmastof omvat en moeten dusdanig gericht zijn op de bevrediging van in het volk levende maatschappelijke, culturele of godsdienstige dan wel geestelijke behoeften.


Omslag
Omslag, 1 van schade: het verdelen van schade over verschillende personen of objecten; bij een avarij-grosse vindt ~ plaats over het schip, de vrachtpenningen en de lading; 2 contributie: bijdrage die door onderlinge waarborgmaatschappijen van de leden geheven wordt, doorgaans bestaande uit een jaarlijkse voorschotheffing en een eventuele naheffing; soms bovendien een tussentijdse vooromslag; 3 omslagstelsel, wijze van financiering van een collectieve (zoals een sociale) verzekering, waarbij alle uitkeringen en andere uitgaven naar bepaalde maatstaven worden omgeslagen over hen, die in dat jaar als verzekerden deel hadden aan de verzekering; tegenstelling: fondsvormingsstelsel


Omstandigheden, gewichtige -
Omstandigheden, gewichtige , pakketreis (art. 7:505 BW), mits zulks tevoren bedongen werd, mag een reisorganisator de reisovereenkomst wegens ~ op een wezenlijk punt wijzigen; de reiziger kan die wijziging afwijzen; betreft de wijziging niet een wezenlijk punt dan kan de reiziger die wijziging slechts afwijzen indien zij hem tot nadeel van meer dan geringe betekenis strekt.


Omstandigheden, opzegging wegens onbekende
Omstandigheden, opzegging wegens onbekende  1 goederenvervoer (art. 8:28, 8:68, 8:396, 8:912, 8:1116 BW); 2 personenvervoer (art. 8:88, 89, 1162, 1163 BW); 3 verhuisovereenkomst: art. 8:1139 BW).


Omstandigheden, onvoorziene -
Omstandigheden, onvoorziene  (art. 6:258 BW), imprévision, door partijen bij het sluiten van hun overeenkomst niet verdisconteerde ingrijpende veranderingen, op grond waarvan de rechter die overeenkomst geheel of gedeeltelijk kan ontbinden of wijzigen; de ~ moeten dusdanig zijn, dat de wederpartij naar redelijkheid en billijkheid ongewijzigde handhaving van de verbintenis(sen) uit die overeenkomst niet mocht verwachten; zie voor rechterlijk ingrijpen op grond van ~ in andere verhoudingen: dienstbetrekking: art. 7A: 1639w BW; beheersregeling: art. 3:168, lid 3 BW; erfpacht: art. 5:97 BW.


Omvangscriterium
Omvangscriterium (art. 35 Wet IB), beperkingsmaatstaf voor aftrekbaarheid van kosten: de totale uitgaven per categorie (zoals vakliteratuur) van een belastingplichtige zijn slechts aftrekbaar voorzover zij in het beroep of de functie van de belastingplichtige gebruikelijk zijn; daarenboven geldt het vergelijkingscriterium,  Gebruikelijkheidscriterium.


Omwenteling
Omwenteling (Str art. 80bis, 97a, b), of revolutie: het vernietigen of op onwettige wijze veranderen van de grondwettelijke regeringsvorm of de orde van troonopvolging. Het voorbereiden, bevorderen of teweegbrengen van een omwenteling is strafbaar evenals het invoeren van voorwerpen of onder zich hebben van voorwerpen die geschikt zijn voor het voorbereiden enz. van een omwenteling.


Omzetbelasting
Omzetbelasting (Wet op de Omzetbelasting 1968 S. 329), belasting op de toegevoegde waarde (BTW) die wordt geheven terzake van: a leveringen van goederen en diensten die binnen het Rijk door ondernemers in het kader van hun onderneming worden verricht; b invoer van goederen (art. 18 Wet OB); zie voor: berekening: art. 19 Wet OB; diensten: art. 4 lid 1 Wet OB; fiscale eenheid: art. 7, lid 4 Wet OB; goederen: art. 3, lid 7 Wet OB; heffing van: art. 12  14 Wet OB; intercommunautaire verwervingen: art. 17a e.v. Wet OB; levering: art. 3, Wet OB: ondernemer: art. 7 Wet OB; plaats van levering of dienst: art. 5 Wet OB; terugbetaling: art. 17 Wet OB; vergoeding: art. 8 Wet OB; vrijstelling van ~: art. 11, 21 Wet OB.


Omzetting
Omzetting (art. 3:42 BW),  Conversie.


Omzetting van rechtspersonen
Omzetting van rechtspersonen (art. 2:18 BW), kiezen van een andere juridische vorm voor een bestaande rechtspersoon, zoals een BV in een NV en omgekeerd, verenigingen in coöperatieve verenigingen, onderlinge waarborgmaatschappijen in stichtingen en omgekeerd; vereist is een besluit tot omzetting, een besluit tot wijziging van de statuten, een rechterlijke machtiging en een notariële akte van omzetting die de nieuwe statuten bevat; zie voor omzetting NV in BV art. 2:183 BW, NV in vereniging, coöperatie of onderlinge waarborgmij: art. 2:71 BW; BV in NV: 2:72, lid 1 BW, BV in andere rechtspersoon: art. 2:181, lid 1 BW; andere rechtspersoon in NV: art. 2:72, lid 2 BW.


Onachtzaamheid
Onachtzaamheid, nalatigheid, passieve vorm van schuld, in burgerrechtelijke en strafrechtelijke zin; ongehoorzaamheid door ~: Wb van Militair Str art. 130, tegenstelling aldaar `met voordacht'.


Onafhankelijke woonplaats
Onafhankelijke woonplaats (art. 1:10 lid 1 BW), woonplaats die men naar eigen goeddunken kan vestigen, veranderen of opheffen; voor een natuurlijk persoon de plaats waar hij zijn woonstede heeft.


Onbeheerde nalatenschap
Onbeheerde nalatenschap (BW art. 4:1172  1176), waarvan geen erfgenaam bekend is; op verzoek van belanghebbenden of van het OM wordt daarover door de rechtbank een curator benoemd voor het beheer en de vereffening van de boedel.  Erfenis.


Onbehoorlijk gedrag
Onbehoorlijk gedrag (Colportagewet 1973 S. 438, gewijzigde tekst in S. 1992, 71, art. 1 sub f), gedraging, die in strijd is met hetgeen een goede afbetalingscolporteur in het maatschappelijk verkeer betaamt; wegens ~ kan een inschrijving als afbetalingscolporteur of contantcolporteur bij de Kamer van Koophandel komen te vervallen.


Onbekwaamheid
Onbekwaamheid (art. 3:32, lid 2 BW), ~ maakt dat de onbekwame slechts bij uitzondering onaantastbare rechtshandelingen kan verrichten, in tegenstelling tot onbevoegdheid, hetgeen op een relatieve ongeschiktheid duidt; uitzonderingen op ~: 1 (art. 1:234, leden 2 en 3 BW; art. 1:381, leden 3 en 4 BW): met toestemming van hun wettelijk vertegenwoordiger kunnen onbekwamen bepaalde rechtshandelingen verrichten of rechtshandelingen voor een bepaald doel; verder kunnen zij beschikken over de gelden die hun voor levensonderhoud of studie ter beschikking zijn gesteld; 2 (art. 7A:1637g BW): door een (stilzwijgende) machtiging van zijn wettelijk vertegenwoordiger is een minderjarige bekwaam om een arbeidsovereenkomst te sluiten; 3 (art. 4:944 BW): jeugd van zestien jaar en ouder en zij die handelingsonbekwaam zijn wegens ondercuratelestelling wegens een andere reden dan geestelijke stoornis zijn bekwaam tot het maken van een testament.


Onbenoemde overeenkomst
Onbenoemde overeenkomst, innominaatcontract, overeenkomst waarvoor de wet geen speciale regels geeft; op een ~ zijn de algemene gedeelten van het overeenkomstenrecht en verbintenissenrecht en die aangaande de rechtshandelingen van toepassing.


Onbepaalde verbintenis
Onbepaalde verbintenis, verbintenis waarvan het object (de prestatie), niet individueel bepaald is, in tegenstelling tot de bepaalde, zoals bij de alternatieve en de generieke verbintenissen.


Onbereikbaarheid
Onbereikbaarheid (art. 1:409 e.v. BW), iemand kan niet bereikt worden, terwijl het niet vaststaat dat hij zijn woonplaats heeft verlaten terwijl evenmin zijn bestaan onzeker is, zodat er wettelijk geen afwezigheid is en evenmin bestaansonzekerheid; bij ~ zijn de bepalingen van afwezigheid en vermissing toepasselijk.


Onbetaalde arbeid
Onbetaalde arbeid 1 vrijwilligerswerk (Resolutie 7-1-1985, nr. 284-18935), werkzaamheden verricht door iemand die niet beroepshalve werkt voor een particuliere instelling, die niet onderworpen mag zijn aan de vennootschapsbelasting; een kostenvergoeding voor deze ~ is onbelast, mits zij (1996) niet meer bedraagt dan ƒ20, per week, noch meer dan ƒ1000,  per jaar; 2  ~ als straf (art. 22b e.v. Str),  Dienstverlening.


Onbevoegd
Onbevoegd 1 beroepsuitoefening (art. 436 Str), het niet toegelaten zijn tot de uitoefening van een beroep waartoe de wet een toelating vordert,  Kwakzalver; 2 erfrecht ~ om te erven (art. 4:951  954 BW), bepaalde personen zijn ~ om enig voordeel te genieten uit uiterste wilsbeschikkingen van personen met wie zij in een speciale relatie hebben gestaan, zoals voogden, leermeesters, beoefenaars van de geneeskunde, geestelijke verzorgers, exploitanten, leiding of personeel van bejaarden- of verpleeghuizen, of van instellingen voor geestelijk gestoorden, de notaris die de uiterste wil heeft verleden en de getuigen die daarbij tegenwoordig zijn geweest; in het nieuwe erfrecht worden dergelijke makingen vernietigbaar; legaten worden dan onaantastbaar.


Onbevoegdheid
Onbevoegdheid (art. 3:43 BW), het niet gerechtigd zijn tot een bepaalde rechtshandeling in tegenstelling tot de (algemene) onbekwaamheid; exceptie van ~: declinatoire exceptie.


Onbewoonbare woning
Onbewoonbare woning (Woningwet, S. 1991, 439, art. 29 e.v.), woning die ongeschikt geworden is voor bewoning en niet door het aanbrengen van verbeteringen in bewoonbare staat kan worden gebracht (of indien de geëiste verbeteringen niet worden aangebracht); na onbewoonbaarverklaring door de gemeente mag zij niet langer worden bewoond; zie voor gevolgen voor huurder van tijdelijk ~: art. 7A:1591 BW.


Onbruik
Onbruik 1 volkenrecht: sommige verdragen worden onverbindend indien zij door geen van de partijen meer toegepast worden hoewel opheffing niet uitdrukkelijk werd uitgesproken; 2 privaatrecht: dwingende rechtsregels kunnen hun kracht verliezen door in onbruik te geraken; de contraire gewoonte heft dan de regel op.


Ondeelbaarheid
Ondeelbaarheid 1 van een prestatie (art. 6:6 BW), de te verrichten prestatie is niet vatbaar voor verdeling; zijn er meer debiteuren, dan kan de crediteur de prestatie van ieder hunner vorderen; 2 van hypotheek en pand (art. 3:230 BW): de schuldenaar kan niet verlangen dat bij gedeeltelijke aflossing der schuld een deel van de in pand gegeven zaken moet worden teruggegeven of dat de hypothecaire som (plafond van verhaal) moet worden verminderd.


Onderaannemer
Onderaannemer 1 contractenrecht (art. 7A:1650 BW), aannemer die een deel van het door de (hoofd)aannemer aangenomen werk verricht; heeft de aannemer een vordering op de aanbesteder dan kan een ~ daar rechtstreeks aanspraak op maken; 2 fiscaal en sociaal recht (art. 35 IW, art. 16b Coördinatiewet), in geval van onderaanneming is de (hoofd)aannemer hoofdelijk aansprakelijk voor de door zijn ~ en diens onderaannemers verschuldigde maar niet betaalde sociale verzekeringspremies en loon- en omzetbelasting; een aannemer is (art. 35 IW) een (rechts)persoon die zich jegens een opdrachtgever heeft verbonden om buiten dienstbetrekking een werk van stoffelijke aard uit te voeren tegen een te betalen prijs; onder (hoofd) aannemer valt ook (art. 35 Wet IW, lid 3 sub b) een eigenbouwer, die niet optreedt als aannemer, maar die in de normale uitoefening van zijn bedrijf de uitvoering van een werk begeleidt, zoals een belegger in onroerende zaken, een projectontwikkelaar, een gemeentelijke dienst, die beschikt over eigen deskundige staffunctionarissen die in feite de leiding en het toezicht hebben bij het werk; moet een aannemer loonheffingen e.d. voor één van zijn onderaannemers in de keten betalen, dan heeft hij regres op die ~; de regeling geldt ook voor ateliers voor kleding.


Onderbewaarneming
Onderbewaarneming (art. 7:603 en 608 BW), ontstaat als een bewaarnemer de te bewaren zaak aan een derde in bewaring geeft,  Bewaargeving.


Onderbewindstelling
Onderbewindstelling (art. 3:126 e.v. # BW), het ontnemen van het beheer over een of meer goederen en overdragen aan een bewindvoerder; 1 (art. 1:431  449 BW), door de kantonrechter ter bescherming van meerderjarigen die niet in staat zijn zelf hun financiën te regelen, zoals geestelijk gehandicapten, tegen hen die misbruik zouden kunnen maken van hun goedgelovigheid en onwetendheid; de betrokkene blijft, in tegenstelling tot bij curatele, handelingsbekwaam; 2 (art. 1:369 e.v. BW), van goederen van onder voogdij staande minderjarige; 3 (art. 1:409 BW), van goederen van de afwezige die zijn woonplaats heeft verlaten zonder voldoende orde op zaken te stellen; 4 (art. 2:23 BW), van goederen van verboden rechtspersoon; 5 (art. 4:1025 BW), van goederen die bij erfstelling over de hand werden vermaakt; 6 (art. 215 Fw), van het vermogen van degene die surséance van betaling heeft aangevraagd.


Onderborgtocht
Onderborgtocht (art. 7:870 BW),  Achterborgtocht


Onderdaan, Nederlands -
Onderdaan, Nederlands ,  Nederlands onderdaan.


Ondererfpacht
Ondererfpacht (art. 5:93 BW), tweede erfpacht door de (hoofd)erfpachter op de hem in erfpacht uitgegeven onroerende zaak gevestigd.


Ondererfstelling
Ondererfstelling (art. 4:1020 e.v. BW), subsidiaire erfstelling, toekenning van hetzelfde erfdeel of dezelfde goederen aan twee of meer opeenvolgende personen.


Ondergang staat
Ondergang staat, kan geschieden door debellatio, annexatie door een andere staat en door fusie.


Ondergeschikte
Ondergeschikte (art. 6:170 BW), iemand die in dienst van een ander werkzaamheden verricht; op degene in wiens dienst hij is, rust een risico-aansprakelijkheid voor door de ondergeschikte bij de volvoering van zijn taak gemaakte fouten; een ~ behoeft slechts bij te dragen in de schadevergoeding als die het gevolg is van zijn opzet of bewuste roekeloosheid; zie voor: aansprakelijkheid voor hulppersonen: art. 6:76 BW; blokkering `paardesprong': art. 6:257 BW;  Huishoudhulp.


Ondergeschoven kind
Ondergeschoven kind (art. 236 Str), een ~ heeft een door verduistering van staat verkregen burgerlijke staat die het niet rechtmatig voert.


Onderhanden werk
Onderhanden werk (art. 2:369 sub b BW, en 2:388, lid 2 BW), tijdens de balansdatum in uitvoering zijnd werk, nog niet gereed gekomen produkten.


Onderhandse
Onderhandse, tussen de partijen onderling, niet openbaar, zonder ambtelijke tussenkomst; ~ akte, in tegenstelling tot de authentieke 1 ~ akten (art. 183 lid 3 Brv), alle akten die niet authentiek zijn; 2 ~ verkoping: rechtstreeks tussen partijen, niet door middel van een openbare veiling;  ~ lening, geldlening die buiten de beurs of openbare kapitaalmarkt om tussen twee partijen wordt afgesloten; minder juist ook wel met een tweede `s': ondershands.


Onderhoudsbijdragen, inning van
Onderhoudsbijdragen, inning van , (Wet Landelijk Bureau ~, S. 1995, 198), centrale ~ krachtens boek 1 BW voor minderjarigen geschiedt sedert 1995 door een bij genoemde wet ingesteld bureau.


Onderhoudsplicht
Onderhoudsplicht (BW art. 1:157  160, 169, 180, 392  408), bijdrage in de kosten van levensonderhoud, in beginsel jaarlijks automatisch aan het prijspeil aangepast, geïndexeerd; bestaat van rechtswege ten laste van bepaalde categorieën  verwanten: ouders, schoonouders, stiefouders, kinderen, behuwd-kinderen en verwekker van een niet-erkend kind (art. 1:394 BW),  Vaderschapsactie; of kunnen bij overeenkomst tussen gewezen echtgenoten of echtgenoten die gescheiden leven worden vastgesteld (art. 1:395 BW); een beding in een dergelijke overeenkomst dat zij niet door de rechter kan worden gewijzigd, kan desondanks door de rechter worden aangepast op grond van een zo ingrijpende wijziging in de omstandigheden van degene die onderhouden wordt dat hij naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid niet langer aan dat beding gehouden mag worden (art. 1:159, lid 3 BW); degene door wiens schuld een ander om het leven gekomen is, heeft jegens de nagelaten betrekkingen die door de verslagene plachten te worden onderhouden, een plicht tot levensonderhoud (art. 6:108 BW), zie voor aftrekbaarheid Wet IB art. 30, lid 1 sub c); zie voor: aftrekbaarheid ~ betaald aan familieleden: Wet IB art. 49, lid 1 letter a en lid 2, art. 9 en 10 Uitvoeringsbeschikking Wet IB; ~-overeenkomst: art. 1:158 e.v. BW; indexering: art. 1:402a BW; na scheiding van tafel en bed: art. 1:169 BW, art. 824, 826, 827g Brv; bepaling hoogte ~: art. 1:397 e.v. BW; ~ tussen aanverwanten: art. 1:396 BW; ~ jegens studerende kinderen: art. 1:395a BW; ~ tussen ouders en kinderen: art. 1:245, 392, 404 BW; ~ van stiefouders: art. 1:395, 404 e.v. BW; procedure inzake ~: art. 828a e.v. Brv; rangorde tussen onderhoudsplichtigen: art. 1:392, 400 BW; tussen bloed en aanverwanten: art. 1:392 e.v. BW; tussen echtgenoten: art. 1:81 e.v., 392 e.v. BW; tijdens echtscheidingsprocedure: art. 825b e.v. Brv; voor natuurlijk, niet erkend kind: art. 1:394, 405 e.v. BW; art. 828j Brv.


Onderhuur
Onderhuur (art. 7A:1595, 1618 BW), het geheel of gedeeltelijk aan een ander in gebruik geven van het gehuurde; toegestaan, tenzij de verhuurder daartegen redelijke bezwaren heeft; te onderscheiden van het afstaan van de huur aan een ander, waarmee de huurder een andere huurder in zijn plaats stelt;  Contractsoverneming, art. 6:159 BW; zie voor huurbescherming bij ~ van een zelfstandige woning: art. 7A:1623k BW.


Onderlasthebber
Onderlasthebber (BW art. 3:64), door de lasthebber aangestelde die onder zijn verantwoordelijkheid de last uitvoert; aanstelling van een ~ is slechts toegestaan indien zulks uit de opdracht voortvloeit (art. 7:404 j° 424 BW); een ~ kan door de lastgever rechtstreeks worden aangesproken.


Onderlinge waarborgmaatschappij
Onderlinge waarborgmaatschappij (art. 2:53, lid 3  63 BW), onderlinge verzekeringsmaatschappij, coöperatie die zich ten doel stelt met haar leden verzekeringsovereenkomsten te sluiten in het verzekeringsbedrijf dat zij te dien einde ten behoeve van haar leden uitoefent; ook met derden mogen verzekeringen worden afgesloten mits de statuten iedere verplichting van leden of oud-leden om in tekorten bij te dragen uitsluiten, en het niet in die mate geschiedt dat de verzekeringsovereenkomsten mede met de leden voor het bedrijf slechts van ondergeschikte betekenis worden (Wet toezicht verzekeringsbedrijf 1993, S. 1994,  252, art. 28).


Ondermaatschap
Ondermaatschap (BW art. 7A:1678), ontstaat, indien een der maten een derde (ondervennoot) aanneemt als deelgenoot in het aandeel dat hij zelf in de maatschap heeft.


Ondernemer
Ondernemer, hij voor wiens rekening een onderneming wordt gedreven (art. 6 Wet IB) of degene die een bedrijf of beroep zelfstandig uitoefent (art. 7 Wet OB); kleine ~:  zie Zesde Richtlijn betreffende de harmonisatie inzake  omzetbelasting van 14 december 1992 (92/111/ EEG), PB EG nr. L, 384, art. 24.


Ondernemersovereenkomst
Ondernemersovereenkomst, of kartel (Trust): `afzonderlijke bedingen en besluiten, economische verhoudingen betreffende, die verplichtingen inhouden, wijzigen of doen te niet gaan tusschen personen die een bedrijf uitoefenen in enige tak van handel of nijverheid in de ruimste zin of daarbij betrokken zijn, alsmede tusschen bovengenoemde personen en hun organisaties'; een ~ kan door de betrokken minister algemeen verbindend worden verklaard en heeft dan kracht van wet voor alle bedrijfsgenoten (Wet Economische Mededinging 1956, S. 1990, 17).


Onderneming
Onderneming, elke op het maken van winst gerichte zelfstandige, duurzaam bedoelde organisatie van kapitaal en arbeid, die aan het economisch verkeer deelneemt; voor de Wet IB is pas sprake van een ~ niet reeds indien winst beoogd wordt, maar deze tevens objectief te verwachten valt (art. 6 Wet IB); fiscaal gezien zijn er bij een vennootschap onder firma evenveel ondernemingen als er vennoten zijn doordat elke vennoot zijn eigen onderneming heeft; een commanditaire vennoot is eveneens ondernemer mits hij gerechtigd is tot een aandeel in de stille reserves van de vennootschap (met name bij likwidatie); speciale betekenis in de sociale verzekering:  Arbeider, werkgever; voor een ~ in zin van de Wet op de Bedrijfsorganisatie 1950 (S.K 22, art. 66 lid 3) is het beogen van winst niet vereist, evenmin als volgens de Wet op de ondernemingsraden 1990, Stbl 93: `elk in de maatschappij als zelfstandige eenheid optredend organisatorisch verband waarin krachtens arbeidsovereenkomst arbeid wordt verricht'.


Onderneming, drijven van een -
Onderneming, drijven van een  (art. 2 sub d en 4 Wet Vpb), verenigingen, stichtingen en andere lichamen vallen onder de vennootschapsbelasting indien zij een onderneming drijven; daarbij behoeft geen winstoogmerk aanwezig te zijn; voldoende is dat de onderneming in concurrentie treedt met NV's, BV's, open commanditaire vennootschappen, coöperaties, onderlinge waarborgmaatschappijen e.d; bij een universiteitsmensa is derhalve sprake van het ~; verder wordt hetgeen pensioenfondsen doen eveneens aangemerkt als het ~.


Ondernemingskamer
Ondernemingskamer (art. 72 RO), competent gerecht inzake geschillen omtrent de jaarstukken van een onderneming (art. 999 e.v. Brv); kamer van het  Amsterdamse gerechtshof; de ~ houdt zitting met drie raadsheren van dat hof en met twee niet tot de rechterlijke macht behorende deskundigen; de ~ neemt verder kennis van een  bezwaar van een ondernemingsraad tegen een besluit van de ondernemer (art. 26 WOR); gaat over: onderzoeken op grond van het recht van enquête (art. 2:345 e.v. BW), benoeming en ontslag van commissarissen bij structuurvennootschappen (art. 2:158, 269 e.v. BW) en -coöperaties (art. 2:63i, lid 2 BW), vordering tot overdracht van minderheidsbelang van minder dan 5% (art. 2:92a en 201a BW) en benoeming van deskundigen bij fusie: art. 2:328 BW.


Ondernemingspensioenfonds
Ondernemingspensioenfonds, een aan een onderneming verbonden fonds, waarin ten behoeve van de in die onderneming werkzame personen gelden voor pensioendoeleinden worden bijeengebracht.


Ondernemingsraad
Ondernemingsraad (Wet op de ondernemingsraden, 1990, Stb 93), orgaan van overleg en samenwerking tussen werkgever en werknemers binnen de onderneming, wettelijk verplicht voor een onderneming waarin hetzij ten minste 100 personen werkzaam zijn, hetzij ten minste 35 personen voor meer dan een derde van de normale arbeidstijd werkzaam zijn; voor ondernemingen met 35  100 werknemers geldt een beperktere medezeggenschapsregeling: art. 35a en b WOR; voor overheidsinstellingen, met uitzondering van de sectoren onderwijs, defensie en rechterlijke macht is eveneens een  verplicht gesteld (S. 1995, 231); zie voor: aantal leden: art. 6 e.v. WOR; adviesrecht: art. 25 WOR; bedrijfscommissies: art. 37 e.v. WOR; bevoegdheden: art. 25 e.v. en 32 e.v. WOR; centrale en groeps-~ art. 33 e.v. WOR; geschillenregeling: art. 36 e.v. WOR; instelling: art. 2 WOR; instemmingsrecht: art. 27 e.v. WOR; ontslag leden van ~: art. 21, leden 2  5 WOR; overleg van werkgever met ~ art. 23 e.v. WOR; recht op gegevens: art. 31 e.v. WOR; reglement: art. 14 WOR; verkiezing leden: art. 9 e.v. WOR; voorzitterschap: art. 7 WOR;  Overlegvergadering.


Onderpand
Onderpand, pand; vooral gebezigd ten aanzien van effecten (Besluit Vijandelijk Vermogen S. E. 133, 1944).


Onderscheidingstekenen
Onderscheidingstekenen 1 (art. 196 Str), aanmatiging van een ambt door het onbevoegd dragen van ~, of een daad verrichten behorend tot een ambt dat men niet bekleedt of waarin men geschorst is; 2 (art. 410 Str), door het opzettelijk voeren van enig onderscheidingsteken aan zijn vaartuig de schijn geven alsof het een Nederlands oorlogsvaartuig is of een loodsvaartuig dienstdoende in Nederlandse wateren of zeegaten.


Ondershands
Ondershands,  Onderhands


Ondertoezichtstelling
Ondertoezichtstelling (van minderjarigen), privaatrechtelijke jeugdbescherming (art. 1:254  265 BW), ~ geschiedt door aan ouders een gezinsvoogd toe te voegen teneinde hen bij de opvoeding van hun kinderen te adviseren;  Gezinsvoogdij.


Ondervennoot
Ondervennoot, maatschap (BW art. 7A: 1678), onderdeelhebber in het aandeel van een vennoot in een maatschap; niet gelijkberechtigd, in tegenstelling tot de medevennoot; de ondervennoot staat niet in betrekking tot andere vennoten.


Onderverhuur
Onderverhuur (art. 7A:1595, 1618 BW),  Onderhuur.


Onderverzekering
Onderverzekering (WvK art. 253, 2e lid), het verzekerde bedrag is lager dan de waarde van het verzekerde belang; bij totaal verlies wordt de verzekerde som uitgekeerd; bij gedeeltelijk verlies wordt een gedeelte van de schade vergoed gebaseerd op de verhouding waarin de verzekerde som staat tot de waarde van het belang onmiddellijk voor de ramp; deze regel geldt niet als bij een premier-risque beding (WvK art. 253, 3e lid).


Ondervolmacht
Ondervolmacht (art. 3:64 BW), het door de gevolmachtigde doorgeven van de hem verleende volmacht aan een ander; slechts toegestaan indien: a die bevoegdheid uitdrukkelijk werd verleend; b gebruikelijk is; c zulks in het belang van de volmachtgever is; d de volmacht goederen in het buitenland betreft.


Onderwerp
Onderwerp 1 burgerlijk proces: van eis, meestal petitum genoemd; 2 contractenrecht: ~ van een overeenkomst is het subject; 3 publiek recht: een verordening van een lager openbaar lichaam mag niet treden in een ~ dat reeds door de wet is geregeld; sommige wetten houden dienaangaande uitdrukkelijke bepalingen in; zo niet dan wordt doorgaans het gehele belang dat de wetgever, positief of negatief, heeft willen regelen, tot het ~ van de regeling gerekend; of wel er wordt beslissende betekenis gehecht aan de overeenstemming of het verschil in beweegreden tussen de hogere en de lagere regeling (motief-theorie).


Onderwijsraad
Onderwijsraad (Wet van 21 februari 1919, Stb S. 49), adviseert de Minister van Onderwijs en Wetenschappen desgevraagd of uit eigen beweging omtrent vraagstukken van algemene strekking op het gebied van het aan de zorg van diens departement toevertrouwde onderwijs.


Onderzetting
Onderzetting (art. 3:227 e.v. BW),  Hypotheek.


Onderzoek
Onderzoek aan lichaam of kleding (art. 56 Sv; Politiewet 1993, art. 8, lid 3), door ambtenaar van politie; `aan' het lichaam omvat ook onderzoek in holten van het lichaam, zoals anaal onderzoek (HR 8 november 1988, NJ 1989, 667);  Fouilleren.


Onderzoeksrechter
Onderzoeksrechter (art. 170 e.v. Sv),  Rechter-Commissaris.


Ondeugdelijk merk
Ondeugdelijk merk (art. 14A sub 1a Beneluxwet op de warenmerken Trbl. 1962, 58), merk dat niet geschikt is om als onderscheiding van waen te dienen; inschrijving van een ~ is nietig.


Ondeugdelijke poging
Ondeugdelijke poging (art. 45 Str), poging met middelen die zich niet lenen voor het nagestreefde misdadige doel; onderscheiden in: 1 absoluut ~ met altijd daartoe ongeschikt middel (`doodbidden'); 2 relatief ~, doordat het middel in het specifieke geval ongeschikt was (een letale dosis toedienen van een vergif, waartegen het beoogde slachtoffer resistent blijkt te zijn).


Onecht
Onecht,  onwettig.


Oneerlijke concurrentie
Oneerlijke concurrentie (Str art. 328bis), het teneinde eigen of eens anders handel of bedrijf te bevoordelen, bedrieglijke handingen tot misleiding van het publiek verrichten mits daaruit enig nadeel kan ontstaan voor concurrenten van hem of van die ander;  Mededinging.


Oneigenlijke
Oneigenlijke 1 bij communicatie: ~ dwaling (art. 3:35 BW), kortsluiting tussen aspirant contractanten doordat wil en verklaring elkaar niet dekken (misverstand, verspreking, vergissing); heeft iemand onder de gegeven omstandigheden andermans verklaring mogen opvatten (subjectief) als een tot hem gerichte verklaring van een bepaalde strekking, dan kan degene die de verklaring aflegde zich er achteraf niet op beroepen dat daaraan bij hem geen wil ten grondslag lag; 2 rechtspraak: ~ jurisdictie of ~ rechtspraak; rechtsmacht of rechtspraak waaraan geen geschil ten grondslag ligt, zoals de benoeming van een voogd; 3 oneigenlijk vruchtgebruik (BW art. 3:212 en 213), vruchtgebruik van zaken die door het gebruik tenietgaan; de vruchtgebruiker moet dan bij afloop van het vruchtgebruik zaken van dezelfde soort en hoedanigheid teruggeven.


Onereus
Onereus, drukkend, sterk bezwarend (gezegd van een titel, beding, overeenkomst enz.).


Onervarenheid, misbruik van -
Onervarenheid, misbruik van  (art. 3:44, lid 4 BW), profiteren van andermans gebrek aan ondervinding, die daardoor onvoldoende in staat is om de gevolgen van zijn handeling te overzien; vorm van misbruik van omstandigheden.


Ongeboren vrucht
Ongeboren vrucht (art. 1:2 BW), wordt als geboren aangemerkt, voorzover haar belang dat vordert; dood ter wereld gekomen zijnde wordt zij geacht nooit te hebben geleefd; over de ~ van een weduwe wordt een curator ventris aangesteld (art. 1:284 BW).


Ongegrondverklaring
Ongegrondverklaring (art. 8:54, lid 1 sub c Awb), beschikking van de bestuurssector van de rechtbank zonder nader onderzoek dat een ingesteld beroep kennelijk ongegrond is, zodat over de afwijzing in redelijkheid geen twijfel mogelijk is; tegen een ~ is verzet mogelijk bij de rechtbank.


Ongehoorzaamheid
Ongehoorzaamheid (Wb van Militair Str art. 126  128), misdrijf van de militair die weigert of opzettelijk nalaat te gehoorzamen aan enig dienstbevel, of die zodanig bevel eigendunkelijk overschrijdt (opzettelijke ~); aan onachtzaamheid te wijten ~ is soms ook strafbaar (art. 130); te onderscheiden van insubordinatie.


Ongeoorloofd merk
Ongeoorloofd merk (art. 4 Beneluxwet op de warenmerken, Trbl. 1962, 58), merk in strijd met de goede zeden, de openbare orde, of overeenstemmend met een (ouder) collectief merk waarop nog rechten bestaan of ten aanzien waarvan nog een gebruiksverbod geldt.


Ongerechtvaardigde verrijking
Ongerechtvaardigde verrijking (art. 6:212 BW), vermogensverschuiving van de een ten nadele van een ander zonder voldoende rechtsgrond; de verrijkte moet, zover redelijk, de schade vergoeden ten belope van het bedrag, waarmee hij werd verrijkt; `ongerechtvaardigd' betekent niet dat de verrijking als onrecht wordt ervaren, maar of er al dan niet een redelijke grond voor aanwezig was.


Ongeschiktheid
Ongeschiktheid, van ambtenaar voor het door hem beklede ambt; reden voor ontslag (Algemeen Rijksambtenaren Reglement art. 98, S. 1931, 248, herhaaldelijk gewijzigd).


Ongeschreven recht
Ongeschreven recht, recht dat niet door daartoe aangewezen instanties werd gevormd, maar wel algemeen als recht wordt aanvaard, zoals gewoonterecht, regels van redelijkheid en billijkheid, goede zeden, verkeersopvattingen.


Ongeval, betrokken zijn bij een -
Ongeval, betrokken zijn bij een  (art. 7 WvW 1994), het zonder meer verlaten van een ongevalsplek is een vluchtmisdrijf (art. 178 WvW 1994); plichten van degenen die ~: a hulpverlening: verboden en strafbaar is het een gewonde die naar men weet of redelijkerwijs moet vermoeden, bij een ongeval letsel heeft opgelopen, in hulpeloze toestand achter te laten; een hulpplicht rust op een ieder (dus ook op voetgangers, ruiters) die bij een verkeersongeval is betrokken (ruim) of door wiens gedraging een verkeersongeval is veroorzaakt; b identificatieplicht: degene die bij een verkeersongeval is betrokken, of door wiens gedraging een verkeersongeval is veroorzaakt, mag de plaats van het ongeval niet verlaten, indien daarbij iemand werd gedood of gewond of indien schade ontstond, tenzij hij behoorlijk de gelegenheid heeft geboden tot vaststelling van zijn identiteit, en als bestuurder van een motorrijtuig tevens van de identiteit van dat motorrijtuig heeft laten vaststellen; wanneer een bestuurder evenwel binnen 12 uren na het ongeval en voordat de politie hem heeft opgespoord, en voordat hij als verdachte is aangehouden of verhoord, vrijwillig kennis van het ongeval geeft aan een opsporingsambtenaar en daarbij de nodige inlichtingen geeft, is strafvervolging op grond van b uitgesloten (art. 184 WvW 1994).


Ongevallenverzekering
Ongevallenverzekering, geeft uitkering aan de verzekerde of de in de polis aangewezen begunstigde, wanneer aan de eerstgenoemde in of buiten beroep een ongeval (een plotseling op het lichaam van de verzekerde inwerkend van buiten komend geweld) overkomt, dat levenslange of tijdelijke gehele of gedeeltelijke ongeschiktheid, resp. overlijden ten gevolge heeft.


Ongevraagde (zicht)zending
Ongevraagde (zicht)zending (art. 7:7 BW), niet bestelde goederen, zogenaamde inertia selling; kan het aan iemand niet worden toegerekend, dat hem een zaak werd toegezonden, teneinde die aan hem te verkopen, dan mag hij het toegezondene zonder meer als geschenk behouden.


Onheil
Onheil,  Buiten komend onheil, van .


Onherroepelijke volmacht
Onherroepelijke volmacht (art. 3:74 BW), bijzondere volmacht die door de volmachtgever niet kan worden ingetrokken; slechts mogelijk indien de te verrichten rechtshandeling in het belang is van de gevolmachtigde of van een derde.


Onhoudbare beschikking
Onhoudbare beschikking, beschikking die, hoewel overeenkomstig de wet gegeven, toch niet in stand kan blijven, doordat zij bijvoorbeeld zonder object is (intrekking van niet-bestaande vergunning) of niet op het object past (uitreiking van een rijbewijs aan een rechtspersoon).


Onkosten
Onkosten, bijkomende kosten bij enige rechtshandeling: belasting, salaris e.d; ruimer dan kosten; onder ~ vallen niet alleen de achteraf nuttig en noodzakelijk gebleken kosten maar ook die welke, naar achteraf bleek, vruchteloos werden besteed (bijvoorbeeld in art. 7:406 BW).


Onkunde
Onkunde (art. 3:11 BW), vereiste voor het zijn te goeder trouw, geldt in beginsel slechts als excuus, indien men iets ook niet behoorde te weten, waartoe doorgaans een eigen onderzoek gevergd kan worden; in bijzondere gevallen kan worden volstaan met het blote niet weten en wordt geen eigen onderzoek gevraagd (art. 2:7 BW, doeloverschrijding rechtspersoon); zie voor ~ ten aanzien van beëindiging volmacht art. 3:76 BW.


Onlichamelijk
Onlichamelijk, immaterieel: het tegendeel van lichamelijk of materieel; in het BW van 1838 aanduiding voor een recht in tegenstelling tot lichamelijke zaak of stoffelijk voorwerp; slechts op enkele plaatsen in het NBW moet men onder zaak onlichamelijke zaken begrijpen (zoals in art. 5:2 BW).


Onmiddellijk vertegenwoordiger
Onmiddellijk vertegenwoordiger (art. 3:60 lid 1, 66, lid 1 BW), eigenlijke vertegenwoordiger, de vertegenwoordiger is bevoegd en verplicht in naam van de vertegenwoordigde te handelen; ~ is ook de gevolmachtigde die handelt op naam van een nader te noemen meester (art. 3:67 BW), tenzij de gevolmachtigde de naam van de opdrachtgever niet tijdig noemt (art. 3:67, lid 2 BW); een middellijke of indirecte vertegenwoordiger daarentegen is géén vertegenwoordiger van zijn opdrachtgever, zodat de benaming (middellijke) vertegenwoordiger misleidend is; zie voor: aansprakelijkheid van vertegenwoordigde voor fouten van de ~: art. 6:172 BW; dood, faillissement, curatele van ~: art. 3:72, 7:422, lid 1 BW; handelingsbekwaamheid is voor een ~ niet vereist: art. 3:63 BW; onbevoegde ~: art. 3:61, lid 2, art. 76 BW; schijn van volmachtverlening maakt de ~ jegens de derde bevoegd: art. 3:61, lid 2 en 3 BW; Selbsteintritt: art. 3:68 BW; zaakwaarnemer als ~: art. 6:201 BW.


Onmiddellijkheidsbeginsel
Onmiddellijkheidsbeginsel (art. 348 en 350 Sv), een strafrechter is gehouden alle materiële en formele vragen die hij voor een veroordeling moet beantwoorden uitsluitend te beantwoorden op grond van het onderzoek ter terechtzitting; voorschrift wordt in de praktijk niet nageleefd, maar er wordt `recht gedaan op de stukken'.


Onmondig
Onmondig (art. 1:234 BW), handelingsonbekwaam; als minderjarige, als meerderjarige: de handelingsbevoegdheid verloren hebbend.


Onrechtmatig
Onrechtmatig (art. 6:162 BW), in strijd met een geschreven of ongeschreven rechtsregel.


Onrechtmatig merk
Onrechtmatig merk, merk dat inbreuk maakt op een merkrecht van een ander.


Onrechtmatige daad
Onrechtmatige daad (BW art. 6:162, lid 2), inbreuk op een recht of een doen of nalaten in strijd hetzij met een wettelijke plicht, hetzij met hetgeen volgens ongeschreven recht in het onderling verkeer betaamt (ongeschreven zorgvuldigheidsnorm); zie voor: bewijslast bij ~: art. 6:169; causaal verband: art. 6:98, 162 BW; dieren en ~: art. 6:179 e.v. BW; draagplicht bij meer daders: art. 6:102 BW; eigen schuld benadeelde: art. 6:101 BW; groepsaansprakelijkheid: art. 6:166; hinder als ~: art. 5:37 BW; lichamelijk letsel: art. 6:106, lid 1 sub b en 107 BW; meer schuldigen aan ~: art. 6:102 BW; ~ gepleegd door kind: art. 164, 169, 183; ~ gepleegd door ondergeschikte: art. 6:170, art. 171 BW; ~ gepleegd door persoon met gebrek: art. 6:165 BW; ~ gepleegd door vertegenwoordiger: art. 6:172 BW; overlijden slachtoffer: art. 6:108 BW; rechtvaardigingsgrond: art. 6:162, lid 2 BW; relativiteitsbeginsel: art. 6:163 BW; schadevergoeding: art. 6:95 e.v. BW; smartegeld: art. 6:106, 107 BW; toerekenbaarheid: art. 6:162, lid 3, 164 en 165 BW; verjaring actie uit ~: art. 310, 314 lid 1 BW; voordeelsverrekening: art. 6:100 BW.


Onrechtmatige overheidsdaad
Onrechtmatige overheidsdaad, onrechtmatige daad in de vorm van een feitelijk handelen gepleegd door een publiekrechtelijk orgaan; toetsing vindt plaats aan bestuursrechtelijke betamelijkheidsnormen omdat bestuursorganen ook bij feitelijk handelen de voor de overheid geldende behoorlijkheidsregels moeten naleven (doorwerking van art. 3:1, lid 2 Awb).


Onrechtmatigheid
Onrechtmatigheid van een daad (art. 6:162, lid 2 BW), een inbreuk op een recht en een doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht of met hetgeen volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt, een en ander behoudens de aanwezigheid van een rechtvaardigingsgrond.


Onrechtvaardige verrijking
Onrechtvaardige verrijking (art. 6:212 BW),  Ongerechtvaardigde verrijking.


Onroerende zaak
Onroerende zaak 1 privaatrecht (art. 3:3, lid 1 BW), registergoed (art. 3:10 BW), niet verplaatsbaar, vast en duurzaam (aard- en nagelvast) met de grond verbonden object, in tegenstelling tot roerende zaak; beplantingen en de vruchten daarvan zijn onroerend zolang zij door hun wortels met de grond zijn verbonden, respectievelijk aan de tak zijn gehecht (wortel- en takvast verbonden); zie voor: eigendomsverkrijging  van ~: a door natrekking: art. 5:3, 20 BW, b door overdracht: art. 3:83, 84, 89 BW; c door verjaring: art. 3:99, 105; gebruik andermans ~ art. 5:56 BW; levering van ~: art. 3:89 BW; omvang van ~: art. 5:20 e.v. BW; openbare ~: art. 5:28 BW; 2 fiscaal: ~ belasting (Gemeentewet S. 1994, 762, art. 220 e.v.), gemeentelijke belasting geheven van binnen de gemeente gelegen onroerende zaken; uitgezonderd zijn o.a. natuurterreinen, zuiveringsinstallaties, ten behoeve van de land- of bos bouw bedrijfsmatig geëxploiteerde cultuurgrond; wordt geheven van hen die de ~, al dan niet krachtens een zakelijk of persoonlijk recht, feitelijk gebruiken en van hen die van de ~ het genot hebben krachtens eigendom, bezit of een beperkt zakelijk recht; grondslag van de belasting is de waarde van de ~ in het economische verkeer; belaste overdracht:  zie Wet op belastingen van rechtsverkeer art. 2.


Onschendbaarheid
Onschendbaarheid, onaantastbaar, niet vatbaar voor enig verhaal of enige aantasting door rechtsmiddelen; 1 ~ van de Koning: beginsel dat voor alle bestuurshandelingen één of meer ministers (blijkens hun contraseign) tegenover de Staten-Generaal verantwoordelijk zijn, en niet de Koning zelf (GW art. 42 lid 2); 2 ~ van de wet: het beginsel dat de rechter verbiedt, een wet (in formele zin) te toetsen aan de Grondwet (GW art. 120),  Billijkheid,  innerlijke waarde; 3 ~ of immuniteit van hen die aan openbare vergaderingen van vertegenwoordigende lichamen deelnemen: de niet-vervolgbaarheid voor het door hen in die vergaderingen gezegde of daarin meegedeelde.


Onsplitsbare wilsverklaring
Onsplitsbare wilsverklaring, leer der , opvatting omtrent de geldigheid van een overheidsvoorschrift dat ongeldige elementen bevat; volgens ~ zou het gehele voorschrift in beginsel ongeldig zijn (de rechter mag niet de wilsuiting van de overheid splitsen in een geldig en een ongeldig gedeelte); in de rechtspraak wordt doorgaans getracht de werkingssfeer zo te beperken, dat het nog binnen de daaraan te stellen normen valt en slechts onverbindendheid aangenomen als dat onmogelijk blijkt.


Onstoffelijke schade
Onstoffelijke schade (art. 6:106, lid 1 BW),  Smartegeld.


Ontbindende termijn
Ontbindende termijn, eindtermijn, doet een rechtsbetrekking op het aangegeven tijdstip eindigen.


Ontbindende voorwaarde
Ontbindende voorwaarde (art. 6:22 BW), voorwaarde, die door haar vervulling de verbintenis doet vervallen, tegenstelling: opschortende voorwaarde; het onderscheid hangt grotendeels af van de door de wet of door betrokkenen gekozen constructie; de wet heeft bijvoorbeeld overdracht onder eigendomsvoorbehoud (art. 392 BW) en koop op proef (art. 7:49 BW) als opschortende voorwaarde geconstrueerd; partijen kunnen evenwel die rechtsfiguren ook onder ~ construeren: de koper wordt dan direct eigenaar en blijft dat onder de ~ dat hij de koopsom tijdig voldoet of dat de koop hem bevalt; zo niet, dan wordt de koop ontbonden en moet de prestatie weer ongedaan worden gemaakt.


Ontbinding
Ontbinding 1 staatsrecht (GW art. 64), ~ van de Kamers der Staten-Generaal, elke afzonderlijk of te zamen, waardoor de zitting van die Kamer(s) wordt beëindigd en verkiezingen worden uitgeschreven; 2 rechtspersonenrecht (art. 2:19 BW); ~ van een verboden rechtspersoon op vordering van het OM, art. 2:20 BW) indien zijn doel in strijd is met de openbare orde of de goede zeden; ook als een rechtspersoon in ernstige mate in strijd handelt met haar statuten kan zij op vordering van het OM door de rechtbank worden ontbonden (art. 2:21 BW); ook mogelijk zonder rechterlijke tussenkomst door de KvK (art. 2:19a BW), als een rechtspersoon al meer dan een jaar feitelijk niet meer functioneert,  Lege BV; 3 wederkerige overeenkomst (art. 6:265 e.v. BW), rechtsmiddel van de schuldeiser in een wederkerige overeenkomst, indien de schuldenaar niet aan zijn verplichtingen voldoet (in verzuim is); gevolg van ~: ongedaanmaking van reeds geleverde prestaties, art. 6:269, 271 BW, of waardevergoeding, art. 6:272 BW; schadevergoeding vanwege ~: art. 6:277 BW; vorm van ~: art. 6:267 BW.


Ontbindingsrecht van de Kroon
Ontbindingsrecht van de Kroon, sedert 1848 kan de regering (de Koning met de verantwoordelijke Ministers) de Kamers ontbinden teneinde de kiezers een uitspraak te laten doen in een conflict tussen kabinet en volksvertegenwoordiging.


Ontduiking
Ontduiking,  Wetsontduiking,  fraus legis.


Onteigening
Onteigening (GW art. 14 Onteigeningswet S. 125 van 1851, tekst ook in S. 1922, 25), het ontnemen van enig goed ten behoeve van de overheid en ten algemenen nutte, tegen schadeloosstelling en onder rechterlijke tussenkomst. Voor onteigening is in beginsel een wet (nutswet) nodig, maar die komt nog maar zelden voor.


Onterving
Onterving, uitsluiten door de erflater van een erfgenaam van zijn nalatenschap; ~ is mogelijk voor zover het niet het wettelijk erfdeel aantast; in het NBW wordt onterving ook mogelijk t.a.v. legitimarissen.


Ontgronding
Ontgronding (Ontgrondingenwet 1965 S. 509), een grond door afgraving ontdoen van de daar boven liggende veen- of zandlaag; voor ~ is een vergunning noodzakelijk; bij het verlenen ervan wordt gestreefd naar een doelmatige afweging van de verschillende erbij betrokken belangen.


Ontheffing
Ontheffing 1 bestuursrecht: overheidsbeschikking waarbij vrijstelling van een voorschrift wordt gegeven, doorgaans gelijk aan dispensatie; 2 belastingrecht: Speciaal: ~ van belastingplicht, door de belastingdienst ambtshalve of ingevolge daartoe strekkend verzoek of bezwaarschrift verleend; 3 familierecht: ~ van het ouderlijk gezag (art. 1:266  268 BW, of van voogdij (art. 1:322, 323 BW) heeft, in tegenstelling tot ontzetting, geen afkeurend karakter.


Ontkenning
Ontkenning 1 familierecht: ~ dat een bepaalde man een het kind heeft verwekt (art. 1:199  204 BW; a door de moeder: ~ ten overstaan van de ambtenaar van de burgerlijke stand dat het uit haar, binnen 306 dagen na de ontbinding van haar huwelijk geboren, kind verwekt werd door haar vroegere echtgenoot, mits tegelijkertijd een andere man het kind als het zijne erkent; b door de man: ~ van het verwekken van het kind geschiedt door het instellen van een rechtsvordering tegen de moeder en het kind, vertegenwoordigd door een bijzondere curator; de rechtsvordering tot ~ wordt toegewezen, als de man van de moeder niet de verwekker van het kind kan zijn, omdat hij bijvoorbeeld in het conceptietijdvak geen gemeenschap met de moeder heeft gehad en de echtgenoten gedurende dat tijdvak gescheiden hebben geleefd of omdat hij impotent is; 2 civiel proces: tegenspraak van de juistheid van de door de wederpartij gestelde feiten (volstrekte ~); bij een betrekkelijke ~ worden de aangevoerde feiten niet weersproken, maar stelt men hiertegenover andere feiten die het intreden van de beweerde rechtsgevolgen verhinderen.


Ontkentenis van gerechtelijke verrichtingen
Ontkentenis van gerechtelijke verrichtingen (désaveu), rechtsvordering waardoor in een burgerlijk geding proceshandelingen, door een procureur namens een partij zijn verricht, worden gedesavoueerd (als niet geschied verklaard); toewijzing van deze vordering is mogelijk, wanneer de procureur daartoe geen bijzondere en bepaalde schriftelijke volmacht had gekregen.


Ontneming
Ontneming, 1 politionele  (art.5.2.10 e.v. Awb), in het kader van de uitoefening van de bestuurstaak wegvoeren, opslaan, onbruikbaarmaken of vernietigen van zaken in het kader van toepassing van bestuursdwang vanwege gevaar of overlast; 2  ~ van wederrechtelijk verkregen voordeel (art. 36e Str), maatregel waarmee slagvaardiger kan worden opgetreden tegen de georganiseerde criminaliteit; Strafrechtelijk Financieel Onderzoek (SFO) (art. 36e, lid 3 Str), technisch-financieel onderzoek ter voorbereiding van ~, waartoe talrijke politiële eenheden zijn samengesteld (BFO's, Bureaus Financiële Ondersteuning); zie over SFO verder art. 126  126f Sv en over de procedure terzake van ~ art. 511b  511i Sv; ~ als maatregel in jeugdstrafrecht, zie art. 77h sub 4 c Str.


Ontoerekeningsvatbaar
Ontoerekeningsvatbaar (Str art. 37 e.v.), of (minder juist) ontoerekenbaar, is de dader ten aanzien van een door hem gepleegd strafbaar feit, indien dat feit hem wegens gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van zijn geestvermogens niet kan worden toegerekend of indien bij een minderjarige verdachte geen oordeel des onderscheids aanwezig was; levert een schulduitsluitingsgrond op; wel kunnen maatregelen op de dader worden toegepast (plaatsing in een psychiatrische inrichting, terbeschikkingstelling).


Ontoerekeningsvatbaarheid
Ontoerekeningsvatbaarheid (Str art. 37), toestand die bestaat wanneer iemand een bepaald door hem begaan strafbaar feit niet wordt toegerekend, omdat hij op het moment dat hij het pleegde de draagwijdte van zijn daden niet kon overzien, althans niet zijn wil kon bepalen overeenkomstig zijn inzicht; art. 37 Str omschrijft het als `gebrekkige ontwikkeling' (aangeboren afwijkingen) of `ziekelijke stoornis' (later verkregen afwijkingen) van de geestvermogens; een ontoereken(ingsvat)bare kan voor telkens max. 1 jaar in een psychiatrisch ziekenhuis geplaatst worden en/of in een psychopatenasiel ter beschikking worden gesteld.


Ontploffing
Ontploffing 1 verzekering (WvK art. 292), van buskruit en het springen van een stoomketel als schadeoorzaken, die ten aanzien van brandverzekering met brand worden gelijkgesteld; 2 strafrecht (Str art. 157 en 158), veroorzaken van ~, hetzij opzettelijk, hetzij door schuld (onachtzaamheid).


Ontruiming
Ontruiming (art. 555 e.v. Brv), het door middel van een deurwaarder (al dan niet met politiehulp) iemand dwingen een onroerende zaak te verlaten.


Ontruimingsbeding
Ontruimingsbeding (art. 3:267 BW), beding in hypotheekakte dat de hypotheekhouder de bevoegdheid geeft de verhypothekeerde zaak met het oog op de executie onder zich te nemen.


Ontslag
Ontslag 1 strafproces a ~ van rechtsvervolging (Sv art. 352, lid 2), van de verdachte in strafzaken wanneer het hem telastgelegde feit bewezen is, maar dit feit niet strafbaar geacht wordt, of de verdachte deswege niet strafbaar is; tegenstelling: vrijspraak; b ~ uit de preventieve hechtenis van een verdachte: zowel bij algehele beëindiging als bij schorsing daarvan; c vervroegd ~, kwijtschelding van een resterend gedeelte van een gedeeltelijk reeds ondergane vrijheidsstraf, door de Kroon, al dan niet onder bepaalde voorwaarden, verleend; zie Gevangenismaatregel 1953 S. 237; S. 378, 1976 Gratieregeling 1976; 2 arbeidsrecht (art. 7A: 1639g  1639x BW), verbreking van de arbeidsverhouding, in beginsel door opzegging, waarvoor thans nog toestemming van de regionaal directeur voor de arbeidsvoorziening vereist is (Ontslagrecht); voorafgaande opzegging is niet nodig wanneer de werknemer een dringende reden geeft voor ~ op staande voet (art. 7A:1639p BW); tijdens een proeftijd (maximaal twee maanden) kunnen beide partijen zonder meer opzeggen (art. 7A:1639n BW); zie voor: afkoopsom vanwege onregelmatig ~: art. 7A:1639t BW; dringende redenen: art. 7A:1639o en p BW; kennelijk onredelijk ~: 7A:1639s BW; ~ op staande voet: art. 7A:1639o BW; opzegtermijn: art. 7A: 1639i BW; vertrekdag: art. 7A:1639h BW.


Ontslag op staande voet
Ontslag op staande voet (BW art. 7A: 1639p), vanwege een dringende, onverwijld meegedeelde reden: zodanige daden, eigenschappen of gedragingen van de werknemer, die ten gevolge hebben dat van de werkgever redelijkerwijs niet kan worden gevergd de dienstbetrekking te laten voortduren; de wet geeft een aantal voorbeelden van dringende redenen (art. 7A:1639p, lid 2 BW), zoals aanstelling op grond van valse getuigschriften, dronkenschap, diefstal, vernieling, openbaarmaking bedrijfsgeheimen, weigeren bevelen op te volgen, grof plichtsverzuim; de dienstverhouding moet dusdanig zijn verstoord dat het wegsturen van de werknemer geen uitstel kan dulden, terwijl de reden voor het ~ onverwijld aan de werknemer moet worden meegedeeld (art. 7A:1639o, lid 1 BW); voor ~ is géén toestemming van de regionaal directeur voor de Arbeidsvoorziening vereist (art. 6, lid 2 sub a BBA) en spelen opzegdag, opzegtermijn en ontslagverboden (art. 7A:1639h BW, art. 21 lid 2 en 4 WOR) geen rol; de werknemer kan zijn recht op een werkloosheidsuitkering niet geldend maken als hij zich zodanig verwijtbaar heeft gedragen dat hij redelijkerwijs heeft moeten begrijpen dat dit gedrag zijn ontslag tot gevolg zou kunnen hebben (art. 24, lid 2 sub a WW); blijkt de reden voor het ontslag achteraf onvoldoende dringend, dan heeft de werknemer, wegens het ontbreken van een ontslagvergunning van de regionaal directeur, recht op onverminderde doorbetaling van zijn loon (art. 19, lid 1 sub e WW); teneinde dit risico te voorkomen wordt veelal de kantonrechter ingeschakeld (ontbinding van de arbeidsovereenkomst wegens gewichtige redenen, art. 7A:1639w BW); zie voor dringende reden voor ~ van een handelsagent: art. 7:439 BW; van een ondernemingsraadslid: art. 21, lid 2 WOR; scheepskapitein (WvK art. 382) en voor schepelingen (WvK art. 436, 437).


Ontslagrecht
Ontslagrecht (BW art. 7A:1639e  1639x, Buitengewoon Besluit Arbeidsverhoudingen, art. 6, S. E 52, F 214, 1945); hoofdregel is dat ontslag zonder toestemming van de regionaal directeur voor de arbeidsvoorziening nietig is (art. 6 BBA), zodat een ontslagen werknemer recht houdt op doorbetaling van loon;  volgens het BW is elk gegeven ontslag rechtsgeldig maar degene die de arbeidsverhouding op onregelmatige wijze verbreekt (zonder in achtneming van opzegtermijn, opzegdag en ontslagverboden) is tot schadeloosstelling gehouden, behoudens het geval van ontslag op staande voet (art. 1639p BW); buiten de regionaal directeur om kan de werkgever de arbeidsovereenkomst steeds via de kantonrechter laten beëindigen (art. 7A:1639w BW); de duur van de door de werkgever in acht te nemen wettelijke opzegtermijn is afhankelijk van de betalingstermijn, de duur van de dienstbetrekking en de leeftijd van de werknemer; in de toekomst zal de duur vermoedelijk nog slechts bepaald worden door de duur van de dienstbetrekking.


Ontslagtermijn
Ontslagtermijn, art. 7A:1639i BW,  Opzegtermijn.


Ontslagverbod van vrouw
Ontslagverbod van vrouw (art. 7A:1639e, 1639h, BW), een ontslag van een werkneemster wegens huwelijk, zwangerschap of bevalling is nietig; zie voor schadeloosstelling: art. 7A:1639o en r BW.


Onttrekking
Onttrekking 1 aan het openbaar verkeer van een weg (Wegenwet art. 7), het door het bevoegd gezag opheffen van de bestemming tot openbare weg; 2 strafrecht: a ~ aan het verkeer (Str art. 36a  36c), van in beslag genomen voorwerpen a die geheel of grotendeels door middel van of uit de baten van het feit zijn verkregen; b met betrekking tot welke het feit is begaan; c met behulp van welke het feit is begaan of voorbereid; d met behulp van welke de opsporing van het misdrijf is belemmerd; e die tot het begaan van het misdrijf zijn vervaardigd of bestemd; een en ander voorzover zij van zodanige aard zijn, dat het ongecontroleerde bezit daarvan in strijd is met de wet of met het algemeen belang; b ~ van minderjarige aan over hem gesteld gezag (art. 279 e.v. Str),  Kinderroof; 3 fiscaal: ~ van een goed aan de onderneming (art. 11a Wet IB; art. 8, lid 4 Wet Vpb), uitgave ten laste van de onderneming die los staat van de ondernemingsactiviteiten en dus niet aftrekbaar is voor de Vpb; geldt ook voor uitgekeerd dividend.


Ontucht
Ontucht (Str art. 246  250bis), geslachtsgemeenschap buiten echt; strafbaar indien gepleegd met minderjarigen of met een lid der andere sekse tegen zijn of haar wil; tegennatuurlijke ~ (sodomie): geslachtsgemeenschap met leden van hetzelfde geslacht; als regel alleen strafbaar indien met beneden 16-jarigen, bewustelozen of onmachtigen gepleegd (Str art. 247); ~ met dieren (bestialiteit) is als zodanig niet strafbaar.


Ontvanger
Ontvanger (art. 3 IW), ambtenaar belast met de zorg voor de ontvangsten (c.q. ook uitgaven) van een overheidsinstantie; ~ der directe belastingen, der registratie en domeinen, ontvangers van provinciale, gemeente- en waterschapsbesturen e.d.


Ontvangsttheorie
Ontvangsttheorie (art. 3:37, 6:224 BW), een rechtsbetrekking tussen met elkaar in schriftelijk contact staande partijen komt tot stand of wordt beëindigd door de ontvangst van het verzonden bericht, waarbij ervan wordt uitgegaan dat de ontvanger onder de gegeven omstandigheden het bericht normaal gesproken had moeten kunnen vernemen; internationale handelskoop: Weens koopverdrag art. 15.


Ontvankelijkheid
Ontvankelijkheid 1 civiele vordering (art. 334 Brv, art. 337, lid 2 Sv): een eis of verzoek is ontvankelijk indien het door een daartoe bevoegd persoon bij een ter zake bevoegde instantie te juister tijd en met inachtneming van de gestelde vormvereisten is voorgebracht; pas na het onderzoek naar de ~ volgt het onderzoek betreffende de gegrondheid van de eis of van het verzoek; een vordering is niet-~ als de reden voor het afwijzen buiten de zaak zelf is gelegen; excepties hebben dan ook veelal op de ~ betrekking; 2 strafrecht (art. 349, lid 1 Sv): een OvJ wordt in zijn dagvaarding ontvankelijk verklaard wanneer voldaan is aan de voorwaarden voor vervolgbaarheid; verschil tussen niet-~ en onbevoegdverklaring: niet-~ wil zeggen dat de rechter de vordering niet meer of nog niet ontvangen kan, terwijl bij onbevoegdverklaring de rechter aangeeft, dat hij nimmer de vordering zal kunnen behandelen.


Ontvening
Ontvening (stadsmeierrecht of recht van huurcerter), door de stad Groningen ter ~ uitgegeven gronden mochten door de stadsmeiers na de ~ voor een zekere tijd zonder betaling in gebruik genomen worden, terwijl daarna wederinhuring tegen een geringe huur mogelijk was.


Ontvoering
Ontvoering,  Gijzeling.


Ontwatering
Ontwatering, kunstmatige beïnvloeding en beheersing van de te hoge waterstand van gronden, gewoonlijk de taak van waterschapsbesturen; adviezen voor ~ worden gegeven door het Rijksbureau voor de Ontwatering.


Ontwerp-Meijers
Ontwerp-Meijers (OM), het ontwerp van een nieuw burgerlijk wetboek, dat door prof. mr. E. M. Meijers werd opgesteld;  Nieuw Burgerlijk Wetboek.


Ontwikkelingsgebied
Ontwikkelingsgebied, gebied waar een achterstand in industriële ontwikkeling bestaat gepaard gaande aan chronische structurele werkloosheid.


Ontzegeling nalatenschap
Ontzegeling nalatenschap (Brv art. 666 e.v.), lichten der zegels van een nalatenschap,  Verzegeling.


Ontzetting
Ontzetting 1 familierecht (art. 1:269 e.v. en 1:327 e.v. BW): ~ uit het ouderlijk gezag, uit de voogdij (art. 1:327 e.v. BW), ontnemen van ouderlijk gezag dan wel voogdij; de maatregel heeft, in tegenstelling tot ontheffing, een afkeurend karakter; 2 strafrecht (Str art. 28  31), ~ van bepaalde rechten bij rechterlijke uitspraak als bijkomende straf voor een bij de uitspraak bepaalde termijn, zoals het recht om een bepaald ambt te bekleden, om actief en passief kiesrecht uit te oefenen, om raadsman of gerechtelijk bewindvoerder te zijn, om bepaalde beroepen uit te oefenen; 3 militair recht: ~ uit de bevoegdheid om bij de gewapende macht te dienen, eventueel kwalificatie van ontslag uit de militaire dienst, en als bijkomende straf ~ van bepaalde andere rechten; evenzo als bijkomende militaire straf (Wb van Militair Str art. 35, 36, 36a).


Onverbindendverklaring
Onverbindendverklaring door bestuur of rechter voor krachteloos verklaren van een algemene regeling; 1 door bestuur: ~ van bepalingen uit een collectieve arbeidsovereenkomst, indien het algemeen belang zulks eist (Wet op het algemeen verbindend en het onverbindend verklaren van bepalingen van collectieve arbeidsovereenkomsten, S. 801, 1937, art. 8), ~ van een mededingingsregeling, indien die naar het oordeel van de minister(s) in strijd is met het algemeen belang of op een met dat belang strijdige wijze wordt toegepast (Wet Economische Mededinging Stb. 413, 1958, gewijzigde tekst in S. 1990, 17, art. 19), 2 door (straf-)rechter indien een algemene regeling onverenigbaar is met een wet in formele zin of met een (andere) hogere regeling; de voor overtreding van de onverbindend verklaarde regeling vervolgde verdachte wordt van rechtsvervolging ontslagen (de onverbindend verklaarde regeling blijft de facto bestaan).


Onverbruikbare zaken
Onverbruikbare zaken (BW art. 3:212 en 213), zaken die door gebruik volgens hun bestemming niet te niet gaan; het tegendeel van verbruikbare zaken; vruchtgebruik van onverbruikbare zaken is eigenlijk vruchtgebruik.


Onverenigbaarheid van betrekking
Onverenigbaarheid van betrekking,  Incompatibiliteit


Onvermogen
Onvermogen certificaat, verklaring van ~ (art. 11, lid 2 Wet Rechtsbijstand aan on- en minvermogenden), wordt afgegeven door het gemeentebestuur voor het verkrijgen van rechtsbijstand, gekoppeld aan de (geringe) draagkracht van de verzoeker.


Onverschuldigde betaling
Onverschuldigde betaling (art. 6:203 e.v. BW), condictio indebiti, het zonder rechtsgrond presteren geeft degene die presteerde het recht het gepresteerde als ~ terug te vorderen; zie voor verjaring vordering uit ~: art. 3:309 BW.


Onvervreemdbaar
Onvervreemdbaar (art. 3:83 BW), onoverdraagbaar; eigendom, beperkte rechten en vorderingsrechten zijn overdraagbaar, tenzij de wet of de aard van het recht zich daartegen verzet; de overdraagbaarheid van vorderingsrechten kan ook door een beding tussen schuldeiser en schuldenaar worden uitgesloten; andere rechten zijn slechts overdraagbaar indien de wet zulks bepaalt; ~ zijn echter rechten die onverbrekelijk aan een bepaalde persoon zijn verknocht, zoals het recht van gebruik en bewoning, onderhoudsverplichtingen;  Hoogst persoonlijke rechten.


Onverwijld
Onverwijld in BW: een rechtshandeling moet zonder vertraging geschieden, er is generlei uitstel toegestaan; vooral de spoed vereist bij sommige ambtelijke handelingen; ~ vereist dezelfde spoed als `terstond', `dadelijk', `op staande voet', voorbeelden: art. 3:71, lid 1 BW (bewijs van volmacht), art. 8:261 BW (kapitein).


Onvolledig bewijs
Onvolledig bewijs (art. 213 Brv), bewijs dat naar het oordeel van de rechter nog niet afdoende is om de gestelde feiten als vaststaand aan te nemen.


Onvoorziene omstandigheden
Onvoorziene omstandigheden (art. 6:258 BW), imprévision, door partijen bij het sluiten van hun overeenkomst niet verdisconteerde, ingrijpende veranderingen; geven een rechter de bevoegdheid op verzoek van een der partijen een tussen hen bestaande contractuele relatie te wijzigen, indien de ~ van dien aard zijn dat de wederpartij naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid een ongewijzigde instandhouding van die overeenkomst niet zou mogen verlangen; omstandigheden zijn onvoorzien, wanneer zij door partijen bij het sluiten van de overeenkomst niet in hun calculaties waren opgenomen; zie voor ~ bij: beheersregeling voor gemeenschap: art. 3:168, lid 3 BW; dienstbetrekking: art. 7A: 1639w BW; erfdienstbaarheid: art. 5:78, lid 2, 80 BW; erfpacht: 5:97 BW; opstal: art. 5:105 j° art. 97 BW; vervoer: art. 8:28, 396, 912, 1116, 1193 BW.


Onvrij
Onvrij, in toepassingen op: schip, vlag etc. (WvK art. 367); ~ schip, onvrij goed, onzijdig goed, geladen in vijandelijke schepen is neembaar.


Onwaardig
Onwaardig (BW art. 4:885, 959 BW), onbevoegd om uit een nalatenschap voordeel te genieten is een erfgenaam die jegens zijn erflater heeft misdreven bijvoorbeeld door hem om te brengen of door hem met geweld te beletten een testament te maken, of het testament heeft verduisterd, vernietigd of vervalst; een erfgenaam bij versterf wordt ~ als hij wegens een poging tot doden van de erflater is veroordeeld, of indien hij krachtens rechterlijk vonnis veroordeeld is, lasterlijk een klacht tegen de erflater te hebben ingebracht terzake van een misdrijf waarop een maximum van ten minste vier jaar staat.


Onweerlegbaar
Onweerlegbaar, wettelijke vermoedens waartegen geen tegenbewijs openstaat.


Onwetmatig
Onwetmatig, in strijd met een geschreven rechtsregel.


Onwettig
Onwettig in strijd met de wet, niet met de wet in overeenstemming; het tegendeel van wettig; ~ kind (art. 1:5, 41, 221 BW, 6:108 BW), kind dat niet door geboorte, wettiging of adoptie de status van wettig kind heeft ontvangen; elk kind dat tijdens het huwelijk of uiterlijk 306 dagen na de ontbinding ervan werd geboren wordt wettig; is in het laatste geval de moeder inmiddels hertrouwd dan heeft het kind de tweede echtgenoot tot vader.


Onzekerheidsexceptie
Onzekerheidsexceptie (art. 6:263 BW), opschortingsmogelijkheid voor degene die het eerst moet presteren indien omstandigheden goede grond geven voor de vrees dat de wederpartij harerzijds haar verplichtingen niet zal nakomen.


Onzeker bestaan
Onzeker bestaan (art. 1:412 BW)  Vermissing


Onzeker voorval
Onzeker voorval verzekeringsrecht (art. 246 WvK), iedere schadeverwekkende gebeurtenis die naar de normale loop der dingen niet te verwachten is; onderscheiden in ~ dat wel kàn, maar niet behoeft plaats te vinden (zoals brand, storm ongevallen) en ~ dat moet plaatsvinden, maar waarvan het tijdstip niet vaststaat (overlijden); Engels: Things that may happen and things that must happen.


Onzelfstandige verbintenis
Onzelfstandige verbintenis (art. 6:142, 157 BW), accessoire, bijkomende verbintenis die afhankelijk is van een andere (hoofd) verbintenis.


Onzuiver inkomen
Onzuiver inkomen (art. 4 Wet IB), het totale bedrag van wat de belastingplichtige geniet als a winst uit onderneming b winst uit aanmerkelijk belang; c  zuivere inkomsten (dat wil zeggen verminderd met de aftrekbare kosten) uit arbeid, uit vermogen of genotne in de vorm van periodieke uitkeringen en verstrekkingen.


Onzijdig persoon
Onzijdig persoon (BW art. 3:181), door de rechter benoemd, buiten de partijen staand iemand, die optreedt namens een deelgenoot in een gemene boedel, die weigert aan de scheiding en deling mee te werken.


Onzijdigheidsproclamatie
Onzijdigheidsproclamatie,  Neutraliteitsproclamatie.


Oogmerk
Oogmerk, vorm van strafrechtelijk opzet; de aanduiding `met het ~ om' geeft aan waar de wil van de dader op gericht moet zijn geweest, waarbij het onverschillig is of dit gevolg al dan niet is ingetreden; bij opzet kan de wil ook op een ander dan het verboden doel zijn gericht en de verboden handeling op de koop toe genomen zijn.


Oogstverzekering
Oogstverzekering (art. 299  301 WvK), verzekering van te velde staande gewassen tegen schade door hagel en andere natuurevenementen.


Oorlog
Oorlog 1 volkenrecht (GW art. 96 lid 1): middel tussen staten tot feitelijke handhaving of verwerkelijking van een bedreigd of geschonden staatsbelang, gewoonlijk voorafgegaan door een oorlogsverklaring; 2 strafrecht (Str art. 87, lid 2), ~ omvat mede burgeroorlog; tijd van ~ omvat, behalve feitelijke oorlogstoestand, ook de tijd van oorlogsgevaar en van mobilisatie (Str art. 87, lid 3); 3 staatnoodtoestand (GW art. 103, Oorlogswet voor Nederland, 1964 S. 337): staat van ~, uitzonderingstoestand door de Koning afgekondigd en c.q. bij de wet bevestigd ter handhaving van de uit- of inwendige veiligheid van de staat, waarin een groot deel van het gezag op militaire autoriteiten overgaat; uitroepen van de staat van ~ vereist niet daadwerkelijke oorlogvoering; 4 militair recht (Wb van Militair Str art. 71; vgl. art. 72, 74), tijd van ~ ten aanzien van een krijgsmachtonderdeel is aanwezig, zodra daaraan bekend gemaakt is dat dat onderdeel door het militair gezag is aangewezen tot enige oorlogsverrichting of tot handhaving van de onzijdigheid van de staat, of wel ter voldoening aan een vordering van het bevoegd gezag in geval van oproerige bewegingen, en zulks tot die taak is geëindigd.


Oorlogsgevaar
Oorlogsgevaar (GW art. 103 lid 3), situatie waarin, zo de Koning of de wetgever het zulks nodig acht, de staat van oorlog kan worden afgekondigd en gehandhaafd;  zie Wet op de staat van oorlog en de staat van beleg,  S. 1966, 204; de Oorlogswet voor Nederland (S. 337, 1964, art. 1), vereist slechts `buitengewone omstandigheden'.


Oorlogsmisdadiger
Oorlogsmisdadiger 1 (Besluit Buitengewoon Strafrecht), degene die in dienst van de As-mogendheden tijdens de oorlog, meestal als militair, de regels van (on)geschreven oorlogsrecht overtrad; te onderscheiden van politieke delinkwenten, wier misdragingen bestonden in vergrijpen tegen het Nederlandse strafrecht (art. 92 Str); een Nederlander kon tijdens de Tweede Wereldoorlog juridisch-technisch gezien geen oorlogsmisdrijven plegen omdat hij destijds door in dienst te treden van een As-mogendheid zijn Nederlanderschap verloor; 2 (Internationaal strafrecht), oorlogsmisdadigers kunnen thans worden gestraft door middel van de Wet oorlogsstrafrecht 1952 S. 408.


Oorlogsrecht
Oorlogsrecht (Wb van Militair Str art. 38), het geheel der regels betreffende de oorlogvoering te land, ter zee en in de lucht; deel van het volkenrecht, geldend krachtens verdragen en ongeschreven regels.


Oorlogsschatting
Oorlogsschatting 1 schadevergoeding die een overwonnen land aan de overwinnaar moet betalen (Frankrijk in 1815, en aan Duitsland in 1871), 2 bijdragen die van de bevolking in een door de vijand bezet gebied worden geheven om plundering en roof af te kopen; het Landoorlogreglement bepaalt dat deze oorlogsschatting alleen mag worden geheven om de kosten van leger en bestuur in het bezette gebied te dragen; tijdens de wereldoorlogen werd een ~ ook wel opgelegd als collectieve straf.


Oorlogsstrafrecht
Oorlogsstrafrecht (Wet Oorlogsstrafrecht 1952 S. 408), bijzondere strafrechtelijke regeling voor het geval van oorlog en/of vijandelijke bezetting.


Oorlogsvaartuig
Oorlogsvaartuig (Wb van Militair Str art. 70, Str art. 410), elk ten behoeve van de zeemacht gebezigd vaartuig, waarover een militair van de zeemacht het bevel voert.


Oorlogsverklaring
Oorlogsverklaring (GW art. 96), `verklaring van het Koninkrijk in oorlog' mededeling waarmee een staat de oorlog aanzegt; een ~ geschiedt door de regering na bekomen toestemming der Staten-Generaal, tenzij overleg met de Staten-Generaal, ten gevolge van een feitelijk bestaande oorlogstoestand, onmogelijk is.


Oorspronglandbeginsel
Oorspronglandbeginsel (art. 17a e.v. Wet OB), terzake van intercommunautaire leveringen en diensten houdt in dat de omzetbelasting geheven moet worden op de plaats waar het goed zijn oorsprong heeft, ongeacht wat er verder mee gebeurt, in tegenstelling tot het bestemmingslandbeginsel volgens hetwelk de heffing dient te geschieden op de plaats waarvoor de goederen bestemd zijn (ze worden verbruikt of geconsumeerd); op 1 januari 1997 moet in de EU het ~ bij leveranties tussen ondernemers binnen de EU zijn verwezenlijkt; vanaf 1 januari 1993 tot die datum geldt een overgangsregeling; het ~ geldt vanaf 1 januari 1993 al in de relatie tussen ondernemers en particulieren.


Oortkosten
Oortkosten (art. 35 Wet IB), kosten, waarop het gebruikelijkheidscriterium wordt toegepast; dit valt uiteen in een tweetal andere criteria voor de aftrekbaarheid van de kosten, ingevoerd bij de Oortwetgeving: a omvangscriterium: de totale omvang van de uitgaven per catergorie mag niet meer bedragen dan in het beroep of de functie gebruikelijk is; b vergelijkingscriterium; evenmin zijn aftrekbaar kosten die gebruikelijk zijn voor iemand met een ander beroep of functie die in dezelfde maatschappelijk vergelijkbare omstandigheden verkeert als degene die de aftrek claimt; als bijvoorbeeld een leraar voor zijn werk een videorecorder meent nodig te hebben, maar beroepsuitoefenaren met een vergelijkbaar salaris nagenoeg allemaal voor hun plezier een videorecorder hebben aangeschaft, zijn de aanschafkosten ervan fiscaal niet aftrekbaar.


Oorzaak
Oorzaak 1 goederenrecht (art. 3:84, lid 2 BW), of causa, titel van eigendom, rechtsgrond voor overdracht van een goed; 2 ~ van rechtshandeling of overeenkomst, hetgeen partijen hebben beoogd, de strekking van hetgeen zij wilden bewerken, te onderscheiden van het motief, dat partijen beoogden met het sluiten van een overeenkomst.


Oorzaak, vreemde
Oorzaak, vreemde (art. 6:75 BW),  Overmacht.


Opbod en afslag
Opbod en afslag, veiling bij ,  Afslag.


Opbrengen
Opbrengen 1 het feitelijk tot zich nemen van schepen, ter neming (Prijsreglement); 2 populaire benaming voor aanhouden en inverzekeringstellen (art. 53 Sv).


Opdracht
Opdracht (art. 7:400 e.v. BW), overeenkomst waarbij een opdrachtnemer zich jegens een opdrachtgever verbindt, zonder dat er een dienstverhouding aanwezig is, werkzaamheden te verrichten, terwijl de overeenkomst niet is aanneming van werk, bewaarneming, vervoersovereenkomst noch een overeenkomst tot het uitgeven van werken; zie voor: opzegging ~: art. 7:408 BW; voortijdige beëindiging van ~: art. 7:411 BW.


Opdrachtgever
Opdrachtgever (art. 7:400 BW), degene die een opdracht verstrekt; zie voor aansprakelijkheid van ~ voor opdrachtnemer: art. 6:171 BW; opzegging opdracht door ~: art. 7:408, lid 1 BW; onkostenvergoeding te betalen door ~: art. 7:406 BW; overlijden van ~: art. 7:410 BW.


Opdrachtnemer
Opdrachtnemer (art. 7:400 BW), degene die een opdracht aanvaardt; zie voor aansprakelijkheid van opdrachtgever voor ~: art. 6:171 BW; loon van ~: art. 7:405, 411 BW; onkostenvergoeding voor ~: art. 7:406 BW; opvolgen aanwijzingen van opdrachtgever: art. 7:402 BW; opzegging opdracht door ~: art. 7:408, lid 2 BW; overlijden van ~: art. 7:409 BW; persoonlijke uitvoering van opdracht door ~: art. 7:404 BW; schadevergoeding voor ~: art. 7:406 BW; uitvoeren opdracht als goed ~: art. 7:401 BW; verantwoordingsplicht ~: art. 7:403, lid 2 BW.


Opeisbaar
Opeisbaar (art. 6:38 BW), een vordering is in beginsel terstond ~, tenzij er een tijd voor nakoming werd bepaald.


Open
Open 1 ~ gevangenis, zonder tralies en sloten, gebaseerd op vertrouwen, waarin de gestraften wonen maar zij mogen zich in volle vrijheid naar buiten begeven om te werken; 2 ~ polis (WvK art. 273), polis, waarin de waarde der verzekerde voorwerpen niet is aangeduid, zodat die in geval van schade moet worden aangetoond; tegenstelling: polis met taxatie, waarbij de waarde van te voren vaststaat; 3 ~ stad, waarin zich geen verdedigingsmiddelen bevinden, waarin geen militaire doelen aanwezig zijn en waar geen enkel verzet tegen militaire maatregelen geboden mag worden; een ~ stad mag niet vanuit de lucht worden gebombardeerd 4 ~ systeem:  Gesloten systeem; ~ rechtsstelsel,  Rechtsstelsel; 5 ~ verdrag, verdrag waarbij toetreding van anderen mogelijk is, zulks in tegenstelling tot het besloten verdrag; 6 ~ zee, tegenstelling tot territoriale zee;  Zee.


Open commanditaire vennootschap
Open commanditaire vennootschap (art. 2 lid 3, sub c AWR), commanditaire vennootschap waarbij, buiten het geval van vererving of legaat, toetreding of vervanging van commanditaire vennoten kan plaats hebben zonder toestemming van alle vennoten, beherende zowel als commanditaire; de vennoten in een ~ worden gelijkgesteld met aandeelhouders, zodat zij uit de ~ inkomsten uit vermogen genieten (art. 2 lid 3 sub f AWR).


Openbaar
Openbaar 1 op de publieke zaak betrekking hebbend; ~ aanklager, misdrijven tegen het ~ gezag (Str art. 177  206), verzamelnaam van verschillende misdrijven, waardoor de integriteit en het gezag van personen in openbare dienst worden aangetast, zoals: omkoping van ambtenaren, geweld of bedreiging met geweld tegen ambtenaren in hun functie; ongehoorzaamheid aan een door het bevoegd gezag gegeven bevel: weigeren van getuigenis enz.; ~ nutsbedrijf: bedrijf ter verzorging van bepaalde (economische) belangen ten nutte van het publiek, hetzij als overheidsbedrijf, hetzij als gemengd bedrijf, hetzij als particuliere onderneming krachtens concessie, veelal met een monopolistische positie en niet gerechtigd tot het maken van (hoge) winst; zie voor: ~ gehoor:  Hearing; ~ lichaam,  Openbare dienst; openbare instelling; openbare macht,  Dienaar,  openbare orde,  Orde, openbare; openbare registers (art. 3:16 BW),  Registers onder 1; 2 ~, openlijk, ter kennisneming, ten gebruike van een ieder; ~ aanbod, niet gericht tot een of meer bepaalde personen, maar tot een algemeen publiek, zoals uitgestalde goederen in etalage of op de markt; in het ~ (Wb van Strafrecht): ten aanschouwen of ten aanhoren van het publiek; openbare weg; 3 ~ ambtenaar, ambtenaar belast met het maken van openbare akten, zoals notaris, deurwaarder; verleden ten overstaan van een openbaar ambtenaar: ~ testament (art. 4:985 BW), uiterste wil opgemaakt ten overstaan van een notaris en in tegenwoordigheid van twee getuigen, die met de erflater het testament ondertekenen.


Openbaar ministerie
Openbaar ministerie (OM) (art. 4 e.v. wet RO, art. 7 e.v. Sv, Reglement 1 art. 52 e.v.), staatsorgaan, belast met het geven van leiding bij de opsporing van strafbare feiten, de vervolging der daders en de tenuitvoerlegging der strafvonnissen; leden: procureur-generaal en advocaat-generaal bij de Hoge Raad en de gerechtshoven; officier van justitie bij de rechtbanken; in het militaire strafrecht en voorheen in de bijzondere rechtspleging nog: procureur- en advocaat-fiscaal, officier-fiscaal, fiscaal en auditeur-militair.


Openbaarheid
Openbaarheid 1 (Wet Openbaarheid van bestuur, S. 1991, 703, gewijzigd bij S. 1993, 650), bestuursrecht: onderscheiden in: a actieve ~: het eigener beweging verschaffen van informatie door de overheid en b passieve ~, informatie op verzoek, inzagerecht; ~ van bestuur (Wet openbaarheid van bestuur, art. 6); openheid van (besluiten van) overheidsorganen in het belang van een goede en democratische bestuursvoering;  zie Besluit ~ van bestuur S. 1979, 590 en Aanwijzingen inzake ~ van bestuur, Stcrt. 9 jan. 1980 nr 6 en Stcrt. 1981, nr 125; 2 procesrecht: ~ van het rechtsgeding (art. 121 GW, art. 20 Wet RO), hoofdbeginsel van het Nederlandse procesrecht; een rechter kan echter in het belang van de openbare orde en zedelijkheid bevelen, dat de zitting met gesloten deuren zal worden gehouden; door het anonieme-getuige-arrest (HR 4 mei 1981, NJ 1982, 268) is de ~ van het strafproces aangetast, in strijd met art. 6 EVRM lid 3 sub d en l, BUPO (Trbl. 1978, 177), art. 14 lid 3 sub e; ~ vereist ook dat de gedingstukken in beginsel niet aan partijen mogen worden onthouden en de rechter geen `onderonsjes' met een partij mag hebben (art. 24 wet RO); 3 goederenrecht (art. 3:10 BW) stelsel van ~ ten aanzien van registergoederen.


Openbaarmaking
Openbaarmaking 1 strafrecht (Str art. 9 lid 1 b sub 4° en 36), of publikatie, van de rechterlijke uitspraak, als bijkomende straf, uitgesproken bij een veroordeling wegens misdrijf, waarbij het van belang is, dat het publiek gewaarschuwd wordt tegen de praktijken van de veroordeelde; ~ geschiedt op kosten van de veroordeelde en is slechts mogelijk als zij uitdrukkelijk als bijkomende straf op het delict gesteld is (Str art. 106, 176, 309, 325, 339, 349); 2 privaatrecht (art. 6:167, 196 BW), publieke rectificatie op een door de rechter aan te geven wijze.


Openbaar personenvervoer
Openbaar personenvervoer 1 binnenlands (art. 8:100 BW), vervoer krachtens overeenkomst waarbij de vervoerder zich verbindt met een vervoermiddel (geen luchtvaartuig noch luchtkussenvoertuig zijnde) passagiers, al dan niet voorzien van handbagage, te vervoeren volgens een voor ieder kenbare dienstregeling; zie voor aansprakelijkheid reiziger: art. 8:107, 114 BW; aansprakelijkheid vervoerder voor reiziger: art. 8:105, 109 BW, voor handbagage: art. 8:106 BW; afwijking van dienstregeling: art. 8:108 BW; beperking aansprakelijkheid vervoerder: art. 8:110 BW; dood of letsel passagier: art. 8:105 BW; eigen schuld passagier: art. 8:109 BW; geen aansprakelijkheid van vervoerder voor vertraging of afwijking van dienstregeling: art. 8:108 BW; gemengd ~: art. 8:101 BW; vervoerder draagt risico voor lichamelijke of geestelijke gebreken van bestuurder: art. 8:105, lid 3 BW; overeenkomst van binnenlands ~ (art. 8:100 BW): schadevergoeding voor handbagage: art. 8:113 BW; vervoersperiode: art. 8:102, 103 BW; 2 naar het buitenland (art. 8:80 BW); hierop zijn de algemene bepalingen met betrekking tot de overeenkomst van personenvervoer van toepassing (art. 8:92 BW); zie voor aansprakelijkheid buiten overeenkomst: art. 8:91 j° art. 361  366 BW; aansprakelijkheid van vervoerder: art. 8:81 BW; dood of letsel van passagier: art. 8:85 BW; eigen schuld passagier: art. 8:83 BW; opzegging door reiziger: art. 8:90 BW, bij onvoorziene omstandigheden: art. 8:89 BW; opzegging door vervoerder bij onvoorziene omstandigheden: art. 8:88 BW; overmacht voor vervoerder: art. 8:82 BW; reiziger heeft paspoort vergeten: art. 8:87 BW; reiziger is te laat: art. 8:86 BW; 3 zie ook Taxivervoer.


Openbare aankondiging
Openbare aankondiging (art. 227 Gemeentewet), belasting op openbare aankondigingen.


Openbare lichamen voor beroep en bedrijf
Openbare lichamen voor beroep en bedrijf (GW art. 134), decentralisatie van regeling door bij of krachtens de wet ingestelde ~ voor bepaalde beroepen en bedrijven en groepen daarvan, alsmede voor het beroeps- en bedrijfsleven in het algemeen; uitwerkingen hiervan: voor het bedrijfsleven o.a. door de Wet op de Bedrijfsorganisatie van 1950, voor het beroepsleven door de Advocatenwet van 1952 en de Wet op de Registeraccountants van 1962.


Openbare orde
Openbare orde 1 publieke ~: de maatschappelijke rust en orde in tegenstelling tot wanordelijkheden; voor deze ~ is de burgemeester belast met de handhaving; de vrijheid van godsdienst kan in het belang van deze ~ worden beperkt (art. 9, lid 2 EVRM, art. 18, lid 3 BUPO); 2 strafrecht: a zonder direct verband met het openbaar gezag: toestand in het openbare leven van vrede en rust, zonder gewelddadigheden tegen de persoonlijke levenssfeer e.d; misdrijven tegen de ~ (Str art. 131  151a): verzamelnaam voor verschillende misdrijven tegen de veiligheid en rust, zoals opruiïng tegen resp. belediging van het openbaar gezag; binnendringing in een woning; storen van een godsdienstoefening door geweld, delicten met lijken en graven enz.; b ruimer: rechterlijke bevelen tot handhaving van de ~ ter voorkoming van strafbare feiten waardoor de ~ ernstig is aangerand (Sv art. 540  550), een Nederlandse vorm van de Engelse `recognizance for good behaviour' of `to keep the kings peace'; wordt gegeven door de rechter-commissaris op vordering van het OM; houdt de verdachte zich daar niet aan, dan kan elke opsporingsambtenaar hem aanhouden en voor de OvJ geleiden; 3 maatschappelijke ~, fundamentele beginselen voor de inrichting en handhaving van de samenleving (art. 3:40 lid 2 BW); met de ~ strijdige rechtshandelingen zijn nietig en rechtspersonen met een doel of werkzaamheden in strijd met de ~ en de goede zeden zijn verboden (art. 2:20 BW); 4 het openbare bestuur, de verhoudingen van de burgers tot openbare lichamen en hun verplichtingen te dien aanzien, onderscheiden in nationale, interne ~ en internationale ~.


Openbare registers
Openbare registers, voor een ieder te raadplegen, door de overheid bijgehouden registers; overschrijving van een akte in een openbaar register heeft als regel facultatieve kracht van begin van bewijs, geen dwingend bewijs omdat de overschrijving als zodanig geen waarborgen biedt voor de echtheid van het oorspronkelijke stuk.


Openbare weg
Openbare weg (art. 1 Wegenwet 1930), weg die voor het openbaar verkeer bestemd is en meestal eigendom is van de overheid; burgers hebben geen toestemming nodig van de eigenaar voor het normale gebruik van een ~ overeenkomstig zijn bestemming; slechts voor bijzonder gebruik is (eventueel tegen geldelijke vergoeding) toestemming vereist; een particuliere weg is een ~ indien 1 de rechthebbende die bestemming daaraan heeft gegeven, of 2 indien hij vanaf 1 oktober 1902 voor een ieder toegankelijk is geweest, of 3 vanaf 1 oktober 1922 voor het publiek toegankelijk was en bovendien door de overheid werd onderhouden.


Openingen en lichten
Openingen en lichten (BW art. 5:51), de eigenaar van een niet gemene muur waartegen het erf van een ander onmiddellijk aanligt, mag in die muur lichtopeningen maken mits van vaststaande en van ondoorzichtige vensters voorzien.


Openlegging van boeken
Openlegging van boeken (WvK art. 8), een rechter kan in de loop van een rechtsgeding, op verzoek of ambtshalve, aan een der partijen of aan beide openlegging van bijgehouden boeken bevelen, voorzover hij dit van belang acht in verband met een geschilpunt; omdat een partij nooit materiaal tegen zichzelf behoeft te verschaffen mag het bevel geweigerd worden; de rechter is dan echter vrij om uit het niet-nakomen van het bevel conclusies te trekken; verschilt van overlegging van boeken (WvK art. 11), hetgeen door de rechter bevolen kan worden van iedere boekhouding en van alle onderdelen ten behoeve van direct belanghebbenden zoals erfgenamen, vennoten, bewindvoerders en in geval van faillissement.


Openluchtrecreatie
Openluchtrecreatie, omvat het kamperen, de hygiëne, gezondheid en veiligheid van kampeerterreinen en jachthavens en de vestiging van volkstuincomplexen; geregeld in de Wet op de ~ (S. 1994, 300), waarin ook  de taken van de Raad voor de ~,  de planning van de ~ en de rijksbijdragen  ten bate van de ~ zijn vastgelegd.


Operating lease
Operating lease, operationele lease, verhuur en huur op lange termijn van meestal kostbare machines, waarbij de lessor economisch en juridisch eigenaar blijft en ook onderhoud en verzekering voor zijn rekening zijn (veel voorkomende vorm: autolease).


Opgeld
Opgeld, agio; ook: toeslag op de prijs zoals in een openbare verkoping voor vergoeding van onkosten etc.


Opgewekt vertrouwen
Opgewekt vertrouwen (art. 3:35 BW), minder juist voor: gewekt of gerechtvaardigd vertrouwen; een ontbreken van een met een verklaring corresponderende wil kan niet tegen een wederpartij worden ingeroepen die aan die verklaring een zin heeft gegeven die hij daaraan onder de gegeven omstandigheden redelijkerwijs mocht toekennen.


Ophouding voor verhoor
Ophouding voor verhoor (art. 61 Sv), een verdachte die niet in verzekering gesteld, noch voor de rechter-commissaris geleid wordt, mag niet langer dan zes uur voor verhoor worden opgehouden (de tijd tussen middernacht en negen uur 's morgens wordt niet meegerekend).


Opinio necessitatis
Opinio necessitatis (gewoonterecht), algemene overtuiging van de rechtsgenoten dat een norm een rechtsplicht bevat; de heersende mening dat iets rechtens zo behoort te geschieden; te zamen met het regelmatig voorkomen vereiste voor het bestaan van gewoonterecht, zoals de regel in een winkel dat degene die het eerst komt, het eerst geholpen moet worden.


Opiumwet
Opiumwet (12 mei 1928, S. 167, 1976, 425) verbiedt, ter bescherming van de volksgezondheid, het invoeren, verhandelen, bereiden en aanwezig hebben en daarmee samenhangende handelingen ten aanzien van verdovende middelen, een en ander  behoudens ontheffing; transformatiewet, ter uitwerking van de Opiumverdrag van 1925, gesloten te Genève, in 1961 vervangen door het Enkelvoudig verdrag inzake verdovende middelen (New York, 30 maart 1961, Trbl. 81, Goedkeuringswet: 1964, 111, gewijzigd bij Protocol van 25 maart 1972, Trbl. 180, 1984, Goedkeuringswet 1986, 720); in 1985 is een art. 10a in de Opiumwet ingevoegd, dat moet dienen om de politie beter in staat te stellen de georganiseerde handel in drugs in het hart treffen; daarbij werden voorbereidingshandelingen voor productie en im- of export van drugs (zoals het voor handen hebben van grondstoffen of gelden om die te kopen) als zelfstandige delicten strafbaar gesteld; dit nieuwe artikel maakte het mogelijk dat de politie al in een zeer vroeg stadium opsporingshandelingen kan verrichten, zoals het aftappen van telefoons; voor eigen gebruik wordt 30 gram softdrugs stilzwijgend gedoogd; het verkopen van meer dan 5 gram soft drugs wil de regering evenwel buiten het gedoogbeleid brengen;  zie Richtlijnen voor het opsporings- en strafvorderingsbeleid inzake strafbare feiten van de ~ (Stcrt. 18 juli 1980, nr. 137).


Opkoper
Opkoper (Str art. 90bis vgl. art. 437, 437bis, ter), hij die van opkopen een beroep of een gewoonte maakt.


Opkoperij te water
Opkoperij te water het uit een vaartuig enig goed opkopen waarvoor soms een vergunning vereist is (S. 1925 no. 420, hoofdstuk II); sanctie  zie Str art. 437quater.


Oplegger
Oplegger (Rijtijdenbesluit 1977, S. 547 art. 1 sub k), voertuig dat geen vooras heeft en bestemd is om op zodanige wijze aan een motorrijtuig te worden gekoppeld dat een belangrijk deel van zijn eigen gewicht en van het gewicht van zijn lading door het motorrijtuig wordt gedragen.


Oplichting
Oplichting 1 strafrecht (Str art. 326), zwendel, vorm van bedrog, vermogensdelict, het iemand met het oogmerk om zich of een ander wederrechtelijk te bevoordelen, hetzij door het aannemen van een valse naam of van een valse hoedanigheid, hetzij door listige kunstgrepen, hetzij door een samenweefsel van verdichtsels, bewegen tot de afgifte van enig goed of het aangaan van een schuld of het tenietdoen van een inschuld; 2 privaatrecht: onderdeel van bedrog, art. 3:44, lid 3 BW.


Oploop, zich niet verwijderen bij een
Oploop, zich niet verwijderen bij een  (art. 186 Str),  Volksoploop.


Oppergezag
Oppergezag (art. 98 lid 2 GW), aan de regering toegekend ten aanzien van de krijgsmacht de zee- en landmacht (ook luchtmacht), het ~ over leger, vloot en luchtmacht drukt de bevelsverhouding uit die bij deze machtsapparaten bestaat.


Oppervlaktewater, verontreiniging van -
Oppervlaktewater, verontreiniging van ,  Verontreiniging van water


Opportuniteitsbeginsel
Opportuniteitsbeginsel (Sv art. 167 lid 2, 242 lid 2), strafvordering, beginsel dat het Openbaar Ministerie zelf beslist of in een gegeven geval van vervolging zal worden afgezien op gronden aan het algemeen belang ontleend; het correctief daarop is beklag van een belanghebbende bij het gerechtshof met verzoek de vervolging te gelasten (Sv art. 12); tegenstelling: Legaliteitsbeginsel.


Opposant
Opposant, eiser in verzet; degene die oppositie, verzet, doet in het bijzonder tegen een verstekvonnis of tegen een aanhangig rekwest, of verzoek bij een bestuursrechtelijke instantie, zoals bij het Bureau voor de Industriële Eigendom; na toewijzing heet hij `goed ~' na afwijzing `kwaad ~'; tegenstelling: geopposeerde.


Oprichtersbewijs
Oprichtersbewijs, oprichtersaandeel (naamloze vennootschap): stuk toegekend aan oprichter(s) als vergoeding voor de verrichte (promotors-)werkzaamheden hetzij in de vorm van een aandeel met bijzondere winstrechten, hetzij als bewijs van deelgerechtigdheid in de winst zonder nominale waarde, dat geen (stem)recht meebrengt.


Oprichting, vennootschap in -
Oprichting, vennootschap in  (art. 2:93 en 203 BW), status van een vennootschap in de periode gelegen tussen het besluit tot het oprichten van die vennootschap (het door de oprichters sluiten van de voorovereenkomst) en het moment dat de vennootschap rechtspersoonlijkheid verkrijgt; een NV of BV dient zich in die periode meestal aan als `in oprichting' (afgekort tot: i.o.); de oprichters kunnen in die periode reeds voor rekening en risico van de vennootschap zaken doen; deze rechtshandelingen moeten dan na de oprichting nog formeel worden bekrachtigd; de winst of het verlies waarin het handelen in de voorperiode resulteert kunnen in aanmerking genomen worden bij het bepalen van de winst van de (inmiddels opgerichte) vennootschap.


Oproeping
Oproeping 1 strafproces (Sv art. 383  394): aanhangig maken van strafzaken ter terechtzitting in kantongerechtszaken door de opsporingsambtenaar in geval van ontdekking op heterdaad; (art. 320 Sv): ~ na schorsing van het onderzoek voor onbepaalde tijd; art. 280a Sv: ~ bij onmiddellijke schorsing na voordracht der zaak door de OvJ i.v.m. beperking van de duur der voorlopige hechtenis; 2 burgerlijk proces: aankondiging van de behandeling van de zaak ter terechtzitting volgens het uittreksel uit de rol, door de deurwaarder (uitroepen); op een ~ moeten partijen of hun vertegenwoordigers zich melden, op straffe van verstek; 3 vennootschapsrecht (voor de NV art. 2:107  128 BW, voor de BV: art. 2:218  238 BW): ~ voor de algemene vergadering van aandeelhouders; een voorstel tot wijziging van de statuten moet bij de oproeping worden vermeld; ~ voor een algemene vergadering van aandeelhouders van een NV geschiedt in het algemeen in een nieuwsblad (art. 2:113 lid 2 BW).


Oproer
Oproer 1 (Str art. 204), verstoring der openbare rust, veroorzaakt door een volksmenigte of een aantal personen, die de veiligheid van personen en goederen bedreigen of collectief de vervulling van wettelijke plichten weigeren of gewelddadig inbreuk maken op het recht van de regering om te straffen of andere handelingen waartoe deze bevoegd is ten uitvoer te brengen; heeft een oproer een zeer ernstig karakter;  zie Opstand; plaatselijke burgemeester is bij ~ bevoegd hulp van krijgsvolk te vorderen; 2 militair misdrijf, gepleegd door vier of meer militairen die samenscholen om in vereniging hun plicht te verzaken, indien het tot enige gewelddadigheid of bedreiging daarmee gekomen is; de aanvoerders heten belhamels (Wb van Militair Str art. 122  123),  Samenscholen.


Opruiing
Opruiing (Str art. 131; Wb van Militair Str art. 153), het openbaar aansporen tot enig strafbaar feit of tot gewelddadig optreden tegen het openbaar gezag, ook zonder dat daaraan iemand gevolg geeft, dan:  Uitlokking.


Opschortende termijn
Opschortende termijn (of aanvangstermijn), uitstel, schort de werking van een verbintenis tot op het vooraf bepaalde tijdstip op zoals: betaling binnen één maand.


Opschortende voorwaarde
Opschortende voorwaarde (art. 6:22 BW), toekomstige onzekere gebeurtenis die wanneer zij plaats vindt een verbintenis doet ontstaan, de vervulling van de voorwaarde doet de verbintenis aanvangen (tegenstelling: ontbindende voorwaarde); bijvoorbeeld overdracht onder eigendomsvoorbehoud (art. 3:92 BW), koop op proef (art. 7:49 BW); partijen kunnen evenwel een eigendomsvoorbehoud of een koop op proef ook als ontbindende voorwaarde construeren: de koper wordt dan direct eigenaar en blijft dat onder de ontbindende voorwaarde dat hij de koopsom tijdig voldoet of dat de koop hem bevalt; is dat niet het geval dan wordt de koop ontbonden en moet de prestatie weer ongedaan gemaakt worden; zie ook: art. 3:91 BW, overdracht onder ~.


Opschorting
Opschorting 1 civielrechtelijk (art. 6:52, lid 1 BW), een schuldenaar die een opeisbare vordering heeft op zijn schuldeiser is bevoegd de nakoming van zijn verbintenis op te schorten tot voldoening van zijn vordering plaats vindt, indien tussen vordering en verbintenis voldoende samenhang bestaat om de ~ te rechtvaardigen: bijzondere vorm: retentierecht (art. 3:290 BW); bij wederkerige overeenkomsten: exceptio non adimpleti contractus (art. 6:262 e.v. BW); 2 strafrechtelijk (Sv art. 88), ~ van tenuitvoerlegging van straffen e.d.: uitstel van de aanvang, de tenuitvoerlegging, in tegenstelling tot schorsing: een onderbreking van een reeds aangevangen handeling of toestand.


Opschortingsrecht
Opschortingsrecht (art. 6:52 e.v. en 262 e.v. BW), voorlopige maatregel ten dienste van een schuldeiser, die gerechtigd is nakoming van een op hem rustende verplichting uit te stellen totdat zijn wederpartij zijnerzijds aan zijn verplichting, die met die eerste verplichting samenhangt, heeft voldaan.


Opsporing
Opsporing 1 (Sv art. 127, 140  142), van strafbare feiten door daartoe aangewezen opsporingsambtenaren; 2 ~ van delfstoffen (Wet ~ delfstoffen, S. 1996, 202; Mijnwet 1903 S. 1996, 200; Mijnwet Continentaal Plat, S. 1996, 201;).


Opsporingsambtenaar
Opsporingsambtenaar (Sv art. 141, 142),  degene die  belast is met  opsporing van strafbare feiten; onderscheiden in: ~ met algemene opsporingsbevoegdheid en buitengewoon ~, wiens taak door bijzondere wetten of verordeningen is aangewezen (art. 142 Sv);  zie Besluit buitengewoon ~ S. 1994, 825.


Opsporingsonderzoek
Opsporingsonderzoek (Sv art. 140 e.v.), onderzoek van strafbare feiten door de politie en het openbaar ministerie, ten behoeve van onderzoek ter terechtzitting.


Opstaan
Opstaan (of lichten) van een hypotheek (art. 3:262 BW), een nieuwe hypotheek voorrang geven boven bestaande hypotheken, die daartoe moeten `opstaan'; nodig als een eerste hypotheek moet worden afgelost, terwijl een geldschieter slechts bereid is onder eerste hypotheek te lenen; de bestaande hypotheken worden geroyeerd en na het vestigen van de nieuwe eerste hypotheek opnieuw ingeschreven.


Opstal
Opstal (art. 5:8, 101 e.v. BW), of superficies, huisbouw(recht), zakelijk recht om gebouwen, werken of beplantingen op andermans grond in eigendom te hebben en te houden, veelal tegen een jaarlijkse canon; voorkomt dat de grondeigenaar door natrekking eigenaar van het gebouwde of geplante wordt; vooral gevestigd om te voorkomen dat de leverancier, die een eigendomsvoorbehoud heeft gemaakt, zijn eigendom op een geleverde roerende zaak zou kwijtraken, doordat zij krachtens verkeersopvattingen bestanddeel zou worden van een onroerende zaak; zie voor aansprakelijkheid voor ~: art. 6:174, 181, 183 BW.


Opstandeling
Opstandeling, begrepen onder vijand (Str art. 87, lid 1).


Opstapper
Opstapper (art. 406 lid 2 WvK), degene die tijdens de reis aan boord van een schip komt om aldaar dienst te doen, zonder dat hij is ingeschreven op de monsterrol.


Optie
Optie, ter-keuze-stelling, recht van vrije keuze om door een eenzijdige wilsverklaring een rechtsverhouding te doen ontstaan of een bestaande rechtsverhouding te continueren ook na afloop van de tijd waarvoor zij bestond; 1 burgerlijk recht (art. 6:219, lid 3 BW): beding waarbij een der partijen zich verbindt om, indien de wederpartij dat wenst met haar een bepaalde overeenkomst te sluiten, onherroepelijk aanbod; ten aanzien van waren wel vaste offerte genoemd; 2 nationaliteitswetgeving (Rijkswet op het Nederlanderschap, S. 1984, 628 art. 6), verkrijging van het Nederlanderschap door een daartoe strekkende verklaring; 3 handelsrecht: een ~ geeft een verhandelbaar recht om tegen een van te voren bepaalde prijs en gedurende een bepaalde periode aandelen, obligaties, edelmetalen, valuta en dergelijke te kopen (call-optie) of te verkopen (put-optie);  zie Optiebeurs.


Opting-out
Opting-out, het door werkgevers bij particuliere verzekeraars onderbrengen van tot voorheen onder de werknemersverzekering vallende risico's.


Optocht
Optocht (art. 9 RVV 1990), gesloten formatie voetgangers; een ~ mag de rijbaan gebruiken.


Opvangtehuis
Opvangtehuis (art. 77h, lid 4 sub a en 77v Str), inrichting voor het (tijdelijk) opvangen van hen, die ingevolge een  maatregel uit het jeugdstrafrecht onverwijld moeten worden opgenomen.


Opvarenden
Opvarenden 1 scheepsrecht (art. 8:6 BW), allen die zich aan boord van een schip bevinden; 2 strafrecht (Str art. 85 lid 2), dezelfden met uitzondering van de schipper (kapitein) of gezagvoerder.


Opvoedingsgesticht
Opvoedingsgesticht verouderde benaming voor tuchtschool (Str art. 77g).


Opzegdatum
Opzegdatum arbeidsrecht (art. 7A:1639h, lid 1 BW), vertrekdag, dag waartegen slechts mag worden opgezegd (bij weekloners vrijdag of zaterdag, bij maandloners einde van de maand).


Opzegging
Opzegging het eenzijdig beëindigen van een uit een overeenkomst voortvloeiende rechtsverhouding, meestal slechts mogelijk bij duurcontracten; zie voor ~ van: agentuurverhouding: art. 7:437 BW; bedrijfsruimte, opzeggingsgronden bij huur >= 5 < 10 jaar: art. 7A: 1628, lid 1 BW; nietige opzegging bij huur van bedrijfsruimte voor >= 5 < 10 jaar: art. 7A:1627, lid 2 BW; nietige opzegging van de tot 10 jaar verlengde huur: art. 7A:1631, lid 2 BW; opzeggingsgronden van de tot 10 jaar verlengde huur: art. 7A:1631a, lid 2 BW; borgtocht: art. 7: 861 BW; dienstbetrekking: art.7A: 1639g e.v. BW; huurverhouding: art. 7A: 1607, 1623b BW; last: art. 7:408 BW; maatschap en vennootschap onder firma: art. 7A:1686 BW; opdracht: art. 7:408 BW; reisovereenkomst: art. 7:503, 504 BW; ~ wegens onbekende omstandigheden in het vervoersrecht, zie art. 8:28, 68, 88, 89, 396, 524, 525, 912, 1I16, 1162, 1163; bij verhuisovereenkomst: art. 8:1139 BW.


Opzegtermijn
Opzegtermijn, termijn die bij het beëindigen van een dienstbetrekking (art. 7A:1639i BW) of huurverhouding (art. 7A:1623b BW) in acht moet worden genomen.


Opzet
Opzet (dolus), strafrecht: wil van de dader gericht op de verwezenlijking van hetgeen de wet heeft verboden of op het nalaten van wat de wet heeft geboden; ~ vormt te zamen met schuld (culpa) in enge zin: schuld in ruime zin;  Oogmerk; in de strafwet moet bij strafbaarstellingen waarin het woord `opzettelijk' voorkomt het ~ van de dader gericht zijn op al de bestanddelen van het feit, die na het woord `opzettelijk' in de strafbepaling voorkomen; ~ voorwaardelijke (dolus eventualis), een dader besefte tijdens het plegen van zijn daad slechts de mogelijkheid (niet de waarschijnlijkheid of de zekerheid) van een bepaald gevolg van zijn handeling maar nam dat risico op de koop toe; strafrechtelijk gelijkgesteld met ~.


Opzetcontract
Opzetcontract, overeenkomst tussen deelnemers aan een aanbesteding of inschrijving, waarbij zij zich verbinden hun ramingen te verhogen met een bepaald bedrag of percentage ter vergoeding van de onkosten der overige deelnemers; degene aan wie het werk gegund wordt, moet dit extra bedrag (de opzet) onder de overige inschrijvers verdelen.


Opzetheling
Opzetheling (Str art. 416), vorm van begunstiging, het verwerven, voorhanden hebben of overdragen van enig door misdrijf verkregen goed, terwijl men wist, dat het een door misdrijf verkregen goed betrof; een bijzondere vorm van ~ is gewoonteheling,  Schuldheling.


Opzichtclausule
Opzichtclausule (WA-verzekeringspolis), sluit van vergoeding uit schade toegebracht aan goederen of dieren, die de verzekerde in gebruik, ter bewerking, behandeling, bewaring, vervoer of om welke andere reden ook, onder zich mocht hebben.


Oranjeboeken
Oranjeboeken, periodieke mededelingen van de Nederlandse regering omtrent buitenlandse aangelegenheden, sinds 1924 gestaakt;  Witboek.


Orde van advocaten
Orde van advocaten (Advocatenwet 1968 S. 162, art. 17), de Nederlandse ~ wordt gevormd door de gezamenlijke advocaten, die in Nederland zijn ingeschreven, de gezamenlijke advocaten, die bij een zelfde rechtbank zijn ingeschreven, vormen de ~ in het arrondissement.


Orde Nederlands Instituut van Registeraccountants
Orde Nederlands Instituut van Registeraccountants (S. 1993, 468), wil een goede beroepsuitoefening door de registeraccountants bevorderen en hun gemeenschappelijk belang behartigen; zij tracht de eer en de stand der accountants hoog te houden en verzorgt een opleiding tot registeraccountant (art. 1).


Orde, openbare
Orde, openbare 1 publieke ~: de maatschappelijke rust en orde in tegenstelling tot wanordelijkheden; voor deze ~ is de burgemeester belast met de handhaving; de vrijheid van godsdienst kan in het belang van deze ~ worden beperkt (art. 9, lid 2 EVRM, art. 18, lid 3 BUPO); 2 strafrecht (Str art. 131  151a en art. 429bis  442a; Wet ter bescherming van de openbare orde, S. 1934 no. 405): zonder direct verband met het openbaar gezag: toestand in het openbare leven van vrede en rust, zonder gewelddadigheden tegen de persoonlijke levenssfeer e.d; ruimer: rechterlijke bevelen tot handhaving van de ~ ter voorkoming van strafbare feiten waardoor de ~ ernstig is aangerand (Sv art. 540  550); 3 maatschappelijke ~, fundamentele beginselen voor de inrichting en handhaving van de samenleving (art. 3:40 lid 2 BW; met de ~ strijdige rechtshandelingen zijn nietig en rechtspersonen met een doel of werkzaamheden in strijd met de ~ en de goede zeden zijn verboden (art. 2:20 BW); 4 het openbare bestuur, de verhoudingen van de burgers tot openbare lichamen en hun verplichtingen te dien aanzien, onderscheiden in nationale, interne ~ en de internationale ~.


Ordeboete
Ordeboete belastingrecht (§ 6, lid 2 Voorschrift administratieve boeten  1993, VAB 1993), fiscale boeten  hebben een strafkarakter en worden onderscheiden in a ordeboeten en b niet-ordeboeten: a een ~ heeft tot doel een gebod tot nakoming van een fiscale verplichting in te scherpen; voor het opleggen ervan is voldoende dat aan een verplichting niet werd voldaan, de ~ beloopt een percentage (meestal 5%) van het verschuldigde bedrag met een minimum (veelal ƒ5,) en een maximum (ƒ1000,), § 15, lid 2 VAB 1993; voor het opleggen van een ~ is niet vereist dat de inspecteur `schuld' van de belastingplichtige aantoont; wèl moet hij haar kwijtschelden indien een be langhebbende aantoont dat hem geen enkel verwijt treft (AVAS, geen straf zonder schuld); b door het opleggen van een niet~ wordt een handelen of nalaten bestraft waarbij de inspecteur opzet of grove schuld bij de belastingplichtige kan aantonen; bij grove schuld wordt de boete als regel tot op 25% kwijtgescholden bij opzet tot op 50% en bij ernstige òf omvangrijke òf verhoudingsgewijs omvangrijke fraude verleent de inspecteur géén kwijtschelding (VAB 1993 § 21, leden 1  3); het onderscheid in orde- en niet-ordeboeten is een uitvloeisel van art. 6 EVRM en 14 BUPO, die aan degene tegen wie een strafvervolging wordt ingesteld het recht geeft op een eerlijke en openbare behandeling van zijn zaak, binnen een redelijke termijn, door een onafhankelijk en onpartijdig gerecht; vandaar dat het opleggen van een boete  moet geschieden bij een met redenen omklede beschikking en dat de belastingplichtige daartegen bezwaar kan maken en eventueel daartegen in beroep gaan bij het gerechtshof.


Order
Order, recht aan ~ (WvK art. 506, lid 2, 3, 508 e.v.), aanduiding dat betaling van een waardepapier, in plaats van aan de daarin genoemde persoon, ook kan geschieden aan een ander, daartoe aangewezen door endossement; ~ is dan de rechthebbende; een wissel is presumptief orderpapier, een `niet aan order' gestelde wissel is een recta-wissel; een cheque betaalbaar gesteld aan een met name genoemde persoon, met of zonder de bijvoeging `aan order', kan eveneens geëndosseerd worden; zie voor overdracht recht aan ~ art. 3:93 BW; verpanding van: art. 3:236, lid 1 BW; zie  Cognossement (art. 8:416 BW), Orderbriefje,  Promesse aan order.


Orderbiljet
Orderbiljet, gangbare benaming voor het orderbriefje.


Orderbriefje
Orderbriefje (WvK art. 174  177; Verdrag van Genève 7 juni 1930 S. 397 van 1932 S. 699, 1933), of orderbiljet, acceptatie, promesse aan order: waardepapier, inhoudende een betalingsbelofte aan een bepaald aangewezen persoon (nemer) of diens order; overdraagbare, verhandelbare, schuldbekentenis, waarop de meeste bepalingen van wissels van toepassing zijn.


Orderclausule
Orderclausule (WvK art. 174), betaalbaarstelling aan order, voorkomende op een wissel, cheque, orderbriefje of ander handelspapier.


Orderpapier
Orderpapier, handelspapier (wissel, cheque, orderbriefje e.d.), betaalbaar aan order;  Warrant.


Orgaan
Orgaan 1 privaatrecht (natuurlijk) persoon, rechtspersoon, of college van personen, die (dat) krachtens de wet of statuten bevoegd is de wil van de rechtspersoon tot stand en tot uiting te brengen; door middel van zijn organen (algemene vergadering van leden of aandeelhouders), het bestuur en toezichthouders op het bestuur (zoals commissarissen) neemt een rechtpersoon deel aan het rechtsverkeer; 2 bestuursrecht (art. 1:1 Awb), bestuursorgaan, een ~ van een krachtens publiekrecht ingestelde rechtspersoon of een ander persoon of college met enig openbaar gezag bekleed.


Orgaantransplantatie
Orgaantransplantatie, het overbrengen door medici van produkten of delen van het lichaam van een levende of dode donor op dat van een ander persoon.


Organieke wet
Organieke wet (publiekrechtelijke) wet, betrekking hebben op de organen, de organisatie van de staat en zijn onderdelen, die uitdrukkelijk door de Grondwet is voorgeschreven, zoals de Gemeentewet, de Provinciewet, de Kieswet.


Organisatie
Organisatie 1 rechterlijke ~ (geregeld in de Wet RO), taken en samenstelling van de rechterlijke macht, het OM daaronder begrepen; 2 internationaal: a ~ van Amerikaanse Staten (OAS), Organization of the American States; ~ van Noord- en Zuidamerikaanse Staten; van 1910  1948 Pan American Union geheten; ~ voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO, OECD), opgericht 1961, wil de economische groei en de werkgelegenheid binnen de leden-staten en de economische expansie van de landen die in een minder vergevorderd stadium van ontwikkeling verkeren en de wereldhandel uitbreiden; multilaterale ~ waarbij de meeste Westeuropese landen aangesloten zijn en bovendien de VS, Canada, Japan, Australië en Nieuw-Zeeland; voortzetting van de Organisatie voor Europese Economische Samenwerking (de OEES), opgericht als uitvloeisel van het Marshallplan.


Organisatiedwang
Organisatiedwang (vakbeweging), verplicht lidmaatschap van werknemers bij een werkgever in een bepaalde onderneming of bedrijfstak van een al dan niet met name genoemde vakvereniging van werknemers (vakbond).


Organisatiewet sociale verzekeringen
Organisatiewet sociale verzekeringen (S. 1994, 790), regelt de taak van de Sociale verzekeringsbank (art. 21  30) en die van de bedrijfsverenigingen en de andere uitvoeringsinstellingen ten aanzien van de werknemersverzekeringen (art. 39  67); bij de ~ zijn tevens een uit drie leden bestaand College van Toezicht sociale verzekeringen ingesteld (art. 2  11) en een Tijdelijk instituut voor coördinatie en afstemming (Tica, art. 31  38); een bedrijfsvereninging moet al haar werkzaamheden aangaande premies en prestaties opdragen aan één uitvoeringsinstelling.


Organisch kiesrecht
Organisch kiesrecht, kiesstelsel waarbij niet de individuele staatsburgers als zodanig, maar de verschillende levenskringen (zoals bedrijven en beroepen of gezinnen) in het parlement zijn vertegenwoordigd.


Organische staatstheorie
Organische staatstheorie, theorie die de staat ziet als een persoon met alle consekwenties van dien.


Organization of the American States
Organization of the American States (OAS),  Organisatie van Amerikaanse Staten.


Originair
Originair (art. 5:1 j° 3:113 BW), oorspronkelijk: originaire wijze van eigendomsverkrijging occupatie of toeëigening, maar ook verkrijging van een niet-beschikkingsbevoegde (art. 3:86 BW), in tegenstelling tot afgeleide verkrijging (door overdracht).


Oudedagsvoorziening
Oudedagsvoorziening (geregeld in de Algemene Ouderdomswet, AOW), waardevast bodempensioen bij het bereiken van de 65-jarige leeftijd, voor iedere ingezetene  ongeacht welstand  door middel van een algemene volksverzekering.


Ouders
Ouders, degenen die hetzij (1) door familierechtelijk betrekkingen, hetzij (2) door biologische banden, hetzij (3) door  opvoeding en verzorging met een kind verbonden zijn; 1: ~ van wettige en gewettigde kinderen (art.1:205 BW, 1:222 BW, art. 1:245, lid 3 BW); 2: ~ van natuurlijke kinderen (art. 1:215 BW); ~ wier familierechtelijke betrekking tot het kind door adoptie zijn verbroken (art. 1:227, lid 2 BW; art. 229, lid 3 BW) 3: ~ die niet met elkaar gehuwd zijn (geweest); zij kunnen op beider verzoek door de griffier in het openbare register, waarin rechtsfeiten omtrent minderjarigen worden vermeld 1:244 BW) als zijnde de gezamenlijke dragers van het ouderlijk gezag (art. 1:252, art. 1:253n BW); ~ kunnen niet met de voogdij worden belast, doch alleen met ouderlijk gezag (art. 1:253f BW).


Ouderdomsaftrek
Ouderdomsaftrek (art. 46, lid 4 Wet IB), vaste aftrek voor personen van 65 jaar of ouder (1995: ƒ879,; 1996: ƒ899,).


Ouderenaftrek
Ouderenaftrek, vanaf 1995 vaste aftrek (in 1996 ƒ910,) alleen bestemd voor 65- plussers met een inkomen lager dan ƒ52.328,.


Ouderlijk gezag
Ouderlijk gezag (art. 1:245  278 BW), voorheen patria potestas: geheel van bevoegdheden en verplichtingen van ouders ten opzichte van de persoon en het vermogen van hun kind; het ~ eindigt door het meerderjarig worden van het kind; na ontbinding van het huwelijk door echtscheiding kunnen de ouders op eensluidend verzoek gezamenlijk belast blijven met de uitoefening van het ~ (art. 1:251, lid 2 BW); geschiedt zulks niet, dan verblijft het ~ bij een door de rechtbank aan te wijzen ouder; het ~ eindigt ook door ontheffing of door ontzetting voor degene die ontheven dan wel ontzet wordt uit het ~, niet voor de niet ontheven of ontzette ouder (art. 1:274, lid 1 BW); bij gebreke van een persoon, die het ouderlijk gezag uitoefent, wordt een voogd benoemd, het ~ wordt dan vervangen door voogdij; na overlijden  van een der ouders behoudt de langstlevende zijn of haar ouderlijk gezag, maar daarnaast wordt een voogd benoemd (art. 1:275, lid 1 BW).


Ouderlijk vruchtgenot
Ouderlijk vruchtgenot 1 privaatrechtelijk (art. 1:253l  m BW), vruchtgebruik van een ouder die het gezag over zijn wettige of natuurlijke kinderen uitoefent van het vermogen van dat kind; van een inwonend kind omvat het ~ ook het arbeidsinkomen van dat kind; 2 fiscaal (art. 2, lid 6 Wet LB; art. 7, lid 1 onder a en 21 Wet VB); onder het ~ vallend loon geldt voor de loonbelasting evenwel als loon door het kind genoten en de waarde van het vruchtgenot is voor de vermogensbelasting niet bij de ouders belast.


Ouderlijke boedelverdeling
Ouderlijke boedelverdeling,  Boedelverdeling


Ouderschapsverlof
Ouderschapsverlof (art. 7A:1638oo BW), recht van een werknemer/ouder om ten hoogste zes maanden onbetaald verlof te nemen om thuis voor een kind jonger dan vier jaar te zorgen.


Oud-Vaderlands recht
Oud-Vaderlands recht, recht uit de verschillende streken van het huidige Nederland van vóór de Bataafse Revolutie van 1795, van inheemse (Germaanse), Romeinsrechtelijke of Canoniekrechtelijke herkomst; in enge zin:  recht van inheemse oorsprong; voorheen verplicht vak in de rechtenstudie.


Overbedeling
Overbedeling (art. 3:185 BW), het scheiden van een gemeenschap (zoals een nalatenschap), waarbij een deelgenoot meer goederen uit de gemeenschap ver krijgt dan zijn aandeel daarin bedraagt, waar tegenover hij op zich neemt de andere deelgenoten schadeloos te stellen.


Overdaging
Overdaging,  Evocatie.


Overdraagbaar
Overdraagbaar (art. 3:83 BW), eigendom, beperkte rechten en vorderingsrechten zijn ~, tenzij de wet of de aard van het recht zich daartegen verzet; de overdraagbaarheid van vorderingsrechten kan ook door een beding tussen schuldeiser en schuldenaar worden uitgesloten; andere rechten zijn slechts ~ indien de wet zulks bepaalt; onoverdraagbaar zijn rechten die onverbrekelijk aan een bepaalde persoon zijn verknocht, zoals het recht van gebruik en bewoning, onderhoudsverplichtingen;  Hoogst persoonlijke rechten.


Overdracht
Overdracht (art. 3:84 BW), het door levering overgaan van een goed van de ene op de andere rechthebbende; vereisten: 1 levering (rechtshandeling); 2 krachtens rechtsgeldige titel (art. 3:84, lid 1 en 2); 3 door beschikkingsbevoegde; zie voor ~ appartementsrecht: art. 5:117; auteursrecht: art. 2 Auteurswet 1912; bezitsverkrijging door ~: art. 112 e.v. BW; causaal stelsel art. 3:84, lid 1 BW; ~ onder tijdsbepaling: art. 3:85 BW; ~ van beperkte rechten: art. 3:98 BW; ~ van handelsnaam: art. 2 Handelsnaamwet; ~ van octrooi: art. 64 Rijksoctrooiwet 1995; ~ van toekomstige goederen: art. 3:97 BW; ~ van vruchtgebruik: art. 3:223.


Overdracht (bevoegdheid)
Overdracht, van bevoegdheid,  Delegatie.


Overdrachtsbelasting
Overdrachtsbelasting zie Wet belastingen van rechtsverkeer, art. 2.


Overeenkomst
Overeenkomst 1 obligatoire of verbintenisscheppende (art. 6:213 BW), meerzijdige rechtshandeling in de vorm van een wilsovereenstemming tussen twee of meer partijen gericht op het in het leven roepen van verbintenissen; 2 zakelijke of goederenrechtelijke ~ die ten doel heeft een goed over te dragen of een beperkt recht te vestigen of teniet te doen gaan, zulks onder de in de daarvoor in de wet voorgeschreven formaliteiten; 3 internationale ~, of verdrag; zie voor ~ (1): gemengde ~ art. 6:215 BW; meerpartijen ~: art. 6:213, 279 BW; ontbinding: art. 6: 258 e.v. BW; rechtsgevolgen: art. 6:248 e.v. BW; ~ tot arbitrage: art. 1020 Brv; totstandkoming: art. 6:217 BW; voortbouwende ~ art. 6:229 BW; wederkerige ~: art. 6:262 BW; wijziging: art. 6: 256, 259 BW.


Overeenkomst tot het doen vervoeren
Overeenkomst tot het doen vervoeren van goederen (art. 8:60  73 BW), expediteursovereenkomst, overeenkomst waarbij de ene partij (de expediteur) zich jegens zijn wederpartij (de opdrachtgever) verbindt tot het te haren behoeve met een vervoerder sluiten van een of meer overeenkomsten van vervoer van door deze wederpartij ter beschikking te stellen zaken dan wel tot het te haren behoeve maken van een beding in een of meer andere vervoersovereenkomsten; een expediteur is dus niet zelf de vervoerder; zie voor: aansprakelijkheid van expediteur voor ondergeschikte: art. 8:72 BW; beperking aansprakelijkheid van de expediteur: art. 8:73 BW; mededeling vertraging door expediteur: art. 8:61 BW; onvoorziene omstandigheden: art. 8:68 BW; opzegging ~ door opdrachtgever: art. 8:65 BW; retentierecht van de expediteur: art. 8:69 BW.


Overgang
Overgang 1 goederenrecht: derivatieve verkrijging; elke vorm van verkrijging van een rechtsvoorganger, zowel onder algemene als onder bijzondere titel; 2 verbintenissenrecht (art. 6:142  159 BW): regeling van de gevolgen van de ~ van vorderingen onder algemene dan wel bijzondere titel; afgifte bewijsstukken: art. 6:143 BW; instaan voor nakoming door de schuldenaar bij cessie: art. 6:144 BW; onverlet blijven verweermiddelen: art. 6:145 BW; overgang nevenrechten: art. 6:142 BW; subrogatie: art. 6:150 BW.


Overgangsrecht
Overgangsrecht, intertemporaal recht, transitoir recht: recht regelende de overgang van een vroegere naar een latere wetgeving en de toepasselijkheid van de oude en nieuwe voorschriften op onderscheidene bepaalde gevallen.


Overgangswet
Overgangswet, geeft aan welk recht van toepassing is op de onder een nieuwe wet plaatsgrijpende gevolgen van feiten die onder de oude wet hebben plaatsgehad.


Overhangen
Overhangen (BW art. 5:44), indien gebouwen, schoorstenen, muren, omheiningen of andere scheidingen, ~ over het naburige erf kan de eigenaar van het naburige erf vorderen dat zij worden afgebroken, opgebouwd of hersteld; overhangende beplantingen kunnen door de buurman na aanmaning worden weggesneden, evenals doorschietende wortels.


Overhevelingstoeslag
Overhevelingstoeslag (Wet overhevelingstoeslag S. 1989, 128, tijdelijke wet, tot 1 januari 1998), wettelijke verplichting voor  de werkgever om opslagpremies aan zijn werknemers te betalen ter compensatie van hun plicht vanaf 1990 zelf de premies AAW/AWBZ te betalen; recht op ~ heeft in beginsel iedereen voor wie de inhoudingsplichtige tot en met 1989 opslagpremies voor de volksverzekeringen was verschuldigd.


Overleg
Overleg, georganiseerd,  Georganiseerd overleg.


Overlegging van de boekhouding
Overlegging van de boekhouding (WvK art. 11), kan door de rechter bevolen worden van iedere boekhouding en van alle onderdelen ten behoeve van direct belanghebbenden zoals erfgenamen, vennoten, bewindvoerders en in geval van faillissement; zulks in tegenstelling tot openlegging dat slechts mogelijk is in een geschil en waarbij opening wordt gevraagd van (dat deel van de) verplicht gehouden boekhouding dat voor dat geschil van belang is.


Overlegvergadering
Overlegvergadering (art. 23 WOR), ten minste zesmaal per kalenderjaar te houden bijeenkomsten van ondernemer en ondernemingsraad teneinde de aangelegenheden betreffende de onderneming te bespreken.


Overlevingskas
Overlevingskas,  Tontine.


Overlevingsrente
Overlevingsrente, met het sluiten van een verzekering van een overlevingsrente wordt beoogd na overlijden van de (verzekerde) man de nagelaten echtgenote of anderen in het genot te stellen van een jaarlijkse rente, die tot hun overlijden wordt uitgekeerd.


Overliggeld
Overliggeld (art. 8:422 en 932 BW), vergoeding verschuldigd door de bevrachter die het door hem gecharterde schip niet tijdig belaadt; in tegenstelling tot despatch money of snelheidsgeld.


Overlopende posten
Overlopende posten (art. 2:364, lid 3 en 4 BW), baten en lasten die nog niet hun neerslag hebben gevonden in ontvangsten en uitgaven; ~ vormen juridisch gezien nog geen vorderingen of schulden maar worden toch op de balans opgenomen ten einde een juiste winstberekening mogelijk te maken.


Overlijden
Overlijden 1 burgerlijke stand (art. 1:19 e.v. BW); akte van ~: art. 1:19 BW; kind vóór geboorteaangifte: art. 1:20 BW; militair: art. 1:25 BW; 2 vermisten: rechtsvermoeden van ~ art. 1:413 BW; vaststelling van ~: art. 1:426 BW; 3 strafrecht: aangifteplicht van ~: art. 448 Str; verhelen van ~: art. 151 Str.


Overlijdensschade
Overlijdensschade (art. 6:108 BW), degene die door een onrechtmatige daad of door het niet nakomen van een verbintenis aansprakelijk is voor het overlijden van een ander is verplicht tot vergoeding van schade door het derven van levensonderhoud aan de nagelaten betrekkingen van de overledene als de overledene in hun levensonderhoud geheel of ten dele voorzag.


Overmacht
Overmacht 1 burgerlijk recht (art. 6:75, 78 BW), toeval, belet het nakomen van een verbintenis, bevrijdt van de verplichting tot vergoeding van kosten, schaden en interessen; in het BW: niet toerekenbare tekortkoming; in algemene voorwaarden wordt een beding waarbij het ter discretie van de gebruiker staat of er sprake is van ~ geacht onredelijk bezwarend te zijn (zwarte lijst, art. 6:236 sub d BW) en onredelijk bezwarend wordt vermoed een beding te zijn dat de gebruiker, buiten het bij overeenkomst afgesprokene om, eerder een beroep op ~ gunt dan uit de aanvullende regeling van de wet (art. 6:75 BW) volgt (grijze lijst, art. 6:237, sub d BW); ook: force majeure, een veel in standaardcontracten voorkomende uitdrukking voor belemmering van de prestatieplichtige; vaak ruimere dan de wettelijke term ~, zo valt b.v. het uitvallen van grondstofleveranties nagenoeg steeds onder ~; 2 wegenverkeersrecht: het aannemelijk maken van ~ bevrijdt de eigenaar of houder van een motorrijtuig soms van zijn aansprakelijkheid uit hoofde der Wegenverkeerswet 1994 (art. 185); 3 handelsrecht: bijzondere bepalingen ten aanzien van ~ bij wisselprotest (WvK art. 153); ten aanzien van cheques (WvK art. 225); 4 strafrecht (Str art. 40): strafuitsluitingsrond, heft de wederrechtelijkheid (noodtoestand, rechtvaardigingsgrond) of de toerekenbaarheid op (schulduitsluitingsgrond).


Overnemingsbeding
Overnemingsbeding erfrecht, krachtens dit beding kan degene ten behoeve van wie het gemaakt is, alle zaken der nalatenschap, of zovele als hij verkiest, tegen een prijs gelijk aan de waarde kopen.


Overnemingsrecht
Overnemingsrecht 1 gemeenschap: bij het uitvallen van een van de deelgenoten hebben de overblijvenden het recht zijn aandeel tegen taxatiewaarde over te nemen; 2 auteursrecht (art. 15 en 16 Auteurswet 1912), recht om berichten en dergelijke uit kranten en tijdschriften over te nemen en stukken in een bloemlezing op te nemen, zoals korte gedeelten van een werk, enkele korte opstellen of gedichten, een teken-, schilder-, bouw- of beeldhouwwerk, een lithografie, een graveer- of ander plaatwerk, de zakelijke inhoud van een nog niet in druk verschenen in het openbaar gehouden mondelinge voordracht; onder ~ vallen zowel het letterlijk kopiëren, als ook alle minder vergaande vormen, zoals vertaling, bewerking, uittreksel.


Overpad
Overpad (art. 5:70 e.v. BW), recht van ~ of van voetpad, erfdienstbaarheid die de rechthebbende de bevoegdheid geeft om te voet over het land van een ander te gaan en niet zoals bij het recht van weg, waarbij de rechthebbende ook over eens anders land mag rijden.


Overstroming
Overstroming, veroorzaken van ~ (Str art. 157, 158), delict dat opzettelijk of door schuld gepleegd kan worden.


Overstuiving
Overstuiving (BW art. 5:35), indien een aan het zeeduin aangrenzend stuk land door de wind zodanig met zand wordt overstoven, dat het land met het zeeduin verenigd wordt en daarvan niet kan worden onderscheiden, wordt het land eigendom van degene, aan wie het zeeduin toebehoort.


Overtreder
Overtreder 1 degene die een overtreding begaat; 2 meer algemeen: hij die een wetsartikel heeft overtreden (dus ook degene, die een misdrijf pleegde).


Overtreding
Overtreding 1 (Str art. 424 e.v. wetsdelict; minder ernstig strafbaar feit (als tegenstelling tot misdrijf); in beginsel in eerste aanleg berecht door de kantonrechter; 2 in algemene zin: elke strafbare normoverschrijding, delict, strafbaar feit.


Overtuigingsstukken
Overtuigingsstukken (art. 200, 361 Str), zaken of geschriften bestemd om voor de bevoegde macht tot overtuiging of bewijs te dienen.


Overval
Overval, overname van een (naamloze) vennootschap tegen de wil van het bestuur van de over te nemen vennootschap; onderscheiden in beursoverval, waarbij een openbaar bod gedaan wordt op de uitstaande aandelen en sluipoverval, waarbij ondershands aandelen ter beurze worden opgekocht.


Oververzekering
Oververzekering (WvK art. 253, lid 1), te hoge verzekering, de verzekerde som overtreft hetzij van één polis, hetzij van meer te zamen het beloop van de waarde of het verzekerde belang; de verzekering is alleen tot het beloop van de waarde geldig; zie voor meer verzekeringen ten aanzien van hetzelfde belang: art. 277 en 278 WvK.


Overwaarde
Overwaarde, van een goed waarop een hypotheek rust, boven de schuld waarvoor het werd verhypothekeerd, beschermt de schuldeiser-hypotheekhouder tegen een eventuele waardedaling van het goed.


Overwegingen
Overwegingen 1 zinsdelen van een rechterlijke uitspraak, veelal onderscheiden in alinea's aanvangende met het woord `overwegende' (afgekort: `O') en aangehaald naar de volgorde, als eerste, tweede enzovoort; onderscheiden in: feitelijke ~ (uiteenzetting van de relevante feiten, veelal samenvatting der beweringen van de partijen) en rechtsoverwegingen: de gronden die de rechter tot zijn beslissing leiden; 2 de ~ (passage aanvangende met `Alzo wij in overweging hebben genomen …' aan het hoofd van de wetten, veelal genoemd: considerans.


Overwerkloon
Overwerkloon (art. 26, lid 3 Wet LB), loon voor extra gewerkte uren; hierop mogen de inhoudingen plaats vinden volgens de loonbelastingtabel voor bijzondere beloningen (afgedrukt op de achterzijde  van de Loonheffingstabellen).


Ozonlaag
Ozonlaag, ozonosfeer, laag in de atmosfeer,  tussen de 15 en 35 km hoogte, waarin zich de grootste concentratie van ozon (O³) bevindt; bescherming van de ~ is wereldwijd geregeld bij het Protocol van Montréal van 16 september 1987, betreffende stoffen die, naar wordt vermoed, de ~ afbreken, (Trb 1991, 49; 1992, 16 en 1994, 195);  zie Besluit uitvoering EG- Ozon-richtlijn (S. 1995, 446) en Besluit inzake stoffen die de ozonlaag aantasten (S. 1995, 657).


P
P, 1 De Pacht tijdschrift, thans Agrarisch recht; 2 Praktijkgids, juridisch tijdschrift; 3 (op wissel by nonacceptatie of nonbetaling) protest.


p.
p, partij (pp) partijen, pagina


P.a.
P.a., pro anno, per jaar, jaarlijks; produktenaansprakelijkheid


Pat.
Pat., patent (octrooi)


PB
PB, publikatieblad van de Europese gemeenschappen,  O.J.


PBO
PBO, Publiekrechtelijke Bedrijfs-Organisatie


PCIJ
PCIJ, Permanent Court of International Justice, Permanent Hof van Internationale Justitie


PD
PD, pro Deo, gratis


PG
PG, Procureur-Generaal


PK
PK, pachtkamer


PKB
PKB, planologische kernbeslissing


Po
Po, pachtovereenkomst


Pp.
Pp., partijen; per procuratie; publié par, patent pending (octrooi aangevraagd).


PPP
PPP, Public-private partnership, samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven, zoals in het onderwijs en de gezondheidszorg.


PPS
PPS, Publiek-private samenwerking


PR
PR, politierechter


Proc.
Proc., procedure, procureur


Proc.-Gen.
Proc.-Gen., Procureur-Generaal


Prov. wet
Prov. wet, Provinciewet, S. 1993, 668


P.S., Prov. St.
P.S., Prov. St., Provinciale Staten


PSW
PSW, Pensioen- en Spaarfondsenwet


PTT
PTT,  Posterijen


Pv.
Pv., proces-verbaal


PW
PW, Periodiek Woordenboek van administratieve en gerechtelijke beslissingen, fiscaal-juridisch periodiek met jurisprudentie.


Paardesprong
Paardesprong (art. 6:257 BW), vordering tegen een ondergeschikte, wiens opdrachtgever wel de eigen aansprakelijkheid, maar niet die van zijn ondergeschikte heeft uitgesloten; de laatste kan zich dan ook op het verweermiddel van zijn opdrachtgever beroepen; zie ook de art. 740b WvK, 951b WvK; art. 8: 31 en 71 BW.


Pacht
Pacht (Pachtwet S. 37, 1958), elke `overeenkomst in welke vorm en onder welke benaming ook aangegaan, waarbij de ene partij zich verbindt aan de andere partij, tegen voldoening van een tegenprestatie een hoeve of los land in gebruik te verstrekken ter uitoefening van de landbouw' onderscheiden van de op niet-agrarische percelen toegepaste huur; in niet-juridische zin ook gebruikt voor huur van bedrijfsruimte, cafés, standplaatsen e.d;  zie Pachtnormenbesluit 1995, S. 1995, 515.


Pachter
Pachter, hij die een hoeve of los land, aan de verpachter in eigendom behorend, in pacht heeft; zich gedragen als goed ~: art. 25 Pachtwet; Pacht.


Pachtkamer
Pachtkamer, kamer van het kantongerecht belast met berechting van geschillen met betrekking tot pachtovereenkomsten, bestaande uit de kantonrechter (voorzitter) met als leden twee deskundigen (niet-juristen), een van de pachters- en een van de verpachterskant; hoger beroep is mogelijk op de Pachtkamer van het Gerechtshof te Arnhem; beroep in cassatie is uitgesloten (Pachtwet 1958 S. 37, art. 115 e.v.),  Grondkamer.


Pachtrechter
Pachtrechter, rechter belast met pachtzaken; speciaal de Pachtkamers en de Pachtkamer van het Gerechtshof te Arnhem.


Pacifieke blokkade
Pacifieke blokkade, vreedzame blokkade, blokkade zonder dat tussen de betrokken staten een oorlogstoestand bestaat.


Pact
Pact, handvest, traktaat, vooral gebruikelijk voor multilaterale verdragen van belangrijke inhoud (zoals het pact van de Volkenbond, deel 1 der vredesverdragen van 1919/20; S. 1920 no. 108, 127).


Pacta
Pacta, verdragen, overeenkomsten; ~ pacta dotalia, huwelijks voorwaarden; ~ sunt servanda,  verdragen en overeenkomsten moeten worden nagekomen, regel afkomstig uit het Romeinse recht, Dig. 2.14.7 7; ~ tertiis nec nocent nec prosunt: derden lijden geen nadeel, noch trekken zij voordeel uit overeenkomsten.


Pactum
Pactum, overeenkomst of beding daarin; ~ adjectum: toegevoegd beding, bijbeding van een overeenkomst; ~ de compromittendo (Brv art. 1020), overeenkomst tot het onderwerpen van toekomstige geschillen aan het oordeel van scheidsmannen (arbiters): die krachtens vast beding in vele standaard-contracten voorkomt; ~ de contrahendo, overeenkomst tot het sluiten van een andere, definitieve, belangrijker, overeenkomst; voorovereenkomst; ~ de hereditate tertii (art. 4:921, lid 2 BW), overeenkomst aangaande een nog niet opengevallen nalatenschap van een derde; nietig, voorzover zij de strekking heeft een persoon te belemmeren in zijn vrijheid om de bevoegdheden uit te oefenen die hem krachtens het erfrecht tot die nalatenschap toekomen en bovendien indien zij betrekking heeft op een nog niet opengevallen nalatenschap in haar geheel of een evenredig deel daarvan; ~ de non petendo, overeenkomst een vordering niet in rechte aanhangig te maken.


Pakketreis
Pakketreis (art. 7:500  513 BW), reisovereenkomst, georganiseerde reis door reisorganisator krachtens een reisovereenkomst waarbij de reisorganisator zich jegens een reiziger verbindt tot het verschaffen van een door hem aangeboden, van te voren georganiseerde reis, die een overnachting of een periode van meer dan 24 uren omvat en ten minste twee van de volgende diensten: 1 vervoer, 2 verblijf, of 3 een andere, niet met vervoer of verblijf verband houdende, toeristische dienst, die een significant deel van de reis uitmaakt; in de prospectus moet de reissom worden vermeld (art. 7:501 BW) en de reisorganisator moet na het sluiten van de reisovereenkomst de reiziger een afschrift van zijn reisvoorwaarden verschaffen (art. 7:502 BW); zie voor: financieel onvermogen reisorganisator: art. 7:512 BW; opzegging (door reiziger): art. 7:603 BW, (door reisorganisator): art. 7:504 BW;  overdracht reis aan derde ten minste zeven dagen vóór de aanvang van de reis: art. 7:506 BW; prijsverhoging wegens gestegen vervoerskosten: art. 7:505, lid 3 BW; schadevergoeding wegens tekortkomingen bij de uitvoering van de ~: art. 7:507 BW; smartegeld wegens gederfd reisgenot: art. 7:510, 511 BW); wezenlijke wijziging in reisovereenkomst wegens gewichtige omstandigheden: art. 7:505 BW; de regeling van de ~ is bedoeld, enerzijds om concurrentievervalsing tegen te gaan en anderzijds ter harmonisatie van de consumentenbescherming binnen de EU; zij is een implementatie van de EG-richtlijn 90/314/EEG van 23 juni 1990.


Paleis
Paleis, 1 vorstelijk verblijf; ten onzent Koninklijk ~; 2 ~ van justitie, officiële benaming voor de dienstgebouwen van de rechterlijke macht (behalve de kantongerechten).


Pand
Pand 1 civielrecht (BW art. 3:227 e.v. en 236 e.v.), of pandrecht: beperkt zekerheidsrecht op niet-registergoederen, teneinde daarop bij voorrang een vordering te verhalen; ook het in pand gegeven goed (onderpand); zie voor: kosten tot behoud van het ~ gemaakt: art. 3:243, lid 2 BW; lossing van ~: art. 3:249, lid 2 BW; netto-opbrengst van ~: art. 3:253 BW; ondeelbaarheid van ~: art. 3:230 BW; onderhoudskosten van ~: art. 3:243, lid 2 BW; ~ op aan onroerende zaak dienstig gemaakte zaak: art. 3:254 BW; ~ op geld: art. 3:255 BW; toeëigeningsverbod van ~: art. 3:235 BW; verkoop van ~: art. 3:250 BW; vestigen ~ op toekomstige zaak: art. 3:97 j° 98 BW; vestigen ~ op vordering: art. 3:94 j° 98, 3:231 en 239 BW; waardevermindering van ~: art. 3:233 BW; zaaksvervanging: art. 3:229 BW; zorgplicht: art. 3:243 BW; 2 strafrecht:  vernielen, beschadigen of onbruikbaarmaken van iemands eigen, stil verpand goed: art. 348, lid 2 Str.


Pandbrief
Pandbrief, bewijsstuk (obligatie, schuldbekentenis), van gelden geleend aan een hypotheekbank, rentegevend handelspapier; een pandbriefhouder is geen bevoorrechte schuldeiser; ook: akte van scheepshypotheek.


Pandendossement
Pandendossement (WvK art. 118), endossement van een wissel tot zekerheid voor de voldoening aan enige andere verplichting.


Pandgever
Pandgever, degene die een niet-registergoed verpandt, hetzij door het pand in de macht van de pandhouder te brengen (vuistpand), hetzij door een vestigingsovereenkomst waarbij stil pandrecht wordt gevestigd (art. 3:237, 239 BW); zie voor: beschikkingsonbevoegde ~: art. 3:238 BW; faillissement ~ art. 57 e.v. Fw; kennisgeving van verkoop aan ~: art. 3:252 BW; lossing door ~: art. 3:249, lid 2 BW; stemrecht van ~ aandeelhouder: art. 3:247 BW.


Pandhouder
Pandhouder, preferente crediteur die tot zekerheid voor voldoening van een vordering een beperkt recht tot verkoop verkregen heeft op een niet-registergoed; zie voor: beschikkingsonbevoegdheid van de ~ tot herverpanding: art. 3:242 BW; grof verzuim door ~: art. 3:257 BW; inningsbevoegdheid van ~: art. 3:246 BW; kennisgeving van verkoop door ~: art. 3:252 BW; kosten tot behoud door ~ gemaakt: art. 3:243, lid 2 BW; ~ als separatist: art. 57 e.v. Fw; ~ mag meebieden bij verkoop: art. 3:250, lid 3 BW; parate executie door ~: art. 3:248 BW; rangorde pandhouders: art. 3:229, lid 2, 246, lid 3 BW; rechten van de ~: art. 3:245 BW; uitkering batig saldo door ~: art. 3:253 BW; verklaring omtrent vordering door ~: art. 241 BW; zorgplicht van ~: art. 3:243 BW.


Pandhuis
Pandhuis (Pandhuiswet 1910, S. 321 art. 17), bank van lening; de benaming `Pandhuis' moet op het gebouw zijn aangebracht; nog slechts aanwezig te Amsterdam en te 's-Gravenhage.


Pandnemer
Pandnemer, pandhouder, hij die, tot zekerheid voor het door hem verstrekte krediet  (de beleensom) of  een pand  van de pandgever onder zich neemt.


Pandneming
Pandneming (art. 7.4.3.11 #), in het ontwerp NBW aan de verhuurder toegedacht recht om ook zonder dat een pandovereenkomst gesloten is, een goed van zijn onderhuurder in pand te nemen.


Pandplichtig
Pandplichtig (waterstaatsrecht); onderhoudsplichtvan hoefslagplichtigen van een `pand' (vak, hoefslag) van een waterstaatswerk.


Pandrecht
Pandrecht (BW art. 3:227 e.v. BW), beperkt recht, dat strekt om op de daaraan onderworpen, voor overdracht vatbare, niet-registergoederen, een vordering bij voorrang boven andere schuldeisers te verhalen; zie voor: afstand van ~: art. 3:258 BW; bezitloos ~: art. 2:237 BW; einde ~: art. 3:258 BW; executie: art. 3:248, 254 BW; herverpanding: art. 3:242 BW; inpandneming eigen aandelen NV: art. 2:89a BW; ondeelbaarheid van ~: art. 3:230 BW; openbaar pandrecht op vordering: art. 3:94 j° 98 en 236, lid 2 BW: ~ tijdens faillissement pandgever: art. 57  59 Fw; ~ op aandeel in NV: art. 2:85, 89 BW, in BV: art. 2:194, 198 BW; ~ op aandeel in goed: art. 3:240 BW; ~ op geld: art. 3:255 BW; ~ op aan onroerende zaak dienende zaak: art. 3:254 BW; ~ op octrooi: art. 67 Rijksoctrooiwet 1995; ~ op roerende zaak: art. 3:237 BW; ~ op toekomstige zaak: art. 3:97 j° 98 BW; ~ op toekomstige vordering: art. 3:97 j° 98 en 231 BW; ~ op vordering: art. 3:94 j° 98 en 236, lid 2 BW; ~ van certificaathouders: art. 3:259 BW; parate executie bij ~: art. 3:248 BW; rangorde pandhouders: art. 3:229, lid 2, 237 lid 3 BW; stil ~: art. 239 BW; vestiging van ~: art. 3:90 j° 98 en 236, 237 BW; vestigingsmogelijkheid: art. 3:228 BW; ~ voor rente: art. 3:244 BW.


Panhonlibcoschepen
Panhonlibcoschepen, afgeleid van Panama, Honduras, Liberia en Costa Rica; onder de vlag van deze landen varen veel schepen omdat zij lage belastingen heffen en de sociale regelingen t.a.v. schepelingen niet naleven.


Papieren vergadering
Papieren vergadering (art. 2:128 en 238 BW), algemene vergadering van aandeelhouders waarbij de deelnemers niet lijfelijk aanwezig zijn maar de notulen worden opgesteld en goedgekeurd alsof de vergadering op een bepaalde plaats en tijd heeft plaatsgevonden.


Parafenbesluit
Parafenbesluit, besluit zonder vergadering van de besluitnemers genomen doordat zij ten teken van instemming hun paraaf op de desbetreffende stukken hebben gesteld.


Parallelsprong
Parallelsprong (art.8:362 BW), benaming voor het geval een partij bij een exploitatieketen (van een schip) haar wederpartij zowel met een contractuele norm als met een delictuele norm (onrechtmatige daad) kan `bespringen'; in dit geval van samenloop bepaalt de contractuele norm de grenzen van de aansprakelijkheid; de wederpartij is dan niet verder aansprakelijk dan werd bepaald in de, door de betrokkenen gesloten, exploitatieovereenkomst.


Paraplu-bepaling
Paraplu-bepaling, kapstokartikel, zoals in de Wet aanpassing uitkeringsregelingen overheveling opslagpremies (S. 1989, 127 art. 82) ter voorkoming dat de verhoging van de AWW of die van op de WAO stoelende uitkeringen zouden doorwerken in de overhevelingstoeslag.


Parate executie
Parate executie (BW art. 3:248, 268 e.v.), dadelijke uitwinning, dadelijke uitvoerbaarheid; het recht om goederen van de schuldenaar zonder voorafgaand rechterlijk vonnis aan te tasten, ter executie (zoals door de pandhouder); de fiscus bezit een recht van ~ krachtens de Invorderingswet 1990 (S. 221), welke wet ook van toepassing is verklaard op de heffing en invordering van waterschapsbelastingen.


Pardon
Pardon, vergiffenis; ook wel informeel gebruikt voor een algemene tenietdoening van strafbare feiten (vgl. echter: abolitie, amnestie); generaal ~: algemene kwijtschelding van straf en boete wegens belastingovertredingen, te lage opgave of verzuim van opgave, onder voorwaarde van opgave en voldoening van het verschuldigde alsnog (krachtens bijzondere wetten en besluiten); rechterlijk ~: veroordeling zonder oplegging van straf (Str art. 9a).


Parentele
Parentele, indeling van bloedverwanten gebaseerd op de opgaande lijn; 1 eerste ~ de afstammelingen; 2 tweede ~ de ouders met hun afstammelingen, voorzover zij niet in de eerste ~ vallen; 3 derde ~ de grootouders met afstammelingen, en zo vervolgens.


Pari
Pari, uitgifte van aandelen à ~, tegen een koers van 100%; aandelen mogen niet beneden pari worden uitgegeven (art. 2:82 lid 2 BW), maar beroepsemittenten mogen indien zulks overeengekomen is, volstaan met ten minste 94% (art. 2:80 lid 2 BW).


Paritaire commissie
Paritaire commissie, scheidsgerecht met een even aantal leden, van wie elke partij de helft aanwijst.


Paritas creditorum
Paritas creditorum (BW art. 3:277, lid 1), gelijkheid van schuldeisers, concurrentie; de ~ wordt doorbroken door preferentie.


Pariteit
Pariteit, vertegenwoordiging op voet van gelijkhied; arbeidsrecht: numerieke gelijkheid van het aantal vertegenwoordigers van werkgevers en van werknemers (resp. hun organisaties) in een bestuur,commissie of ander orgaan op sociaal en/of economisch gebied.


Parkeerbelasting
Parkeerbelasting (art. 225 Gemeentewet), door gemeenten binnen het kader van een parkeerregeling geheven recht op het parkeren; de ~ komt aan de gemeentekas ten goede; zie Besluit gemeentelijke parkeerbelastingen, S. 1990, 574.


Parkeerschijfzone
Parkeerschijfzone (RVV, art. 25), gebied, waarin parkeren aan een tijdsduur gebonden is en waar het gebruik van parkeerschijven verplicht is; aangegeven door het bord E10, een blauw rechthoekig bord, met daarin een witte P op een blauwe ondergrond met het woord `zone' en een aanduiding van de maximumparkeertijd.


Parkeren
Parkeren (RVV art. 1 sub ac), het laten stilstaan van voertuigen anders dan gedurende de tijd die nodig is voor, en gebruikt wordt tot het onmiddellijk in- of uitstappen van passagiers of voor het onmiddellijk laden en lossen van goederen.


Parket
Parket, verzamelterm voor de functionarissen en de bureaus van het Openbaar Ministerie bij de gerechten.


Parketwacht
Parketwacht, inofficiële benaming het lid van de rijkspolitie belast met hulp en ordediensten op het parket, op de terechtzittingen, het overbrengen van arrestanten en het vervoer van gerechte lijke stukken, in het Wetboek van Strafvordering `dienaar der openbare macht' geheten; thans `ambtenaar van politie', Politiewet 1993, art. 1, lid 1 sub 3°.


Parlement
Parlement, informele benaming van de Staten-Generaal, de volksvertegenwoordiging, de beide Kamers, of wel speciaal van de Tweede Kamer.


Parlementair
Parlementair, onderhandelaar die in tijd van oorlog naar de tegenstander gezonden wordt om te onderhandelen, berichten over te brengen enz.; evenals de hem begeleidende personen (zoals een witte vlag drager) onschendbaar.


Parlementair stelsel
Parlementair stelsel, systeem dat berust op het principe dat ministers en een kabinet slechts aanblijven zolang zij het vertrouwen van de meerderheid van de volksvertegenwoordiging genieten. Beginsel berust op gewoonterecht (conventions).


Parlementaire enquête
Parlementaire enquête (Wet op de Parlementaire Enquête, S. 1991, 416),  enquête, parlementaire.


Parlementaire immuniteit
Parlementaire immuniteit,  Immuniteit


Parlevinker
Parlevinker (art. 437quater Str, Besluit toezicht handel te water, KB van 24 juli 1970, S. 361), oorspronkelijk schipper of zijn schuit die tot ca 1870 te Amsterdam het Vechtwater aanvoerde; thans iemand die vergunning heeft om met een boot langs schepen te venten, rivierventer;  zie Stcrt. 1938, 251; 1952, 86; 1953, 91; Stcrt. 1967, 143; 1968, 49; 1975, 191, Beschikking houdende aanwijzing van de gebieden waar het zonder vergunning verboden is zich met een vaartuig of vlot op te houden, tot het drijven van handel, dan wel met een vaartuig koopwaren voor de huishouding of scheepsbenodigdheden aan vaartuigen af te leveren.


Participatiebewijs
Participatiebewijs (art. 44a Wet IB), bewijs van deelgerechtigdheid in een fonds voor gemene rekening, dat, tenzij de overdrachtsmogelijkheden sterk beperkt zijn (art. 2 lid 2 Wet Vpb), fiscaal als aandeel in een onderneming wordt beschouwd; juridisch gezien is een houder van een ~ géén aandeelhouder maar kan slechts recht doen gelden op een deel van de behaalde winst.


Particulier
Particulier, bijzonder, in tegenstelling tot: algemeen of openbaar; particuliere avarij, in tegenstelling tot de avarijgrosse; zelfstandig naamwoord: privé-persoon.


Particuliere weg
Particuliere weg (art. 1 Wegenwet 1930), weg, die geen eigendom is van de overheid; hij is openbaar indien 1° de rechthebbende die bestemming daaraan heeft gegeven, of 2° indien hij vanaf 1 oktober 1902 voor een ieder toegankelijk is geweest, of 3° vanaf 1 oktober 1922 voor het publiek toegankelijk was en bovendien door de overheid werd onderhouden.


Partiële nietigheid
Partiële nietigheid (art. 3:41 BW), gedeeltelijke nietigheid, de nietigheid betreft slechts een deel van de rechtshandeling; zij blijft, voorzover dit mogelijk is, gelet op de inhoud en strekking van die handeling, voor het overige in stand.


Partner
Partner, deelhebber, maat (zoals bij advocatenmaatschap), vennoot; sleeping ~: stille vennoot.


Partijbeslissing
Partijbeslissing (art. 7:900, lid 2 BW), bijzondere vorm van de vaststellingsovereenkomst, waarbij partijen overeenkomen zich neer te zullen leggen bij een voor hen bindende uitspraak van een hunner; in tegenstelling tot arbitrage levert een ~ niet een voor executie vatbare titel op; volgt een partij de ~ niet op, dan kan de wederpartij ageren op grond van niet-nakoming van de overeenkomst tot ~ (art. 7:905 BW); een ~ is vernietigbaar indien de beslissing in verband met inhoud of wijze van totstandkoming daarvan onder de gegeven omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn; een ~ ter beëindiging van onzekerheid of geschil liggend op vermogensrechtelijk terrein is ook geldig als zij in strijd is met dwingend recht, tenzij zij tevens naar inhoud en strekking in strijd komt met de goede zeden of de openbare orde (art. 7:902 BW); een beding in een algemene voorwaarde waarbij voor beslechting van een geschil een ~ wordt voorgeschreven, is onredelijk bezwarend (zwarte lijst), tenzij de consument, nadat de gebruiker zich op het beding heeft beroepen, ten minste een maand de tijd krijgt om het geschil aan de volgens de wet bevoegde rechter voor te leggen (art. 6:236 sub n BW).


Partijen
Partijen 1 civiel recht: tegenover elkaar staande betrokkenen bij een meerzijdige rechtshandeling in tegenstelling tot derden (buitenstaanders); soms gelden geadresseerden mede als partij (art. 3:56 BW); 2 procesrecht: procespartijen in straf- en civiele procedure;  Civiele partij.


Partijakte
Partijakte, authentieke of onderhandse akte waarin verklaard wordt dat partijen door hun medewerking - in de regel door het plaatsen van hun handtekening - de in de akte vermelde verklaring hebben nageleefd: zoals akte van koop, huur, lening enz., huwelijksvoorwaarden, vennootschapsakte, procesverbaal van veiling; ruimer: akte waarin een verklaring voorkomt van een niet-ambtenaar, zulks in tegenstelling tot de ambtelijke akten.


Partij-autonomie
Partij-autonomie, bevoegdheid van partijen om hun rechtsbetrekkingen vrijelijk gestalte te geven.


Partij-getuige
Partij-getuige (art. 190 Brv), procespartij die in eigen zaak als getuige onder ede, of na het afleggen van de belofte, door de rechter wordt gehoord; hij kan zich niet van getuigenis verschonen, maar heeft wel het recht hem gestelde vragen niet te beantwoorden (art. 213, lid 2 Brv).


Partijverklaring
Partijverklaring (art. 205, lid 4 Brv) verklaring door een partij in een burgerlijk geding afgelegd, zoals erkentenis of stellingen.


Parijs, Declaratie van -
Parijs, Declaratie van , verdrag van 1856 betreffende de oorlog ter zee, waarin onder andere: 1 verbod van kaapvaart; 2 de neutrale vlag dekt vijandelijke lading; 3 neutrale lading mag ook onder vijandelijke vlag niet buitgemaakt worden; 4 een eventuele blokkade moet effectief zijn. 2 en 3 gelden niet voor contrabande.


Pas
Pas, legitimatiebewijs,  Paspoort.


Pasicrisie
Pasicrisie, verzameling van jurisprudentie, naar trefwoorden of onderwerpen gerangschikt.


Pasinomie
Pasinomie, selecte verzameling van wetgeving.


Pasmunt
Pasmunt (cf. art. 6:113 BW), munt van geringe waarde, die slechts tot een beperkt bedrag als wettig betaalmiddel geldt: stuiver, dubbeltje, kwartje, gulden en rijksdaalder zijn pasmunt.


Paspoort
Paspoort (Paspoortwet S. 1991, 498), identiteitsbewijs, legitimatiebewijs door de staat aan een onderdaan verstrekt, speciaal met het oog op een reis naar het buitenland; blijft eigendom van de staat der Nederlanden, degene wiens identiteit ermee wordt bewezen is slechts houder; vreemdelingen zijn, krachtens het Vreemdelingenbesluit 1966 S. 387, verplicht een papier, waaruit hun identiteit blijkt bij zich te dragen en desgevraagd te vertonen; dit  kan een ~ zijn (Vreemdelingenbesluit art. 54) of een verblijfpas; vervalsing van een ~ is een misdrijf (art. 231 Str).


Passanten
Passanten, in een huis van bewaring opgeslotenen die wachten op plaatsing in een (psychopaten)inrichting of gevangenis.


Passende arbeid
Passende arbeid (Werkloosheidswet, S. 1987, 93, art. 24 lid 3), alle arbeid die wordt beschouwd voor de krachten en bekwaamheden van de werknemer berekend te zijn, tenzij aanvaarding om redenen van lichamelijke, geestelijke of sociale aard niet van hem kan worden gevergd; geen WW-uitkering wordt toegekend aan de (onvrijwillig werkloze) werknemer die nalaat ~ te aanvaarden.


Passeren
Passeren 1 ~ van een akte: verlijden; 2 ~ van beweringen, bewijsaanbod in rechte, door de rechter: voorbijgaan, geen acht erop slaan, buiten aanmerking en overweging laten als overbodig en niet ter zake dienend.


Passief
Passief lijdend; 1 ~ kiesrecht, recht om gekozen te worden; 2 passieve hoofdelijkheid (art. 6:6 e.v. BW), ieder der schuldenaren is jegens de schuldeiser(s) tot de gehele prestatie verplicht, in dier voege dat presteren door een hunner, ook de anderen jegens de schuldeiser(s) bevrijdt; staat tegenover actieve hoofdelijkheid of gemeenschap van vorderingsrechten (art. 6:16 BW); 3 passieve informatieplicht (art. 47 lid 1, sub b AWR), verplichting van de belastingplichtige desgevraagd boeken en bescheiden, waarvan kennisneming van invloed kàn zijn op zijn belastingplicht, aan de belastinginspecteur ter inzage te geven; hij moet tevens toestaan dat van deze boeken of bescheiden afschriften of uittreksels worden gemaakt; tegenstelling: actieve informatieplicht (art. 47 lid 1 sub a AWR): het desverzocht zèlf verschaffen van gegevens en inlichtingen, die van belang kunnen zijn voor zijn belastingplicht; passieve omkoping,  Omkoping.


Passim
Passim, op verscheidene plaatsen (in een boek) overal verspreid voorkomend.


Passiva
Passiva, lasten; eigen vermogen en schulden van een onderneming, beide voorkomend op de credit (= rechter)zijde van de balans.


Patent
Patent, octrooi; soms ook: concessie.


Pater familias
Pater familias (art. 7A:1781 BW), huisvader, oorspronkelijk in het oude Rome ieder die niet onder ouderlijk gezag stond; vandaar de uitdrukking de zorg van een goed huisvader, d.w.z. van iemand met een behoorlijk verantwoordelijkheidsgevoel, zoals nodig bij het ontvangen van een zaak in bruikleen.


Patiënt, rechten van -
Patiënt, rechten van  1 de ~ zijn vastgelegd in een overeenkomst inzake geneeskundige behandeling,  omtrent: aanwezigheid van anderen dan de hulpverlener bij de behandeling (art. 7:459 BW); geheimhouding door de hulpverlener (art. 7:457 BW); geven van toestemming (art. 7:450 en 456 BW); inlichtingen door hulpverlener (art. 7:448 BW); inzage en vernietiging dossier (art. 7:456 en 455 BW); rechten jegens ziekenhuis (art. 7:462 BW); 2 ~ die onvrijwillig in een psychiatrische ziekenhuis verblijven,  zie Wet BOPZ, art. 36 e.v; 3 ~ in een verzorgingshuis:  zie Wet klachtrecht cliënten zorgsector, S. 1995, 308; Kwaliteitswet zorginstellingen, S. 1996, 80.


Patiëntenvertrouwenspersoon
Patiëntenvertrouwenspersoon (Wet BOPZ, art. 1, lid 1 sub m  en 59), functionaris werkzaam in een psychiatrisch ziekenhuis, in dienst van een landelijke stichting, onafhankelijk van het bestuur van een psychiatrisch ziekenhuis, die aan patiënten desgevraagd advies en bijstand verleent; de ~ is de ombudsman van de psychiatrie: hij bemiddelt bij klachten van de patiënt, informeert de patiënt over zijn rechten en kaart (structurele) misstanden aan bij de directie van het ziekenhuis;  zie Besluit ~, S. 565, 1993.


Patria potestas
Patria potestas, vaderlijke macht; ook: ouderlijke macht; thans: ouderlijk gezag.


Patronaat
Patronaat, beschermheerschap, het verlenen van hulp en steun aan voorwaardelijk veroordeelden, voorwaardelijk niet-vervolgden, vervroegd in vrijheid gestelden of voorwaardelijk ter beschikking gestelden, door reclasseringsinstellingen e.d.


Patroon
Patroon, werkgever, opdrachtgever van de handelsreiziger (art. 75 WvK); ook degene die patronaat uitoefent.


Pauliana, actio -
Pauliana, actio  (BW art. 3:45 e.v.), inroepen van de nietigheid van een door een schuldenaar onverplicht verrichte rechtshandeling, waardoor zijn schuldeisers zijn benadeeld; vooral van belang in geval van faillissement (Fw. art. 31, 42 e.v.);  Bankbreuk, bedrieglijke.


Pauschalpolis
Pauschalpolis (Duits: pauschal, zonder specificatie), ook wel afkoop- of abonnementspolis genoemd: een goederentransportverzekering, die tot een bepaald maximum bedrag per zending de goederen dekt, die gedurende een verzekeringsjaar worden vervoerd; de jaarpremie wordt vooruit betaald en berekend aan de hand van de vermoedelijke jaaromzet (eventueel aan het einde van de verzekeringstermijn nog met nadere verrekening op basis van de werkelijke omzet); een ~ maakt afzonderlijke declaratie van  verzendingen overbodig.


Pay as you go-beginsel
Pay as you go-beginsel, grondslag voor het heffen van voorlopige aanslagen: betalen op het moment dat de inkomsten daadwerkelijk worden genoten.


Peek
Peek, uitspraak van de Hoge Raad waarin hij niet meer doet dan constateren dat er geen middelen van cassatie zijn voorgesteld en dat er geen grond is gevonden voor ambtshalve cassatie.


Penaal
Penaal, op het strafrecht betrekking hebbende, onder strafsanctie, door strafbedreiging gehandhaafd, in uitdrukkingen als: penale (poenale) sanctie e.d.


Penitentiair
Penitentiair, op bestraffing betrekking hebbende; ~ recht: het recht dat de wijze van tenuitvoerlegging van straffen en maatregelen behelst (zoals de Gevangenismaatregel van 1953 S. 237).


Penitentiair trainingskamp `de Corridor'
Penitentiair trainingskamp `de Corridor', te Zeeland (N.Br.), voor tenuitvoerlegging van korte vrijheidsstraffen aan mannelijke personen van 17 t/m 23 jaar; een intensief trainingsschema (arbeid, sport, vorming) moet een maatschappelijk meer aangepaste houding van de delinkwent bevorderen.


Penitentiaire kamer
Penitentiaire kamer (art. 73 Wet RO), buitenwettelijke term voor de kamer van het Gerechtshof te Arnhem ter behandeling van het beroep tegen negatieve beslissingen omtrent de vervroegde invrijheidstelling (art. 15c Str).


Pennsylvanian stelsel
Pennsylvanian stelsel, Pennsylvanisch stelsel, cellulaire opsluiting van gevangenen in volstrekte eenzaamheid, ingevoerd in 1790 ingevoerd in de staat Pennsylvania.


Penologie
Penologie, wetenschap omtrent de straf, onderdeel van de criminologie dat zich bezighoudt met het gevangeniswezen, psychopatenzorg, modernere behandeling der delinkwenten en reclassering.


Pensioen
Pensioen (art. 45, lid 1a Wet IB; art. 11, lid 3 Wet LB), periodieke uitkering afhankelijk van het leven van de gerechtigde die afgestemd is op de voorziening in zijn levensonderhoud gedurende zijn oudedag; doorgaans tevens ter voorziening van nagelaten betrekkingen; voor ambtenaren geregeld in de Wet privatisering Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds (S. 1995, 639); ook periodieke uitkeringen bij arbeidsongeschiktheid worden wel (invaliditeits)pensioen genoemd; zie voor vrijstelling van ~ van successierechten: art. 35 Successiewet;  Oudedagsvoorziening geregeld in de AOW.


Pensioenbreuk
Pensioenbreuk, kwijtraken van pensioenaanspraken ten gevolge van verandering van werkkring, omdat de oude pensioenrechten niet konden worden meegenomen naar de nieuwe werkgever; deze gevolgen worden thans verzacht door de Wet waardeoverdracht opgebouwde pensioenrechten, S. 1994, 496, tot wijziging van o.a. de Pensioen- en spaarfondsenwet S. 1981, 18,  zie Uitvoeringsbesluit S. 1994, 647.


Pensioen- en Spaarfondsenwet (PSW)
Pensioen- en Spaarfondsenwet (PSW), S. 1981, 18, verplicht een werkgever, ten einde de pensioenaanspraken van zijn werknemers veilig te stellen, de door hem toegezegde pensioenen onder te brengen bij een verzekeraar die onder toezicht staat van de Verzekeringskamer; geldt niet voor enkele groepen werknemers, zoals huispersoneel en directeuren-grootaandeelhouders.


Pensioen- en uitkeringsraad
Pensioen- en uitkeringsraad (Wet op de Pensioen en Uitkeringsraad, Stbl 1990, 324), is belast met de toepassing en uitvoering van de wetten betreffende uitkeringen (buitengewone pensioenen) aan vervolgings- en oorlogsslachtoffers.


Pensioenfonds, Algemeen Burgerlijk -
Pensioenfonds, Algemeen Burgerlijk  (Wet privatisering Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds, S. 1995, 639); geprivatiseerde Rijksdienst, belast met uitvoering van de pensioenwetgeving voor ambtenaren; ook: het vermogen van het ~.


Pensioenregeling
Pensioenregeling (art. 11 Wet LB, lid 3), heeft ten doel verzorging van (gewezen) werknemers bij invaliditeit en ouderdom en hun nabestaanden (echtgenoot en minderjarige kinderen); een verplicht opgelegde ~ behoort, mits zij niet uitgaat boven hetgeen naar maatschappelijke opvattingen, mede in verband met diensttijd en genoten beloning, redelijk moet worden geacht, niet tot het loon (art. 11, lid 1 sub 1°); zie ook: art. 8, lid 1 sub f Wet IB; 14 lid 4 sub d 1° en 14b lid 3 Wet op de vermogensbelasting 1964.


Pensioenverevening
Pensioenverevening (art. 1:155 BW), verrekening van pensioen; heeft een echtgenoot voor de echtscheiding pensioenaanspraken opgebouwd dan heeft vanaf 1 mei 1995 bij echtscheiding diens partner recht op een evenredig deel van dat pensioen, tenzij de echtgenoten dit hebben uitgesloten;  zie Wet verevening pensioenrechten bij scheiding, S. 1994, 342.


Pensioenverplichtingen
Pensioenverplichtingen (art. 9b Wet IB), de jaarlast van de ~ in eigen beheer moet volgens de actuariële methode worden bepaald, dus volgens de verzekeringswiskunde; daarbij wordt zowel rekening gehouden met de (verminderende) overlijdenskans van de verzekerde voor de ingangsdatum van het pensioen, als met de rentegroei (de contante waarde) van de verzekering;  zie overgang op een ander stelsel: art. 70a Wet IB.


Pensioenverzekering
Pensioenverzekering, levensverzekering, die tegen betaling van premie, aanspraken geeft op van het leven afhankelijke periodieke uitkeringen, al of niet verband houdend met een bestaande of bestaand hebbende dienstbetrekking; behalve oudedagspensioen kan, al of niet gecombineerd daarmee, weduwen- en wezenpensioen verzekerd worden.


Pensionovereenkomst
Pensionovereenkomst, gemengd contract, inhoudende deels huur en verhuur van een kamer, deels het verschaffen van eten en bediening.


Peremptoir
Peremptoir, afdoend: ~ bewijs: volledig, beslissend bewijs, dat tegenbewijs uitsluit; peremptoire termijn (in rechte): termijn waarvan geen uitstel verleend wordt, fatale termijn (`~ stellen'): een laatste uitstel toestaan; peremptoire exceptie, ~ verweer: verweer ten gronde, ten principale, op de hoofdzaak, strekkende tot afwijzing van de eis; in tegenstelling tot de declinatoire en dilatoire excepties.


Perfect
Perfect, een rechtshandeling is voltooid, naar buiten werkend, wanneer alle voorwaarden tot de totstandkoming vervuld zijn en geen grond van nietigheid of vernietigbaarheid aanwezig is; zoals bij overeenkomst door wilsovereenstemming; bij een wet door de vereiste besluitvorming en de afkondiging in de vereiste vorm; een imperfecte handeling, die uitwendige werking ontbeert, kan soms wel rechten en verplichtingen tussen de direct erbij betrokkenen meebrengen.


Periculum
Periculum, risico: ~ emptoris; bij koop van een bepaalde zaak is het risico van de verkochte zaak voor de koper vanaf de aflevering af, ook indien er door de verkoper een eigendomsvoorbehoud is gemaakt (art. 7:10, lid 1 BW); ~ in mora: verzuim, wanprestatie brengt aansprakelijkheid mee.


Periodieke uitkering
Periodieke uitkering 1 Inkomstenbelasting (art. 25 lid 1 sub g Wet IB), afgekort p.u., reeks van uitkeringen die uit dezelfde oorzaak voortvloeien terwijl voor de schuldenaar op het moment dat de ~ een aanvang neemt, het totale beloop der uitkeringen onzeker is; het bedrag van de ~ behoeft niet constant te zijn, evenmin als de periode tussen de uitkeringen; in combinatie genoemd met verstrekkingen, dat wil zeggen uitkeringen in natura, zoals vrij wonen; zie voor afkoop: art. 25, lid 8 Wet IB; ~ als persoonlijke verplichtingen: Wet IB 1964, art. 45, lid 1 sub b; ~ die niet tot de p.u.'s worden gerekend: art. 30 Wet IB 1964; art. 6 Uitvoeringsregeling inkomstenbelasting 1990; ~ van publiekrechtelijke aard: art. 30a Wet IB; 2 vermogensbelasting (art. 10 lid 2 sub a Wet VB), waardebepaling van ~: Uitvoeringsbesluit VB 1964 van 18 december 1964, S. 525, S. 1991, 719 art. 2.


Periodieke verstrekkingen
Periodieke verstrekkingen (art. 25, lid 1, sub g Wet IB), belastbare uitkeringen niet in geld, zoals vrij wonen.


Permanent Hof
Permanent Hof 1 ~ van Arbitrage, op de eerste Haagse Vredesconferentie (1899) ingesteld rechtscollege, met als zetel het Vredespaleis te 's-Gravenhage, ter beslechting van geschillen tussen staten, die zij vrijwillig aan het ~ voorleggen; de naam ~ is misleidend: er bestaat slechts een lijst met arbiters waaruit staten die een geschil hebben ieder twee kiezen, die samen een vijfde arbiter benoemen zodat het ~ voor ieder bijzonder geschil samengesteld wordt; 2 ~ van Internationale Justitie, rechterlijk orgaan van de Volkenbond opgericht in 1920, in 1945/46 vervangen door het Internationaal Gerechtshof, met als zetel 's-Gravenhage (Handvest der Verenigde Naties, hoofdstuk XIV).


Permanente vertegenwoordigers EU
Permanente vertegenwoordigers EU, de ambassadeurs van de lidstaten bij de Europese Unie, die te zamen het comité van permanente vertegenwoordigers vormen (naar de Franse afkorting, Coreper, genoemd); zij bereiden het werk van de ministers voor en coördineren het.


Perplex
Perplex (BW art. 4:935), verward, in de uitdrukking: perplexe voorwaarde: onverstaanbare voorwaarde.


Persdelict
Persdelict (art. 53 e.v. en 418 e.v. Str),  Drukpersdelict.


Persisteren
Persisteren (in procesconclusies), volharden bij een eis, stelling; deze onveranderd handhaven, ondanks het door de tegenpartij aangevoerde; hiervan komt:  persistit `hij volhardt', ook als zelfstandig naamwoord: onder persistit, concluderen tot persistit.


Persona
Persona, persoon, rechtssubject: ~ grata, gewild, gewenst persoon, tegenstelling: ~ non grata, gezegd van een geaccrediteerd diplomaat of consulair ambtenaar die de regering van het land waarbij hij geaccrediteerd is, niet langer welgevallig is; ~ miserabilis: natuurlijke of rechtspersoon die onder bijzondere bescherming van de overheid staat en van wie zaken bij behandeling in rechte bijzondere waarborg krijgen (Brv art. 324, lid 1, sub a, no's. 1 en 6, diverse bepalingen, die onderscheidene bijzondere gevallen raken); ~ moralis, zedelijk lichaam, rechtspersoon; ~ standi in judicio, bevoegdheid, om als persoon in rechte te verschijnen handelingsbevoegdheid, bevoegdheid in rechte als procespartij te handelen en behandeld te worden.


Personaliteitsbeginsel
Personaliteitsbeginsel (Wet AB 1829, art. 6), internationaal privaatrecht: personeel statuut, persoonlijkheids-, nationaliteitsbeginsel; het personenrecht waaronder iemand valt wordt in beginsel door het recht van het land van herkomst bepaald.


Personeel statuut
Personeel statuut (Wet AB 1829, art. 6), internationaal privaatrecht: regels van personenrecht in ruime zin, dus met inbegrip van het familierecht verbinden de Nederlanders ook, wanneer zij zich buitenslands bevinden; wordt naar analogie ook op hier te lande verblijvende vreemdelingen toegepast.


Personeelskantine
Personeelskantine 1 Loonbelasting (art. 11, Uitvoeringsregeling LB 1990), maaltijden, gratis verstrekt in de ~, zijn loon in natura, waarvoor twee forfaitaire waarderingstabellen gelden; de laagste is bestemd voor werknemers met een loon  beneden de welstandsgrens, omdat van hen wordt  verwacht dat zij anders `uit de muur zouden eten'; 2 Omzetbelasting (Besluit Uitsluiting aftrek omzetbelasting 1968, S. 1989, 170, art. 3), exploiteert een ondernemer zijn ~ zelf, dan moet hij over de kantine-ontvangsten 6% BTW betalen; de BTW op de kosten en investeringen die uit de exploitatie van de ~ voortvloeien zijn aftrekbaar; veelal zullen de werknemers minder betalen dan de kosten van het eten en drinken in het economisch verkeer, hetgeen betekent dat die werknemers loon in natura hebben ontvangen, waarover eveneens BTW zal moeten worden betaald; ter berekening van die laatste BTW moet de werkgever al zijn voedsel- en drankinkopen  over een jaar (exclusief BTW) optellen en het eindbedrag verhogen met 25% (lid 2); daarop brengt hij de kantine-ontvangsten in mindering; het verschil moet worden gedeeld door het aantal werknemers; is de bijdrage per werknemer <= ƒ500,, dan behoeft daarover géén BTW te worden voldaan, zodat hij kan volstaan met 6% BTW over de kantine-ontvangsten; ligt de bijdrage van de werkgever hoger, dan is over het gehele bedrag (de bevoorradingskosten vermeerderd met 25%) 6% BTW verschuldigd.


Personeelskortingen
Personeelskortingen (art. 13, lid 2 Wet LB), reductie door de werkgever toegestaan aan zijn werknemers bij aankoop van produkten uit eigen bedrijf (niet voor branche vreemde goederen); er wordt dan door de werknemer geen belastbaar voordeel genoten als a. de afgenomen hoeveelheid niet uitgaat boven hetgeen in een gezin als dat van de werknemer pleegt te worden gebruikt; b. de bijdrage van de werknemer ten minste gelijk is aan de integrale kostprijs voor de werkgever.


Personeelsvereniging
Personeelsvereniging (art. 36, lid 1, sub i Wet IB, art. 15, lid 1 sub i), kosten verband houdende met een ~ e.d. zijn niet aftrekbaar.


Personele unie
Personele unie, de rechtsvorm dat twee staten, die zowel in hun binnen- als in hun buitenlands beleid volkomen zelfstandig zijn, een gemeenschappelijk staatshoofd bezitten zoals Nederland en Luxemburg van 1838 tot 1890.


Personenauto
Personenauto 1 art. 42, leden 1 en 2 Wet IB (Wet op de Belasting van Personenauto's en Motorrijwielen), afgekort BPM, motorrijtuig op drie of meer wielen dat uit hoofde van zijn bouw weliswaar ingericht is voor het vervoer van personen over de weg, maar waarbij personenvervoer geen hoofddoel is (dus een busje ingericht voor het vervoer van meer dan tien personen, de bestuurder inbegrepen, valt er niet onder); heeft een auto een toegestane maximum massa van 3.500 kg en is zij voorzien van een laadruimte, dan valt zij desondanks onder de categorie ~ indien de aan de bestuurderszitplaats aansluitende laadruimte geheel voorzien is van een vlakke laadvloer, hooguit voorzien is van één aan de rechterzijde van de laadruimte aangebrachte zijruit, die niet langer mag zijn dan de helft van de lengte van de laadruimte, terwijl de laadruimte een lengte en een hoogte heeft van ten minste 75 cm; is een auto niet een ~ dan valt zij niet onder de BPM (45,2% van de netto-catalogusprijs verminderd met ƒ3.394, voor benzine-auto's en ƒ1.288, voor dieselauto's).


Personenauto van de zaak
Personenauto van de zaak 1 Inkomstenbelasting (art. 42, leden 1 en 2 Wet IB), het voordeel wegens privégebruik van een door de werkgever ter beschikking gestelde auto is onbelast voor de loonheffing (art. 11a Wet LB), maar wel belast voor de inkomstenbelasting; hierbij geldt een autokostenforfait van 20% van de cataloguswaarde inclusief OB; woont de belastingplichtige > 30 km van zijn werk en rijdt hij met die auto ten minst driemaal per week naar zijn werk, dan wordt het forfait verhoogd tot 24%; het forfait geldt niet, indien de auto op jaarbasis voor minder dan 1000 km voor privé-ritten wordt gebruikt; noodzakelijk is dat daartoe een kilometeradministratie wordt bijgehouden; 2 Omzetbelasting (art. 15 Uitvoeringsbeschikking OB 1968,  22 december 1995, Stcrt. 250), de eigenaar van een eenmanszaak die de ~ ook privé gebruikt, kan alle omzetbelasting die betrekking heeft op die auto in aftrek brengen; het ter beschikking hebben van een ~ vormt voor de eigenaar inkomsten in natura, zodat ook daarover BTW moet worden betaald (Besluit Uitsluiting aftrek omzetbelasting 1968, S. 1989, 170, art. 1, sub c); het privégebruik wordt daarvoor geschat op 12% x 20% x de catalogusprijs van de auto.


Personenrecht
Personenrecht (Boek 1 BW), geheel van rechtsregels betreffende de hoedanigheden en bevoegdheden (de bevoegdheid om rechten te hebben) van natuurlijke personen; formeel ~ is te vinden in het Brv, art.768 e.v. (maritaal beslag), 798 e.v. (rechtspleging in andere dan scheidingszaken); 814 e.v. (rechtspleging in scheidingszaken).


Personenvervoer, binnenlands openbaar -
Personenvervoer, binnenlands openbaar  (art. 8:100 e.v. BW), vervoer binnen Nederland van één of meer personen (reizigers) al dan niet met hun handbagage, hetzij langs spoorstaven, hetzij op andere wijze volgens een dienstregeling door een vervoerder met een vervoermiddel, geen luchtvaartuig of luchtkussenvaartuig zijnde; zie voor: aansprakelijkheid reiziger voor eigen gedrag en bagage: art. 8:100, 114 BW; aansprakelijkheid vervoerder voor bagage: art. 8:106 BW; aansprakelijkheid voor vertraging: art. 8:108 BW; beperking aansprakelijkheid: art. 8:110 BW; gecombineerd ~: art. 8:120, 121 BW; periode van ~ tussen in- en uitstappen: art. 8:102 BW; periode van ~ bij vervoer per schip: art. 8:102, lid 2 BW; van handbagage: art. 8:103, 113 BW; verwonding of overlijden reiziger: art. 8:105 BW;


Personenvervoer over binnenwateren
Personenvervoer over binnenwateren (art. 8:970  986 BW), vervoer van reizigers al dan niet met hun bagage uitsluitend over binnenwateren (art. 8:970 BW); zie voor: aansprakelijkheid vervoerder: art. 8:974  978 BW; aansprakelijkheid bij verwonding of overlijden passagier: art. 8:974, 981 j° 513 BW; aansprakelijkheid vervoerder voor boordpersoneel: art. 8:981 j° 514 BW; eigen schuld passagier: art. 8:981 j° 513 BW; hutbagage, definitie: art. 8:970, lid 3 BW, aansprakelijkheid voor hutbagage: art. 8:975  978 BW; kennisgeving door passagier van verlies of beschadiging van bagage: art. 8:981 j° 511 BW; onderzoek door vervoerder naar bagage: art. 8: 981 j° 512 BW; ontvangstbewijs voor bagage: art. 8:986 j° 528 BW; beperking aansprakelijkheid vervoerder: art. 8:983, 984 BW; geen aansprakelijkheid vervoerder voor kostbaarheden: art. 8:977 BW; opzegging door vervoerder: art. 8:986 j° 524; opzegging door reiziger: art. 8:986 j° 525, 527 BW; overeenkomst van ~: art. 8:970 BW; passagebiljet: art. 8:986 j° 528 BW; passagier te laat: art. 8:986 j° 522 BW of blijft weg: art. 8:986 j° 526 BW; tijd of reisbevrachting: art. 8:972 BW; vervoer is periode tussen in- en ontscheping: art. 8:971 BW.


Personenvervoer, overeenkomst van -
Personenvervoer, overeenkomst van  (art. 8:80 BW), overeenkomst waarbij de ene partij (de vervoerder) zich tegenover de andere partij verbindt een of meer personen (reizigers) te vervoeren; zie voor aansprakelijkheid vervoerder: art. 8:81 e.v. BW; gecombineerd ~: art. 8:120, 121 BW; opzegging door reiziger: art. 8:89 e.v. BW; door vervoerder: art. 8:88 BW; ~ binnenlands openbaar: art. 8:100 e.v. BW; ~ over binnenwateren: art. 8:970 BW; ~ over de weg: art. 8:1140, 1146 BW; over zee: art. 8:500 BW.


Personenvervoer over de weg
Personenvervoer over de weg (art. 8:1140  1166 BW), vervoer van reizigers al dan niet met hun bagage over de weg anders dan langs spoorstaven; zie voor: aansprakelijkheid vervoerder: art. 8:1147, 1150 BW; beroep op overmacht door vervoerder: art. 8:1148 BW; aansprakelijkheid bij verwonding of overlijden reiziger: art. 8:1147, 1148 BW; handbagage, definitie: art. 8:1141 BW, aansprakelijkheid voor handbagage: art. 8:1150 BW; ontvangstbewijs bagage: art. 8:1166 BW; beperking aansprakelijkheid vervoerder: art. 8:1157, 1158 BW; geen aansprakelijkheid vervoerder voor kostbaarheden: art. 8:1151 BW; opzegging door vervoerder: art. 8:1162, opzegging door reiziger: art. 8:1163 BW; plaatsbewijs: art. 8:1166 BW; reiziger is te laat: art. 8:1160 BW of blijft weg: art. 8:1164 BW; tijd of reisbevrachting: art. 8:1144 BW; vervoer is periode tussen in- en uitstappen: art. 8:1142 BW.


Personenvervoer over zee
Personenvervoer over zee (art. 8:500  528 BW), vervoer van reizigers anders dan met een luchtkussenvaartuig en niet vallend onder binnenlands openbaar personenvervoer (art. 8:100 BW); zie voor: aansprakelijkheid vervoerder: art. 8:504  508 BW; aansprakelijkheid bij verwonding of overlijden passagier: art. 8:504, 513 BW; aansprakelijkheid vervoerder voor boordpersoneel: art. 8:514 BW; eigen schuld passagier: art. 8:513 BW; hutbagage, definitie: art. 8:500, lid 3 BW, aansprakelijkheid voor hutbagage: art. 8:505  508 BW; kennisgeving door passagier van verlies of beschadiging van bagage: art. 8:511 BW; onderzoek door vervoerder naar bagage: art. 8:512 BW; ontvangstbewijs voor bagage: art. 8:528 BW; beperking aansprakelijkheid vervoerder: art. 8:518, 519 BW; geen aansprakelijkheid vervoerder voor kostbaarheden: art. 8:507 BW; opzegging door vervoerder: art. 8:524; opzegging door reiziger: art. 8:525, 527 BW; overeenkomst van ~: art. 8:500 BW; passagebiljet: art. 8:528 BW; passagier te laat: art. 8:522 BW of blijft weg: art. 8:526 BW; tijd of reisbevrachting: art. 8:502 BW; vervoer is periode tussen in- en ontscheping: art. 8:501 BW.


Personificatie
Personificatie, het tot een persoon maken van andere dan natuurlijke personen; juridisch door de constructie van de rechtspersoon.


Persoon
Persoon, iedere entiteit die drager van rechten kan zijn; in burgerlijk recht: een vermogen kan hebben;  Rechtssubject,  Natuurlijk persoon,  Rechtspersoon.


Persoonlijk recht
Persoonlijk recht (art. 3:17, lid 2 BW; art. 5:83 BW) subjectief recht, bevoegdheid rakende de verhouding tot een ander persoon of personen; betrekkelijk, relatief recht, in tegenstelling tot vermogensrecht, zakelijk recht of tot absoluut recht; behalve het personenrecht bevat ook het verbintenissenrecht persoonlijke rechten; een `hoogst ~' is niet een ~ in deze zin, maar een aan een bepaalde persoon gebonden recht en dat laatste behoeft niet een relatief recht te zijn; het hoogstpersoonlijk recht van gebruik en bewoning (art. 3:226 BW) is een absoluut, zakelijk recht; Hoogstpersoonlijke rechten.


Persoonlijke dienstbaarheden
Persoonlijke dienstbaarheden (art. 1:1 BW), `een zodanige toestand waardoor de mens ophoudt in rechtskundige zin persoon', d.i. rechtssubject, te zijn; met name lijfeigenschap en horigheid; ~ van welke aard of onder welke benaming ook, worden in Nederland niet geduld.


Persoonlijke levenssfeer
Persoonlijke levenssfeer, privacy, sfeer waarbinnen buitenstaanders ongevraagd niet mogen binnen dringen; bescherming van de ~: 1 strafrechtelijk (art. 139a  139g en 441a  441b Str): verbod tot afluisteren en opnemen van gesprekken en het heimelijk vervaardigen van een afbeelding (zoals een foto) waardoor iemands rechtmatig belang kan worden geschaad; 2 privaatrechtelijk valt het maken van inbreuk op de ~ onder onrechtmatige daad (art. 6:162 BW).


Persoonlijke verplichtingen
Persoonlijke verplichtingen (art. 45 Wet IB), uitgaven die niet in enig verband staan met het verwerven van inkomsten; zij komen in mindering op het onzuiver inkomen, zoals: 1° inkomensoverheveling in de tijd, zoals premies voor lijfrenten, waarvan de uitkeringen belast zijn; 2° rente van schulden en geldleningen; 3° periodieke uitkeringen zoals alimentatie.


Persoonlijke zekerheid
Persoonlijke zekerheid (art. 1:145 lid 2 BW; art. 6:51, lid 1 BW), dekking die niet bestaat in de mogelijkheid tot verhaal op een goed, zoals bij borgtocht, het zich garant stellen; het BW onderscheidt tussen ~ en zakelijke zekerheid, waarbij onder `zaak' ook een onlichamelijke zaak moet worden verstaan (zoals een recht op een vordering).


Persoonlijkheidsbeginsel
Persoonlijkheidsbeginsel,  Personaliteitsbeginsel.


Persoonlijkheidsrechten
Persoonlijkheidsrechten, recht op leven en op ongeschonden behoud van het lichaam, op vrijheid en eer, op de uitoefening van rechten en plichten die het familieleven raken enz.; grotendeels samenvallend met de immateriële rechtsgoederen, in tegenstelling tot de materiële rechtsgoederen, de vermogensrechten; in het auteursrecht worden verschillende ~ beschermd;  Droit moral (auteursrecht).


Persoonsdossier
Persoonsdossier (Ministerieel Besluit van 28 februari 1930), gegevens betreffende de persoonlijkheid en levensomstandigheden van de delinkwent ten behoeve van zijn berechting, de tenuitvoerlegging van de straf of maatregel en van zijn reclassering; wordt aangelegd van personen over wie een voorlichtingsrapport is uitgebracht en van degenen van wie de werkelijke straftijd (d.i. zonder aftrek van voorlopige hechtenis) tien maanden of meer bedraagt; te onderscheiden van het strafdossier dat slechts gegevens over de gepleegde feiten bevat.


Persoonsgegevens
Persoonsgegevens, (Wet  persoonsregistraties, S. 1988, 665), gevoelige gegevens; het verzamelen ervan is wettelijk geregeld en een burger heeft recht op inzage en correctie;  zie Stcrt. nr 254, 30 december 1983 voor de Regeling registratie geautomatiseerde verzameling van gegevens en Stcrt. nr 216, 7 november 1983 met het privacy-reglement.


Persoonsregister
Persoonsregister (Wet gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens, S. 1994, 494 en 565), geautomatiseerde gemeentelijke administratie van de inwoners van een gemeente en van degenen die er verblijf houden.


Persoonsregistratie
Persoonsregistratie (Wet persoonsregistraties, S. 1988, 665), bedrijven en instellingen die houder zijn van een ~ (die behoeft niet geautomatiseerdte zijn, als de ~ maar systematisch toegankelijk is) zijn verplicht geregistreerden te melden dat zij in het bestand zijn opgenomen, waarna de geregistreerde gebruik kan maken van zijn recht op kennisneming en verbetering van de gegevens; zie ook verdrag van Straatsburg, 281 1981, tot bescherming van personen m.b.t. de geautomatiseerde verwerking van persoonsgegevens, Trb. 1988, 7 en 1993, 115 en 157;  zie Besluit gevoelige gegevens, S. 1993, 158;  Persoonsregister.


Persoonsverzekering
Persoonsverzekering,  Sommenverzekering.


Persvrijheid
Persvrijheid (art. 6 GW), Drukpersvrijheid.


Pertinent
Pertinent, ter zake dienende; veelal in de verbinding: pertinent en concludent, gezegd van ten processe gebezigde argumenten en bewijsmiddelen; tegenstelling: impertinent.


Petitie, recht van -
Petitie, recht van  (GW art. 5), grondrecht om schriftelijk verzoeken bij het bevoegde gezag in te dienen; het sluit in de plicht van de overheid aan de verzoeker te berichten dat zijn verzoek is binnengekomen en in behandeling zal worden genomen, maar niet een recht op antwoord;  Petitionnement.


Petitio
Petitio, verzoek; ~ hereditatis, opvordering van de nalatenschap (art. 4:881 BW); plus ~, overvraging.


Petitionnement
Petitionnement, verzoek aan de bevoegde macht, petitie, speciaal petitie van een groot aantal personen en lichamen afkomstig.


Petitum
Petitum (art. 5, lid 1 sub 3° Brv), of conclusum: het gevorderde, de eis, in het burgerlijke proces; onderwerp van de eis met een duidelijke en bepaalde conclusie; ~ leer, beoordeelt de competentie van de rechter naar de ingestelde eis, in tegenstelling tot de fundamentum petendi-leer.


Piketdiensten van advocaten
Piketdiensten van advocaten (art. 40 Sv), eerstelijns hulpdienst door dienstdoende advocaten in strafzaken ten behoeve van verdachten die op het politiebureau in verzekering worden gesteld; de dienstdoende advocaat blijft aan de verdachte toegevoegd zolang de inverzekeringstelling duurt.


Piratenzenders
Piratenzenders (Verdrag van Straatsburg, Trbl 1965, 92), stations die buiten het territoir van een staat (dus in volle zee) zonder vergunning radio-omroep- of televisie-uitzendingen verzorgen.


Piraterij
Piraterij, in het algemeen: het maken van inbreuk op intellectuele eigendomsrechten (auteursrecht, octrooi- en merkenrecht), met name door het illegaal kopiëren van en/of distribueren van kopieën van grammofoonplaten, muziekcassettes, speelfilms, televisieuitzendingen en computerprogramma's en wel zodanig dat de vervalsing nauwelijks van het origineel is te onderscheiden.


Plaatselijk onderzoek
Plaatselijk onderzoek (art. 8:50 Awb), schouw door de rechtbank in bestuurszaken teneinde zich op de hoogte te stellen van de lokale situatie; partijen mogen hierbij aanwezig zijn; de rechtbank kan ook (onder dezelfde voorwaarden) aan een gerechtsauditeur of aan de griffier een ~ opdragen; voor ~ in civiele zaken, zie Plaatsopneming, gerechtelijke en in strafzaken, zie: Schouw 2.


Plaatsen, betreden van besloten -
Plaatsen, betreden van besloten  (art. 9 Opiumwet, art. 48 Wet Wapens en munitie, art. 5.15 # Awb e.a.), zonder machtiging door opsporingsambtenaren doorzoeken van een afgesloten ruimte, niet zijnde een woning; daarvoor is wettelijk niet een doorzoekingsbevel voorgeschreven, voldoende is dat redelijkerwijs kan worden vermoed dat er zich gemeengevaarlijk geachte waar (drugs, wapens e.d.) bevinden; ten onrechte verzwijgen opsporingsambtenaren het ~ soms in hun proces-verbaal van het opsporingsonderzoek: in het Nederlandse strafprocesrecht is immers de openbare terechtzitting gereduceerd tot een controle op de rechtmatigheid van de opsporingsprocedure (afwezigheid van het onmiddellijkheidsbeginsel) en dat is onmogelijk, indien opsporingsambtenaren in hun proces-verbaal slechts de halve waarheid vermelden.


Plaatsingscommissie
Plaatsingscommissie (Machtigingswet inschrijving studenten S. 355, 1972), moet een doelmatige spreiding van eerstejaarsstudenten over instellingen van hoger onderwijs bevorderen in studierichtingen waar de beschikbare onderwijscapaciteit dreigt te worden overschreden door het verstrekken van plaatsingsbewijzen.


Plaatsopneming, gerechtelijke -
Plaatsopneming, gerechtelijke  (Brv art. 226 e.v.), schouw, descente, het opnemen door de rechter, vergezeld van een griffier, en partijen, van een situatie ter plaatse of van zaken die niet of slechts bezwaarlijk ter terechtzitting kunnen worden overgebracht; ~ in bestuurszaken,  Plaatselijk onderzoek;  ~ in strafzaken:  Schouw 2.


Plaatsvervulling
Plaatsvervulling (BW art. 4:888, 1022, 1106), of representatie; bij versterferfrecht: in de plaats en in de rechten treden van een vooroverleden erfgenaam; ~ vindt plaats in de rechte neerdalende lijn in het oneindige, in de zijlijn in bepaalde gevallen, in de opgaande lijn in het geheel niet.


Placet
Placet (burgerlijk proces), rolbriefje, opgave van een aanhangig te maken burgerlijke zaak, met verzoek `dat het 't gerecht (in het bijzonder de griffier) behage' de zaak op de rol te plaatsen.


Plafond van verhaal
Plafond van verhaal (BW art. 3:231), in de hypotheekakte op te nemen maximum bedrag waarvoor hypothecair verhaal mogelijk is.


Plagiaat
Plagiaat (art. 13 en 14 Auteurswet 1912), onrechtmatige toeëgening van andermans geestesproducten, letterdieverij; het uitgeven van een werk van een ander alsof het het zijne is, veelal gepaard gaande met inbreuk op het auteursrecht van die ander; letterdiefstal; onrechtmatige daad; vereist is het ontbreken van bronvermelding resp. overneming van een aanzienlijk groter stuk van anderen dan door de bronvermelding is aangegeven.


Plan
Plan (bestuursrecht) in onderlinge samenhang genomen beleidsbeslissingen; samenhangend geheel van op elkaar afgestemde keuzes omtrent door bestuursorganen te nemen of te verrichten handelingen, die ongelijk van inhoud kunnen zijn, teneinde één of meer doelstellingen te bereiken; zoals ambulanceplan, bestemmingsplan, milieubeleidsplan, streekplan, wegenplan, woonwagenplan.


Plankvennootschap
Plankvennootschap, naamloze of (meestal) besloten vennootschap, waarvoor reeds aan alle oprichtingseisen is voldaan, met name de verklaring van geen bezwaar is ontvangen, maar waarvan de oprichtingsakte nog niet gepasseerd is; een ~ ligt `op de plank' te wachten totdat zij geactiveerd wordt.


Planologische kernbeslissing
Planologische kernbeslissing (Besluit op de Ruimtelijke Ordening 1985, S. 627, art. 2, lid 1), beslissingen en standpuntbepaling over hoofdlijnen en beginselen, die van algemeen belang zijn voor het nationaal ruimtelijk beleid en beslissingen over concrete beleidsplannen, die van belang zijn voor het nationaal ruimtelijk beleid en afwijken van de vastgestelde hoofdlijnen en beginselen; daarbij is voorzien in interdepartementaal planologisch overleg, planologisch overleg met lagere overheidsorganen en openbaarheid en inspraak.


Planschade
Planschade (art. 49 Wet op de Ruimtelijke Ordening van S. 1985, 626),  Bestemmingsschade.


Plantrecht
Plantrecht,  Pootrecht.


Plassenschap
Plassenschap, een publiekrechtelijk lichaam dat tot doel heeft de behartiging van de belangen van de recreatie in een bepaald plassengebied; een ~ heeft verordenende bevoegdheid als het is opgericht krachtens de Wet Gemeenschappelijke Regelingen S. 1984, 669.


Plebisciet
Plebisciet, volksstemming, in het bijzonder aangaande de staatkundige indeling van enig gebied in het volkenrecht.


Pleegkind
Pleegkind (Pleegkinderenwet van 1951 S. 595), minderjarige die bij anderen dan zijn ouders, voogd, of bloed- en aanverwanten tot en met de derde graad wordt verzorgd en opgevoed; pleegouders die de voogdij over hun pleegkind niet bezitten maar het wel ten minste één jaar hebben verzorgd en opgevoed als behorend tot hun gezin moeten toestemming verlenen indien de natuurlijke ouders het kind terug willen hebben,  Buitenlandse pleegkinderen.


Plegen
Plegen (art. 47 Str), zelf begaan van strafbaar feit; ruimer dan het begaan van een strafbaar feit dat behalve plegen ook het doen plegen, medeplegen en medeplichtig zijn omvat:  Doen plegen,  medeplegen.


Pleidooi
Pleidooi, pleitrede door een advocaat gehouden voor een rechtsprekende instantie, zowel in het burgerlijk (art. 135 e.v. Brv), als in het strafproces (art. 311 j° 331 Sv).


Plein-pouvoir
Plein-pouvoir, machtiging zonder enige beperking tot verrichting van zaken (speciaal indien deze volmacht aan een advocaat of notaris of aan een andere vertegenwoordiger werd gegeven).


Plenipotentiaris
Plenipotentiaris, gevolmachtigd vertegenwoordiger van een staat in internationale onderhandelingen, zoals bij een vredescongres etc.  Plein pouvoir.


Plimsollmerk
Plimsollmerk,  Uitwatering.


Plokpenningen
Plokpenningen,  Strijkgeld.


Pluk-ze'-wetgeving
`Pluk-ze'-wetgeving (art. 36e Str), wetten die ontneming van uit misdrijven verkregen voordeel, zowel nationaal als internationaal, mogelijk maken.


Plundering
Plundering (Wb van Militair Str art. 156), diefstal onder noodtoestand, bijvoorbeeld door een militair die behoort tot een op voet van oorlog gebrachte krijgsmacht of door een ander daartoe behorend, aan de militaire rechtsmacht onderworpen, persoon, die bij het plegen van diefstal misbruik maakt of dreigt te maken van macht, gelegenheid of middel hem als zodanig geschonken; plundering in oorlogstijd: diefstal of verduistering onder verzwarende omstandigheden in verband met de oorlogsvoering, of heling of schuldheling van daardoor verkregen goederen (Besluit bestrijding plundering in oorlogstijd, S. F. 15 1945).


Pluraliteit
Pluraliteit 1 van schuldeisers: a ten aanzien van prestatie (art. 6:15 en 16 BW), een schuldenaar is een prestatie aan een of meer schuldeisers verschuldigd; b faillissement (art. 1 Fw) een schuldeiser, die het faillissement van zijn schuldenaar aanvraagt, zal aannemelijk moeten maken, dat de schuldenaar meer dan een schuldeiser heeft (zogenaamde steunvorderingen); 2 ~ van schuldenaren (art. 6:6 e.v. BW), een prestatie is door twee of meer schuldenaren verschuldigd, waardoor zij ieder voor een gelijk deel verbonden worden, tenzij uit wet, gewoonte of rechtshandeling voortvloeit dat zij voor ongelijke delen of hoofdelijk verbonden zijn (in het laatste geval;  Passief sub 2.


Plus-petitio, plus-petitie
Plus-petitio, plus-petitie, te hoge eis, vordering in het burgerlijk proces; overvraging.


Poenaal
Poenaal,  Penaal.


Poenaliteit
Poenaliteit (art. 6:91 e.v. BW), penaliteit, straf- of boetebeding, astreinte, dwangsom in burgerlijke rechtsverhoudingen.


Poenametrie
Poenametrie, wetenschap van het meten en wegen van door de rechter opgelegde straffen, waarmee beoogd wordt na te gaan met welke gegevens de rechter rekening houdt wanneer hij aan de vraag van de straftoemeting toekomt en welk gewicht hij aan ieder van deze gegevens toekent.


Poene
Poene (of pene), straf, dwangmiddel; poenaliteit.


Poging
Poging (Str art. 45, 46), afzonderlijk strafbaar gesteld onvoltooid delict: het zonder succes werken aan de voltooiing van een strafbaar feit, doordat de dader door omstandigheden, onafhankelijk van zijn wil, daarin wordt belemmerd; voor de strafbaarheid moet het opzet van de dader gebleken zijn uit een begin van uitvoering van het strafbare feit door een uitvoeringshandeling; poging tot overtreding is niet strafbaar; in vele plaatselijke verordeningen wordt evenwel het pogen als zelfstandig delict strafbaar gesteld;  Objectieve en subjectieve pogingsleer;  Aanslag (ruimer dan ~); zie ook: Wet op de economische delicten van 1950 S. K 258, art. 4.


Polis
Polis (art. 255 WvK), akte, waarbij een verzekering wordt aangegaan; voor de inhoud: 1 ~ in het algemeen: art. 256 WvK; 2 brandpolis: art. 287 WvK; 3 voor voortbrengselen van de landbouw te velde: art. 299 WvK; 4 zeeverzekering: art. 592 WvK; 5 binnenlandse transportverzekering: art. 686 WvK; zie voor bewijskracht: art. 257 en 258 en 681 sub 1e WvK.


Politie
Politie, de `sterke arm', betekent soms ook  `bestuur' (o.a. art. 443 Str).


Politie, organisatie van de -
Politie, organisatie van de  (art. 21 Politiewet 1993), de politie is verdeeld in 25 regionale politiekorpsen (art. 38 Politiewet 1993) en het Korps landelijke politiediensten; het regionaal bestuur berust bij een regionaal college, bestaande uit alle burgemeesters uit de regio en de Officier van Justitie (art. 23 Politiewet); het beheer van de regio berust bij een voor elke regio aangewezen burgemeester, de korpsbeheerder, bijgestaan door de korpschef (art. 24 Politiewet); de vroeger bestaande indeling in Rijks- en gemeentepolitie is vervallen; het Korps landelijke politiediensten (per 1 januri 1997: agentschap KLPD) valt geheel onder het Ministerie van Justitie; het is opgebouwd uit zes divisies en behartigt de politietaken die van bovenregionale, nationale en internationale aard zijn;  zie Politiewet 1993, S. 1994, 145, Invoeringswet Politiewet 1993, S. 1993, 725;  Bouwpolitie,  veldpolitie.


Politiedwang
Politiedwang (art. 5.2.1 Awb), juister bestuursdwang, het feitelijk handelen door of vanwege een bestuursorgaan, op kosten van de overtreder, tot het wegnemen, ontruimen, beletten, in de vorige toestand herstellen of verrichten van hetgeen in strijd met bij of krachtens wettelijke voorschriften gestelde verplichtingen is of wordt gedaan, gehouden of nagelaten.


Politiek delict
Politiek delict 1 (Str art. 121 e.v.), misdrijf inzake de uitvoering van staatsplichten en staatsrechten, zoals hoogverraad; voor een ~ geldt het asielrecht, uitlevering van vreemde delinkwenten vindt deswege niet plaats; tegenstelling: commuun delict; 2 bezettingstijd: politiek delinkwent, overtreder van het Tribunaalbesluit, S. E 101 1944, of van het Besluit Buitengewoon Strafrecht (S. D 61 1943).


Politieke partij, registratie van een -
Politieke partij, registratie van een , van belang ter aanduiding van de naam op het stembiljet; voor de Tweede-Kamerverkiezingen geschiedt de ~   bij de Kiesraad, voor de verkiezingen voor Provinciale Staten en Gemeenteraden bij de Centrale stembureaus; vindt geen ~ plaats of wordt de naam niet geaccepteerd, dan wordt de lijst alleen aangeduid met een nummer; registratie kan o.a. worden geweigerd wanneer naam of aanduiding (afkorting) zo'n duidelijke overeenkomst vertoont met andere geregistreerde namen en afkortingen, dat hiervan verwarring is te duchten.


Politieke rechten
Politieke rechten, Burgerschapsrechten,  BUPO-verdrag.


Politiemaatregel
Politiemaatregel, maatregel van overheidszorg ter beveiliging van de samenleving, dus niet specifiek tegen een bepaalde persoon gerichte ingreep, zoals onttrekking aan het verkeer (art. 36a Str).


Politierechter
Politierechter (Sv art. 367  381), enkelvoudige kamer bij een arrondissementsrechtbank aangewezen voor de vereenvoudigde behandeling van eenvoudige strafzaken waarin maximaal 6 maanden gevangenisstraf wordt opgelegd; economische ~ in elk arrondissement benoemd voor de berechting van economische delicten (WED art. 38  45).


Politieregio's
Politieregio's (art. 21 Politiewet 1993), de voormalige Rijks- en Gemeentepolitie zijn ondergebracht in 25 regio's; bovendien is er in een korps landelijke politie diensten (art. 38 Politiewet 1993) een aantal centrale diensten voor de regionale korpsen ondergebracht, zoals de Centrale Recherche Informatiedienst, de Algemene Verkeersdienst, de Dienst Luchtvaart, de bereden politie, de Waterpolitie, de Veiligheidsdienst Koninklijk Huis en de Dienst Persoonsbeveiliging.


Politieregisters
Politieregisters (Wet ~, S. 1990, 414), bij de politie, Centrale Recherche Informatiedienst en de Koninklijke Marechaussee aanwezige gegevens over personen ter uitvoering van de politietaak (art. 2 Politiewet 1993); ter bescherming van de persoonlijke levenssfeer van daarin voorkomende personen is het bijhouden ervan wettelijk gereglementeerd; zie ook Besluit ~, S. 1991, 56, gewijzigd bij S. 1994, 335.


Politiereglement
Politiereglement, strafvoorschrift tegen overtredingen door enige bijzondere autoriteit vastgesteld, zoals: Rijnvaartpolitiereglement 1995, S. 1994, 770.


Politiestaat
Politiestaat, staat waarin de overheid zich bedient van een (meestal in het geheim werkend) politieapparaat, dat uitgebreide macht bezit en naar willekeur in het leven der burgers kan ingrijpen;  Rechtsstaat.


Politietaak
Politietaak (art. 2 Politiewet 1993), arbeidsterrein van de politie: 1° ervoor zorgen dat de geregeerden hun publieke plichten nakomen, door a het afwachtend toezien op die naleving, b het actief speuren naar niet-naleving, c het dwingen tot naleving krachtens rechterlijke tussenkomst en d het dwingen, ook zonder rechterlijke tussenkomst (gerede dwang, bestuursdwang); 2° het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven.


Politietransactie
Politietransactie,  Transactie.


Politieverordening
Politieverordening, bestuursregeling met strafbedreiging tegen overtredingen, vastgesteld door lagere openbare lichamen, tegenwoordig doorgaans algemene plaatselijke verordening genoemd.


Politievoorschrift
Politievoorschrift 1 algemene aanduiding voor voorschriften houdende politiebepalingen, strafbaarstelling van overtredingen, bedreiging met politiedwang; 2 Algemeen voorschrift van politie, door de burgemeester of de Commissaris der Koningin uitgevaardigd in het onmiddellijke belang der openbare orde (Gemeentewet art. 176; Str art. 443).


Politiezorg
Politiezorg (ar. 2 Politiewet 1993, S. 1993, 724, 1984, 145), uitoefening van de taak der politie ter uitvoering van de wetten en verordeningen en ter handhaving van de openbare orde en rust; meer speciaal het verlenen van hulp en bijstand aan degenen die deze behoeven.


Politionele ontneming
Politionele ontneming, of ook: politionele vernietiging, onbruikbaarmaking van zaken, in het belang van de uitoefening der bestuurstaak, of in geval van veroorzaken van gevaar of overlast; te onderscheiden van onteigening (GW art. 14).


Polygamie
Polygamie (art. 237 Str, art. 1:33 BW), het tegelijkertijd gehuwd zijn met twee of meer personen: 1 een man met meer vrouwen (polygynie) of 2 een vrouw met meer mannen (polyandrie); de term ~ wordt ook wel als synoniem gebruikt voor polygynie.


Pondspondsgewijze
Pondspondsgewijze (BW art. 3:277), naar verhouding, naar evenredigheid; de opbrengst der goederen van de schuldenaar worden bij faillissement pondsponds-gelijk onder zijn schuldeisers verdeeld.


Pooier
Pooier (Str art. 432, 3°), souteneur, hij die voordeel trekt uit de ontucht van een vrouw.


Pootrecht
Pootrecht, plantrecht, als zakelijk recht of ook krachtens bestuursvergunning, doorgaans op openbare grond langs wegen e.d; speciaal in Noord-Brabant.


Pornografie
Pornografie (Str art. 240, 451bis), vuilschrijverij, verzamelnaam voor geschriften (bij uitbreiding ook voor afbeeldingen en voorwerpen) die aanstotelijk zijn voor de eerbaarheid en strekken om de zinnelijkheid te prikkelen; iemand ongevraagd en ongewild confronteren met ~ is verboden en jeugdigen worden beschermd tegen bepaalde uitingen van ~.


Portefeuille
Portefeuille 1 Ministeriële ~: ambtstaak, aan een Minister ter behandeling toegewezen onderdeel der staatstaak;  Departement; minister zonder ~, een niet met de leiding van een departement belaste minister; het stellen van de ~-kwestie: het aanblijven als minister wordt afhankelijk gesteld van een bepaalde beslissing der volksvertegenwoordiging of van een bepaalde uitslag van een stemming in deze volksvertegenwoordiging;  Kabinetskwestie; 2 verzekeringsportefeuille: de vaste klandizie van een agent, assurantiebezorger; 3 effectenportefeuille: het onderdeel van enig vermogen voorzover uit effecten bestaande; 4 aandelen in ~ bij een vennootschap: aandelen in het kapitaal tot plaatsing waarvan is besloten zonder dat nog uitgifte heeft plaatsgehad.


Portie, legitieme -
Portie, legitieme  (art. 4:960 BW), wettelijk erfdeel, erfdeel van legitimaris.


Portretrecht
Portretrecht (art. 20, 21 Auteurswet S. 1912, 308), een auteur mag een door hem gemaakt portret, waarvoor hij geen opdracht had, niet openbaar maken, indien een redelijk belang van de geportretteerde of, na diens overlijden, van zijn nabije familieleden zich hiertegen verzet; redelijk belang moet objectief worden opgevat en is o.a. aanwezig als de openbaarmaking in strijd zou zijn met de zorgvuldigheid die in het maatschappelijk verkeer tegenover de geportretteerde betaamt.


Positief contractsbelang
Positief contractsbelang (art. 6:277 BW), het vermogensnadeel dat een schuldeiser door ontbinding van de overeenkomst aan gederfde winst lijdt, zulks in tegenstelling tot het negatief contractsbelang, dat slechts de vermogensvermindering van de schuldeiser door de ontbinding aangeeft (geleden verlies); het negatief contractsbelang speelt een rol bij het `herstel in de vorige toestand'.


Positief
Positief, 1 gepositiveerd, ~ recht dat op een bepaalde plaats `geponeerd' is, dat wil zeggen op een bepaald moment in een bepaalde samenleving door rechtsautoriteiten werd vastgesteld, zodat het een min of meer vaste vorm in regels en beslissingen heeft gekregen; ~ recht is tevens geldend recht indien het bovendien door rechtsautoriteiten wordt gehandhaafd; 2 ~ (bewijs)stelsel, ten aanzien van overgang van een goed: stelsel volgens hetwelk de inschrijving van de titel in de openbare registers volledig bewijs oplevert nopens de verkrijging.


Positieve discriminatie
Positieve discriminatie (art. 7A:1637ij, lid 4 BW), het bewust voortrekken van een achtergebleven groep teneinde een opgelopen achterstand in te halen.


Positivisme
Positivisme, filosofische stroming die, in tegenstelling tot het idealisme, zich slechts wil baseren op door zintuigen waarneembare (en controleerbare) feiten; in de rechtsfilosofie kunnen ten minste twee positivistische richtingen worden onderscheiden, te weten de analytische en de functionele of pragmatische school; de eerste school neemt als uitgangspunt de door de wetgever gegeven normen, waarbij een strikte scheiding wordt gemaakt tussen het `zo zijn' en het `zo behoren', terwijl de pragmatische school uitgaat van de rol van het recht in de samenleving; de rechtspositieve scholen moeten niet verward worden met het wetspositivisme of leg(al)isme, dat een politieke stroming was rond de eeuwwisseling, met als achtergrondgedachte dat burgers het best zouden beschermd zijn tegen de overheid als alle recht, zonder enige uitzondering, in geschreven wetten zou zijn vastgelegd.


Positum
Positum, stelling, feitelijke bewering in een proces-conclusie; vaak in het meervoud, posita.


Possessie
Possessie, bezit; possessoir, het bezit betreffende: in tegenstelling tot: houder; possessor, bezitter, hij die bezit: possessor civilis, bezitter; possessor naturalis, houder.


Possession vaut titre
Possession vaut titre, bezit geldt als (volkomen) titel, stamt uit de Franse versie van oud-BW art. 2014, thans art. 3:86 BW.


Postbank
Postbank, zelfstandige structuurvennootschap, een NV,  ontstaan uit een fusie van de Postcheque- en Girodienst en de Rijkspostspaarbank, gevestigd te Amsterdam (S. 1985, 510 en 511), met als doel het bankbedrijf uit te oefenen in het belang van de continuïteit van de gewenste maatschappelijke dienstverlening door de ~, daarbij strevend naar een redelijke opbrengst van het in de bank werkzame eigen vermogen en een evenwichtige behartiging van de belangen van alle bij de bank betrokkenen.


Postcheque
Postcheque (Girobesluit 1966, S. 95, 1972), cheque van de Postbank, ontrokken aan de algemene wettelijke regeling betreffende de cheque (WvK art. 229d bis); betalingsopdracht door een rekeninghouder aan de Postbank ten laste van zijn postrekening.


Postdateren
Postdateren, het tijdstip van een rechtshandeling in een geschrift later stellen dan met de werkelijkheid overeenkomt, veelal ter misleiding; tegenstelling: antedateren.


Posterijen
Posterijen, de dienst der ~ was voorheen een monopolie van het Staatsbedrijf der ~, Telefonie en Telegrafie; sedert 1 januari 1989 is de Koninklijke PTT Nederland (KPN) een zelfstandige naamloze vennootschap (Structuurvennootschap); zie S. 1958, 519 (Personeelswet PTT Nederland NV) en S. 1988, 521 (Machtigingswet PTT Nederland NV).


Postgeheim
Postgeheim (GW art. 13),  Briefgeheim.


Postwissel
Postwissel (Girobesluit 1966, S. 95, 1972 art. 1 sub m), opdracht aan de Postbank tot uitbetaling van een gestort bedrag aan een derde, onttrokken aan de algemene wettelijke regeling van de wissel.


Postzegelplan
Postzegelplan, bestemmingsplan dat slechts gericht is op het vaststellen of wijzigen van één perceel, zodat het in wezen geen bestemmingsplan is, omdat het niet werd vastgesteld in samenhang met de bestemmingen van de overige percelen.


Potestatieve voorwaarde
Potestatieve voorwaarde (BW art. 6:23), voorwaarde waarvan de vervulling afhankelijk is van de wil van een der partijen; verbintenissen waarvan de vervulling alleen van een potestatieve voorwaarde afhankelijk is, zijn nietig; tegenstelling: casuele voorwaarde.


Potloodventer
Potloodventer (art. 239 Str),  exhibitionist


Potovereenkomst
Potovereenkomst, overeenkomst waarmee partijen beogen gemaakte winsten in gemeenschap te brengen en volgens zekere maatstaf te verdelen; verschilt van een maatschap door het ontbreken van een inbreng.


Pouvoir discrétionnaire
Pouvoir discrétionnaire, niet door de rechter te toetsen (absolute) vrijheid van de overheid bij het voeren van haar beleid; enger dan `Freies Ermessen' en `het vrije goedvinden van de overheid' want een rechter moet de ~ eerbiedigen, tenzij de overheid niet in redelijkheid tot haar beslissing heeft kunnen komen dan wel anderszins in strijd heeft gehandeld met enig algemeen beginsel van behoorlijk bestuur.


Prae-
Prae-,  zie Pre-.


Praktizijn
Praktizijn (art. 22 Brv), procureur of advocaat in het burgerlijk proces; tegenwoordig echter meestal degene die zonder advocaat te zijn, beroepshalve justiciabelen (in kantongerechtzaken e.a.) bijstaat door als gevolmachtigde, zaakwaarnemer op te treden, rechtskundig adviseur.


Preambule
Preambule, inleiding, aanhef.


Precariorechten
Precariorechten (art. 228, Gemeentewet), gemeentelijke belasting voor het hebben van stoelen, tafels, balkons, uithangborden en dergelijke op en boven de gemeentegrond, bestemd voor de openbare dienst.


Preclusiebeginsel
Preclusiebeginsel, een eiser mag geen nieuw feiten aanvoeren tijdens de procedure, dat in uitbreidende zin wijziging zou brengen in het juridiek verband tussen de bij dagvaarding gestelde feiten en de conclusie.


Precedent
Precedent, voorafgaande beslissing waarop naderhand een beroep kan worden gedaan;  Antecedent.


Preceptief
Preceptief, gebiedend, ~ recht; in tegenstelling tot het prohibitief (verbiedend).


Precontractuele fase
Precontractuele fase, onderhandelingsfase voorafgaande aan het sluiten van een overeenkomst, waarin de verhouding tussen de adspirant-contractanten reeds door de goede trouw wordt beheerst.


Prediction
Prediction, in de criminologie een techniek waarmee delinkwentie of recidive kan worden voorspeld.


Preferent
Preferent (BW art. 3:278, lid 1 BW), bevoorrecht, van schuldvorderingen en schuldeisers; preferente vorderingen, bevoorrecht door voorrang (privilege), als pand, en hypotheek, in tegenstelling tot concurrente; bij faillissement, en bij gerechtelijke verdeling van de opbrengst van een executie in burgerlijke zaken; ~ aandeel, aandeel, waaraan voorrechten verbonden zijn boven een gewoon aandeel zoals ten aanzien van de winstverdeling of de benoeming van bestuursleden.


Preferentie
Preferentie (BW art. 3:283 e.v. en 288), het bevoorrecht-zijn, de voorrang van (vorderingen); ~ komt krachtens de wet toe aan preferente schuldeisers die boven anderen (de concurrente schuldeisers) bij voorrang bevoegd zijn om hun vorderingen te verhalen op de opbrengst van een bepaald goed of van alle goederen van de schuldenaar.


Preferentieel
Preferentieel 1 handelsakkoord (art. 112 EG-verdrag), akkoord tussen de Europese Unie en een derde land dat de handelsbetrekkingen voor een bepaald aantal pro- ducten regelt, meestal geringer in aantal dan bij een associatie-verdrag; 2 ~  recht, invoerrecht waarbij voor goederen uit een bepaald gebied een gunstig tarief geldt.


Prejudicie
Prejudicie, zonder voorbehoud, doorgaans in negtatieve zin: zonder ~, `sans préjudice', onder alle voorbehoud rechtens, zonder enige aanspraak prijs te geven; vaak gebruikt in schikkingsaanbiedingen in geschillen.


Prejudicieel
Prejudicieel 1 burgerlijke en in strafzaken: ~ geschil, aan de eigenlijke procedure voorafgaand geschil waarop eerst moet worden beslist alvorens een rechter tot de berechting der hoofdzaak kan komen; de aanwezigheid van een ~ geschil schorst de strafvervolging en tegelijk de verjaring van het recht tot strafvervolging (Str art. 73); ~ geschilpunt, geschilpunt waarover eerst beslist moet worden voordat men aan het eigenlijke geschil toekomt; 2 prejudiciële beslissing (art. 177 EG-verdrag), uitspraak gedaan door het Hof van Justitie op een vraag van gemeenschapsrecht, opgeworpen door een rechterlijke instantie van een der Lid-Staten.


Prejudiciëren
Prejudiciëren, voortijdig of vooraf oordelen, met verwaarlozing vanenig recht, enige aanspraak; op een beslissing vooruitlopen, het (doorgaans onwillens en ten ongunste) beïnvloeden ervan.


Prelegaat
Prelegaat, making vooraf aan een der erfgenamen bij uiterste wil, toegekend ter bevoordeling boven andere in gelijke graad.


Premie
Premie 1 (WvK art. 256), verzekeringsbijdrage, geldsom periodiek of ineens verschuldigd ter bekoming van een recht op uitkering door verzekering; 2 bij openbare verkopingen en verpachtingen:  Strijkgeld; 3 uitkering die gegeven wordt bij uitloting van een obligatie in een premielening.


Premiebetaling
Premiebetaling, een verzekerde is verplicht de premie, ook zonder aanmaning daartoe, te betalen ter woonplaats van de verzekeraar (art. 6:115 e.v. BW).


Premier
Premier (art. 43 Gw),  Minister-president.


Premiereserve
Premiereserve 1 schadeverzekering: voorziening aan het einde van het boekjaar gemaakt tegenover de in dat jaar geboekte premie voor posten waarvan de looptijd over het einde van het boekjaar heenreikt en waarvoor de verzekeraar nog in het nieuwe boekjaar risico loopt; 2 levensverzekering: de wiskundige reserve; 3 obligatoire herverzekering: het deel van de aan de herverzekeraar te betalen premie, dat de cedent (voorlopig) onder zich houdt.


Premierestitutie
Premierestitutie (WvK art. 281), restorno, teruggave van reeds betaalde verzekeringspremie omdat de verzekeraar geen risico heeft gelopen; heeft een verzekeraar voor een kortere termijn dan de polis aangeeft, risico gelopen dan behoeft geen ~ te worden gegeven.


Premies sociale verzekeringen 1996

Premies per 1 maart 1996

wkg	wkn	totaal

aow	15,40	15,40

aww	1,70	1,70

aaw	6,70	6,70

awbz	7,35	7,35

wao	7,95	7,95

wachtg	0,70	0,70	1,40

werkl.	5,60	2,10	7,70

zfw	5,35	1,65	7,00

ovt	10	10,00

premievrije voet volkz. ƒ7003, p.j.

max. ink. volksverz. ƒ45.325 p.j.

wao-franchise ƒ100,  p.d.

wachtg-franchise (wkg) ƒ 100, p.d.

max. inkomen wao/ww ƒ289, p.d.

max. inkomen zfw. ƒ195, p.d.

max. ovt. ƒ77.350, p.j.


Premiespaarregeling
Premiespaarregeling (art. 47a, lid 3, 47b lid 3, Wet IB; art. 11, lid 5 Wet LB 1964), belastingvrije spaarregeling voor werknemers ter bevordering van het duurzaam bezit van werknemers; de inhoudingsplichtige zet op het loon ingehouden bedragen vier jaar vast op een spaarrekening en geeft een spaarpremie over het gepaarde bedrag; die mag echter niet hoger zijn dan: (1995) ƒ1053, en  (1996) ƒ1077,.


Premieverzekering
Premieverzekering, verzekering van de premie en eventueel de daarover verschuldigde assurantiebelasting, die de verzekeringnemer na een schade moet betalen, teneinde de verzekerde som weer op het vereiste peil te brengen.


Premievrije waarde
Premievrije waarde (levensverzekering), waarde van een polis wanneer nog niet alle premies zijn betaald, maar de verzekeringnemer de polis wel wil handhaven zonder premies te betalen; de grootte van de dan verzekerde som wordt in dit geval veelal gebaseerd op de afkoopwaarde ten tijde van de omzetting in een premievrije verzekering; de verzekeraar gebruikt deze afkoopwaarde als koopsom voor de na de omzetting te verzekeren uitkering.


Premier-risque
Premier-risque (WvK art. 253 lid 3), volledige dekking van het eerste risico; beding bij schadeverzekering t.a.v. een voorwerp dat voor minder dan zijn waarde verzekerd wordt, krachtens hetwelk schadevergoeding plaats heeft tot maximaal de verzekerde som;  Onderverzekering.


Preparatoir
Preparatoir (Brv art. 46), voorbereidend;  preparatoire uitspraak (-vonnis of -bevelschrift), gegeven tot instructie van de zaak, en die tot doel heeft het proces in staat van wijzen te brengen, zonder dat zulks van enige invloed op de zaak ten principale kan zijn; in tegenstelling tot provisionele, interlocutoire en definitieve vonnissen.


Prerogatief
Prerogatief, hoogheidsrecht, voorrecht, speciaal ~ van de Kroon, zoals het recht van gratie (GW art. 122).


Prescriptie
Prescriptie,  Verjaring.


Préséance
Préséance, voorrang, speciaal in vergaderingen en conferenties, in het internationale protocol; rondetafel-conferenties dienen ter vermijding van geschillen over de ~; ~ diplomaten, de rangorde van diplomaten, in elke klasse bepaald door de datum waarop zij hun functies hebben aanvaard.


Presentatie
Presentatie, aanbieding, aanbod, in het bijzonder van een proces-partij in een burgerlijk geding, of van een wissel ter acceptatie of betaling; ~ ter rolle: inschrijving van een conclusie of andere proceshandeling ter rolle.


Presentiegeld
Presentiegeld (Gemeentewet art. 96, Provinciewet art. 94), bij verordening vastgestelde vergoeding voor leden van commissies voor het bijwonen van vergaderingen, boven de eventuele vergoeding van reis- en verblijfkosten; de leden van de gemeenteraad (art. 95 Gemeentewet) en van de Provinciale Staten (art. 93 lid 3 Provinciewet) genieten een vergoeding voor hun werkzaamheden en tegemoetkoming in de kosten die niet afhankelijk is gesteld van het bijwonen van de vergaderingen.


Presidiaal bevelschrift
Presidiaal bevelschrift (art. 1062 Brv), een beslissing van scheidslieden kan slechts uit kracht van een ~ van de president van de rechtbank, binnen het ressort waarvan de beslissing is gevallen, ten uitvoer worden gelegd, dat geschreven wordt op de minuut en overgeschreven op de afschriften daarvan (exequatur).


Presidium van de Tweede Kamer
Presidium van de Tweede Kamer (RvO II, art. 9), leidinggevend orgaan, bestaande uit de kamervoorzitter, de eerste en tweede ondervoorzitter en eventueel verdere ondervoorzitters; geen politiek college, maar een soort dagelijks bestuur voor de behandeling van organisatorische aangelegenheden.


Pressie
Pressie (art. 3:44 BW), ontoelaatbare (ook: immateriële) druk op een der partijen tot het verrichten van een rechtshandeling uitgeoefend; een vorm van bedreiging.


Presteren
Presteren (BW art. 6:27 e.v.), in het algemeen voldoen, niet alleen van een geldschuld maar ook van een andere prestatie; ook (art. 6:31 e.v. BW): het verrichten van een prestatie die slechts dan bevrijdend ~ oplevert als aan de daar genoemde voorwaarden is voldaan; zie voor: ~ aan handelingsonbekwame of aan onbevoegde: art. 6:31, 32 BW; ~ door ander dan schuldenaar: art. 6:35 BW; ~ in gedeelten, in termijnen art. 6:29 en 50 BW; in vreemde valuta: art. 6:121 e.v. BW; ~ per cheque: art. 6:46 BW; ~ van cheque: art. 211 WvK; ~ van geldsom: art. 6:44, 111  126 BW; betalingsbewijs, kwitantie: art. 6:48, 49 BW; girale betaling: art. 6:114 BW; koopprijs: art. 7:26 e.v. BW; kosten van ~: art. 6:47 BW; opschorten van ~: art. 6:37 BW; plaats van betaling: art. 6:115 BW; toerekening van ~: art. 6: 43, 44 BW; vermoeden van betaling door kwitanties van twee achtereenvolgende termijnen: art. 6:50 BW; vóór de vervaldag: art. 6:39 BW; vooruitbetaling koopsom: art. 7:26, lid 2 BW; wettelijke rente: art. 6:119, 120 BW.


Presumptio innocentiae
Presumptio innocentiae (art. 6 lid 2 EVRM, art. 14 lid 2 BUPO), vermoeden van onschuld; een verdachte moet voor onschuldig worden gehouden, totdat hij in een eerlijk proces veroordeeld is; met de ~ zal doorgaans in strijd zijn dat van de kant van justitie al reeds voor de veroordeling inlichtingen aan de pers worden verstrekt, waarin iemand reeds als `verdachte' (art. 27, lid 1 Sv) wordt gebrandmerkt.


Pretenderen
Pretenderen (civiele processtukken), het voorshands als onbewezen of ongegrond beschouwen van stellingen of vorderingen van de tegenpartij, zonder dat men daaraan het odium verbindt van opzettelijk voorwenden, onjuist weergeven.


Pretium succedit in locum rei
Pretium succedit in locum rei, de prijs (van de zaak) treedt voor de (verloren gegane) zaak in de plaats.


Preventie
Preventie, voorkomen van strafbare feiten; bij de doelstelling en rechtvaardiging van  straf worden onderscheiden de generale of algemene ~, doel: afschrikken van anderen dan de dader, voorbeeldwerking; en de speciale of bijzondere ~, doel: de individuele dader zo mogelijk te verbeteren, maar vooral ook in het rechte spoor te houden, desnoods door een langdurige vrijheidsberoving.


Preventief
Preventief 1 bestuursrecht (art. 1A.2.1.1 Awb), ~ toezicht: goedkeuring van een besluit door een ander (hoger) bestuursorgaan, die een voorwaarde is voor het inwerking treden van het aan goedkeuring onderworpen besluit; is eenmaal goedkeuring verleend, dan kan het goedkeurende orgaan daarop naderhand niet meer terugkomen (slagboom- of voorwaardetheorie); tegenstelling: repressief toezicht; 2 preventieve hechtenis: buitenwettelijke term, verzamelnaam voor inverzekeringstelling en voorlopige hechtenis; een verdachte zit ~; 3 preventieve ontslagtoets (art. 6 BBA),  Ontslagrecht.


Prima
Prima 1 (WvK art. 163, 226), eerste exemplaar van een wissel of cheque; de volgende heten: secunda, tertia etc; deze gelijkwaardige, exemplaren zijn te onderscheiden van kopieën; 2 procesrecht: in ~ (sc. instantia): in eerste instantie; evenzo: in secunda.


Primair
Primair, in de eerste plaats 1 strafproces: primaire telastlegging; het in de eerste plaats telastgelegde, tegenover de subsidiaire tenlasteleggingen; 2 civiel recht: primaire verbintenis, hoofdverbintenis; primaire vordering: de hoofdvordering, eerste vordering, in tegenstelling tot de subsidiaire, vervangende vorderingen.


Principaal
Principaal, voornaamste; 1 werkgever, opdrachtgever, cliënt; meester (Brv art. 58); 2 opdrachtgever van de handelsagent (art. 7:428, lid 1 e.v. BW);


Principale, ten -
Principale, ten , de hoofdzaak betreffend, de eigenlijke rechtsvraag; vonnis ~: eindvonnis, definitief, volledig vonnis, in tegenstelling tot het interlocutoire, preparatoire of provisionele vonnis; antwoord, verweer ~ peremptoir verweer, in tegenstelling tot de excepties; verweer ten gronde, over de hoofzaak (Brv art. 141); behandeling ~ in tegenstelling tot het kort geding; ~ door de Hoge Raad in gevallen waarin hij, na de bestreden uitspraak vernietigd te hebben, zelf de zaak kan afdoen in plaats van de zaak naar een gerechtshof ter afdoening te verwijzen.


Principale hechtenis
Principale hechtenis (art. 9, lid 1 sub a. Str), niet subisidiair opgelegd.


Prinsjesdag
Prinsjesdag (art. 65 GW), oorspronkelijk de verjaardag van de prins-stadhouder; thans de dag van de plechtige opening van de zitting der Staten-Generaal op de derde dinsdag in september.


Prior tempore potior iure
Prior tempore potior iure (goederenrecht), een ouder recht gaat voor een jonger (wie 't eerst komt, 't eerst maalt).


Prioriteitsaandeel
Prioriteitsaandeel, aandeel waaraan bepaalde voorrechten verbonden zijn met betrekking tot bestuursbenoemingen.


Privaatrecht
Privaatrecht, geheel van rechtsregels dat de rechten van bijzondere personen en zaken in hun onderlinge verhoudingen betreft, in tegenstelling tot het publiekrecht dat de staat als zodanig betreft en de zorg voor de openbare belangen; omvat het burgerlijk recht, het handelsrecht, het burgerlijk procesrecht en het internationaal privaatrecht.


Privacy
Privacy (art. 10 GW), grondrecht, het recht op een persoonlijke levenssfeer, rust, vrijheid van hinder van anderen;  zie art. 8 EVRM, art. 17 BUPO.


Privatief
Privatief berovend, (een) ander(en) uitsluitend: 1 algemeen: privatieve werking, degene die oorspronkelijk bevoegd was tot het verrichten van een rechtshandeling, raakt, zonder die bevoegdheid zelf te houden, haar aan een ander kwijt, zoals het geval is bij delegatie; 2 huwelijksgoederenrecht: privatieve bestuursoverdracht (art. 1:90 BW), overeenkomst waarbij de tot bestuur bevoegde echtgenoot zijn bestuur over de goederen der gemeenschap overdraagt aan de andere echtgenoot, en wel zó dat hij zelf daarvan uitgesloten wordt.


Privatisering
Privatisering afstoten door de overheid van overheidstaken aan particuliere instellingen of door ze onder te brengen in zelfstandige lichamen (bijvoorbeeld stichtingen), vooral met het oog op deregulering van overheidsregelingen.


Privé-goed
Privé-goed (art. 1:94 lid 1 e.v. BW), goed, dat aan een van de echtgenoten persoonlijk toebehoort en dus niet valt in een tussen hen bestaande gemeenschap van goederen; voor bewijs van ~: art. 1:131 BW.


Privé-opname
Privé-opname (art. 8a en 8, Wet IB), geld van onderneming, gebruikt voor een niet-zakelijke bestemming;  Onttrekking.


Privilege
Privilege, voorrecht, 1 privaatrecht (art. 3:283 e.v., 3:288 e.v. BW), bevoorrecht verhaal van schuldvorderingen op bepaalde of op alle goederen, alleen uit hoofde van de aard der schuld, zonder enig beding dienaangaande  Preferentie; zie voor: ~ op alle goederen: art. 3:288 e.v. BW; ~ op appartementsrecht: art. 3:286, 5:114 BW; ~ op bepaalde goederen: art. 3:280, 283 BW; ~ op binnenschepen en hun ladingen (8:820 e.v. 830 e.v. BW); ~ op zeeschepen en hun ladingen art. 210  215 BW; ~ wegens bearbeiding van een zaak: art. 3:285 BW; ~ wegens kosten tot behoud gemaakt: art. 3:284 BW; 2 fiscaal recht: ~ van 's Rijks belastingen door de ontvanger (IW art. 3); - van de waterschapslasten (Waterschapswet, S. 1991, 379).


Probandum
Probandum, hetgeen bewezen moet worden, het te bewijzen feit.


Probatio diabolica
Probatio diabolica, duivels bewijs, bewijslast die zó zwaar is, dat het bewijs praktisch onmogelijk wordt.


Probleemdenken
Probleemdenken, methode van rechtsvinding waarbij de oplossing niet uit het systeem (Systeemdenken) maar vanuit het probleem, de concrete situatie moet worden gevonden.


Proceskosten
Proceskosten 1 burgerlijke zaken (Wet tarieven in burgerlijke zaken 1843), salarissen en voorschotten van de advocaten en procureurs en verdere (noodzakelijke) gerechtskosten, griffierechten, kosten van getuigen en deskundigen etc; in beginsel wordt de verliezende partij tot vergoeding van de kosten van de tegenpartij veroordeeld (art. 57 Brv); 2 strafproces: de ~ van een strafproces komen in beginsel ten laste van de staat (Wet tarieven in strafzaken); zie ook art. 591 e.v. Sv; 3 administratief proces: voor de behandeling van een bezwaar en van een beroep is geen griffierecht verschuldigd (art. 7:15, 28 Awb); voor de behandeling van het beroep op de rechtbank is een griffierecht verschuldigd variërend van ƒ100, tot ƒ400, (art. 8:41 Awb), dat, indien de rechtbank het beroep gegrond verklaart, moet worden vergoed door de daartoe door de rechtbank aangewezen privaatrechtelijk rechtspersoon, waartoe het bestuursorgaan behoort (art. 8:74 Awb); de verliezende partij kan in de proceskosten van de wederpartij worden veroordeeld, maar is de verliezer een natuurlijk persoon dan is zulks alleen mogelijk in geval van kennelijk onredelijk gebruik van het procesrecht.


Procesrecht
Procesrecht, formeel recht, rechtsregels die het instellen van rechtsvorderingen en de tenuitvoerlegging van vonnissen en beschikkingen betreffen; zie: burgerlijk ~, straf-~, militaire rechtspraak, administratieve rechtspraak.


Processie
Processie (art. 3, leden 1 en 2, Wet openbare manifestaties, Stb 1988, 157), voor regelmatig terugkerende godsdienstige plechtigheden op openbare plaatsen is een `eenmalige' kennisgeving aan het gemeentebestuur voldoende; zie ook art. 6 lid 2 GW.


Processtukken
Processtukken (civiele procedure), tot de processtukken in engere zin behoren slechts de door partijen ingediende stukken (conclusies en produkties); niet de van gerechtswege opgemaakte stukken als processen-verbaal, minuut-afspraken e.d. (Regl. I, art. 63a, laatste lid), welke laatste stukken uiteraard wel deel uitmaken van het volledige proces-dossier van het gerecht.


Proces-verbaal
Proces-verbaal, 1 proces-verbaal van terechtzittingen en andere gerechtelijke verrichtingen, ambtelijk verslag door de griffier gehouden en door een van de rechters ter vaststelling mede ondertekend; ook: authentiek relaas door de daartoe bevoegde ambtenaar (verslag) van huiszoekingen, van het binnentreden van woningen, van inbeslagnemingen; 2 proces-verbaal van bekeuring; akte van de opsporingsambtenaar houdende vaststelling van een overtreding (bij misdrijven niet gebruikelijk); het bewijs dat verdachte het hem te laste gelegde feit heeft gepleegd, kan door de rechter louter al op grond van het proces-verbaal van één opsporingsambtenaar worden aangenomen;  Audientieblad,  notulen.


Procura
Procura, in de uitdrukking: procura-endossement; endossement bij lastgeving of volmacht, dat geen volledige overdracht inhoudt;  Incasso-wissel.


Procuratiehouder
Procuratiehouder (art. 13, lid 2 Handelsregisterwet), handelsbediende in het bezit van een doorlopende volmacht van zijn principaal (veelal met enige beperking).


Procurator
Procurator gemachtigde of vertegenwoordiger ~ ad litem (lites), in één of meer burgerlijke processen; ~ in rem suam, vertegenwoordiger in eigen zaak.


Procureur
Procureur 1 burgerlijk proces (Brv art. 21), taalman; vertegenwoordiger van partijen in burgerlijke rechtszaken die bij uitsluiting bevoegd is tot het indienen van conclusies, verricht de formele processuele handelingen zoals het aanhangig maken van een zaak bij een rechtbank of gerechtshof, het vragen van uitstel en dergelijke; een advocaat is meestal tevens ~ in het arrondissement waarin hij praktijk uitoefent; het houden van pleidooien geschiedt veelal door advocaten (zie Advocatenwet 1952, S. 36 voor de advocaten en procureurs); in de cassatieprocedure behoeven de dingtalen niet door een ~ te worden gevoerd; een ~ wordt ingeschreven bij een der rechtbanken en mag slechts in zijn eigen arrondissement optreden; alle formele proceshandelingen worden door de ~ verricht; 2 rechterlijke organisatie: Procureur-Generaal (art. 3 Wet RO), PG, vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie bij de Hoge Raad en bij de Gerechtshoven; de PG bij de Hoge Raad is, in tegenstelling tot de verdere functionarissen van het OM, onafzetbaar vanwege de bijzondere taak die hij heeft bij de vervolging van ambtsdelicten (art. 119 Gw, art. 92 RO, art. 18 Wet ministeriële verantwoordelijkheid 1855, S. 33, art. 483, lid 3 Sv); een PG bij een Gerechtshof is tevens fungerend Directeur van Politie; plaatsvervangers: advocaten-generaal; ~ des Konings, de vertegenwoordiger van het OM bij de rechtbanken van eerste aanleg in België.


Procureurssalaris
Procureurssalaris (art. 43 Wet tarieven in burgerlijke zaken, gewijzigd bij S. 1983, 694), een leidraad voor het salaris dat een procureur mag berekenen, wordt van tijd tot tijd opgenomen als bijlage in het Advocatenblad.


Pro Deo
Pro Deo, gratis, kosteloos; ten aanzien van kosteloze (civiele) procesvoering;  Armenrecht, gratis-admissie, toevoeging en kosteloze rechtsbijstand.


Produceren
Produceren, het in het geding brengen van produkties, bewijsstukken; het voorbrengen van getuigen in burgerlijke of strafzaken.


Produktaansprakelijkheid
Produktaansprakelijkheid (art. 6:185  193 BW), aansprakelijkheid van de producent (art. 6:187, lid 2  4 BW), voor het door hem geproduceerde gebrekkige produkt (art. 6:186 BW), terzake van daardoor toegebracht nadeel aan mensen of aan andere zaken (gevolgschade), maar die laatste moeten gewoonlijk voor gebruik of verbruik in de privésfeer bestemd zijn geweest (art. 190, lid 2 sub b BW); de producent behoeft generlei verwijt te treffen (art. 6:185, lid 1 BW); bij geïmporteerde zaken geldt de importeur als producent (art. 6:187, lid 3 BW); ook de detailhandelaar die zaken onder eigen (merk)naam in de handel brengt, is als producent aansprakelijk (art. 6:187, lid 2 BW); schade door het produkt toegebracht aan een andere zaak in de privésfeer beneden een geïndexeerd bedrag wordt door de producent niet vergoed (art. 6:190, lid 1 sub b en lid 2 BW); verhaal is dan mogelijk op de detaillist (art. 7:24, lid 2 sub c BW); voor schade aan het produkt zelf (transactieschade) is de consument eveneens aangewezen op verhaal op de verkoper (art. 7:24 BW); zie voor: aanvullend karakter van de regeling: art. 6:193 BW; bewijslast: art. 6:188 BW; eigen schuld benadeelde: art. 6:185, lid 2 BW; ontwikkelingsrisico: art. 6:185, lid 1 sub e BW; persoonsschade: art. 6:190, lid 1 sub a BW; verweermiddelen producent: art. 6:185 BW; zaakschade: art. 66:90, lid 1 sub b en lid 2 BW;  zie EG-richtlijn van 25 juli 1985 (Pb EG nr L 210/29 van 7 augustus 1985) inzake de aansprakelijkheid voor produkten met gebreken.


Produktschap
Produktschap (Wet op de Bedrijfsorganisatie 1950, hoofdstuk II, S. K 22, 1950), orgaan van de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie, dat volgens de zg. verticale opbouw, de opeenvolgende bewerkingen en verhandelingen van enig bepaald produkt omvat.


Proef, koop op -
Proef, koop op  (art. 7:45 BW), koop onder de opschortende voorwaarde gesloten, dat de zaak de koper voldoet.


Proeftijd
Proeftijd 1 strafrecht (Str art. 14a e.v.), a tijdvak waarin aan een voorwaardelijk veroordeelde voorschriften voor zijn gedrag worden gesteld; wordt daaraan niet voldaan dan wordt de voorwaardelijke straf alsnog ten uitvoer gelegd; bij een voorwaardelijke veroordeling duurt een proeftijd twee of drie jaar; b tijdvak ter observatie van een psychopaat in een psychiatrisch ziekenhuis (Str art. 37, lid l); c tijdvak gedurende hetwelk een terbeschikkingstelling van een psychopaat van kracht is (Str art. 37d);  2 arbeidsrecht: tijd gedurende welke het arbeidsverband door beide partijen, zonder dat deswege een schadeloosstelling behoeft te worden betaald, kan worden opgezegd (maximale duur twee maanden, BW art. 7A: 1639n).


Proefverlof
Proefverlof (art. 38g Str), verlof dat aan een ter beschikking gestelde kan worden verleend na het verkrijgen van een ministeriële machtiging.


Profijt
Profijt, ingevolge, in uitdrukkingen als: ten profijte van het verstek, waarmee het voor de betrokken procespartij gunstige rechtsgevolg daarvan wordt aangeduid.


Progressief
Progressief oplopend; 1 tenuitvoerlegging straf: ~ stelsel, penitentiair stelsel, waarbij een vrijheidsstraf langzamerhand via verlofregelingen meer op de vrijlating wordt ingesteld, resulterend in een vervroegde invrijheidstelling; de gevangene kan de gang van deze progressie verhaasten door punten van verdienste in arbeid en gedrag; 2 belasting: ~ tarief, belasting waarvan de hoogte toeneemt naarmate het bedrag waarover de belasting verschuldigd is groter wordt; een progressie kan openlijk zijn (en blijkt dan uit het oplopende heffingspercentage) of verborgen (in de regeling van de bedragen waarover de belasting berekend wordt).


Prolongatie
Prolongatie 1 overeenkomst tot kredietverstrekking onder inpandgeving van effecten, voor één maand, eventueel te verlengen waarbij de geldnemer steeds kan terugbetalen; de geldgever mag de stukken herbelenen;  Belening 2 verlenging, ~  van een termijn verleend door de rechter of door de tegenpartij.


Promesse
Promesse (art. WvK art. 229 e.v.), schriftelijke betalingsbelofte; waardepapier, waarin de ondertekenaar zich verplicht tot betaling van een bepaalde som; ~ aan order: orderbriefje; ~ aan toonder: handelspapier analoog aan de cheque; een bankbiljet is een ~ aan toonder.


Proportionaliteitsbeginsel
Proportionaliteitsbeginsel (art. 41, lid 1 Str), beginsel dat er een evenredigheid moet bestaan tussen de bedreiging en het daartegen gevoerde verweer, met name bij noodweer die geboden moet zijn door de noodzakelijke verdediging van eigen of anders lijf, eerbaarheid of goed.


Prorogatie
Prorogatie 1 uitbreiding van rechtsmacht (Wet RO, art. 66; Brv art. 329  331), het in onderlinge overeenstemming van partijen rauwelijks brengen van enig geschil voor een andere rechter dan diegene die naar de wet bevoegd zou zijn; in de regel voor een hogere rechter; alleen mogelijk voor geschillen die voor arbitrage vatbaar zijn; een geval van oneigenlijke ~ in art. 26 lid 3 AWR: een belastingplichtige kan, na verkregen toestemming van de inspecteur, de bezwaarfase overslaan en terstond in beroep gaan bij de belastingkamer van het gerechtshof; 2 uitstel van betaling, verlenging van betalingstermijn.


Prospectus
Prospectus (Str art. 335), schriftelijke aankondiging; bedrieglijke opgave in een ~ van de uitgifte, emissie van aandelen of obligaties van een lening; de inhoud van een ~ vormt een bestanddeel van de overeenkomst die door het nemen der stukken wordt aangegaan.


Prostitutie
Prostitutie, beroepshalve bedreven ontucht, veelal in plaatselijke verordeningen aan banden gelegd; als zodanig niet strafbaar, maar wel het als souteneur een beroep of een gewoonte maken van het opzettelijk teweegbrengen of bevorderen van ~ door anderen met derden (art. 250bis Str).


Pro stylo
Pro stylo, voor de vorm, ter voldoening aan het vormvereiste; een procureur die de door een advocaat van elders gestelde conclusie ~ ondertekent stelt zich niet verantwoordelijk ten aanzien van de inhoud.


Protectoraat
Protectoraat, gebied dat onder bescherming staat van een soevereine staat (Soevereiniteit) die de buitenlandse zaken behartigt, terwijl de beschermde staat zelf zijn binnenlandse zaken regelt, zoals sinds 1918 Monaco ten opzichte van Frankrijk.


Protest
Protest (WvK art. 143, 217 ), een door de debiteur eigenhandig op een wissel gestelde of in een afzonderlijke authentieke akte opgenomen verklaring van non-acceptatie of van non-betaling; ook bij non-betaling van een cheque, nodig voor uitoefening van het regresrecht.


Protocol
Protocol 1 oorspronkelijk inleidende, formele gedeelte van een akte; authentiek verslag (akte) van de een of andere gebeurtenis of handeling speciaal waar het niet bepaaldelijk een rechtshandeling geldt; 2 boekdeel dat originele stukken, minuten bevat, notarieel ~; bij uitbreiding ook wel gebezigd voor het gehele archief van de notaris; 3 ~ van een verdrag: het daarvan opgemaakte oorspronkelijke document met de handtekeningen der gemachtigden ook: toevoegsel tot een verdrag, inhoudende regeling omtrent punten van ondergeschikt belang of nadere verklaring; 4 geschreven en ongeschreven gedragsregels aangaande het verkeer tussen en met vorsten, hoge autoriteiten, vertegenwoordigers van vreemde mogendheden enz.


Provinciaal blad
Provinciaal blad (Provinciewet art. 136, lid 2), blad waarin de provinciale verordeningen, teneinde verbindende kracht te krijgen, worden afgekondigd.


Provinciale Staten
Provinciale Staten (Provinciewet art. 7  33), de rechtstreeks voor vier jaar gekozen vertegenwoordiging van een provincie onder voorzitterschap van de commissaris der koningin; belast met het bestuur van de provincie; het kiescollege voor de Eerste Kamer der Staten-Generaal;  zie rechtspositie leden S. 1994, 242; zie ook: Gedeputeerde Staten.


Provincie
Provincie, onderdeel van het Rijk in Europa, in benaming en territoir veelal overeenkomend met de vroegere gewesten en aangevuld met de provincie Flevoland (S. 1985, 360); het bestuur, bestaande uit Provinciale en Gedeputeerde Staten met een Commissaris des Konings, heeft autonomie en zelfbestuur of medebewind (GW hoofdstuk 7, Provinciewet 1993, S. 1993, 668).


Provinciefonds
Provinciefonds (Provinciewet art. 233  252), fonds, waarvan de inkomsten volgens regels bij of krachtens de wet gesteld, worden verdeeld onder de provinciën; voornamelijk gevoed door een jaarlijks bij wet vast te stellen percentage van vrijwel alle door het Rijk geheven belastingen.


Provisie
Provisie 1 loon, honorarium, bijvoorbeeld voor de handelsagent (art. 7:431 BW); 2 voorziening in rechte, tegen enige handeling of uitspraak van verplichtende aard: beroep, verzet, cassatie, rekwest civiel, kort geding etc. (zie Kon. Besluit S. 1909 no 59 art. 5); 3 voorlopige beschikking van de rechter, gedurende de behandeling van de zaak ten principale.


Provisioneel
Provisioneel, bij voorraad, voorlopig, bij voorziening; ~ bewindvoerder (art. 1: 380 BW), degene die door de rechter kan worden benoemd om te zorgen voor persoon en goederen van iemand van wie onder curatelestelling is verzocht; provisionele eis, provisionele tenuitvoerlegging, ~ vonnis: betreffende enige provisie in de  betekenis van voorlopige beschikking, zie Provisie 3 (o.a. Brv art. 51); provisionele vordering, eis tot tijdelijke voorziening, doet zich voor, wanneer in een geding de mogelijkheid bestaat, via een ander geding (dat echter met het hoofdproces samenhangt) een vordering te doen ter regeling van een rechtstoestand gedurende het hoofdgeding.


Provocateur
Provocateur,  Agent provocateur.


Provocatie
Provocatie (art. 47 Str, lid 1 sub 2°), uitlokking; in niet-technische zin doorgaans ruimer dan het wettelijke begrip.


Prijs
Prijs (Prijzenwet 1965, S. 646), economische geldprestatie in ruil voor enig bepaald goed of enige bepaalde dienst.


Prijsopdrijving
Prijsopdrijving (WED, art. 1 sub 1°), economisch delict.


Prijsvraag
Prijsvraag 1 publiekrecht (Wet op de Kansspelen, S. 1964, 1991, 394 art. 28), mag zonder vergunning van de minister van justitie worden georganiseerd als de prijs niet boven ƒ5000, ligt; deze limiet geldt niet voor wetenschappelijke, kunstzinnige of technische prestaties; 2 civielrechtelijk:  uitschrijven van een ~: uitloving, art. 6:220 BW, het aanbod kan wegens gewichtige redenenen worden herroepen.


Prijzennoodwet
Prijzennoodwet (Wet van 28 november 1984 S. 575), regelt prijzen van goederen en diensten in buitengewone omstandigheden; de minister van Economische zaken krijgt dan vergaande bevoegdheden tot het vaststellen van maximum en minimum prijsvoorschriften.


Pseudonimiteit
Pseudonimiteit (art. 54, 419 Str) verborgen achter een pseudoniem; een auteur heeft de bevoegdheid zijn ware naam niet bekend te maken; bij ~ terzake van een drukpersdelict is de drukker strafbaar.


Pseudowetgeving
Pseudowetgeving (art. 1:3, lid 4 en titel 4.4 Awb), besluit van algemene strekking, bevattende beleidsregels voor bevoegdheidsuitoefening en gepubliceerd door een bestuursorgaan, waarbij het bijzondere is dat aan dat bestuursorgaan bij wettelijk voorschrift géén bevoegdheid is verleend tot nadere regelgeving; met dergelijke regels schept het bestuursorgaan een rechtens relevante binding voor zichzelf tot het uitoefenen van zijn bevoegdheid op de, in de ~ aangegeven, wijze.


Psycholoog, klinisch -
Psycholoog, klinisch  (Wet BIG art. 3, lid 1 en art. 24, 25), titel voorbehouden aan degene die in het door het ministerie van VWS bijgehouden register van klinisch psychologen staat ingeschreven; een ~ valt onder het wettelijk tuchtrecht (art. 47, lid 2 Wet BIG).


Psychotherapeut
Psychotherapeut (Wet BIG art. 3, lid 1 en art. 26, 27), titel voorbehouden aan degene die in het door het ministerie van VWS bijgehouden register van psychotherapeuten staat ingeschreven; een ~ valt onder het wettelijk tuchtrecht (art. 47, lid 2 Wet BIG).


Psychotrope stoffen
Psychotrope stoffen (Verdrag van Wenen van 21 februari 1971 inzake ~), dit verdrag stelt vervaardiging, verspreiding en gebruiken van ~ of geestveranderende stoffen onder internationaal toezicht, ter bestrijding van het misbruik van en de sluikhandel in deze stoffen; Trb. 1989, 129, Goedkeuringswet S. 1993, 448;  Hard drugs.


Psychopaat
Psychopaat (Str art. 37 e.v.), dader van een strafbaar feit dat hem op het moment dat hij het pleegde wegens gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke storing zijner geestvermogens niet kan worden toegerekend; een ~ is strafrechtelijk niet toerekeningsvatbaar; hij kan in een psychiatrisch ziekenhuis worden geplaatst, of ook ter beschikking worden gesteld ten einde te worden verpleegd in een Rijksasiel;  zie Reglement tenuitvoerlegging terbeschikkingstelling S. 1988, 282; Sv art. 509a e.v.


Publiciteitsbeginsel
Publiciteitsbeginsel (art. 3:16 e.v. BW), principe dat registergoederen slechts overgedragen of rechten daarop gevestigd kunnen worden door inschrijving daarvan in de daartoe bestemde openbare registers;  zie art. 3:89, 260; 5:109, 6:143, lid 4, 252, lid 2; 8:192 e.v., 8:784 e.v., 8:801 BW; 8:1305  1314; BW; Kadasterwet art. 8.


Publiek
Publiek, openbaar; ~ domein, zaken met publieke bestemming (art. 5:28 BW); publieke orde, ~ Orde, openbare.


Publiekrecht
Publiekrecht, al het recht dat de ordening van het gemeenschapsleven en de daarmee samenhangende belangen ten doel heeft; omvat in ieder geval: staatsrecht, belastingrecht, bestuursrecht, strafrecht, strafprocesrecht, verkeersrecht en volkenrecht; kenmerkend voor ~ is de gezagsverhouding overheid-onderdaan, zulks in tegenstelling tot het privaatrecht, dat primair de rechtsbetrekkingen tussen burgers onderling regelt; het onderscheid is slechts globaal.


Publieke bestemming
Publieke bestemming (art. 5:28 BW), openbare bestemming van onroerende zaken; zij worden vermoed eigendom te zijn van het openbaar lichaam, dat ze onderhoudt; rechten op zaken met ~ zijn in beginsel slechts mogelijk, voor zover zij met de ~ verenigbaar zijn; zie ook art. 703 Brv.


Publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie
Publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie (GW art. 134; Wet op de bedrijfsorganisatie 1950 S.K. 22), PBO, vorm van bedrijfsorganisatie, waarbij aan bedrijfsorganen verordenende bevoegdheid wordt verleend met als toporgaan de Sociaal-Economische Raad; ingedeeld in: 1 produktschappen, verticale organen, waarbinnen de ondernemingen medewerken die verschillende opeenvolgende stadia van het produktieproces vormen en 2 bedrijfschappen, horizontale organen die samengesteld zijn uit ondernemingen die in het bedrijfsleven een gelijke of aanverwante functie vervullen.


Publikatieplicht
Publikatieplicht (art. 2:394 e.v. BW), jaarstukken, plicht om financiële gegevens publiek te maken; een afschrift van de jaarrekening moet binnen 8 dagen na vaststelling daarvan samen met een verklaring van de accountant ter inzage liggen ten kantore van het handelsregister. Voor grote, middelgrote en kleine NV's en BV's, coöperatieve verenigingen en onderlinge waarborgmaatschappijen bestaan onderscheiden verplichtingen tot openbaarmaking van hun jaarcijfers.


Pupil
Pupil, minderjarige onder voogdij.


Putatief
Putatief, vermeend, verondersteld (te goeder trouw); ~ delict, vermeend, in werkelijkheid niet strafbaar feit; ~ huwelijk, huwelijk dat te goeder trouw door beide echtgenoten is aangegaan, d.w.z. dat zij de mogelijkheid van nietigverklaring niet kenden; een dergelijk huwelijk heeft de daaraan verbonden burgerlijke gevolgen tot op de dag van de nietigverklaring (art. 1:77 lid 2 sub b BW); putatieve noodweer, in het geval men zich ten onrechte aangerand waant, maar het niet is; levert, wanneer de dwaling verontschuldigbaar is, een schulduitsluitingsgrond op; putatieve titel, vermeende titel voor overdracht, doordat partijen onkundig zijn van het ontbreken van een rechtsgeldige titel.


Q.e.d
Q.e.d, quod erat demonstrandum, hetgeen bewezen moest worden.


Q.q.
Q.q., qualitate qua: in hoedanigheid van,  als vertegenwoordiger optredend, ambtshalve.


Quaestio facti
Quaestio facti, feitelijke vraag, in tegenstelling tot quaestio juris (rechtsvraag).


Quaestoren
Quaestoren, in het klassieke Rome: ministers van Financiën; vijf leden van het bureau van het Europees Parlement (Raad van Europa), met raadgevende stem vervullen de functie van ~, aan wie de voorzitter van het Parlement bepaalde administratieve en financiële bevoegdheden delegeert; zij zijn verantwoordelijk voor alle vraagstukken in verband met de werkomstandigheden van de leden; hun ambtstermijn bedraagt 2½ jaar.


Qualitate qua
Qualitate qua, als zodanig, in de (zijn) hoedanigheid van


Quanti minoris
Quanti minoris, vordering van de koper, ingeval de gekochte zaak niet aan de overeenkomst beantwoordt, tot verlaging van de koopprijs; in het nationale recht niet speciaal geregeld; zie voor internationale handelskoop: Weens koopverdrag art. 50.


Qui iure suo utitur, neminem laedit
Qui iure suo utitur, neminem laedit, wie zijn recht gebruikt, hindert niemand (verouderde opvatting, dat van rechtsmisbruik nooit sprake zou kunnen zijn, indien iemand zijn recht uitoefent, zie art. 3:13 BW).


Qui tacet consentire videtur
Qui tacet consentire videtur, wie zwijgt stemt toe; het niet weerspreken geldt als toestemming.


Quoad jus
Quoad jus, wat het recht betreft


Quod erat demonstrandum
Quod erat demonstrandum, hetgeen bewezen moest worden.


Quorum
Quorum, aantal leden van een vergadering dat minstens vereist is voor het openen van een vergadering, het beraadslagen en het nemen van rechtsgeldige besluiten; speciaal ook in vertegenwoordigende lichamen (b.v. GW art. 137 lid 4, RvO II, art. 49, 50, 70, 76); het ~ voor de Kamers van de Staten-Generaal, de Provinciale Staten en de gemeenteraden is de helft van het aantal leden plus één; ook: het minimale aantal stemmen dat vereist is om gekozen te kunnen worden.


Quota litis
Quota litis, evenredig deel van hetgeen in een burgerlijk proces door de rechter toegewezen zal worden; bedingen van een ~ is aan een advocaat/procureur verboden.


Quota-systeem
Quota-systeem, contingentering, kwantitatieve beperking van de invoer teneinde overmatige invoer tegen te gaan om zodoende de binnenlandse industrie te beschermen.


RAIO
RAIO, rechterlijk ambtenaar in opleiding te Zutphen (S. 1985, 555)


RAWOO
RAWOO, Raad van advies voor het wetenschappelijk onderzoek in het kader van ontwikkelingssamenwerking


Rb.
Rb., arrondissementsrechtbank


RBA
RBA, 1 Regionaal Bestuur voor de Arbeidsvoorziening; 2 rechterlijke beslissingen inzake de Wet op de arbeidsovereenkomst


R.-C.
R.-C., rechter-commissaris


Rec.
Rec., reconventie


REIA
REIA, Raad voor Europese en internationale aangelegenheden, onderraad van de ministerraad


Rekw.
Rekw., rekwestrant


Req.
Req., requirant


RLD
RLD, Rijksluchtvaartdienst


RMT(h)
RMT(h), Rechtsgeleerd Magazijn Themis, juridisch tijdschrift, ontstaan uit een samengaan van de tijdschriften Rechtsgeleerd Magazijn (RM) en Themis.


ro.
ro., rechtsoverweging


RO
RO, 1 rechterlijke organisatie, 2 ruimtelijke ordening


ROP
ROP, Raad voor het Overheidspersoneelsbeleid


RPC
RPC, Rijksplanologische Commissie


RPD
RPD, Rijksplanologische Dienst


R.r.
R.r., reservatis reservandis, onder het nodige voorbehoud


RRD
RRD, Raad voor de Rijksdienst


RSV
RSV, Rechtspraak Sociale Verzekering, juridisch periodiek


RVD
RVD, Rijksvoorlichtings Dienst


RvdK
RvdK, Raad voor de Kinderbescherming


RvdW
RvdW, Rechtspraak van de Week, juridisch periodiek


RvO
RvO, Reglement van Orde


RVOI
RVOI 1987, regeling van de verhouding tussen een opdrachtgever en het adviserend ingenieursbureau van 24 juni 1987.


R. vs.
R. vs., in Engelse literatuur gebezigde afkorting voor Rex/Regina versus; R. vs. Jones: de Kroon tegen Jones, een aanduiding van de jurisprudentie in deze zaak.


RvS(t)
RvS(t), Raad van State (S. 1994, 2)


RVV
RVV Reglement Verkeersregels en Verkeerstekens (S. 1966, 181, 1990, 459)


RWT
RWT, Raad voor Wetenschaps- en Technologiebeleid, onderraad van de ministerraad


Raad
Raad, 1 adviseur: Staatsraad, Raadadviseur e.d; 2 college dat, binnen de grenzen van zijn instructie zelfstandig een taak op het terrein van bestuur of rechtspraak uitoefent of wel de regering adviseert en ter zijde staat.


Raadgevend Comité van de EU
Raadgevend Comité van de EU,  Economisch en Sociaal Comité.


Raad inzake de luchtverontreiniging
Raad inzake de luchtverontreiniging (Wet inzake de luchtverontreiniging van 26 november 1970 S. 580), dient zich te beraden omtrent de vraagstukken verband houdende met het voorkomen en bestrijden van luchtverontreiniging.


Raad van Advies
Raad van Advies 1 adviescollege in de Ned. Antillen, vergelijkbaar met onze Raad van State, onder voorzitterschap van de gouverneur; 2 ~ voor de Ruimtelijke Ordening@ (art. 54  Wet RO 1962 S. 286, gewijzigde tekst in S. 1985, 626, j° art. 31 Besluit op de RO 1985 S. 627), adviseert over zaken betreffende de ruimtelijke ordening; 3 ~ voor het Wetenschappelijk Onderzoek in het kader van ontwikkelingssamenwerking (KB S. 1990, 131), sectorraad, adviseert de minister van ontwikkelingssamenwerking onder andere inzake onderzoek van belang voor de ontwikkeling van de derde wereld.


Raad van Arbeid
Raad van Arbeid, districtskantoor van de Sociale Verzekeringsbank belast met uitvoering van bepaalde wetten en besluiten op het gebied van de sociale verzekeringen.


Raad van Beroep
Raad van Beroep, per 1 juli 1992 opgeheven administratiefrechtelijk college; de taak is overgeheveld naar de bestuursrechtelijke sector van de arrondissementsrechtbank.


Raad van Beroep, Centrale -
Raad van Beroep, Centrale ,  Centrale Raad van Beroep.


Raad van Commissarissen
Raad van Commissarissen 1 niet-structuurvennootschap (art. 2:140  151, 158  164, 250  261, resp. 268  274 BW), toezichthoudend orgaan op de directie van een vennootschap dat deze tevens adviseert, bestaande uit één of meer natuurlijke personen (art. 2:140, 250 BW); ook bij een (coöperatieve) vereniging en een onderlinge waarborgmaatschappij kan een ~ bestaan (art. 2:47, 57 en 63a e.v. BW); treedt, als er meer dan één commissaris is benoemd gezamenlijk op (als college), maar de statuten kunnen aan individuele commissarissen specifieke bevoegdheden toekennen (art. 2:140, 250 lid 3 BW); zie voor: aansprakelijkheid tegenover rechtspersoon: art. 2:9 BW, tegenover derden: art. 2:150, 260 BW; aanwezigheid op verplichte overlegvergadering met ondernemingsraad: art. 24 WOR; benoeming door derden (vrije commissarissen): art. 2:143, 253 BW; bevoegdheden: bij nalatigheid directie inzake benoeming accountant: art. 2:393, lid 2 BW; bijeenroepen AVA: art. 2:109, 219 BW; schorsing van directie: art. 2:147, 257 BW; tekenen jaarstukken: art. 2:110, 210 lid 2 BW; rechtsverhouding met rechtspersoon: art. 7:400 e.v. BW (opdracht); 2 structuurvennootschap en structuurcoöperatie (coöperatie: art. 2:63f BW; NV art. 2:158, BV art. 2:268 BW), verplicht orgaan bestaande uit drie leden; zie voor: benoeming: coöperatie 2:63f lid 2 e.v. BW; NV art. 2:158, lid 2, e.v., BV art. 2:268 lid 2 e.v. BW; goedkeuring besluiten: coöperatie art. 2:63j BW, NV art. 2:164 BW, BV art. 2: 274 BW; incompatibiliteiten: coöperatie 2:63h BW, NV art. 2:160, BV art. 2:270 BW; vaststelling jaarrekening: NV art. 2:163, BV art. 2:273 BW.


Raad van de Europese Unie
Raad van de Europese Unie (EG-verdrag art. 145 e.v.), besluitvormend orgaan voor praktisch alle belangrijke zaken die onder de EG-verdragen vallen; de ~ bestaat uit vertegenwoordigers van elke Lid-Staat op ministerieel niveau, gemachtigd om de regering van die Lid-Staat te binden (art. 146); besloten wordt met volstrekte meerderheid van stemmen, maar soms is unanimiteit vereist; besluiten moeten in beginsel gebaseerd zijn op voorstellen van de Commissie; het voorzitterschap van de ~ wordt door de Lid-Staten bij toerbeurt voor een half jaar uitgeoefend (art. 148 e.v. EG-verdrag); deze ~ moet niet verward worden met de Europese Raad, die opgericht werd bij het Verdrag van Maastricht van 7 februari 1992, Trbl. 1992, 74 art. D., samengesteld uit de staatshoofden en regeringsleiders van de Lid-Staten en de voorzitter van de Europese Commissie; deze laatste raad komt ten minste tweemaal per jaar bijeen.


Raad van discipline
Raad van discipline (art. 46a e.v. Advocatenwet), belast met de tuchtrechtspraak in eerste aanleg met betrekking tot de advocaten, ingeschreven bij de arrondissementsrechtbanken binnen het ressort van een gerechtshof.


Raad van Europa
Raad van Europa (Statuut van de Raad van Europa, art. 1),  opgericht op 5 mei 1949, ter bevordering van meer eenheid tussen de aangesloten Staten, teneinde de idealen en beginselen, die het gemeenschappelijk erfgoed van de Lid-Staten vormen, veilig te stellen en te verwerkelijken; organen van de ~ zijn: a het Comité van Ministers, b de Raadgevende Vergadering (ten behoeve van het Comité van Ministers), op 3 juli 1974 herdoopt tot Parlementaire Vergadering (Parlamentary Assembly) en  c een secretariaat, dat onder leiding staat van een Secretaris-Generaal; om lid te worden van de ~ moet een Staat `accept the principles of the rule of law and of the enjoyment by all persons within its jurisdiction of human rights and fundamental freedoms' (art. 3); de ~ heeft geen wetgevende bevoegdheid, in tegenstelling tot de organen van de EU; de ~ heeft aan de wieg gestaan van het Europees Verdrag tot Bescherming van de rechten van de Mens en Fundamentele Vrijheden; hij houdt zich verder bezig met het vluchtelingenvraagstuk,  economische, sociale, juridische en culturele aangelegenheden; de zetel van de ~ is Straatsburg; nagenoeg alle landen van Europa zijn lid of (voornamelijk landen uit het voormalige Oostblok; Hongarije is reeds sedert 1990 lid) aspirant-lid; alle leden hebben een vetorecht; Nederland is lid sedert 5 augustus 1949;  zie tekst statuut: Trbl. 1975, 70.


Raad van Ministers
Raad van Ministers (Reglement van Orde voor de Ministerraad, 1994 S. 203, art. 2), college samengesteld uit alle ministers onder voorzitterschap van de Minister-President, belast met al hetgeen dient ter verzekering van eenheid in het regeringsbeleid en voorts met de behandeling van bepaald aangewezen, belangrijke aangelegenheden.


Raad van State
Raad van State (Wet op de Raad van State, 9 maart 1962, S. 88, S. 1994, 2), hoogste raadgevende regeringscollege, dat moet worden gehoord over alle voorstellen van wet en algemene maatregelen van bestuur (art. 73 GW); staat onder voorzitterschap van de Koning(in) (art. 74 GW); de Vice-President heeft de dagelijkse leiding; de ~ telt 13 afdelingen, één voor ieder departement en een bijzondere afdeling is de Afdeling Bestuursrechtspraak, belast met administratieve rechtspraak; die Afdeling oordeelt in hoger beroep over uitspraken van de bestuurssector van de rechtbanken (soms ook in eerste aanleg); de ~ kan ook worden belast met de waarneming van het koninklijk gezag bij ontstentenis van een Koning (GW art. 38).


Raad voor de Arbeidsmarkt
Raad voor de Arbeidsmarkt (art. 43 van de Wet op de Bedrijfsorganisatie), adviseert de SER over het te voeren arbeidsmarktbeleid.


Raad voor de Cultuur
Raad voor de Cultuur, adviseert  desgevraagd de minister van OCW op het terrein van kunst, media en cultuur.


Raad voor de Gemeentefinanciën
Raad voor de Gemeentefinanciën (Financiële-Verhoudingswet 1984, S. 1983, 650 art. 40  50), adviesorgaan omtrent onderwerpen waarbij de financiën der gemeenten zijn betrokken.


Raad voor de Kinderbescherming
Raad voor de Kinderbescherming (Organisatiebesluit Raden voor de Kinderbescherming 1982, S, 16, 1982), instelling ten dienste van de kinderbescherming;  zie art. 1:238  243 BW.


Raad voor de Openluchtrecreatie
Raad voor de Openluchtrecreatie, adviesorgaan voor de minister van LNV.


Raad voor de Volksgezondheid en de zorggerelateerde dienstverlening
Raad voor de Volksgezondheid en de zorggerelateerde dienstverlening, onder het laatste vallen de bejaardenoorden, intra- en semimurale voorzieningen voor gehandicapten; de ~ bestaat uit maximaal negen leden.


Raad voor de Zorgverzekering
Raad voor de Zorgverzekering, advies- en uitvoeringsorgaan voor het verzekeringsbeleid van de overheid; een deel van de taken van de Ziekenfondsraad en  enkele taken van het COTG gaan hierin op.


Raad voor dierenaangelegenheden
Raad voor dierenaangelegenheden (Gezondheids- en Welzijnswet voor dieren, S. 1992, 585 art. 2), adviseert de minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij over de gezondheid en het welbevinden van dieren en over biotechnische toepassingen bij dieren, waaronder ook de ethische aspecten vallen.


Raad voor het binnenlands bestuur
Raad voor het binnenlands bestuur (S. 1986, 104), dient de ministers van advies omtrent de hoofdpunten van de inrichting en werking van het binnenlands bestuur.


Raad voor het Jeugdbeleid
Raad voor het Jeugdbeleid (Wet van 5 juli 1979, S. 524), adviseert de regering over het jeugdbeleid in het algemeen en de samenhang van voorzieningen en maatregelen van jeugd-beleid in het bijzonder.


Raad voor het Kwekersrecht
Raad voor het Kwekersrecht (Zaaizaad en plantgoedwet 1966 S. 455), houdt het Nederlands Rassenregister bij, waarin de rassen worden ingeschreven waarvoor kwekersrecht door de Raad is verleend en rassen waarvoor geen kwekersrecht kan worden verleend en die behoren tot bij AMvB aangewezen landbouwgewassen.


Raad voor het Landelijk Gebied
Raad voor het Landelijk Gebied, adviesorgaan voor regering en parlement over strategische beleidsvraagstukken die te maken hebben met landbouw, bos en landschap, openluchtrecreatie en visserij.


Raad voor het milieu- en natuuronderzoek
Raad voor het milieu- en natuuronderzoek (RMNO), (S. 1988, 213), adviseert de regering betreffende het ten aanzien van het milieu en natuuronderzoek te voeren beleid.


Raad voor het zee-onderzoek, voorlopige -
Raad voor het zee-onderzoek, voorlopige  (KB van 12 september 1990, S. 501), adviseert de ministers van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen en van Verkeer en Waterstaat over het inzake het zee-onderzoek te voeren beleid.


Raad voor Rechtsbijstand
Raad voor Rechtsbijstand (Wet op de Rechtsbijstand, S. 1993, 775, art. 2  9),  ziet toe op het functioneren van de stichtingen voor rechtshulp en stelt de voorwaarden vast waaronder vrij gevestigde rechtshulpverleners aan het stelsel kunnen deelnemen; aanwezig in elk ressort van een gerechtshof met daaraan verbonden een bureau rechtsbijstandvoorziening.


Raad voor Vastgoedinformatie, voorlopige -
Raad voor Vastgoedinformatie, voorlopige  (KB, S. 1984, 193), adviseert de minister van Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en milieubeheer terzake van de vastgoed-informatievoorziening, terzake van aangelegenheden die betrekking hebben op de taken die aan de dienst van het kadaster en de openbare registers zijn opgedragen en het uitvoeren van onderzoek op  die terreinen.


Raad voor Verkeer en Waterstaat
Raad voor Verkeer en Waterstaat, adviesorgaan voor de minister van Verkeer- en Waterstaat.


Raad voor waardering van onroerende zaken, voorlopige -
Raad voor waardering van onroerende zaken, voorlopige  (KB van 7 november 1991, S. 1991, 565), formuleert vakbekwaamheidseisen voor taxateurs van onroerende zaken, bereidt een waarderinginstructie voor en ontwikkelt een procedure ten behoeve van de controle op de waardebepaling van onroerende zaken, waarop de heffingen van belastingen gebaseerd gaat worden.


Raad, voorbedachte -
Raad, voorbedachte ,  Voorbedachte raad.


Raadkamer
Raadkamer 1 (Sv art. 21  26), a meervoudige ~: rechterlijk college dat zaken behandelt waarvoor beslissing ter openbare terechtzitting niet voorgeschreven is; b  enkelvoudige, alleenbeslissende rechter, mogelijk bij de afdoening van eenvoudige zaken, zoals  bezwaarschriften tegen verbeurdverklaring, inbeslagneming en invordering van een rijbewijs; 2 onderling beraad bij collegiale rechtspraak buiten de openbare terechtzitting: het gerecht trekt zich terug in ~, een vonnis wordt voorbereid in ~; 3 overdrachtelijk (art. 28 Wet RO), het geheim van de ~: rechters dienen de gevoelens van de rechters tijdens de beraadslaging geheim te houden; 4 vertrek waarin rechterlijke colleges beraadslagen.


Raadscommissie
Raadscommissie (Gemeentewet S. 1993, 611, art. 82 e.v.), kan door een gemeenteraad ingesteld worden ter behartiging van bepaalde belangen (zoals een sportraad, een culturele raad) of ook voor een deel van de gemeente (wijkraad); aan een ~, waarvan ook niet-raadsleden lid kunnen zijn, kunnen bepaalde bevoegdheden van de raad worden toegekend.


Raadsheer
Raadsheer, lid van de Hoge Raad der Nederlanden, van de gerechtshoven, van onderscheidene, bijzondere hoge rechtsprekende colleges.


Raadsheer-rapporteur
Raadsheer-rapporteur, een voor elke zaak aangewezen raadsheer in de Hoge Raad die ter zitting verslag uitbrengt over de cassatie-zaak.


Raadsman
Raadsman (Sv 37  51), advocaat die in strafzaken een van enig strafbaar feit verdachte bijstaat; toegevoegd raadsman;  Toevoeging; in militaire strafzaken kunnen als raadslieden optreden advocaten en officieren.


Raamwet
Raamwet, kaderwet, wet die slechts het raam of het kader aangeeft maar de verdere uitwerking aan nadere regeling bij verordening of algemene maatregel van bestuur overlaat.


Rabatstrook
Rabatstrook, smalle verhardingsstrook naast de rijbaan, die gewoonlijk in samenstelling en kleur afwijkt van de rijbaanverharding en gelegen is tussen trottoir en rijbaan of tussen berm en rijbaan.


Rampenfonds, Nationaal -
Rampenfonds, Nationaal  opgericht in 1935 om hulp te bieden bij grote rampen.


Rampenplan
Rampenplan (wet van 21 mei 1981 S. 384), moet door elke gemeente worden vastgesteld.


Rampenwet
Rampenwet (S. 1985, 88), bevat regels inzake de rampenbestrijding en de voorbereiding daarop, waarbij een belangrijke taak weggelegd is voor de Brandweer en het landelijk militaire `Korps Mobiele Colonnes'.


Rangorde
Rangorde 1 beperkte rechten: het oudste recht gaat voor: hypotheek- en pandrecht (art. 3:279 BW); 2 privileges: de ~ is wettelijk geregeld (art. 3:279  281 BW); 3 wettelijke voorschriften: een regeling van lagere rang wijkt voor een hogere, die dezelfde materie regelt; zijn beide regelingen van gelijke rang dan gaat de jongste regeling vóór.


Rangregeling
Rangregeling 1 faillissement (Fw art. 113 e.v.), gerechtelijke door, of onder toezicht van, de rechter opgemaakte regeling aangaande de voldoening van bevoorrechte en niet-bevoorrechte vorderingen naar volgorde (rang); 2 erfrecht (BW art. 3:271 e.v.) ~ gemaakt bij de vereffening van een beneficiair aanvaarde boedel; 3 executie (Brv art. 480  490d, BW art. 3:281, 272 e.a.) ~ bij verdeling van de opbrengst van een executie (distractie), waarbij preferente schuldeisers betere rechten hebben dan concurrente; 4 rekenplichtigen (Brv art. 791) ~ bij het verdelen van een slot van rekening in de rekening-procedure.


Rapporteur
Rapporteur, verslaggevend lid van een rechterlijk of vertegenwoordigend college; rechter- of raadsheer-rapporteur, door de president van een rechtscollege of een van zijn kamers aangewezen tot het onderzoek van en het verslag doen omtrent enige zaak.


Rariteitenartikel
Rariteitenartikel (art. 3 lid 1 onder b Ziekenfondswet S. 1986, 347), bepalende dat bij of krachtens AMvB aangewezen groepen van economisch zwakkeren die op een of andere wijze aan het produktieproces aan werknemerszijde gelieerd zijn onder de werking van de Ziekenfondswet kunnen worden gebracht.


Rariteiten KB
Rariteiten KB (KB van 24 december 1986, S. 655), waarbij de arbeidsverhouding van allerlei groepen, zoals thuiswerkers en hun hulpen, musici en andere artiesten en personen die tegen beloning persoonlijk arbeid verrichten zoals krantenbezorgers, ijsventers, toilet- en garderobepersoneel, kruiers, vakantiewerkers, pomphouders, losse docenten onder het begrip `dienstbetrekking' valt.


Ras
Ras (Zaaizaad en Plantgoedwet 1966 S. 455), een tot een cultuurgewas behorende groep van planten, die voor cultuurdoeleinden als een zelfstandige eenheid wordt beschouwd.


Rassendiscriminatie
Rassendiscriminatie 1 (Internationaal verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van rassendiscriminatie, New York 7 maart 1966, Trbl. 1966, 237 S. l971, 96), maken van enige vorm van onderscheid, uitsluiting, beperking of voorkeur op grond van ras, huidskleur, afkomst of ethnische afstamming, die ten doel heeft de erkenning, het genot of de uitoefening op voet van gelijkheid van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden op politiek, economisch, sociaal of cultureel gebied of op andere terreinen van het openbare leven teniet te doen of aan te tastem dan wel de tenietdoening of aantasting daarvan ten gevolge hebbend; 2 strafbare ~ (art. 90quater, 137c  137g en 429ter en -quater Str), het in de uitoefening van een beroep of bedrijf, onderscheid maken tussen personen wegens ras; 3 aanzetten tot ~ (art. 137d Str): in het openbaar, mondeling of schriftelijk aanzetten tot haat tegen of discriminatie van mensen of gewelddadig optreden tegen persoon of goed van mensen wegens hun ras, hun godsdienst of hun levensovertuiging, hetero- en homosexuele gerichtheid en geslacht.


Ratificatie
Ratificatie (art. 91 GW), bekrachtiging door een regering of staatshoofd van een eerder gesloten verdrag namens de verdragsluitende staat, nadat het door de volksvertegenwoordiging is goedgekeurd; ~ is de laatste fase bij het tot stand komen van een verdrag;  ook mogelijk na stilzwijgende goedkeuring door de Staten-Generaal.


Ratio
Ratio, grond, strekking: ~ van een bepaling; ~ juris: de algemene rechtsbeginselen; ~ legis: het stelsel der wet, de strekking van een bepaling, veelal gebruikt voor een van de letter van de voorschriften afwijkende, verruimende, uitlegging.


Rauwelijks
Rauwelijks 1 strafzaken (art. 149, art. 383 e.v. Sv): ~ dagvaarden ter terechtzitting, zonder voorbereidend rechterlijk onderzoek (instructie), of zonder voorafgaande kennisgeving van verdere vervolging of verwijzing naar de terechtzitting zonder gebruikmaking van een regelmatig voorgeschreven rechtsgang; 2 civiel proces (Wet RO art. 66): prorogatie een zaak wordt in eerste aanleg ~ bij het gerechtshof aangebracht.


Rebus sic stantibus, clausula -
Rebus sic stantibus, clausula  (volkenrecht), algemeen voorbehoud, inhoudende dat een verdrag of overeenkomst slechts bindt zolang de toestand die bij het aangaan ervan aanwezig was; inbreuk op het pacta sunt servanda beginsel.


Recepis
Recepis (Brv art. 147, 167), ontvangstbewijs, reçu; in het bijzonder voorlopig bewijs van storting op een aandeel, ontvangstbewijs voor effecten, bij omwisseling, conversie of wanneer de definitieve stukken niet op tijd gereed kunnen zijn.


Receptie
Receptie overneming van (vreemd) recht in het eigen rechtsstelsel, in de eigen wetgeving zoals ~ van het Romeinse recht in de late middeleeuwen, ~ van  Frans recht via de Code Civil.


Receptiekosten
Receptiekosten (art. art. 8a, lid 2 sub c Wet IB, art.  15 lid 2 sub h wet LB), voor de IB slechts aftrekbaar van de ondernemingswinst tot maximaal 75% van de ~; niet aftrekbaar van inkomsten uit arbeid, vermogen of periodieke uitkeringen en verstrekkingen.


Reces
Reces, 1 onderbreking van de zitting van de Kamers der Staten-Generaal: de Kamer is op ~; 2 verslag van een vergadering, speciaal bestemd voor de lastgevers der aanwezigen, met het oog op de voorbereiding van een nieuwe bijeenkomst.


Recherche
Recherche 1 goederenrecht: onderzoek, speciaal titel-~ ten aanzien van de inschrijvingen betreffende een onroerende zaak, schip e.d. in de openbare registers; 2 politie: opsporingsdienst van de politie: regionale teams bijgestaan door een Centrale Recherche Informatiedienst (CRI); 3 volkenrecht: recht van ~: bevoegdheid van oorlogvoerende landen om schepen die varen onder neutrale vlag op contrabande te onderzoeken.


Recht
Recht 1 objectief ~: geheel van regels, van normen aangaande enig aspect van het gemeenschapsleven onderscheiden in: publiekrecht en privaatrecht; 2 subjectief ~: de door het objectieve recht verleende en beschermde bevoegdheid van een persoon; 3 bepaalde bevoegdheid die krachtens algemene regeling of bijzonder beding aan een persoon toekomt: grondrechten; rechten waarvan een veroordeelde bij vonnis als bijkomende straf kan worden ontzet (Str art. 28  31); 4 in rechte, in rechterlijke behandeling, door rechterlijke tussenkomst; 5 heffing, belasting, retributie (met verschillende samenstellingen); voor samenstellingen met recht:  zie de samenstellende woorden.


Recht van beraad
Recht van beraad (art. 4:1070 e.v. BW),  Voorrecht van boedelbeschrijving.


Recht van enquête
Recht van enquête (art. 2:344  359 BW), vennootschapsrecht: toekomend aan aandeelhouders of vakverenigingen tot het laten instellen van een onderzoek door de ondernemingskamer (art. 2:345 BW) naar het beleid en de gang van zaken van een rechtspersoon hetzij in de gehele omvang daarvan, hetzij met betrekking tot een gedeelte of tot een bepaald tijdvak; voorzieningen bij wanbeleid (in strijd handelen met elementaire beginselen van verantwoord ondernemerschap),  zie art. 2:355 BW.


Rechtbank
Rechtbank, rechtsprekend college, in het bijzonder de arrondissementsrechtbank.


Rechtbank van eerste aanleg
Rechtbank van eerste aanleg (EU), competent inzake personeels- en concurrentiegeschillen, voor monopoliezaken en voor de EGKS-heffingen; tegen vonnissen van deze rechtbank kan beroep ingesteld worden bij het Hof.


Rechte lijn
Rechte lijn (art. 4:889, 890, 899, 900 e.a BW), van bloedverwantschap de lijn gevormd door een reeks opvolgingen van ouder op kind of omgekeerd; tegenstelling: zijlijn (art. 4:891 e.a. BW).


Rechten van de mens
Rechten van de mens,  Grondrechten.


Rechter
Rechter, ieder die recht spreekt, speciaal: rechter in een arrondissementsrechtbank; militaire ~:  Militaire rechter; ~ van  instructie (art. 168 e.v. Sv),  Rechter-Commissaris, speciaal in strafzaken.


Rechter-Commissaris
Rechter-Commissaris (R.-C.), 1 (Sv art. 168 e.v.), rechter van instructie, in elke arrondissementsrechtbank zijn een of meer rechters-commissarissen belast met het vooronderzoek in strafzaken, voor benoeming en ontslag:  zie art. 168 e.v. Sv; 2 (Fw art. 64 e.v), toezichthouder op het beheer en de vereffening van de boedel door de curator, in elk faillissement aan te wijzen door de arrondissementsrechtbank.


Rechterlijk bevel
Rechterlijk bevel tot handhaving der openbare orde (Sv art. 540 e.v.), uitgevaardigd door de rechter-commissaris op verzoek van de officier van justitie, na betrapping op heterdaad van het plegen van een strafbaar feit, waarvoor geen voorlopige hechtenis is toegelaten, waardoor de openbare orde ernstig in gevaar is gebracht, terwijl herhaling van het feit zeer waarschijnlijk is.


Rechterlijk pardon
Rechterlijk pardon (Str art. 9a), beslissing van een strafrechter, geen straf of maatregel op te leggen omdat hij dit raadzaam acht in verband met de geringe ernst van het feit of vanwege de persoonlijkheid van de dader of de omstandigheden waaronder het feit is begaan.


Rechterlijke macht
Rechterlijke macht (GW art. 112), in abstracto volgens de leer der trias politica, een van de drie machten van de staat: de rechtsprekende functie. In concreto: het orgaan met deze functie belast, het geheel van de personen die daarvan deel uitmaken, de magistratuur.


Rechterlijke organisatie
Rechterlijke organisatie 1 organisatie van de rechterlijke macht, zoals geregeld in de Wet RO, met name de absolute competentie, welk gerecht (kantongerecht, arrondissementsrechtbank, gerechtshof en Hoge Raad) bevoegd is; de relatieve competentie, welk gerecht van een bepaald soort bevoegd is, is geregeld in Brv voor burgerlijke zaken en in Sv voor strafzaken; 2 herziening van de ~: a per 1 juli 1992 zijn de raden van beroep en de ambtenarengerechten administratieve sectoren van de rechtbanken geworden, waaraan nagenoeg de gehele bestuursrechtspraak in eerste instantie is opgedragen; vijf rechtbanken zullen belast worden met rechtspraak in eerste instantie in vreemdelingenzaken; de Centrale Raad van Beroep en de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State blijven voorshands nog beroepsinstanties in al deze zaken; b in 1997 zullen de kantongerechten met de rechtbanken worden samengesmolten, zodat dan alle civiele en strafrechtspraak in eerste aanleg en het grootste deel van de administratieve rechtspraak in eerste aanleg geconcentreerd zal zijn in één geïntegreerd gerecht van eerste aanleg; c in 1997 zal het hoger beroep in civiele en strafzaken tegen een uitspraak van een enkelvoudige kamer van de rechtbank van het gerechtshof overgebracht worden naar een meervoudige appèlkamer van de rechtbank; tevens wordt dan een verlofstelsel voor beroep in cassatie ingevoerd; d in 1999 zal de resterende administratieve rechtspraak worden geïntegreerd in de gewone rechtspraak; dan zal ook een besluit worden genomen over de precieze vormgeving van de tweede - tevens hoogste - instantie voor de behandeling van administratieve zaken.


Rechterlijk verbod van onrechtmatige gedraging
Rechterlijk verbod van onrechtmatige gedraging (art. 3:296 BW), kan vanwege het bestaan van zwaarwegende maatschappelijke belangen worden afgewezen, zodat de benadeelde zich moet vergenoegen met schadevergoeding (art. 6:168 BW).


Rechthebbende
Rechthebbende (art. 3:6 BW), degene aan wie een goed (zaak of recht) toebehoort.


Rechtmatigheidstoetsing
Rechtmatigheidstoetsing, toetsing of een beschikking in strijd is met algemeen verbindende voorschriften of  algemeen beginsel van behoorlijk bestuur.


Rechtsbeginselen, algemene -
Rechtsbeginselen, algemene  (art. 3:12 BW), grondgedachten, die in en achter ieder in wetsvoorschriften en rechterlijke uitspraken belichaamd rechtssysteem liggen, waarvan de bijzondere bepalingen en beslissingen als uitwerkingen worden gedacht (P. Scholten); algemene principes, welke aan rechtsnormen in het algemeen of aan een bepaald onderdeel van het recht ten grondslag liggen, zoals `waar schuld daar schade', `geen straf zonder schuld';  zie art. 7, lid 2 EVRM, art. 15, lid 2 BUPO.


Rechtsbeslissingen
Rechtsbeslissingen,  Feitelijke beslissingen.


Rechtsbevoegdheid
Rechtsbevoegdheid (art. 1:1 BW), bevoegdheid tot het genot van burgerlijke rechten, het kunnen hebben van rechten en verplichtingen, tot het zijn van subject van rechten,  Handelingsbevoegdheid.


Rechtsbewustzijn
Rechtsbewustzijn (art. 10, lid 1 sub d vervallen Wet AROB), 1 vermogen zich te realiseren welke eisen aan het recht, wil het in de samenleving goed functioneren, gesteld moeten worden; 2 het resultaat daarvan: het zich (objectief) bewust zijn van de voorwaarden waaraan het recht moet voldoen, wil het in de samenleving goed kunnen functioneren; Collectief ~: element in de leer van de rechtssoevereiniteit.


Rechtsbron
Rechtsbron 1 formele ~, bevat rechtsregels regels die op grond van hun herkomst, tenzij het tegendeel wordt bewezen, als geldend recht worden geaccepteerd en derhalve in rechte geen bewijs behoeven (art. 48 Brv; art. 8: 69 lid 2 Awb); als zodanig worden algemeen erkend: wetten (in materiële zin), door de overtuiging van de rechtsgenoten gedragen gewoonterecht, jurisprudentie, internationale verdragen en besluiten van volkenrechtelijke organisaties (art. 94 GW); 2 materiële ~, oorsprongbron: de herkomst van rechtsinstellingen, zoals Romeins, Canoniek en Germaans recht.


Rechtsbijstand aan on- en minvermogenden
Rechtsbijstand aan on- en minvermogenden (Wet op de rechtsbijstand, S. 1993, 775);  Kosteloze rechtsbijstand, Uitvoeringsbesluiten S. 1994, 31  33.


Rechtsbijstandverzekering
Rechtsbijstandverzekering, overeenkomst, waarbij de verzekeraar zich, tegen genot van premie, verbindt de verzekerde, indien zich een in de polis genoemde gebeurtenis heeft voorgedaan (veelal een aanrijding waardoor schade is ontstaan) juridische en eventueel andere deskundige bijstand te verlenen alsmede eventuele te zijnen laste komende proceskosten te vergoeden.


Rechtsbijstandvoorziening, bureau -
Rechtsbijstandvoorziening, bureau  (Wet op de rechtsbijstand, S. 1993, 775, art. 10 en 11), in elk hofressort fungerend bureau voor de afgifte van beschikkingen om een cliënt gesubsidieerde juridische bijstand toe te kennen (toevoegingen); het bureau, dat ressorteert onder een Raad voor rechtsbijstand, regelt ook de uitbetaling van declaraties.


Rechtscheppend
Rechtscheppend, gezegd van wetten, besluiten, rechterlijke uitspraken met een attributief, constitutief karakter, in tegenstelling tot: verklarend, declaratief.


Rechtsconstructie
Rechtsconstructie,  Constructie.


Rechtsdelict
Rechtsdelict, als kenmerk van het misdrijf, waarvan een ieder, ook zonder uitdrukkelijke wetsbepaling de strafwaardigheid beseft, in tegenstelling tot het wetsdelict, de overtreding, alleen strafbaar krachtens wetsbepaling.


Rechtsdwaling
Rechtsdwaling, een onjuiste vooronderstelling omtrent de inhoud van het geldende recht; 1 strafrecht: slechts in zeer bijzondere gevallen verschoonbaar (bijvoorbeeld indien iemand afging op een ambtelijke mededeling, die hij voor juist mocht houden) en kan dan aanleiding zijn een verdachte te ontslaan van alle rechtsvervolging wegens het ontbreken van schuld; 2 civiel recht: de verschoonbaarheid van een ~ is afhankelijk van het antwoord op de vraag of de dwaler, gelet op zijn positie, iets behoorde te weten; een in dwaling verrichte rechtshandeling kan achteraf bekrachtigd worden indien alle onmiddellijk betrokkenen haar als geldig hebben aangemerkt en het manco alsnog wordt hersteld (art. 3:58 BW);  Bekrachtiging.


Rechtseconomie
Rechtseconomie, wetenschap die met behulp van economische beginselen het bestaande recht tracht te analyseren en richtlijnen tracht aan te geven op welke wijze dit recht vanuit het oogpunt van economische efficiëntie verder kan worden ontwikkeld.


Rechtsfeit
Rechtsfeit, feit dat vanwege de omstandigheden waaronder het werd verricht onder de werkingssfeer van rechtsnormen valt, zodat het rechtens gevolgen heeft of kan hebben.


Rechtsfilosofie
Rechtsfilosofie, deel der filosofie, dat zich bezighoudt met de grondslagen van het recht, onderverdeeld in twee hoofdstromingen: 1 natuurrechtsleren (die voor de geldigheid van het recht niet aan het positieve recht ontleende (doorgaans morele) eisen stellen en 2 rechtspositivistische stromingen die willen dat de wetenschapsbeoefenaar bij zijn denken over recht niet hogere, boven het geldende recht uitgaande normen als richtsnoer neemt, maar zich bij zijn wetenschappelijke beschouwingen tot het positieve recht beperkt.


Rechtsgebied
Rechtsgebied 1 concreet (Wet RO, art. 2, S. 463, 1972): territoir van een rechterlijke instantie, rechterlijk ressort naar de geografische indeling; relatieve bevoegdheid: kantongerecht: kanton; arrondissementsrechtbank: het arrondissement; Hof: ressort; Hoge Raad: het gehele rijk; 2 abstract: het geheel van regels betreffende een hoofdonderdeel van het recht, onderdeel van het recht in algemene, abstracte zin.


Rechtsgeding
Rechtsgeding (Sv art. 258, lid 1), behandeling van een zaak door en voor het gerecht, in het bijzonder ter terechtzitting en hetgeen daarop volgt, met uitsluiting dus, in strafzaken, van het vooronderzoek.


Rechtsgeschil
Rechtsgeschil, controverse in een procedure omtrent de interpretatie van een toepasselijke rechtsregel, in tegenstelling tot betwisting van de juistheid van aangevoerde feiten.


Rechtsgevolg
Rechtsgevolg (art. 3:33 BW), gevolg dat door het geldende recht aan data, de rechtsfeiten, al dan niet in samenhang wordt toegekend; bij een rechtshandeling wordt een ~ beoogd.


Rechtsgoed
Rechtsgoed, de door de rechtsorde beschermde belangen: de staatsorde, openbare orde en rust, vrijheid en eer enz. (immateriële rechtsgoederen, w.o. persoonlijkheidsrechten) - en eigendom e.a. materiële belangen (vermogensrechten).


Rechtsgrond
Rechtsgrond 1 procesrecht (art. 48 Brv, art. 8:69, lid 2 Awb), rechtsregel of combinatie van regels toepasselijk in een bepaald geval, waarop een in rechte ingenomen standpunt steunt of behoort te steunen; de rechtsgronden moeten door de rechter ambtshalve worden toegepast en aangevuld (curia jus novit); tegenstelling: feitelijke grond; 2 onverschuldigd betalen (art. 3:203 BW): presteren zonder ~, zonder dat er een rechtsfeit aanwezig is dat de prestatie rechtvaardigt.


Rechtshandeling
Rechtshandeling (BW art. 3:33), instrument tot het gestalte geven aan rechtsbetrekkingen: handeling waarvan op grond van de context waarbinnen zij wordt verricht, mag worden verondersteld dat de `handelende' daarmee bepaalde rechtsgevolgen beoogt; geobjectiveerd, zodat de innerlijke wil of bedoelingen van de handelende niet van doorslaggevende betekenis is; in beginsel worden de beoogde rechtsgevolgen er ook aan toegekend; worden geen rechtsgevolgen beoogd, dan worden die handelingen als andere handelingen geclassificeerd; zie voor: bekrachtiging van defectueuze ~: art. 3: 58 BW; bekwaamheid tot het verrichten van ~: art. 3:32 BW; bevestiging van vernietigbare ~ art. 3:55 e.v. BW; conversie: art. 3:42 BW; derdenbescherming: art. 3:36 BW; formele: art. 3:237, 239, 260, 6:267, 7:39 e.a. BW; gewekt vertrouwen: art. 3:35, 36 BW; ~ in bestuursrecht: schriftelijk genomen besluit, art. 1:3, lid 1 Awb; intrekking: art. 3:37, lid 4 BW; last (lastgeving): art. 7:414 BW; meerzijdige ~ (overeenkomst): art. 6:213 BW; namens op te richten vennootschap: (BV) art. 2:203 BW, (NV): art. 2:93 BW; nietigheid van ~: art. 39, 40 BW; om niet: art. 3:45 BW; onder voorwaarde: art. 3:38, 85, 91, 6:22 BW; ontvangsttheorie: art. 3:37 BW; persoonsgerichte ~: art. 3:56, sub a BW; publiekrechtelijke ~ art. 1:3, lid 1 Awb; reële executie van ~: art. 3:300 BW; verminkt overgekomen ~: art. 3:37, lid 4 BW; vernietigbaarheid: art. 3:32, lid 2, 34, 44 BW; vernietiging van: art. 3:51 BW; vertrouwensbeginsel: art. 3:35 BW; volmacht tot verrichten van ~: art. 3:60  79 BW; vormvrij: art. 3:37 BW;  Eenzijdige,  meerzijdige rechtshandeling.


Rechtshistorische interpretatie
Rechtshistorische interpretatie, uitleg van het recht, door de geschiedenis van een rechtsinstituut dat in een wetsartikel is geregeld na te gaan;  Wetshistorische interpretatie.


Rechtshulp
Rechtshulp 1 nationale: hulp aan burgers die rechtskundige adviezen behoeven of bestaande uit het verlenen van rechtsbijstand in een civiele procedure, wordt verleend door een in ieder hofressort fungerend Bureau voor rechtsbijstandvoorziening (Wet op de rechtsbijstand, art. 10 en 11); 2 internationale: plicht van staten tot medewerking aan elkaars straf- en burgerlijke rechtspraak ten opzichte van bijzondere personen, als geregeld door volkenrecht en internationaal privaatrecht ook: de uitoefening van deze plicht;  zie Europees Verdrag aangaande de wederzijdse ~ in strafzaken, Straatsburg, 20 april 1959, Trb. 1993, 131 en 1994, 43.


Rechtsinformatica
Rechtsinformatica, zoekt naar de mogelijkheden (en moeilijkheden) die de informatica, en dus de computer, aan rechtspraktijk, rechtswetenschap en rechtstheorie te bieden heeft bij het opzetten van geautomatiseerde documentatiesystemen, automatisering op advocaten- en notariskantoren, automatisering van griffie-administratie, analyse van rechtspraak en gebruik van de computer in het juridisch onderwijs.


Rechtsingang
Rechtsingang (art. 1 Brv), venue-en-court: het op de voorgeschreven wijze bij een rechter aanhangig maken of doen aanvangen van een procedure.


Rechtskracht
Rechtskracht 1 wet (art. 81 GW), verbindende kracht verkrijgen, in werking treden, het tijdstip waarop een wet ~ verkrijgt wordt doorgaans aangegeven bij de afkondiging in het staatsblad; door die afkondiging heeft de wet al wel reeds kracht van wet, maar nog geen ~; 2 beschikking, a formele ~: een beschikking is, doordat zij niet meer kan worden aangevochten, onaantastbaar geworden; b materiële ~: een beschikking heeft materiële ~ als het beschikkende bestuursorgaan haar zonder wettelijke grond niet meer kan intrekken.


Rechtskundig adviseur
Rechtskundig adviseur, iemand die juridische raad geeft, meer speciaal iemand die zich bezighoudt met het voor anderen voeren van civiele procedures voor de kantonrechter zonder dat hij het beroep van advocaat uitoefent; meestal aangesloten bij de vereniging voor rechtskundige adviseurs die een eigen maandblad uitgeeft: de Praktijkgids.


Rechtsleer
Rechtsleer, doctrine.


Rechtsmacht
Rechtsmacht (Wet RO), 1 attributie van ~ of regeling van de absolute competentie, verdeelt de bevoegdheid tot rechtspraak over de verschillende soorten gerechten; ook wel de aldus aan een instantie opgedragen taak; 2 distributie van ~ of regeling van de relatieve competentie: geografische begrenzing van het territoir waarbinnen een gerecht bevoegd is; zie regeling aangaande geschillen over rechtsmacht (Sv art. 525  527); 3 rechterlijke bevoegdheid (art. 100 sub 4 der Wet RO), onderscheiden van de wetgevende en de uitvoerende macht; 4 tuchtrecht: jurisdictie, rechtsbevoegdheid, ~ over de aan tuchtrecht onderworpenen.


Rechtsmiddel
Rechtsmiddel, 1 bestuursrecht (art. 3:45 Awb), voorziening in de vorm van bezwaar en beroep tegen een bestuursbesluit; bij bekendmaking en mededeling van het besluit moet van een (eventueel) bestaand ~ melding worden gemaakt en worden aangegeven door wie, binnen welke termijn en bij welk orgaan voorziening kan worden gevraagd; 2  procesrecht (art. 6:23 e.v. Awb, art. 81, 332 e.v. Brv, art. 399 e.v. Sv): voorziening in rechte tegen een rechterlijke beslissing bij een hoger orgaan; ~ in civiel- en strafprocesrecht  a gewone ~ (die de tenuitvoerlegging van het vonnis schorsen): hoger beroep, verzet, beroep in cassatie; b buitengewone ~ (die de tenuitvoerlegging niet schorsen): 1 cassatie in het belang der wet (in te stellen door de PG bij de Hoge Raad; 2 door partijen in te stellen: i civiel recht: rekwest-civiel en derden-verzet  ii strafprocesrecht: revisie;  3 beroep in cassatie: cassatiegrond (art. 99  101a Wet RO) ~ aangevoerd door de klager in cassatie tegen een uitspraak van een lagere instantie wegens schending van het recht.


Rechtsmisbruik
Rechtsmisbruik (art. 3:14 BW), of misbruik van recht, gangbare benaming voor misbruik van bevoegdheid of abus de droit.


Rechtsnorm
Rechtsnorm, aan het recht ontleend voorschrift voor menselijk gedrag.


Rechtsobject
Rechtsobject (art. 3:1 en 2 BW), voorwerp van recht, zaken en rechten; tegenstelling: rechtssubject, drager van rechten, persoon in het recht.


Rechtsopvolging
Rechtsopvolging (art. 3:80), treden in de rechtspositie van de voorganger: 1 onder algemene titel: ~ in een geheel vermogen of in een evenredig deel daarvan; de rechtspositie van de voorganger wordt voortgezet, zodat diens rechten èn verplichtingen overgaan (erfgenamen); 2 onder bijzondere titel: ~ in een bepaald bestanddeel, een afzonderlijk goed van het vermogen (overdracht krachtens koop, schenking); slechts de aan dat goed verknochte rechten, niet de daarop drukkende lasten gaan op de rechtsverkrijgenden over, tenzij er sprake is van een beperkt recht.


Rechtsorde
Rechtsorde, de op het recht gegronde, door het recht gereglementeerde en gelegaliseerde sociale orde; ook: het geheel van juridische instellingen binnen een bepaald territoir, de maatschappelijke toestand overeenkomstig het gestelde recht.


Rechtsoverweging
Rechtsoverweging (rechterlijke beslissingen), juridisch argument dat ten grondslag ligt aan een uitspraak, in tegenstelling tot feitelijke overweging, die betrekking heeft op de relevante feiten;  Overwegingen.


Rechtspersoon
Rechtspersoon (art. 2:1 e.v. BW), in tegenstelling tot natuurlijk persoon: groep van personen of organisatievorm waaraan de hoedanigheid van subject van recht uitdrukkelijk of indirect is toegekend; 1 publiekrechtelijke rechtspersonen: staat, provincies, gemeenten, waterschappen, veenschappen en veenpolders alsmede alle lichamen aan wie krachtens de Grondwet verordenende bevoegdheid is verleend en andere lichamen waaraan een deel van de overheidstaak is opgedragen indien zulks bij of krachtens de wet is bepaald (art. 2:1 BW); 2 religieuze rechtspersonen: kerkgenootschappen en hun zelfstandige onderdelen en lichamen waarin zij zijn verenigd (art. 2:2 BW); 3 verenigingen (ook de vereniging van eigenaars, art. 5:124, lid 1 BW), naamloze vennootschappen en besloten vennootschappen met beperkte aansprakelijkheid en stichtingen (art. 2:3 BW); een ~ staat, wat het vermogensrecht betreft, met een natuurlijk persoon gelijk, tenzij uit de wet het tegendeel voortvloeit (art. 2:5 BW); zie voor: aansprakelijkheid bestuurders: art. 2:9 BW; bewind over ~: art. 22 BW; boekhoudverplichting: art. 2:10 BW; boekjaar: art. 2:10a BW; deelneming: art. 2:24c BW; dochtermaatschappij: art. 2:24a BW; doeloverschrijding: art. 2:7 BW; duurverlenging: art. 2:17 BW; nietigheid besluit van ~: art. 2:14 BW; omzetting in andere ~: art. 2:18 BW; onderling gedrag betrokkenen naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid: art. 2:8 BW; ontbinding van ~: art. 2:18, 21 BW; rechtspleging inzake ~: art. 995 e.v. Brv; ~ als bestuurder van andere ~: art. 2:11 BW; ~ in likwidatie: art. 2:19 BW; verboden ~: art. 2:20 BW; voogdij uitgeoefend door ~: art. 1:302 e.v, Brv art. 964; zetel: art. 1:10, 14, (BV) art. 2:177 BW, (NV) art. 2:66 BW, (stichting) art. 2:287 BW; zie ook: Verdrag erkenning rechtspersoonlijkheid van vreemde vennootschappen, verenigingen en stichtingen van 1956, Trb 1956, 131.


Rechtspersoon, strafbaarheid van -
Rechtspersoon, strafbaarheid van  (art. 51 Str), een rechtspersoon kan, evenals een natuurlijk persoon, strafbare feiten plegen; vervolging kan worden ingesteld en de straf kan worden uitgesproken, hetzij tegen 1 de rechtspersoon, hetzij tegen 2 degenen die opdracht hebben gegeven tot het plegen van het delict of daaraan feitelijke leiding hebben gegeven, hetzij tegen 3 de rechtspersoon en deze natuurlijke personen te zamen; met  rechtspersonen worden hier op één lijn gesteld de vennootschappen  zonder rechtspersoonlijkheid zoals de vennootschap onder firma, de maatschap en het z.g. doelvermogen (stichting); zie voor vervolging en berechting: art. 528 e.v. Sv.


Rechtspleging
Rechtspleging rechtspraak, kennisneming en beslissing van geschillen; buitengewone ~: rechtspraak betrekking hebbend op politieke delinkwenten en oorlogsmisdadigers; ~ jaarrekeningen en jaarverslagen: art. 999   1002 Brv; onredelijk bezwarende bedingen in algemene voorwaarden: art. 1003 e.v. Brv;  rechtspersonen: art. 995  998 Brv; ter beschikkingstelling: Tijdelijke regeling van de rechtspositie van terbeschikkinggestelden, Stb 1987, 55;verzoekschriften: art. 429a  429t Brv.


Rechtspositie
Rechtspositie, of rechtstoestand: algemene aanduiding in het administratief recht die speciaal wordt toegepast op de arbeidsverhouding of dienstverhouding van het overheidspersoneel.


Rechtspositivisme
Rechtspositivisme 1 theorie volgens welke alle regels, opgelegd door de staatsmacht recht vormen en er geen ander recht is;  Legisme; 2 wetenschapsopvatting volgens welke de beoefenaar van de rechtswetenschap zich slechts moet bezighouden met het (positieve) recht; hetgeen daarbuiten valt is het domein van ethiek, moraal en politiek.


Rechtspraak
Rechtspraak, de van staatswege ingestelde organisatie tot het behandelen en beëindigen van rechtsgeschillen; de functie van deze organisatie; ook: kerkelijke ~, ~ in verenigingsverband (tuchtrecht).


Rechtsregel
Rechtsregel, herhaald toepasbare rechtsnorm: gedragsvoorschrift met een abstract en algemeen karakter.


Rechtssoevereiniteit
Rechtssoevereiniteit, het gezag van het recht bestaat onafhankelijk van het staatsgezag, zodat een staat (eventueel tegen zijn wil) aan het recht onderworpen is (H. Krabbe, 1857  1936); tegenstelling: staatssoevereiniteit; een staat is boven het recht verheven.


Rechtsstaat
Rechtsstaat, staat waarin de macht van de overheid begrensd wordt door het recht; tegenstelling: machtsstaat of politiestaat waar de overheid over een onbeperkte of vrijwel onbeperkte macht jegens haar onderdanen beschikt.


Rechtsstelsel
Rechtsstelsel, rechtssysteem, samenhangend geheel van rechtsregels van (een afgerond deel van) het recht; onderscheiden in: 1 gesloten ~, het gewone geval: de rechtsfiguren en de daarop toepasselijke regels liggen in beginsel vast; rechters en justitiabelen hebben niet de vrijheid nieuwe rechtsinstellingen te creëren; 2 open ~: binnen het systeem bestaat de vrijheid van burgers en justitiabelen nieuwe rechtsinstituten gestalte te geven, met name in het verbintenissenrecht het geval.


Rechtssubject
Rechtssubject, persoon, ieder die rechten en plichten hebben kan, rechtsbevoegdheid bezit.


Rechtssymbolen
Rechtssymbolen, symbolische voorwerpen en symbolische handelingen, waardoor een rechtshandeling werd weergegeven, zoals de optocht van de bruid naar het huis van de bruidegom (bruidloop, bruiloft).


Rechtssysteem
Rechtssysteem,  Rechtsstelsel.


Rechtstitel
Rechtstitel (art. 3:84 BW), oorzaak van een overdracht; de ~ moet bovendien rechtsgeldig zijn; een ~ is een rechtsfeit, dat tot overdracht verplicht, veelal een obligatoire (verbintenis-scheppende) overeenkomst, zoals koop, ruil, schenking, verbruikleen of een uit wet of vonnis voortvloeiende plicht (onderhoudsplicht, schadevergoeding in natura bij onrechtmatige daad).


Rechtstoestand
Rechtstoestand,  Rechtspositie.


Rechtstreeks belanghebbende
Rechtstreeks belanghebbende (art. 1:2 Abw), degene wiens belang rechtstreeks bij een bestuursbesluit is betrokken; dat is niet slechts degene tegen wie een besluit is gericht, maar kan ook een derde-belanghebbende zijn; een ~ moet in zijn belang  persoonlijk, concreet en direct geraakt worden; hij moet zich duidelijk onderscheiden van de vele anderen die zich wellicht ook op enigerlei wijze betrokken zullen gevoelen bij een besluit; in ieder geval is een louter subjectieve betrokkenheid bij een bepaald besluit (sentimele gevoelens e.d.)  onvoldoende.


Rechtstreeks verzekerde
Rechtstreeks verzekerde (art. 3 Ziekenfondswet) degene die uit eigen hoofde verzekerd is ingevolge een sociale verzekering, in tegenstelling tot de medeverzekerden (art. 4 Zfw), die ook van zijn verzekering genieten, zoals de leden van zijn gezin, de indirect verzekerden.


Rechtstreeks toepasbaar
Rechtstreeks toepasbaar (direct applicable), art. 189, lid 2 EG-verdrag),  geeft aan dat een EG-verordening zonder meer deel gaat uitmaken van het nationale recht, ook al ontbreekt daarin een implementerende wetgeving; het gaat hierover het antwoord op de vraag of een supra-nationale regeling tot de nationale rechtsbronnen gaat behoren, zodat een transformatiewet niet vereist is; dit afgezien van het antwoord op de vraag of zij zich daarbinnen zonder meer voor directe aanwending  leent; ~ wordt in de literatuur veelal onderscheiden van Direct effectief, dat het vermogen van een supranationale regeling aangeeft, rechten te scheppen, waarop een burger voor het nationale gerecht een beroep kan doen.


Rechtstreekse werking
Rechtstreekse werking (art. 93 GW), rechtstreeks werkend,  geeft aan dat een burger voor zijn nationale gerecht een beroep kan doen op een bepaling van internationaal recht mits die een `clear, immediate and unconditional obligation' inhoudt; ~ hangt derhalve nauw samen met de uitleg van de regel.


Rechtsuitwijzing
Rechtsuitwijzing (art. 3:27 BW), in rechte  vaststellen van de rechtstoestand van een registergoed; het Nederlandse goederenrecht gaat uit van het negatieve stelsel: inschrijving in het openbare register bewijst niet afdoende dat iemand rechthebbende is; teneinde zekerheid te verkrijgen kan degene die enig recht op een goed pretendeert, de procedure van ~ voeren; daartoe moeten in het geding geroepen worden a  alle belanghebbenden (bij openbare oproeping) en b hen die als beslaglegger of als rechthebbende op dat goed ingeschreven staan (bij name te dagvaarden), teneinde te horen verklaren dat hem het recht, waarop hij aanspraak maakt, toekomt; hierdoor gaat ons stelsel in de richting van een positief stelsel.


Rechtsverfijning
Rechtsverfijning het door middel van uitleg preciseren van de betekenis van een rechtsvoorschrift.


Rechtsverhouding
Rechtsverhouding rechtsbetrekking, relatie van juridische aard tussen twee of meer rechtssubjecten (dienstbetrekking, maatschapsverhouding) of tussen een rechtssubject en een rechtsobject (goed).


Rechtsverkeer
Rechtsverkeer, algemeen: omgang tussen personen op het juridische vlak, speciaal met betrekking tot de jegens elkaar na te leven normen; beperkte betekenis van bepaalde belaste rechtshandelingen in:  Belastingen van ~.


Rechtsvermoeden
Rechtsvermoeden gevolgtrekking die de wetgever verbindt aan bepaalde feiten en wel dusdanig dat zij daardoor geen bewijs meer behoeven;  Vermoeden; rechtsvermoeden van overlijden (art. 1:413 BW),  Vermoedelijk overlijden.


Rechtsvervolging
Rechtsvervolging, of vervolging; vervolging in rechte, speciaal door een strafprocedure;  Ontslag van rechtsvervolging (art. 352, lid 2 Sv), omdat de dader of het feit niet strafbaar is.


Rechtsverwerking
Rechtsverwerking, door eigen toedoen door handelen, maar vooral door stilzitten waar optreden vereist was, verloren laten gaan van enig recht, met name bij verval van recht door niet-tijdig protesteren; bijvoorbeeld art. 6:89, 6:191 lid 2 en 7:23 BW; ~ van de bevoegdheid van het bestuur op te treden tegen onwettige situatie, door te lang stilzitten; consequentie van het beginsel van rechtszekerheid.


Rechtsvinding
Rechtsvinding (rechtstheorie) het pasklaar maken (of ook het er niet op van toepassing verklaren) van een regel op een te beslissen geval, ook wel: rechtschepping of rechtsvorming.


Rechtsvoorschriften
Rechtsvoorschriften, samenvattende benaming voor: wetten, verordeningen, reglementen, keuren enz. door het openbaar gezag vastgesteld.


Rechtsvordering
Rechtsvordering (art. 3:296 e.v. BW), actie, mogelijkheid in rechte te ageren, mits men bij het instellen daarvan voldoende belang heeft (art. 3:303 BW), hetwelk met name zal spelen als de gerechtigde slechts een verklaring voor recht (declaratoir) vordert; onlosmakelijk verbonden aan het recht, tot welker bescherming zij dient; zij kan derhalve niet los van dat recht worden overgedragen (art. 3:304 BW); te onderscheiden van vorderingsrecht, inschuld of recht op een vordering, schuldvordering, een relatief recht; zie voor: inschrijving instelling van ~ in openbare registers: art. 3:17, lid 1 sub f; ~ tot reële executie: art. 3:297 e.v. BW; verbintenis zonder ~: art. 6:3, lid 1 BW; verjaring van ~: 3: 306, 313 e.v. BW;  zie Rechtvorderingsverdrag 1954, Trb 1954, 40.


Rechtsvraag
Rechtsvraag, 1 een geschil omtrent een regel van geldend recht; de beslissing hierop is in beginsel voor beroep in cassatie vatbaar, zulks in tegenstelling tot de feitelijke vraag; 2 al dan niet aan de praktijk ontleende casuspositie.


Rechtswege, van -
Rechtswege, van : een gevolg treedt krachtens de wet automatisch in als aan zekere voorwaarden is voldaan; voorbeeld: een schuldenaar die een prestatie te kwader trouw heeft ontvangen is zonder ingebrekestelling ~ in verzuim (art. 205, 274 BW).


Rechtsweigering
Rechtsweigering (Wet AB 1829, art. 13; Brv art. 844  852), een rechter weigert op een verzoekschrift te beschikken of een voor hem aanhangig rechtsgeding te beslissen bijvoorbeeld onder aanvoering van het stilzwijgen, de duisterheid of de onvolledigheid der wet; ~ verplicht de rechter tot vergoeding van kosten, schaden en interessen.


Rechtswetenschap
Rechtswetenschap, wetenschap die het recht tot object van onderzoek heeft; indeling: positieve of dogmatische ~ die de systematiek van het geldende recht bestudeert, historische ~ die zich met de historische ontwikkeling van het recht bezighoudt, sociologische ~ die het verband tussen recht en maatschappij onderzoekt, vergelijkende ~ die de verschillende nationale rechtsstelsels bestudeert en de filosofische ~ die zoekt naar het rechtsbegrip, de rechtsidee en de bestaansgrond van het recht.


Rechtszekerheid
Rechtszekerheid, rechtsbeginsel dat rekening wordt gehouden met de gevestigde belangen der burgers, zodat een bestaande rechtspositie van een burger niet zonder meer, alleen volgens een zorgvuldig gevoerde procedure (art. 3:2 e.v. Awb), en niet abrupt mag worden gewijzigd; onverenigbaar met de ~ is met name het verlenen van terugwerkende kracht aan besluiten.


Rechtvaardige prijs
Rechtvaardige prijs (justum pretium), prijs, die gelet op de daartegenover staande prestatie als redelijk mag worden beschouwd; ons vermogensrecht gaat uit van de contracteervrijheid van partijen, waardoor in het algemeen een actie uit benadeling niet mogelijk is (uitzondering: art. 3:196, lid 2 BW); de kooptitel gaat echter wel uit van de gedachte dat bij een consumentenkoop alle waar naar zijn prijs moet zijn.


Rechtvaardigingsgrond
Rechtvaardigingsgrond (cf. art. 6:162, lid 2 BW), fait d'excuse, wegvallen van de strafwaardigheid of onrechtmatigheid van een daad omdat daardoor hogere belangen werden gediend, zoals gevolg geven aan een ambtelijk bevel of wettelijk voorschrift, noodweer en soms ook noodtoestand.


Rechtverkrijgende
Rechtverkrijgende (art. 3:80 BW), degene die in enig recht, enige rechtsverhouding als opvolger van een ander optreedt, onder algemene titel (als erfgenaam), of onder bijzondere titel (met name door overdracht),  Rechthebbende.


Recidive
Recidive (art. 421 e.v. Str), strafverzwarende omstandigheid: herhaling van strafbare feiten nadat de dader (recidivist) reeds wegens een soortgelijk feit veroordeeld is.


Reclamant
Reclamant (art. 730 Brv), hij die afgifte of teruggave van een bepaald goed verlangt.


Reclame
Reclame (art. 7:18 BW), aanprijzing van waren; bij een consumentenkoop moet een afgeleverde zaak in beginsel voldoen aan de daarvoor gemaakte ~, tenzij de verkoper de reclameboodschap niet kende, noch behoorde te kennen of duidelijk heeft weersproken.


Reclame, recht van -
Reclame, recht van  (BW art. 7:39  44), terugvorderingsrecht van de verkoper van een reeds afgeleverde roerende zaak ingeval de verkoper de (opeisbare) koopprijs niet of slechts gedeeltelijk betaalt, terwijl de zaak nog niet verwerkt mag zijn tot of in een andere zaak (art. 7:41 BW); door uitoefening van het ~ herkrijgt de verkoper de eigendom van het verkochte en kan hij de zaak als zijn eigendom opvorderen (7:39 BW); het ~ moet schriftelijk worden ingeroepen en worden uitgeoefend voordat twéé termijnen zijn verstreken: zowel (binnen) zes weken nadat de vordering tot betaling opeisbaar is geworden, als (binnen) 60 dagen nadat de zaak onder de koper (of onder een derde namens de koper) werd opgeslagen (art. 7:44 BW); door acceptatie van een handelspapier door de verkoper vervalt het recht (art. 7:43 BW); zie voor: derdenbescherming: art. 7:42 BW; ~ en faillissement: art. 7:40 BW.


Reclamebelasting
Reclamebelasting (art. 227 Gemeentewet, S. 1994, 762),  gemeentelijke belasting op openbare aankondigingen voorzover niet door middel van tijdschriften of nieuwsbladen gedaan.


Reclame Code, Stichting -
Reclame Code, Stichting  instelling belast met de handhaving van de Code voor het Reclamewezen; behandelt klachten over reclame-uitingen in kranten en tijdschriften; een speciale commissie van de ~ ziet toe op de radio- en televisiereclame, verzorgd door de STER (Stichting Ether Reclame); daarvoor gelden de Voorschriften voor de Nederlandse etherreclame; oordeelt de commissie een bepaalde reclame-uiting in strijd met de 12 gedragsregelen neergelegd in de Code dan kan zij: a een aanbeveling zenden aan de desbetreffende adverteerder de gewraakte reclame-uiting te wijzigen of niet meer te plaatsen; b terzake een openbare aanbeveling doen en c een algemene aanbeveling doen, waarin de naam van degene tegen wie de klacht was gericht niet wordt genoemd.


Reclassering
Reclassering (Reclasseringsregeling 1995, S. 1994, 875), in het algemeen: het maatschappelijk herstel van gestraften; speciaal de overheidsbemoeiingen op dit terrein met behulp van een, door het Rijk gesubsidieerde, organisatie; vanaf begin 1996 georganiseerd  als een landelijk bureau met vijf ressortbureaus, gekoppeld aan de gebiedsindeling van de gerechtshoven;  Centrale Raad voor strafrechtstoepassing,  patronaat.


Reclasseringsinstelling
Reclasseringsinstelling (art. 4 en 7,  Reclasseringsregeling 1995 S. 1994, 875), stichting of onder haar verantwoordelijkheid  werkende instelling, die zich blijkens haar statuten of reglementen (mede) ten doel stelt reclasseringswerkzaamheden te verrichten op bijzondere wijze of ten behoeve van een bijzondere categorie van personen en die daartoe door het bestuur van de (landelijke) Stichting als zodanig is erkend.


Reclasseringsrapport
Reclasseringsrapport (art. 9 Reclasseringsregeling 1995, S. 1994, 875), voorlichtingsrapport uitgebracht door  een  reclasseringstelling of  reclasseringswerker aan de rechter-commissaris, de rechtbank of het OM over de verdachte, zijn levensgeschiedenis, zijn sociaal milieu en de kansen op zijn verbetering.


Reclasseringswerker
Reclasseringswerker (Reclasseringsregeling 1995 S. 1994, 875, art. 6), personeelslid van reclasseringsinstelling, die als zodanig erkend werd door de Landelijke Stichting.


Recognitie
Recognitie, heffing, betaling (doorgaans periodiek), ter erkenning van recht, veelal door een economisch gezien onbelangrijke prestatie.


Récompense
Récompense 1 recht van ~: bij boedelscheiding recht tot opvordering, van een in het vermogen van een der deelhebbers gevloeide bate die tot de gemeenschap behoort;  Reprise; 2 datgene wat bij verdeling van de huwelijksgemeenschap vooruit ten voordele van een der partijen komt.


Reconvalescentie
Reconvalescentie, herstel, wegneming van gebrek van een beschikking of regeling.


Reconventie
Reconventie (Brv art. 250  253), tegeneis, door de gedaagde tegelijk met de conclusie van antwoord ingediende vordering jegens de eiser; een eis in ~ behoeft geen verband te hebben met de oorspronkelijke eis in conventie.


Reconventioneel
Reconventioneel, op de reconventie betrekking hebbend: reconventionele eis, vordering; reconventione(e)l(e) eiser, gedaagde.


Recta
Recta (WvK art. 110, lid 2, 191 lid 2), niet overdraagbaar aan een bepaald persoon; ~-cheque, ~-wissel: waardepapier dat uitdrukkelijk `niet aan order' is gesteld, zodat endossement niet mogelijk is en slechts door cessie kan worden overgedragen; ~-endossement: endossement `niet aan order', aan een bepaald persoon, met uitsluiting van verdere endossementen (WvK art. 114, lid 2).


Rectificatie
Rectificatie (art. 6:167 BW), verbetering, meer speciaal door degene die een onjuiste of misleidende mededeling heeft gedaan; de rechter bepaalt de wijze waarop een ~ moet plaatsvinden; een bijzondere vorm van ~ bij misleidende reclame: art. 6:196 en 167 BW.


Recto
Recto, voorzijde van een los blad (speciaal handelspapier) of van een blad in een register. Tegenstellingen: dorso (bij een los blad), verso (bij een registerblad).


Redding en behoud, kosten voor -
Redding en behoud, kosten voor  (WvK art. 655), kosten komend ten laste van de verzekeraar bij schipbreuk e.d; een verzekerde is, in geval van schipbreuk, stranding, opbrenging of aanhouding verplicht op kosten van de verzekeraar alle mogelijke vlijt en gepaste pogingen aan te wenden om het te redden of te doen vrijgeven, zonder daartoe een bijzondere volmacht van de verzekeraar nodig te hebben.


Redelijke termijn
Redelijke termijn 1 civiel recht: te betrachten redelijke spoed; er mag niet onredelijk lang worden gewacht met het ondernemen van actie; de termijn is langer dan onverwijld, terstond, met bekwame spoed, maar de lengte ervan is niet in het algemeen vast te stellen, zulks hangt af van de omstandigheden van het geval en de terzake bestaande gebruiken; 2 bestuursrecht (art. 4:13 Awb), termijn waarbinnen na de aanvraag een beschikking moet worden gegeven, indien de termijn  niet bij wettelijk voorschrift werd bepaald; de lengte van de ~ hangt af van de aard van de beschikking en kan lopen van enkele dagen tot meer dan een half jaar; binnen acht weken moet evenwel steeds, hetzij de gevraagde beschikking worden gegeven, hetzij een mededeling worden gedaan, waarin een ~ termijn wordt genoemd, waarbinnen de aanvrager de beschikking kan verwachten; 3 procesrecht (art. 6 EVRM, lid 1, cf. art. 14, lid 3 sub c BUPO), fair trial beginsel, dat in geval iemands burgerlijke rechten en verplichtingen in het geding zijn of wanneer een strafvervolging tegen hem is ingesteld, hij er recht op heeft dat zijn zaak zonder onredelijke vertraging wordt afgedaan; 2 jaar geldt in beginsel als maximumduur.


Redelijkheid en billijkheid
Redelijkheid en billijkheid (art. 3:12, 6:2 en 248 BW), verwijzingen naar maatstaven van ongeschreven recht,  ter bijstelling van normen vervat in geschreven regels; het woordpaar verwijst enerzijds naar de rede (verstand), anderzijds naar het gevoel (billijk, van philos, lieflijk); het woordpaar moet als één geheel worden beschouwd (het is eenhendiadys); de termen redelijkheid zowel als billijkheid komen ook afzonderlijk voor, zonder dat duidelijk is of de wetgever daarmee iets anders bedoeld heeft; de ~ moet ook in acht worden genomen tussen de organen van een rechtspersoon (2:8, lid 2  BW) en speelt verder een rol bij allerlei andere rechtsverhoudingen, zoals in precontractuele verhoudingen, publiekrechtelijke overeenkomsten, relaties tussen samenwonenden,  en bij alimentatieverplichtingen tussen ex-echtgenoten.


Redelijkheidsbeginsel
Redelijkheidsbeginsel (art. 3:4, lid 2 Awb), de nadelige gevolgen die een besluit meebrengen voor één of meer belanghebbenden mogen niet onevenredig zijn in verhouding tot de met dat besluit te dienen doelen (proportionaliteit van belangenkrenking).


Reden, dringende -
Reden, dringende  (art. 7A:1639o BW),  Dringende redenen.


Redeneermethoden
Redeneermethoden, 1 a contrario: een wettelijke regel geldt alleen voor het uitdrukkelijk genoemde geval en dus niet voor niet genoemde gevallen; 2 naar analogie: uit een bijzondere regel wordt een algemeen beginsel afgeleid dat ook geldt voor gevallen die op elementaire onderdelen gelijk zijn aan het geval dat bijzonderlijk is geregeld; 3 rechtsverfijning: de algemene regel wordt verbijzonderd; 4 syllogisme: de sluitrede waarin een conclusie op dwingende wijze bereikt wordt doordat een algemeenheid samengebracht wordt met een bijzonder gegeven.


Reder
Reder (art. 8:10 BW), eigenaar van een zeeschip; kan zijn aansprakelijkheid voor bepaalde vorderingen beperken (art. 8.7.1. e.v. # BW); geldt ook voor een eigenaar van een binnenschip (art. 8.12.1 e.v. #).


Rederij
Rederij (art. 8:160 e.v. en 770 e.v. BW), eigenaar van een zeeschip of van een binnenschip dat in een openbaar register ingeschreven is; een ~ is geen rechtspersoon; het beheer wordt in de regel gevoerd door een boekhouder (art. 8:163 e.v.),  Reder, zie Schepenwet 1909 S. 219.


Reële executie
Reële executie 1 privaatrecht (art. 3:297, 299, 300 BW), vorm van tenuitvoerlegging, waarbij degene die tot een prestatie verplicht is daadwerkelijk gedwongen wordt de prestatie te verrichten, zodat de rechthebbende zich niet tevreden behoeft te stellen met een vervangende schadevergoeding; onmogelijk in geval een schuldenaar persoonlijk iets moet doen, wat niet door een ander gedaan kan worden (art. 3:300 en 301 BW); 2 publiekrecht (art. 5.2.1. e.v. Awb): bestuursdwang; zie ook: Invorderingswet 1990, art. 11 e.v., Wet administratieve rechtshandhaving verkeersvoorschriften art. 27 e.v., Wet Milieubeheer art. 18.8 e.v. en diverse andere wetten.


Reële overeenkomst
Reële overeenkomst (art. 7A:1724 BW) voor de totstandkoming ervan is behalve wilsovereenstemming ook de feitelijke overgifte van enig goed nodig.


Reële statuten
Reële statuten (art. 7 Wet AB), internationaal privaatrecht: onroerende zaken volgen de wet van het gebied waarbinnen de zaak gelegen is (lex rei sitae).


Référé
Référé,  kort geding.


Referendum
Referendum, volksraadpleging, rechtstreeks door het volk - dus niet via de volksvertegenwoordiging - over een wetsvoorstel of een bepaalde politieke aangelegenheid; bij ons niet gebruikelijk, wel in Zwitserland, Canada en Frankrijk; ad ~: uitstel gevraagd door vertegenwoordigers voor het houden van ruggespraak.


Refereren, zich -
Refereren, zich  als procespartij zich conformeren aan het oordeel van de rechter; op één punt geen uitdrukkelijk verweer voeren, de stelling der wederpartij niet bestrijden (maar ook niet uitdrukkelijk erkennen).


Referte
Referte, verwijzing; zich gedragen naar iets (in uitdrukking: onder referte naar…); ook: het zich refereren;  Akte tot ~.


Referte-eis
Referte-eis (art. 17, 17a en 17b WW), wekeneis,  maatstaf, gerelateerd aan het arbeidsverleden, ter vaststelling of een werkloze werknemer recht heeft op een WW-uitkering; die ontstaat eerst, als een werknemer: a. in de 39 weken onmiddellijk voorafgaande aan de eerste dag van zijn werkloosheid in ten minste 26 weken als werknemer arbeid heeft verricht; het aantal uren dat hij per week heeft gewerkt is hierbij irrelevant; b. aantoont dat hij in een periode van vijf kalenderjaren onmiddellijk voorafgaande aan het jaar waarin zijn eerste werkloosheidsdag ligt, in ten minste vier kalenderjaren over 52 of meer dagen per jaar loon of een uitkering heeft ontvangen; hij krijgt daardoor recht op een loongerelateerde uitkering van minimaal een ½ jaar, ter hoogte van 70% van het voorheen verdiende loon (art. 42 WW); de duur ervan wordt verlengd naarmate  de werkloze een langer arbeidsverleden heeft, met een maximum van vijf jaar.


Reflexwerking
Reflexwerking, uitbreiding van een regel zodat hij ook aanspraken geeft aan degenen waarvoor die regel oorspronkelijk niet was bedoeld.


Reformatio in peius
Reformatio in peius verandering van een besluit in voor degene die daartegen op kwam ongunstige zin; zie voor strafvonnis: Sv art. 424, 476, lid 2.


Refugié sur place
Refugié sur place, vluchtelingschap waarbij de gegronde vrees voor vervolging ontstaat door gebeurtenissen na het vertrek uit het land van herkomst.


Regalia
Regalia, hoogheidsrechten; ~ minora, vervreemdbare hoogheidsrechten, heerlijke rechten; ook: rijksinsigniën, de tekenen van de koninklijke waardigheid: kroon, scepter, rijksappel, rijkszwaard, rijksstandaard.


Regelend recht
Regelend recht (privaatrecht), aanvullend recht; ook: dispositief recht, recht dat slechts van toepassing is als partijen niet zelf een regeling hebben getroffen; tegenstelling: dwingend recht.


Regeling
Regeling (art. 3:1 Awb), besluit inhoudende algemeen verbindende voorschriften afkomstig van de daartoe bevoegde autoriteit; soms beperkt tot voorschriften die geen wetten in formele zin zijn; ~ gemeenschappelijke  (Wet Gemeenschappelijke regelingen S. 1991, 242),  Gemeenschappelijke regeling.


Regent
Regent (GW art. 37), waarnemer van het Koninklijk gezag, zolang de Koning minderjarig is of buiten staat de regering waar te nemen of krachtens een wet tijdelijk de uitoefening van het koninklijk gezag neerlegt; zolang er nog geen ~ benoemd is neemt de Raad van State het koninklijk gezag waar (art. 38 GW);  zie Wet beëdiging ~ S. 1994, 250.


Regenwater
Regenwater 1 afwatering (art. 5:52 BW), een eigenaar moet de afdekking van zijn gebouwen en werken zodanig inrichten, dat het ~ daarvan niet op eens anders erf loopt (art. 5:52 BW); afwatering op de openbare weg is geoorloofd, voorzover niet bij wet of verordening verboden (art. 5:52, lid 2 BW); water of vuilnis mag niet in de goot van eens anders erf geloosd worden (art. 5:53 BW); 2 eigendom (art. 5:20 sub c en d BW), de eigendom van de grond omvat het grondwater dat door bron put of pomp aan de oppervlakte is gekomen en oppervlaktewater dat niet in open gemeenschap met water op eens anders erf staat.


Regering
Regering (art. 42, lid 1 Gw), Koning te zamen met de ministers, in tegenstelling tot het kabinet dat de regering tegenover de Staten-Generaal vertegenwoordigt.


Regeringscommissaris
Regeringscommissaris 1 (art. 9 e.v. Mediawet, S. 1994, 386), ~ voor de media, toezichthouder op de naleving van de bij of krachtens de Mediawet gestelde bepalingen; de ~ kan aanwijzingen geven die bindend zijn voor de instellingen die zendtijd hebben verkregen, alsmede voor de wereldomroep; 2 (art. 132 lid 5 GW), door het rijk aangewezen gemeentebestuurder in geval  het bestuur van een gemeente grovelijk wordt verwaarloosd; is gebeurd bij de gemeenten Beerta (S. 770, 1933), Opsterland (S. G 327, 1946) en Finsterwolde (S. 308, 1951); in Beerta en Finsterwolde fungeerde de burgemeester als zodanig aangewezen, in Opsterland werd een speciale ~ aangesteld; 3 functionaris met een speciale regeringsopdracht, bijvoorbeeld de verdediging van wetsvoorstellen die een speciale kennis vereisen.


Regeringswaarnemer
Regeringswaarnemer, `rijkspottenkijker', functionaris, die names de overheid controle uitoefent op het beleid van een onderneming die van overheidswege financieel ondersteund wordt; hij mag onder meer bezwaar maken tegen besluiten van de organen; gebeurt zulks dan wordt het besluit geschorst tot dat de minister zich heeft uitgesproken; de ~ is te onderscheiden van een regeringscommissaris.


Regiecontract
Regiecontract, overeenkomst waarbij een aannemer zich verbindt bepaalde hem voorgeschreven werkzaamheden uit te voeren tegen vergoeding van al zijn uitgaven, vermeerderd met een overeengekomen percentage van die uitgaven voor winst en indirecte kosten.


Regionaal arbeidsbureau
Regionaal arbeidsbureau belast met de regionale arbeidsvoorziening onder leiding van een directeur voor de arbeidsvoorziening;  Ontslagrecht.


Register
Register 1 openbaar (Brv art. 838, 839): alle door ambtenaren ten openbaren nutte aangelegd en gehouden archieven, met uitsluiting van notariële e.d. archieven; speciaal de zodanige gehouden ter inschrijving van rechten van bijzondere personen en voor ieder ter inzage; zie Hypotheekregister, kadaster,  merk,  octrooi,  scheepsregister,  openbare registers; 2 ~ van houders van aandelen op naam (art. 2:85 BW en art. 2:194 BW), bijgehouden door het bestuur van NV of BV waarin namen en adressen van alle houders van aandelen op naam zijn opgenomen, met vermelding van het op ieder aandeel gestorte bedrag.


Registeraccountant
Registeraccountant (Wet op de Registeraccountants, S. 1993, 468), persoon die het accountants-examen met goed gevolg heeft afgelegd en is ingeschreven in het door het Nederlands Instituut van Registeraccountants bijgehouden accountantsregister.


Registergoed
Registergoed (art. 3:10 BW), goed voor welker overdracht of vestiging inschrijving in daartoe bestemde openbare registers noodzakelijk is, namelijk onroerende zaken, teboekgestelde schepen, luchtvaartuigen als ook aandelen en beperkte rechten daarop; onder ~ valt ook het afhankelijke recht daarop, maar art. 3:82 BW bepaalt dat zij van rechtswege het recht volgen, waaraan zij verbonden zijn, zodat voor overdracht van deze rechten géén inschrijving in de openbare registers noodzakelijk is (wèl voor vestiging ervan); zie voor: derdenbescherming: art. 23 e.v. BW, tegen onbevoegdheid vervreemder: art. 3:88 BW inschrijving ~ art. 3:17 BW; overdracht: art. 3:89 BW; reële executie van verplichting tot levering: art. 3:300, 301 BW.


Registerloods
Registerloods,  Loods


Registerpand
Registerpand, in het BW niet gevolgd systeem dat het pandrecht, evenals het hypotheekrecht, een registergoed is.


Registerton
Registerton, maat waarin de inhoud van een schip wordt uitgedrukt en wordt ingeschreven in de registers; zeeschip: 100 kubieke voet = 2.8316 m³;  Meetbrief.


Registratie
Registratie (art. 1 Registratiewet 1970, S. 610), het vermelden van de gehele of gedeeltelijke inhoud van akten in registers die worden gehouden op aangewezen inspecties van de Rijksbelastingdienst, de inschrijving verzekert de dagtekening van onderhandse akten tegenover derden.


Registratiekamer
Registratiekamer (Wet persoonsregistraties S. 1988, 665 art. 37  46), toezichthoudende instantie op de werking van persoonsregistraties, adviseert aan de regering met betrekking tot wetgeving en beleid op het gebied van de privacybescherming in verband met persoonsregistraties, de beoordeling van gedragscodes geldend voor bepaalde sectoren, het bemiddelen in correctiegeschillen tussen geregistreerden en houders van persoonsregistraties.


Registratierecht
Registratierecht (art. 12 Registratiewet 1970 S. 610), kostenvergoeding voor het registreren van een akte; de heffing van overdrachtsbelasting ter zake van de verkrijging van onroerend goed of van zakelijke rechten daarop geschiedt bij de aanbieding van de akte van overdracht ter registratie (art. 18 Wet op belastingen van rechtsverkeer 1970 S. 611).


Reglement
Reglement 1 hoofdregel vastgesteld voor bijzondere (lagere) rechtsgemeenschappen en organisaties; 2 regeling van lagere orde betreffende punten van intern belang; huishoudelijke regelingen van vertegenwoordigende lichamen en organen van de rechterlijke macht; 3 huishoudelijk ~: bij verenigingen regeling van meer huishoudelijke aard, binnen het kader van de statuten; 4 ~ van orde (RvO), regeling van de werkwijze en de orde op de vergaderingen van vertegenwoordigende lichamen, doorgaans door het lichaam zelf vastgesteld; ~ van orde van de Tweede Kamer der Staten-Generaal vastgesteld bij besluit der Tweede Kamer van 22 juni 1993 en in werking getreden op 17 mei 1994; ~ van orde van de Eerste Kamer der Staten-Generaal vastgesteld bij besluit der Eerste Kamer van 6 juni 1995 en in werking getreden op dezelfde datum.


Regres
Regres (BW art. 6:10 BW), verhaal op een achterkomende schuldplichtige, verbondene; het tegen hem uitoefenen van de rechten van de principale schuldeiser door een tussenkomend persoon, op wie door voldoening van de eerdere schuldeiser diens rechten zijn overgegaan, zoals bij executie, uitwinning van hypotheek: de derde bezitter van het verbonden goed, waarop schuld verhaald wordt, treedt in de rechten van de oorspronkelijke schuldeiser; de borg heeft bij betaling van de schuld regres op de hoofdschuldenaar (art. 7:866 BW); de houder van een cheque of wissel oefent in geval van non-acceptatie of non-betaling regres, verhaal uit tegen de wisselschuldenaren (WvK art. 142 e.v., art. 217 e.v.); 2 bijdrageplicht, onderling verhaal tussen schuldenaren of tussen schuldeisers, speciaal van belang na voldoening van een ondeelbare verbintenis, ter voldoening van elks aandeel of bij samenloop (art. 6:10 e.v. BW).


Rehabilitatie
Rehabilitatie (Fw art. 206 e.v.), herstel in eer en goede naam; van een gefailleerde door de rechtbank eventueel uit te spreken na bewijs dat alle erkende schuldeisers ten genoegen van elk hunner zijn voldaan.


Reikwijdte
Reikwijdte (Duits: Reichweite, afstand, actieradius),  Werkingssfeer.


Reinigingspolitie
Reinigingspolitie, in sommige gemeenten bestaande functionarissen met opsporingsbevoegdheid ter zake van milieuovertredingen.


Reisbevrachting
Reisbevrachting (art. 8:370 e.v. zeevervoer; art. 8: 934 e.v. binnenvaart), bevrachting voor een of meer reizen in tegenstelling tot tijdbevrachting.


Reisbiljet
Reisbiljet (art. 8:100, lid 2 BW), vervoersbewijs, plaatsbewijs, bij personenvervoer aan de reiziger uit te reiken stuk, bevattend de conditie waarop het vervoer geschiedt; in het luchtrecht is afgifte verplicht, in het zeevervoer kan de reiziger afgifte verlangen; zie ook: passagebiljet: art. 8:528, 1166 BW.


Reischarter
Reischarter, reisbevrachting.


Reisdocument
Reisdocument (Str art. 447b), moet terstond na een mondeling bevel van een daartoe bevoegd ambtenaar dan wel binnen veertien dagen na een aangetekend schriftelijk verzoek daartoe ingeleverd worden.


Reisgenot, derven van -
Reisgenot, derven van  (art. 7:510 BW), bij een georganiseerde reis (pakketreis) is bij wanprestatie door de reisorganisator hij verplicht het daardoor ~ door de reiziger te vergoeden.


Reiskostenforfait
Reiskostenforfait (art. 37, lid 1 Wet IB, art. 8, leden 1 en 2, Uitvoeringsregeling Wet IB), voor de belastingplichtige die op ten minste vier dagen per week naar dezelfde werkplek pleegt te reizen zijn forfaitaire bedragen vastgesteld als ~; voor de reizende per openbaar vervoer, voorzien van een openbaarvervoerverklaring (zie Uitvoeringsregeling Wet IB art. 8, lid 7), geldt een hogere aftrek.


Reisorganisator
Reisorganisator (art. 7: 500  513 BW), touroperator, degene die in de uitoefening van zijn bedrijf, op eigen naam aan het publiek of aan een groep personen van te voren georganiseerde reizen aanbiedt (art. 7:500, lid 1 sub a BW), krachtens een reisovereenkomst waarbij hij ~ zich jegens een reiziger verbindt tot het verschaffen van een door hem aangeboden, van te voren georganiseerde reis, die een overnachting of een periode van meer dan 24 uren omvat en ten  minste twee van de volgende diensten: 1° vervoer, 2° verblijf, of 3° een andere, niet met vervoer of verblijf verband houdende, toeristische dienst, die een significant deel van de reis uitmaakt; in de prospectus moet de reissom worden vermeld (art. 7:501 BW) en de ~ moet na het sluiten van de reisovereenkomst de reiziger een afschrift van zijn reisvoorwaarden verschaffen (art. 7:502 BW); zie voor: bijstand te verlenen door ~: art. 7:507, lid 2 BW; financieel onvermogen van de ~: art. 7:512 BW; opzegging door reiziger: art. 7:503 BW, door ~: art. 7:504 BW; overdracht reis aan derde ten minste zeven dagen vóór de aanvang van de reis: art. 7:506 BW; prijsverhoging wegens gestegen vervoerskosten: art. 7:505, lid 3 BW; schadevergoeding wegens tekortkomingen bij de uitvoering: art. 7:507 BW; uitsluiting aansprakelijkheid van ~: art. 7:508, 509 BW; vergoeding immateriële schade door ~ wegens derving reisgenot: art. 7:510 BW; wezenlijke wijziging in reisovereenkomst wegens gewichtige omstandigheden: art. 7:505 BW.


Reisovereenkomst
Reisovereenkomst, bij pakketreizen (art. 7:500, lid 1 sub b BW), overeenkomst waarbij een reisorganisator (touroperator) zich jegens zijn wederpartij verbindt tot het verschaffen van een door hem aangeboden van te voren georganiseerde reis die een overnachting of een periode van meer dan 24 uren omvat alsmede ten minste twee van de volgende diensten: 1° vervoer, 2° verblijf, 3° een andere niet met vervoer of verblijf verband houdende, toeristische dienst die een significant deel van de reis uitmaakt; zie voor: financieel onvermogen reisorganisator: art. 7:512 BW; opzegging door reisorganisator: art. 7:504 BW; opzegging door reiziger: art. 7:503 BW; reiziger stelt ander in zijn plaats: art. 7:506 BW; schadevergoeding wegens tekortkomingen bij de uitvoering: art. 7:507 BW; smartegeld wegens gederfd reisgenot: art. 7:510, 511 BW; ter beschikking stellen reisvoorwaarden: art. 7:502 BW; uitsluiting aansprakelijkheid: art. 7:508, art. 509 BW; verhoging reissom: art. 7:505, lid 3 BW; wezenlijke wijziging in reisovereenkomst wegens gewichtige omstandigheden: art. 7:505 BW; wijziging voorwaarden door reisorganisator wegens gewichtige omstandigheden: art. 7:505 BW.


Reiziger
Reiziger 1 algemeen; krachtens overeenkomst van reizigersvervoer (art. 8:100 BW); zie voor aansprakelijkheid buiten overeenkomst: art. 8:91 j° art. 361  366 BW; aansprakelijkheid van vervoerder: art. 8:81 BW; dood of letsel van passagier: art. 8:85 BW; eigen schuld passagier: art. 8:83 BW; opzegging door reiziger: art. 8:90 BW, bij onvoorziene omstandigheden: art. 8:89 BW; opzegging door vervoerder bij onvoorziene omstandigheden: art. 8:88 BW; overmacht voor vervoerder: art. 8:82 BW; reiziger is te laat: art. 8:86 BW; 2 binnenlands openbaar vervoer (art. 8:100 BW), krachtens overeenkomst waarbij de vervoerder zich verbindt met een vervoermiddel (geen luchtvaartuig noch luchtkussenvoertuig zijnde) passagiers, al dan niet voorzien van handbagage, te vervoeren volgens een voor ieder kenbare dienstregeling; zie voor aansprakelijkheid ~: art. 8:107, 114 BW; aansprakelijkheid van de vervoerder voor ~: art. 8:105, 109 BW, voor handbagage: art. 8:106 BW; afwijking van dienstregeling: art. 8:108 BW; beperking aansprakelijkheid vervoerder: art. 8:110 BW; dood of letsel ~: art. 8:105 BW; eigen schuld ~: art. 8:109 BW; geen aansprakelijkheid van vervoerder voor vertraging of afwijking van dienstregeling: art. 8:108 BW; lichamelijke of geestelijke gebreken van bestuurder: art. 8:105, lid 3 BW; schadevergoeding voor handbagage: art. 8:113 BW; vervoersperiode: art. 8:102, 103 BW; zie ook Taxivervoer; 3 georganiseerde reis (art. 7:500, lid 1 sub c BW), pakketreis, wederpartij van de reisorganisator, dan wel degene te wiens behoeve de reis werd bedongen of degene aan wie de reis werd overgedragen; zie voor: afwijzen verhoging reissom door ~: art. 7:505, lid 3 BW; afwijzen wijziging voorwaarden door ~: art. 7:505 BW; bijstand te verlenen aan ~: art. 7:507, lid 2 BW; derven reisgenot door ~ art. 7:510 BW; opzegging reis door ~ art. 7:503 BW; kwijtschelding reissom aan ~: art. 7:503, 504, lid 2, 505, lid 4 BW; recht van ~ om ander in zijn plaats te stellen: art. 7:506 BW; schadevergoeding te betalen aan ~: art. 7:507 BW; smartegeld wegens bedorven reis: art. 7:510, 511 BW; terugbetaling reissom aan ~: art. 7:503, 504, lid 2, 7:505, lid 4 BW.


Rekeneenheid, Europese -
Rekeneenheid, Europese  (EURO), EU-transacties worden vastgesteld in de Europese rekeneenheid voordat ze worden vertaald in de nationale valuta; monetaire eenheid die wordt berekend aan de hand van bepaalde hoeveelheden van de valuta's van de lidstaten (vooral op grond van de economische betekenis van elke lidstaat); samenstelling: 8.09% Belgische frank; 0,31% Luxemburgse frank; 0,9,49% Nederlandse gulden; 2,52% Deense kroon; 30,36% Duitse mark; 9,87% Italiaanse lire; 19,32% Franse frank; 12,60% pond sterling; 1,11% Ierse pond; 0,70% Griekse drachme; 5,15% Spaanse peseta en 0,78% Portugese escudo; berekening geschiedt dagelijks op basis van de koersen van alle communautaire valuta's ten opzichte van de dollar; de waarde van de ~ is circa ƒ2,.


Rekening en verantwoording
Rekening en verantwoording, het rekenschap geven van het ter zake van inkomsten en uitgaven gevoerde beleid; 1 bij openbare instellingen geschiedt de rekening langs administratieve weg, de verantwoording aan de volksvertegenwoordiging (voor het Rijk,  zie GW art. 105 lid 3, Comptabiliteitswet 1976, S. 671, gewijzigde tekst in S. 1992, 351); 2 (Brv art. 771  793), gerechtelijke ~ door een rekenplichtige of rendant afgelegd aan de gerendeerde, die de rekening goedkeurt of approbeert, of wel daartegen van debat dient, waartegen weder de rendant contra-debat kan doen; 3 verenigingsrecht (art. 2:48 BW), door bestuur over gevoerde financiële beleid; zie ook: bij benificiaire aanvaarding: art. 4:1082 BW; door deelgenoten van een gemeenschap: art. 3:173 BW; door hypotheekhouder: art. 3:272 BW; door lasthebber en opdrachtnemer: art. 7:403, lid 2 BW; door voogd: art. 1:372 BW.


Rekening-courant
Rekening-courant (art. 6:140 BW), regelmatige boeking en likwidatie van schulden en vorderingen tussen twee personen, speciaal bij een bank, meestal met renteberekening volgens gemiddelden; wederzijdse vorderingen worden direct met de schulden verrekend en slechts een eventueel batig saldo is verschuldigd.


Rekenkamer, Algemene -
Rekenkamer, Algemene  (GW art. 76  78, 105), hoog college van staat (3 leden en enkele buitengewone leden), belast met het onderzoek van 's Rijks ontvangsten en uitgaven, de verevening van die uitgaven, de goedkeuring van de rekeningen ten laste van het Rijk en de deugdelijkverklaring van de cijfers van de provinciale rekeningen;  zie Comptabiliteitswet 1976, S. 671, gewijzigde tekst in S. 1992, 351, art. 39  63.


Rekenplichtige
Rekenplichtige (Brv art. 771  793), comptabele, rendabele: in het bijzonder degene die als rendant kan worden opgeroepen tot het doen van gerechtelijke rekening en verantwoording, of die wegens het beheer van openbare geldmiddelen rekening en verantwoording schuldig is.


Rekenvergoeding
Rekenvergoeding, vergoeding voor de aannemers die ingeschreven hebben op een aanbesteding en aan wie het werk niet wordt gegund; de ~ wordt betaald uit de opzet;  Opzetcontract.


Rekenwet
Rekenwet (art. 91 Comptabiliteitswet, Stb 1992, 351), het slot van de Rijksrekening moet bij een ~ worden vastgesteld, verleent décharge door de Staten-Generaal aan de regering.


Rekest
Rekest, verzoekschrift;  Rekwest.


Rekta
Rekta,  Recta


Rekwest
Rekwest (art. 429a  429t Brv), verzoekschrift, in het bijzonder gericht tot het bevoegde rechterlijke of bestuursgezag, in tegenstelling tot de dagvaarding; ook gebruikt voor bezwaarschrift of klaagschrift;  zie Besluit oproepingen, mededelingen en zendingen verzoekschriftprocedure (S. 1986, 578), regelt de wijze van oproeping, mededeling en betekening in zaken waarop het Brv van toepassing is.


Rekwest civiel
Rekwest civiel (Brv art. 382  397), verzoek tot herziening, herroeping van een vonnis gewezen in een burgerlijke zaak, waartegen geen gewoon rechtsmiddel meer openstaat; in strafzaken:   Revisie.


Rekwestrant
Rekwestrant, verzoeker, in rechts- of bestuurszaken; tegenstelling gerekwestreerde.


Rekwirant
Rekwirant 1 degene die een vordering in rechte doet; 2 ~ in cassatie, degene die beroep in cassatie bij de Hoge Raad instelt.


Rekwireren
Rekwireren (art. 311 Sv), het dienen van rekwisitoir (eis, vordering) door het Openbaar Ministerie.


Rekwisitie
Rekwisitie, vorderingen voor legerbehoeften; in geval van bezetting en ook voor het eigen leger; in beginsel steeds tegen vergoeding.


Rekwisitoir
Rekwisitoir, spreek uit: réékwiesietóór (art. 311 Str), conclusie, vordering van het Openbaar Ministerie in een bepaalde zaak: eis in strafzaken; het ~ wordt gehouden na de ondervraging van verdachte, getuigen en eventuele deskundigen en vóór het pleidooi.


Relaas
Relaas 1 proces-verbaal van een opsporingsambtenaar;  Relateren; 2 ~ van registratie van een akte: vermelding daarvan.


Relatant
Relatant, de opsporingsambtenaar, die van zijn bevindingen door een relaas doet blijken; de rapporteur, degene die iets (ten dienste van een ambtelijke behandeling) vermeldt, herhaalt.


Relateren
Relateren, berichten; vermelden van enig feit in een proces-verbaal, verhalen ten dienste van een ambtelijke (speciaal gerechtelijke) behandeling.


Relatie
Relatie, betrekking, rechtsbetrekking, rechtsverhouding.


Relatief
Relatief, betrekkelijk, van iets anders afhangend, in tegenstelling tot absoluut; 1 (Sv art. 2  6), relatieve bevoegdheid, competentie van rechterlijke instanties: betrekkelijke bevoegdheid, distributie van rechtsmacht; 2 ~ recht dat, in tegenstelling tot een absoluut recht, niet dan tegenover of ten opzichte van een bepaald persoon of een bepaalde groep van personen gehandhaafd kan worden, vorderingsrecht; 3 relatieve theorie omtrent de rechtvaardigingsgrond van de straf: de leer volgens welke deze rechtvaardiging (mede) in het algemeen belang is gelegen: niet slechts wordt gestraft `quia peccatum', omdat gezondigd werd, maar ook `ne peccetur', opdat niet gezondigd worde, deze leer is, in tegenstelling tot de absolute of vergeldingstheorie thans de gangbare.


Relatiegeschenken
Relatiegeschenken 1 (art. 8a, lid i sub a Wet IB, art. 15, lid 1 sub h Wet LB),  ~ komen slechts voor aftrek van de winst in aanmerking voorzover de aanschaffings- dan wel voortbrengingskosten <=ƒ50,  zijn; 2 omzetbelasting (art. 16 Wet OB; art. 1 Besluit aftrek omzetbelasting 1968, 1989, S. 170), aftrek van voorbelasting op grond van art. 15 Wet OB is uitgesloten voor ~ en andere giften die de ondernemer vanwege zakelijke verhoudingen, dan wel uit vrijgevigheid aan anderen doet, hetzij zonder vergoeding dan wel tegen een lagere vergoeding dan de aanschaffings- of voortbrengingskosten; belopen die kosten evenwel voor één belanghebbende in hetzelfde boekjaar niet meer dan ƒ500, (exclusief OB) dan is vooraftrek wel toegestaan.


Relativiteit
Relativiteit, betrekkelijkheid, afhangend van iets anders.


Relativiteitsleer
Relativiteitsleer bij onrechtmatige daad (art. 6:163 BW), beperkt de aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad tot die gevallen waarin de geschonden norm strekt tot bescherming tegen de schade zoals de benadeelde die heeft geleden;  Schutznorm.


Relegatie
Relegatie (Frankrijk 1885  1970), levenslange verbanning, maatregel tegen ernstige recidivisten die hun straf hadden uitgezeten, ~ vond tot 1938 plaats naar strafkolonies (bagnos) overzee, o.a. in Frans Guyana (Duivelseiland); daarna vond executie in Frankrijk zelf plaats.


Reliqua
Reliqua (art. 771 e.v. Brv), overschot; in: `rekening, bewijs en reliqua' voor: rekening en verantwoording en speciaal verantwoording van het saldo.


Relocatie
Relocatie (art. 36 e.v. Pachtwet), verlenging van de pachttermijn


Rembours
Rembours (art. 8:953 BW), verrekening, vergoeding; in het bijzonder betaling van prijs en kosten bij de overgave van toegezonden waren, die zijn verzonden `onder rembours'. De vervoerder mag de goederen niet aan de geadresseerde afgeven dan tegen betaling van het remboursbedrag.


Remboursregres
Remboursregres (WvK art. 148, 223, 224), verhaal uitgeoefend door de wisselschuldenaar die ter voldoening aan zijn regresplicht de wissel voldaan heeft op degenen die tegenover hem regresplichtig zijn;  Regres.


Remise
Remise 1 procesrecht: uitstel voor procestermijnen; 2 geldverkeer: betaling, geld overmaking, geldzending.


Remisier
Remisier tussenpersoon (Wet effectenhandel, S. 1985, 570), effectenmakelaar of effectenbedrijf, zich beperkend tot het aanbrengen van cliënten of - voor rekening van hun cliënten - van effectenorders; een ~ krijgt onder bepaalde voorwaarden vrijstelling van het verbod tot bemiddeling.


Remissie
Remissie toegestane korting; 1 wissel, speciaal voor de nemer, de endossanten en de geëndosseerden; 2 gehele of gedeeltelijke vrijstelling van belasting; 3 (Pachtwet art. 16, Stb 1958, 37), afslag, kwijtschelding van pacht over een pachtjaar of een pachtseizoen, waarin de opbrengst van het bedrijf tengevolge van buitengewone omstandigheden aanzienlijk minder is geweest dan bij het aangaan van de pachtovereenkomst was te verwachten, of waarin de pachter tengevolge van die omstandigheden tijdelijk het genot van het gepachte geheel of ten dele heeft moeten missen.


Remuneratoir
Remuneratoir, strekkend tot beloning, remuneratoire schenking: schenking ter vergelding van bewezen diensten, als voldoening aan een natuurlijke verbintenis; indien onverplicht verricht, tast een dergelijke schenking het karakter van de liberaliteit (vrijgevigheid) niet aan maar er moeten wel successierechten over worden voldaan (Successiewet, art. 1, lid 2).


Rendant
Rendant (Comptabiliteitswet 1976, S. 1992, 351), comptabele, rekenplichtige, die rekening en verantwoording moet afleggen, hetzij in administratief verband, hetzij in een rekening-procedure op vordering van de gerendeerde.


Renovatie
Renovatie (Wet op de Stads- en Dorpsvernieuwing, S. 1994, 139), herstel en modernisering van oude woningen.


Rente
Rente (art. 7A:1804 e.v. BW), opbrengst van kapitaal, vergoeding voor het (uit)lenen van geld, uitgedrukt in een percentage van de geleende som; wettelijke ~ (vanaf 1 juli 1996 5%): de ~ verschuldigd bij vertraging in de voldoening van een geldsom (art. 6:119 en 120 BW); ~ altijddurende  (art. 7A:1807 BW).


Renteclausule
Renteclausule, clausule inhoudende de bijberekening van rente; bij een wissel slechts toelaatbaar bij wissels betaalbaar op zicht of op zekere tijd na zicht (WvK art. 104), niet bij cheques (WvK art. 184).


Renteheffer
Renteheffer (BW art. 7A:1813), bij lijfrente degene die de rente koopt, de hoofdsom betaalt, in tegenstelling tot de rentetrekker.


Rentekoop
Rentekoop (art. 1813 BW), vestiging van een altijddurende rente;  Lijfrente.


Rentetrekker
Rentetrekker, hij die recht, aanspraak heeft op een vaste periodieke uitkering; bij lijfrente onderscheiden van de renteheffer.


Rentevrijstelling
Rentevrijstelling (art. 47a Wet IB), bij de berekening van het belastbaar inkomen worden rentebaten tot ten hoogste ƒ1000, vrijgesteld (voor gehuwden: ƒ2000,);  Tante Agaath-regeling.


Renunciatie
Renunciatie (verzekering), afstand doen van, het in een polisbeding op een verzekering niet-toepasselijk verklaren van een bepaling van aanvullend recht (~-clausule), zoals voor brandverzekeringen ~ van art. 249 WvK (eigen gebrek), voor motorrijtuig- en sommige transportgoederenverzekeringen  ~ van art. 276 WvK (eigen schuld).


Renversaal
Renversaal, tegenbrief, contre-lettre: geschrift strekkende tot aanvulling, wijziging, vernietiging van een eerdere overeenkomst; de inhoud kan aan derden, die haar niet konden kennen, niet worden tegengeworpen.


Renvoi
Renvoi internationaal privaatrecht: terugverwijzing, het toepasselijk geachte recht  blijkt op zijn beurt ons recht toepasselijk  te verklaren.


Renvooi
Renvooi, verwijzing in een akte, aanvulling en verbetering op de kant van de tekst; de renvooien moeten van parafen worden voorzien; ~-proces, geding over een geschil gerezen tijdens de verificatie in een faillissement, door de rechter-commissaris naar de rechtbank verwezen.


Reparatiehuwelijk
Reparatiehuwelijk (art. 1:166 BW), met elkaar hertrouwen van echtelieden, die van echt gescheiden waren.


Reparatiewetgeving
Reparatiewetgeving, met name belastingwetgeving die er op gericht is mazen in het belastingnet te dichten; zoals S. 334, 1980 waarbij wijzigingen in loon- en inkomstenbelasting werden aangebracht i.v.m. oneigenlijk gebruik.


Repatriëring
Repatriëring, van vreemdelingen: terugvoeren naar het eigen land; ~ wordt geacht (mede) in het belang van de betrokkenen en van hun vaderland te geschieden en is dus in zoverre onderscheiden van uitzetting en uitleiding, die slechts letten op het eenzijdige orde-belang van de uitzettende of uitleidende staat.


Repertorium
Repertorium (Wet op het Notarisambt, S. 1842, 20, art. 48 e.v.), of repertoire: tijdrekenkundige lijst van de door een notaris verleden akten, waarvan elk jaar een kopie ter griffie van de rechtbank dient te worden overgebracht;  zie Registratiewet 1970 S. 610 art. 7.


Repliek
Repliek (Brv art. 142), antwoord op een antwoord; conclusie van ~: de nadere conclusie van de eiser in het burgerlijk geding, na het antwoord van de gedaagde; het antwoord erop: dupliek.


Represailles
Represailles, vorm van eigenrichting: maatregelen genomen door een staat die op zich zelf onrechtmatig zijn, maar die hun rechtvaardiging moeten vinden in het feit dat zij strekken tot verweer tegen een onrechtmatige daad van een andere staat; de uiterste vorm van ~ is oorlog; alleen staatsorganen kunnen daden van ~ uitvoeren, tussen burgers onderling ongeoorloofd.


Representatiekosten
Representatiekosten 1 inkomstenbelasting (art. art. 8a, lid 2 sub c Wet IB, art.  15 lid 2 sub h wet LB), voor de IB slechts aftrekbaar van de ondernemingswinst tot maximaal 75% van de kosten; niet aftrekbaar bij inkomsten uit arbeid, vermogen of periodieke uitkeringen en verstrekkingen; 2 omzetbelasting (art. 16 Wet OB; art. 1 Besluit aftrek omzetbelasting 1968, 1989, S. 170), aftrek van voorbelasting op grond van art. 15 Wet OB is uitgesloten voor relatiegeschenken en andere giften die de ondernemer vanwege zakelijke verhoudingen, dan wel uit vrijgevigheid aan anderen doet, hetzij zonder vergoeding dan wel tegen een lagere vergoeding dan de aanschaffings- of voortbrengingskosten; belopen die kosten evenwel voor één belanghebbende in hetzelfde boekjaar niet meer dan ƒ500, (exclusief OB) dan is vooraftrek wel toegestaan.


Representativiteit
Representativiteit, de geschiktheid om te vertegenwoordigen (art. 4 Wet op de Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie), voorwaarde gesteld aan de organisaties van ondernemers en werknemers voor aanwijzing tot het benoemen van bestuursleden van bedrijfslichamen; de SER heeft voor de ~ richtlijnen vastgesteld; representatieve werkgeversorganisatie/werknemersorganisatie: een organisatie, die als voldoende gezaghebbend kan worden beschouwd om de aangesloten  leden te vertegenwoordigen.


Repressief
Repressief, achteraf verhinderend; 1 bestuursrecht: ~ toezicht, repressieve maatregelen: toezicht op handelingen achteraf, eventueel ongedaanmaking ervan; zoals schorsing of vernietiging van besluiten van lagere openbare lichamen wegens strijd met de wet of met het algemeen belang (art. 265 Provinciewet, art. 265 Gemeentewet, art. 156 Waterschapswet, art. 133 Wet op de Bedrijfsorganisatie, art. 13 Mediawet); tegenstelling: preventief toezicht; 2: politietaak (art. 2 Politiewet 1993): repressieve politiezorg, achteraf corrigerend.


Reprise, recht van -
Reprise, recht van  (art. 1:95, lid 2 BW), recht tot opvordering, bij boedelscheiding, van de aan één deelhebber toekomende baten die in de gemeenschap zijn gevloeid;  Récompense.


Reproduktierecht
Reproduktierecht (Auteurswet 1912 S. 308 art. 16b), het recht om werk te verveelvoudigen zoals het afdrukken in een tijdschrift.


Reprorecht, Stichting -
Reprorecht, Stichting ,  Stichting Reprorecht.


Republiekvlucht
Republiekvlucht, vluchtelingschap dat ontstaat door te verwachten (bovenmatig) zware bestraffing in het land van herkomst wegens overtreding van uitreisvoorschriften.


Request
Request (art. 429a  429t Brv),  rekwest.


Requeste civiel
Requeste civiel (Brv art. 382  397),  Rekwest-civiel


Requestrant
Requestrant verzoeker,  Rekwestrant


Requirant
Requirant,  Rekwirant


Requireren
Requireren (art. 311 Sv), het dienen van rekwisitoir (eis, vordering) door het Openbaar Ministerie.


Requisitie
Requisitie,   Rekwisitie.


Requisitoir
Requisitoir (art. 311 Str),   eis in strafzaken;  Rekwisitoir


Res
Res 1 zaak; ~ corporalis, lichamelijke zaak; ~ nullius (art. 5:4 en 24 BW), roerende zaak die aan niemand toebehoort, vatbaar voor toeëigening, occupatie.  Schat; een onroerende zaak waarvan geen eigenaar kan worden aangewezen behoort aan de staat; 2 rechtszaak; ~ iudicata pro veritate accipitur, als over een vroeger geschil reeds een geding gevoerd is, is een tweede proces over dezelfde zaak tussen dezelfde partijen of hun rechtsopvolgers uitgesloten; het gezag van een gerechtelijk gewijsde strekt zich evenwel niet verder uit dan tot het onderwerp van het vonnis.


Reservatio mentalis
Reservatio mentalis, innerlijk (onuitgesproken) voorbehoud; dergelijke innerlijke voorbehouden gelden niet.


Reserve
Reserve 1 vennootschapskapitaal: een deel van het eigen vermogen van een vennootschap dat het geplaatst kapitaal te boven gaat; een ~ kan ontstaan door winstinhouding of door uitgifte van aandelen tegen een prijs, die de nominale waarde te boven gaat; vrije ~, reserve waarvan de Algemene vergadering van aandeelhouders de bestemming vrijelijk kan bepalen; wettelijke ~ (art. 2:373 e.v. BW), gebonden resere, in de balans onder het eigen vermogen op te nemen post die krachtens de wet als zodanig moet worden aangeduid; een wettelijke ~ mag niet aan de aandeelhouders worden uitgekeerd; voorbeelden: de herwaarderingsreserve art. 2:390, lid 2 BW en de reserve deelnemingen (art. 2:389, lid 6 BW; 2 belastingrecht (art. 12 Wet IB), fiscale ~, voorziening, geen reserve in bedrijfseconomische zin, geen deel van het eigen vermogen; een ondernemer die regelmatig boekhoudt kan verschillende fiscale reserves vormen, waarbij de dotaties ten laste van de winst komen; ter egalisering van periodieke kosten kan een egalisatie- of surveyreserve gevormd worden (art. 13 Wet IB, art. 31, lid 3 sub d Wet Vpb); ter dekking van een niet verzekerd risico, wat door andere ondernemers wèl bij derden verzekerd pleegt te worden, kan een reserve assurantie eigen risico gevormd worden (art. 13 Wet IB); boekwinst, die bij vervreemding of vergoeding door de verzekering na verlies of beschadiging gerealiseerd wordt, kan in een vervangingsreserve worden ondergebracht, mits bij de ondernemer een voornemen tot vervanging bestaat en dit voornemen in uiterlijk 5 jaar gerealiseerd wordt (art. 14 Wet IB, Standaardvoorwaarden art. 15 Wet Vpb, 8.4); 3 voorbehoud (onder ~ van kosten).


Residuo, fideicommis de -
Residuo, fideicommis de  (art. 4:1020 e.v. BW),  Fideicommis de residuo.


Residurecht
Residurecht regels ten aanzien van een elders niet geregelde materie.


Resignatie
Resignatie 1 aftreding, vrijwillige afstand door een vorst, door een (hoog) functionaris, speciaal ten behoeve van een ander; 2 ontzegeling.


Respijtdagen
Respijtdagen (WvK art. 173 en 229d), wettelijke of rechterlijke uitsteldagen voor de voldoening van schulden uit wissels of cheques: thans niet meer toegestaan;  Terme de grâce.


Ressort
Ressort 1 ambtsgebied, rechtsgebied, meer speciaal van een gerechtshof, zowel absoluut als relatief; 2 aanleg, van rechterlijke en bestuursinstanties; speciaal: beslissing in hoogste ~ gewezen.


Restatement of the Law
Restatement of the Law, systematische, soms enigszins opiniërende samenvatting van verschillende onderdelen (fields) van het Amerikaanse case law zoals dit door de rechtspraak in de USA is vastgesteld; tot stand gekomen door de zorg van het in 1923 opgerichte American Law Institute; gepubliceerd tussen 1933 en1994, naderhand herzien als ~ (Second); het omvat de terreinen waarop case law een dominante rol vervult, zoals agency, conflict of laws, contracts, judgements, property, restitution, torts en trusts; deze particuliere beschrijving van het common law heeft  geen bindende kracht, maar geniet wel in hoge mate persuasive authority (overtuigend gezag); het ~ wordt door appellate courts ongeveer 4000 maal per jaar geciteerd; deze citaties zijn bijeengebracht in: Restatement in the Court.


Restitutio in integrum
Restitutio in integrum (art. 6:103 BW), herstel in de vorige toestand speciaal krachtens daartoe strekkende vordering, krachtens vonnis, door rechterlijke tussenkomst.


Resto, per -
Resto, per  bij slot van rekening.


Restorno
Restorno,  Ristorno.


Restrictief
Restrictief 1 beperkend, een beperking, bepaling, begrenzing aanbrengend; 2 beperkend, eng, uit te leggen: restrictieve interpretatie, beperkende uitleg, aan de woorden van de wet wordt een engere betekenis toegekend dan zij naar het gewone spraakgebruik hebben.


Restzetels
Restzetels (art. U 9 Kieswet), de nog te vervullen plaatsen in een vertegenwoordigend lichaam, die overblijven na een eerste toewijzing aan de groeperingen die aan een verkiezing deelnemen.


Resultaatsverbintenis
Resultaatsverbintenis (art. 6:74 BW), bewijslastverdeling; bij een ~ dient een schuldenaar een toegezegd resultaat te bereiken, zo niet, dan schiet hij tekort;  een schuldenar kan bij een ~ derhalve niet volstaan met aannemelijk te maken dat hij zich voldoende heeft ingespannen om het vereiste resultaat te bereiken.


Resumeren
Resumeren (Wet tarieven in burgerlijke zaken S. 67, 1843, art. 43 sub b, g), van stukken, besluiten: overzien, doornemen, bij herhaling behandelen; ook: verkort samenvatten.


Retentie, recht van -
Retentie, recht van  (art. 3:290 e.v. BW), of terughouding, opschortingsrecht, bevoegdheid een zaak van een ander, die men als houder onder zich heeft, terug te houden totdat een vordering met betrekking tot die zaak is voldaan; zie voor ~ van: aannemer: art. 7A:1652 BW; bezitter te goeder trouw: art. 3:120, 124 BW; eerlijke vinder: art. 5:10 BW; erfpachter: art. 5:100, leden 1 en 2 BW; erfverpachter: art. 5:100, lid 3 BW; expediteur: art. 8:69 BW; grondeigenaar bij opsporen voorwerp of dier: art. 5:23, lid 2 BW; hotelhouder: art. 7:609 BW; huurkoper: art. 7A: 1576u BW; koper: art. 7:29, lid 1 BW; opstaller: art. 5:105 BW; pandhouder: art. 3:243, 256 BW; rechthebbende op hulploon: art.8:568 BW; verhuizer: art. 8:1196 BW; vervoerder: art. 8:30, 489, 954, 1131 BW.


Retenue, recht van -
Retenue, recht van  (Tarief van justitiekosten en salarissen in burgerlijke zaken S. 67, 1843, art. 43 sub a), aanvaardingsrecht; eerste post op een procureursrekening; de vaste beloning die een  procureur voor elke zaak toekomt, behalve de verdere salarissen.


Retorsie
Retorsie, in de tariefpolitiek tussen staten: het nemen van maatregelen door een staat teneinde een einde te maken aan maatregelen die een andere staat te zijnen aanzien toepast en die, zonder in strijd te zijn met het positieve volkenrecht, dus zonder onrechtmatig te zijn, eerstgenoemde staat benadelen; maatregelen van de benadelende staat worden met daden van gelijke of gelijksoortige aard beantwoord;  zie Retorsiewet (Wedervergeldingswet), zeescheepvaart van 4 mei 1977 (S. 313, 1977).


Retour
Retour (BW art. 7A:1709, 1710), teruggave; speciaal beding bij schenking, beding van terugkeer, onder bepaalde voorwaarden toegelaten.


Retributie
Retributie, heffing, 1 recht door de overheid geheven voor het gebruik van bepaalde voorwerpen of het benutten van bepaalde diensten, zoals havengeld, bruggeld; in tegenstelling tot belastingen is bij ~  sprake van een aanwijsbare prestatie van overheidszijde; 2 beperkt zakelijk recht: canon, bij erfdienstbaarheid: art. 5: 70, lid 2; bij opstal: art. 5:101, lid 3 BW.


Retributieve sanctie
Retributieve sanctie of punitieve, personele sanctie: reactie met een strafkarakter, van bestuurswege opgelegd bij normschennis; de procedure voor het opleggen van een ~ moet voldoen aan de eisen van een fair trial, gewaarborgd in art. 6 EVRM en 14 BUPO, zulks in tegenstelling tot de tributieve, reparatoire of situatieve sanctie, die slechts het wegnemen van een ontoelaatbare toestand beoogt.


Retroacta
Retroacta, achterliggende stukken, behelzende de voorgeschiedenis van een zaak; de voorgaande, vroegere archiefstukken.


Retrocessie
Retrocessie, het terugcederen van een vordering aan de oorspronkelijke schuldeiser;  Cessie.


Reus
Reus (spreek uit: rééus), beklaagde, aangeklaagde; ~ excipiendo fit actor, de eiser heeft de bewijslast.


Revindicatie
Revindicatie (art. 5:2 BW), terugvorderingsaktie die een zaakseigenaar kan instellen tegen een ieder die de zaak zonder recht houdt, door het leggen van revindicatoir beslag, beslag gelegd op een goed door hem die recht heeft tot ~ daarvan.


Revindicator beslag
Revindicator beslag (art. 730 e.v. Brv), beslag tot opvordering van een roerende zaak.


Revisie
Revisie 1 buitengewoon rechtsmiddel tegen een in hoogste instantie gewezen strafvonnis of arrest; blijkt van een omstandigheid die bij het onderzoek ter terechtzitting de rechter niet bekend was en die ernstige twijfel doet ontstaan aan de juistheid van de uitspraak en als het aannemelijk is dat de rechter, als hij wel van die omstandigheden zou hebben geweten, tot vrijspraak, ontslag van rechtsvervolging, of tot een minder zware straf zou zijn gekomen, dan kan van de HR revisie gevraagd worden hetzij op vordering van de PG bij de HR hetzij bij verzoekschrift van veroordeelde of diens raadsman; acht de HR revisie (herziening) mogelijk, dan verwijst hij de zaak naar een gerechtshof dat nog niet eerder over de zaak heeft geoordeeld; 2 gewoon rechtsmiddel, toegelaten tegen arresten door de Hoge Raad in eerste instantie in burgerlijke zaken gewezen, wat zich praktisch alleen kan voordoen in zaken van buit- en prijsrecht (Wet RO art. 90 j° 89, Brv art. 359  375).


Richtige heffing
Richtige heffing (art. 31  36 AWR), door de jurisprudentie van de Hog Raad inzake fraus legis (wetsontduiking) overbodig geworden rechtsmiddel van de inspecteur ter bestrijding van fiscale constructies bij de directe belastingen, alleen toegestaan na verkregen machtiging van de minister; wordt een aanslag vastgesteld met behulp van de ~ dan wordt geen rekening gehouden met rechtshandelingen waarvan op grond van de omstandigheid dat zij geen wezenlijke verandering van feitelijke verhoudingen hebben ten doel gehad, of op grond van andere bepaalde feiten en omstandigheden, moet worden aangenomen dat zij niet zouden zijn verricht, als zij geen belastingvoordeel hadden opgeleverd.


Richting, eigen -
Richting, eigen ,  Eigenrichting.


Richtlijn, Europese -
Richtlijn, Europese  instrument voor de uitvoering van het Gemeenschapsbeleid in de EU; een ~ is bindend maar laat de Lid-Staten vrij in de wijze van uitvoering; andere instrumenten van de EU zijn: zijn: verordeningen en beschikkingen; Engels: directive.


Richtlijnen
Richtlijnen 1 bindende voorschriften, die naleving ervan door handelend op te treden van de betrokkene vraagt, zodat niet met een bloot nalaten volstaan kan worden, zoals ~ voor de huuradviescommissies (KB van 25 april 1968 S. 206); 2 instructies, bevelen: de minister van justitie kan ~ geven aan het OM voor het transactie- en strafvorderings beleid; voorbeelden: ~ verkeerswetgeving inzake overtredingen van de WvW 1994, Stcrt. 1994, 250 (28121994);  zie voor het opsporings- en strafvorderingsbeleid inzake strafbare feiten van de Opiumwet Stcrt. 1980, 137 blz. 7; ~ voor het transactie- en strafvorderingsbeleid van het OM inzake kantongerechtsovertredingen niet het verkeer betreffende Stcrt. nr. 77, 1980.


Ridderorde
Ridderorde (art. 111 GW), organisatie waarin opneming plaats heeft als openlijke erkenning van verdiensten; een ~ wordt bij wet ingesteld; ook, bij uitbreiding, het lidmaatschap van zo'n orde en het blijk daarvan, ordeteken, onderscheiding (decoratie), zoals van de Militaire Willemsorde, Nederlandse Leeuw en Oranje Nassau;  zie de wet van 4 april 1892 houdende instelling van de Orde van Oranje-Nassau gewijzigd S. 1994, 351 en de wet van 29 september 1815, houdende instelling van de orde van de Nederlandse Leeuw, gewijzigd bij S. 1994, 352;  ingesteld werd een Kapittel voor de civiele orden (S. 1994, 350); afgeschaft worden de eremedailles in brons, zilver en goud (Reglement op de Orde van de Nederlandse Leeuw en de  Orde van Oranje Nassau, S. 1995, 264).


Risico
Risico, gevaarlijke kans; `voor ~ van', voor rekening van: aansprakelijkheid voor het behoud, de overbrenging, de levering van enig goed, voor de hoedanigheid ervan, voor eventuele schade eraan toegebracht of erdoor veroorzaakt, en de geldelijke gevolgen van een en ander; bij verzekering draagt de verzekeraar het in de polis omschreven ~; ~-verzwaring bij brandverzekering: WvK art. 293 BW; ~-aansprakelijkheid (art. 6:162 en art. 6:169  183 BW), aansprakelijkheid zonder dat de aangesprokene enig verwijt behoeft te treffen; de rechtsgrond hiervan is het gevaarscheppend element dat door de aangesprokene in het verkeer werd gebracht; zie voor ~ van: aannemer: art. 1645 BW; gehandicapte: art. 6:165 BW; ouders en voogden: art. 6:169 BW; werkgever: art. 6:170 BW; ~ voor: deelnemer aan groepsgebeuren: art. 6:166 BW; erfpachter: art. 6:174, lid 2 BW; gebrekkige zaak: art. 3:173 en 185 e.v. BW; gevaarlijke stof: art. 6:175 BW; kind beneden de veertien jaar: art. 6:169 BW; niet onder controle zijnd dier: art. 6:179 (wèl onder controle zijnd dier: art. 6:162 BW); niet-ondergeschikte: art. 6:172 BW; ondergeschikte: art. 6:170 BW; openbare weg: art. 6:174, lid 5 BW; opstal: art. 6:174 BW; vertegenwoordiger: art. 6:172 BW.


Risicoleer
Risicoleer, leer dat iemand reeds op grond van door hem geschapen risico aansprakelijk is; soms kan een aangesprokene zich bevrijden indien hij kan aantonen dat door een van buiten komende omstandigheid, zoals overmacht of eigen schuld van de getroffen derde, hem het risico niet kan worden opgelegd; de ~ risicoleer wordt o.a. toegepast in afdeling 6:3 BW en art. 740a, lid 2, WvK,  Schuldleer.


Risque, premier
Risque, premier,  Premier-risque.


Ristorno
Ristorno (WvK art. 281, 282, 625, 662), of restorno, teruggave, van de premie van een verzekering, indien de overeenkomst van verzekering voor het geheel of ten dele vervalt of nietig wordt.


Riviercorrespondentie, buitengewone -
Riviercorrespondentie, buitengewone  (Waterstaatswet 1900, S. 176, 17, art. 69, 70), buitengewoon toezicht van Rijkswege op rivieren en rivierwaterkeringen bij dringend of dreigend gevaar.


Rivieren
Rivieren (BW art. 5:27), die bevaarbare en vlotbare stromen en rivieren, openbare vaarwateren, waarvan de staatseigendom als rechtsvermoeden is uitgesproken; voor het bestuursrecht de met name aldus aangeduide waterlopen (Rivierenwet 1908 S. 339),  Waterrecht.


Rivierenrecht
Rivierenrecht,  Waterrecht.


Rivierventerij
Rivierventerij, het met gebruikmaking van een vaartuig aan de schipper of de opvarenden van een vaartuig goederen te koop aanbieden of verkopen, enz.; hiervoor is ten aanzien van bepaalde watergebieden een vergunning vereist gesteld (S. 1970, 361); voor de sanctie op overtreding: art. 437quater.


Roep, koop op -
Roep, koop op  (BW art. 7:45), koop waarvan de definitieve tot stand koming afhankelijk is van het onderzoek van de op afroeping te leveren waren door de koper;  Keur, koop op .


Roerend
Roerend (art. 3:3, lid 2 BW), tilbare zaken, zaken die zich kunnen verplaatsen of verplaatst kunnen worden, dus ook bijvoorbeeld de registergoederen schepen en luchtvaartuigen; in de wet dubbel negatief gedefinieerd: ~ is niet onroerend.


Rogatoire commissie
Rogatoire commissie (Brv art. 202 e.v.), verhoor van getuigen, op verzoek door een andere rechter dan degene voor wie het betrokken geding hangende is;  zie Rechtsvorderingsverdrag 1954, Trb. 1954, 40, art. 8.e.v.


Roken
Roken,  Tabakswet


Rol
Rol (Reglement I, S. 36 (1838), art. 38 e.v.), register van de burgerlijke zaken dat bij elk gerecht door de griffier wordt gehouden; waarop de aangebrachte zaken naar tijdsorde worden geboekt en aantekening wordt gehouden omtrent hetgeen deswege voorvalt.


Rolzitting
Rolzitting (Brv art. 288a e.v.), enkelvoudige kamer in civiele zaken, zitting van het gerecht waarop zaken worden aanhangig gemaakt, stukken worden overgelegd, uitstel wordt gevraagd het verloop van de zaken wordt bijgehouden, uitspraken worden gedaan en dergelijke; op een rolzitting wordt niet gepleit;  Oproeping.


Rompbevrachting
Rompbevrachting (art. 8:530 BW), overeenkomst waarbij de ene partij (de rompvervrachter) zich verbindt een schip uitsluitend ter zee ter beschikking te stellen van haar wederpartij (de rompbevrachter) zonder daarover nog enige zeggenschap te houden; de exploitatie van het schip ligt in handen van de rompbevrachter en geschiedt voor diens rekening.


Rompwet-lnstellingen van Weldadigheid
Rompwet-lnstellingen van Weldadigheid, deze wet bevat wat aan artikelen overbleef van de Armenwet 1912 S. 165 na het in werking treden van de Algemene Bijstandswet 1963 S. 284.


Ronselen
Ronselen (Str art. 205), het werven van personen voor vreemde krijgsdienst.


Roof
Roof (Str art. 312), niet-juridische benaming voor diefstal met geweldpleging.


Roofmoord
Roofmoord (Str art. 288), moord uit hebzucht, teneinde geld of waardevolle zaken te stelen.


Rooilijn
Rooilijn (art. 1 Woningwet 1991, 439), de lijn die aan een straat de grens der bebouwing aangeeft; onderscheiden in: de voorgevel-rooilijn, de lijn waarin de voorgevel van een gebouw dient te worden geplaatst en de achtergevel-rooilijn, de lijn die aangeeft tot welke diepte het gebouw mag worden opgericht.


Roulette
Roulette,  Casino.


Rouwgeld
Rouwgeld, of rouwkoop: boetebeding, toegift waartegen men (binnen bepaalde, korte tijd) een koop of andere handeling ongedaan kan maken; dit beding gold krachtens gewoonte stilzwijgend bij sommige soorten van overeenkomsten;  Facultatieve verbintenis.


Royalty
Royalty, oorspronkelijk het recht dat aan de Kroon, de staat, toekomt wegens de exploitatie van concessies, monopolies e.d.: ook: de vaste of evenredige vergoeding door een mijnconcessionaris aan de staat als concessiegever verschuldigd, berekend naar zeker bedrag per eenheid (S. 1925 no. 203, en elders); bij uitbreiding ook: uitkering wegens exploitatie van monopolistische bevoegdheden aan anderen verschuldigd, zoals bij auteursrecht en octrooirecht; ook hier soms berekend naar een zeker bedrag per eenheid; bij overdracht van het auteursrecht op een werk wordt royalty meestal als een vast percentage per verkocht exemplaar berekend.


Royement
Royement 1 hypotheek (BW art. 3:28, 274), doorhaling van een hypotheek,  zie Kadasterwet art. 35; 2 verenigingsrecht: ontzetting uit het lidmaatschap van een vereniging (art. 2:25, lid 1 sub c en lid 3 BW).


Rubrum
Rubrum, opschrift (oorspronkelijk in rood); ook opschrift boven een wet of wetsparagraaf; bij verschil tussen het rubrum en de tekst van de wet gaat de laatste voor.


Ruggespraak
Ruggespraak, overleg door lasthebbers met hun lastgevers; ook overleg tussen gekozen leden van een volksvertegenwoordiging met hun partij of kiezers; was voorheen aan Kamerleden bij de Grondwet verboden (de leden moesten stemmen zonder last of ruggespraak); komt nog wel voor in de instructies aan vertegenwoordigers in lagere lichamen (art. 27 Provinciewet, S. 1992, 550, art. 27 Gemeentewet, S. 1992, 96).


Ruil
Ruil (BW art. 7:49 en 50 BW), overeenkomst waarbij partijen zich verbinden elkaar over en weer een zaak in de plaats van een andere te geven, in tegenstelling tot koop, waarbij enerzijds een zaak, anderzijds geld wordt gegeven; de bepalingen voor de koop gelden m.m. ook voor de ruil (art. 7:50 BW).


Ruilverkaveling
Ruilverkaveling (Landinrichtingswet S. 1985, 299), regeling tot het samenvoegen en opnieuw verdelen van de onroerende (ongebouwde), aan verschillende eigenaren toebehorende, sterk versnipperde gronden in een bepaald blok, met rechterlijke tussenkomst en onder leiding van Rijksdeskundigen ter verkrijging van zoveel mogelijk aaneengesloten landbouwgronden waarop een doelmatige bedrijfsuitoefening mogelijk is; nieuw verkregen kavels treden in de plaats van hetgeen de betrokken eigenaar tevoren in het blok bezat;  Herverkaveling.


Ruimtebevrachting
Ruimtebevrachting (art. 8:892, lid 3 BW), reisbevrachting tegen een naar inhoud van het schip bepaalde vracht.


Ruimtelijke ordening
Ruimtelijke ordening (Wet op de Ruimtelijke Ordening 1962, S. 286; gewijzigde tekst in S. 1985, 626), planologie; meer speciaal de overheidsbemoeiing met het gebruik van de grond, ten behoeve van welbevinden van mens en dier;  zie Besluit op de ruimtelijke ordening S. 1985, 627.


Ruimtevaartrecht
Ruimtevaartrecht, het geheel van regels inzake de kosmische ruimte en de ruimtevaart; er bestaat veel verschil van mening omtrent de juridische grenzen tussen de kosmische ruimte, die onder het ~ valt, en het luchtruim, dat onder het luchtrecht valt.


Ruiterwissel
Ruiterwissel, complaisancepapier; schoorsteenwissel, zonder aanwezig fonds; ongedekte wissel, alleen getrokken en bij een bank in disconto gegeven ter verkrijging van krediet.


Ruling
Ruling, afspraak, meestal tussen belastingplichtige en fiscus;  zoals een winstvaststellingsovereenkomst waarbij partijen de methode bepalen die gehanteerd wordt voor de winstberekening en de daarover verschuldigde belasting, met name toegepast in gevallen waarin de normale winstberekening niet mogelijk is of tot irreële resultaten leidt; zo kan een ~ gaan over de vaststelling van wat als arm's length beloning beschouwd moet worden of een bevestiging zijn van het van toepassing zijn van de deelnemingsvrijstelling.


Ruwheidsmisdrijven
Ruwheidsmisdrijven (Str art. 254, 350, 351, 351bis, 352, 354, 408), een categorie uit de criminele statistiek, die zaakbeschadiging, doden of beschadigen van dieren en dergelijke omvat; onderdeel van de agressiedelicten; ~ zijn: de gemeengevaarlijke delicten, zaakbeschadiging, dierenmishandeling, vernieling van zaken van algemeen nut en vernieling van lading, scheepsvoorraad en scheepsbehoeften.


Rijbaan
Rijbaan (RVV 1990, S. 459, art. 1 sub ad), elk voor rijdende voertuigen bestemd weggedeelte met uitzondering van de fietspaden; een weg kan uit meer rijbanen bestaan (bijvoorbeeld een autoweg, met gescheiden rijbanen); deze rijbanen kunnen weer zijn onderverdeeld in rijstroken.


Rijbewijs
Rijbewijs (WvW 1994, art. 111 e.v.), door de burgemeester der gemeente  afgegeven vergunning tot het besturen van motorrijtuigen; vier categorieën: A motorfietsen, met of zonder zijspan, driewielers met een ledig gewicht van hooguit 400 kg; B-E motorvoertuigen op drie of vier wielen (geen motoren met zijspan), ingericht voor het vervoer van hooguit acht personen, de bestuurder daaronder niet begrepen, en vrachtauto's met een laadvermogen van hooguit 3500 kg; C-E vrachtauto's waarvan ledig gewicht en laadvermogen te zamen de 3500 kg overtreffen; D-E bussen, ingericht voor het vervoer van meer dan 8 personen (buiten de bestuurder); een ~ wordt afgegeven tegen overlegging van een rijvaardigheidsbewijs en een medische verklaring verstrekt door het Centraal Bureau afgifte Rijvaardigheidsbewijzen; de geldigheidsduur van een ~ is tien jaar, voor personen van 70 jaar of ouder vijf jaar (art. 124 WvW);  Bromfietscertificaat.


Rijden onder invloed
Rijden onder invloed (WvW 1994, art. 8), het besturen of als bestuurder doen besturen van een voertuig, terwijl men niet tot behoorlijk besturen in staat moet worden geacht, doordat de bestuurder verkeert onder invloed van een stof, waarvan hij weet of redelijkerwijs moet weten, dat het gebruik ervan (eventueel gecombineerd met het gebruik van een andere stof) de rijvaardigheid kan verminderen; doorgaans is de ingenomen stof alcohol, eventueel genuttigd te zamen met de rijvaardigheid nadelig beïnvloedende medicijnen; bij controles wordt alleen het gebruik van alcoholhoudende drank gemeten; vervolging vindt plaats als blijkt dat het ademalcoholgehalte (AAG) >= 235,  dan wel het alcoholgehalte van het bloed >= 0,54;  Ademanalyse.


Rijksaccountant
Rijksaccountant (AWR art. 80  83), is belast met het instellen van boekenonderzoek, doet met name de grondige boekenonderzoeken voor alle belastingen waarbij een administratieve controle mogelijk is zoals de vennootschapsbelasting, inkomstenbelasting, invoerrechten en accijnzen, loonbelasting, omzetbelasting en successierechten.


Rijksadvocaat
Rijksadvocaat (Administratieve rechtspraak belastingzaken, art. 13, lid 2), rechtsgeleerd ambtenaar belast met het instellen van de rechtsvorderingen van fiscaal strafrecht, de vervolging van strafbare feiten in rijksbelastingzaken: de met de vervolging belaste bijzondere ambtenaar; de ~ is de raadsman van de ontvanger der belastingen; onderscheiden van de Landsadvocaat.


Rijksarbeidsbureau
Rijksarbeidsbureau,  Regionaal arbeidsbureau (instelling voor openbare arbeidsbemiddeling).


Rijksbegroting
Rijksbegroting (Comptabiliteitswet 1976, S. 1992, 351), wordt in de vorm van een aantal wetten vastgesteld, verdeeld in een aantal hoofdstukken, één voor ieder departement en de hoofdstukken: Huis der Koningin, Hoge Colleges van Staat en het Kabinet der Koningin, Algemene Zaken, Kabinet van de vice-ministerpresident en Onvoorziene Uitgaven; in die wetten worden slechts de uitgaven verantwoord; de inkomsten staan in de Middelenwet; een ontwerp-rijksbegroting wordt ieder jaar op Prinsjesdag aan de Tweede Kamer ter vaststelling aangeboden door de Minister van Financiën in een koffertje, waarop in goud de woorden `Derde dinsdag van september' en het Nederlandse wapen.


Rijks Bestuursstudiecentrum
Rijks Bestuursstudiecentrum, opgericht ter bevordering van een doeltreffende vorming en opleiding van burgerlijk rijkspersoneel.


Rijksbijdrage
Rijksbijdrage, aandeel dat het Rijk bijdraagt, zoals in de premie voor een sociale verzekering.


Rijksdienst voor het wegverkeer
Rijksdienst voor het wegverkeer (S. 1996, 257,  wordt binnen afzienbare tijd verzelfstandigd),  belast met: a afgifte van kentekenbewijzen voor motorvoertuigen; b centrale registratie van de WA-verzekering voor motorrijtuigen; c keuring van autobussen, huurauto's, andere motorvoertuigen en aanhangwagens; d werkzaamheden die betrekking hebben op de intrekking van rijbewijzen; e afgifte van type-goedkeuringscertificaten voor wegvoertuigen of onderdelen daarvan;  f informatieverstrekking uit de diverse registers aan officiële instanties.


Rijksgebouwendienst
Rijksgebouwendienst (Besluit Rijksgebouwendienst S. 1989, 320), belast met de zorg voor huisvesting van hoge colleges van staat en van de diverse departementen en de daaronder ressorterende diensten; adviseert de minister inzake de bouwwerkzaamheden van gesubsidieerde instellingen.


Rijksgroepsregeling
Rijksgroepsregeling (art. 17 Algemene Bijstandswet 1995, S. 199), bij AMvB gestelde nadere regeling ten aanzien van personen die tot een daarbij aangewezen groep behoren ter bepaling van hetgeen in het algemeen aan het oordeel van burgemeester en wethouders is overgelaten, zoals de Rijksgroepsregelingen voor oorlogsslachtoffers 1940  1945, voor werkloze werknemers (RWW), voor mindervaliden en voor zelfstandigen (Besluit bijstandverlening zelfstandigen, S. 1995, 203).


Rijksinstituut voor oorlogsdocumentatie
Rijksinstituut voor oorlogsdocumentatie, heeft als taak: documentatie en geschied schrijving van Nederland in de oorlogstijd 1940  1945.


Rijksluchtvaartdienst
Rijksluchtvaartdienst (Stcrt van 1930, nr 15), houdt een register bij van ingeschreven luchtvaartuigen; ziet toe op de veilige uitoefening van de luchtvaart en in verband daarmee o.a. op de geschiktheid van luchtvaartpersoneel, de luchtwaardigheid van luchtvaartuigen en de inrichting en uitrusting van vliegvelden; de organisatie van de ~ is geregeld bij beschikking van de minister van Verkeer en Waterstaat van 11 jan. 1961 nr. DG 101749.


Rijksoctrooiwet 1995
Rijksoctrooiwet 1995 (S. 1995, 52), regelt de octrooiverlening;  Octrooi; een uitvoeringsregeling is te vinden in het Uitvoeringsbesluit ~S. 1995, 108.


Rijksrechercheur
Rijksrechercheur, voorheen bijzonder ambtenaar van rijkspolitie, rechtstreeks vallend onder het departement van Justitie; in 1995 is de rijksdienst omgevormd tot een Landelijk RechercheTeam (LRT) ressorterend onder het Korps Landelijke PolitieDiensten (KLPD) te Driebergen; de KLPD wordt per 1 jnaurai 1977 tot een meer zelfstandig Agentschap.


Rijksverkeersinspectie
Rijksverkeersinspectie, Rijksdienst die zich bezighoudt met de uitvoering en de naleving van de vervoerswetten, te zamen met het directoraat-generaal van de scheepvaart, de dienst van de PTT en het directoraat-generaal van het verkeer; heeft met het wegverkeer weinig te maken, zodat de naam enigszins misleidend is.


Rijksvoorlichtingsdienst
Rijksvoorlichtingsdienst (Koninklijk Besluit van 13 december 1965), onder de Minister-President ressorterende dienst, die is belast met de voorlichting namens de regering; de Directeur van de ~ heeft een adviserende taak met betrekking tot de voorlichting betreffende het Koninklijk Huis en zorgt voor de coördinatie van de voorlichting; bij aangelegenheden van zuiver particuliere aard volgt hij de aanwijzingen van het Koninklijk Huis maar zodra het staatsbelang erbij betrokken is, neemt hij contact op met de Minister-President.


Rijkswaterstaat
Rijkswaterstaat landelijke openbare dienst  (Waterstaatswet 1900, art. 5) a verzamelt gegevens voor een nauwkeurige kennis van de waterstaatstoestand van ons land; b zorgt voor aanleg, beheer, onderhoud en toezicht op waterstaatswerken; c verricht proefnemingen, doet onderzoekingen met betrekking tot de waterstaatswerken; d heeft het oppertoezicht op de waterstaat; in elke provincie is een directie gevestigd; elke directie is weer onderverdeeld in arrondissementen.


Rijkswerkinrichting
Rijkswerkinrichting, plaatsing in een ~ (art. 32 Str), bijkomende straf, voorheen  bestemd voor bedelaars, landlopers, drankzuchtigen en souteneurs; al meer dan tien jaar is plaatsing in een ~ niet opgelegd; in 1983 werd een wetsvoorstel tot afschaffing ervan ingediend.


Rijkswet
Rijkswet (art. 14 Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden, S. 1995, 233), wet die regels geeft voor het gehele koninkrijk (dus inclusief de Nederlandse Antillen en Aruba).


Rijn Regelen Antwerpen-Rotterdam 1979
Rijn Regelen Antwerpen-Rotterdam 1979, regels samengesteld voor de uitoefening van het avarij-grosserecht, speciaal voor de scheepvaart op de Rijn. Zij hebben tot doel eenzelfde functie te vervullen als de York-Antwerp Rules voor de internationale scheepvaart ter zee.


Rijnregels IVR
Rijnregels IVR (art. 8:1022 BW), regels van belang voor binnenlandse en buitenlandse binnenvaart.


Rijnschepenregister
Rijnschepenregister, classificatieregister voor Rijnschepen gehouden door de Internationale Vereniging Het Rijnschepenregister.


Rijnvaartcommissie
Rijnvaartcommissie, centrale Commissie voor de Rijnvaart, werkzaam krachtens de Rijnvaartakte, een traktaat tussen de oeverstaten van de Rijn met enkele andere Staten; de ~ behartigt de belangen van de Rijnscheepvaart en de geschiktheid van de zg. conventionele Rijn (te weten de Boven-Rijn, de Waal, de Merwede, de Neder-Rijn en de Lek) tot dat doel; de ~ heeft haar zetel te Straatsburg.


Rijnvaart-gerecht
Rijnvaart-gerecht, gerecht (van de normale rechterlijke organisatie), ter berechting van overtredingen van de herziene Rijnvaartakte (S. 1869, 139; 1875, 204; 1913, 103); hoger beroep is mogelijk op de Centrale Commissie voor de Rijnvaart (art. 4).


Rijnvaart-politiereglement 1995
Rijnvaart-politiereglement 1995 (S. 1994, 770), een gemeenschappelijke verordening van de Rijnvaartstaten, vastgesteld krachtens de  Rijnvaartakte (S. 1913, 40, 1920, 272, 1922, 407; Trbl. 1955, 161 en 1964, 83).


Rijnverdrag
Rijnverdrag, akkoord tussen de Europese Commissie, Frankrijk, de Bondsrepubliek Duitsland, Luxemburg, Nederland en Zwitserland ten aanzien van de bescherming van het Rijnwater tegen chemische vervuiling  zie Trbl. 1977, 33 en 1983, 118, Trb. 1993, 76.


Rijnzoutverdrag
Rijnzoutverdrag, overeenkomst ter bescherming van de Rijn tegen verontreiniging door chloriden (Trb. 1992, 3,  Goedkeuringswet aanvullend Protocol, S. 1994, 428).


Rijstrook
Rijstrook (RVV 1990, S. 459,  art. 1, sub ae, art. 43, lid 3), onderdeel van een rijbaan, aangeduid door een doorgetrokken of onderbroken streep; wanneer de verkeersdichtheid het rechtvaardigt, mogen bestuurders van motorrijtuigen op wegen, die in rijstroken zijn verdeeld, in files naast elkaar rijden.


Rijtijd
Rijtijd (Rijtijdenbesluit 1977 S. 547, art. 2 sub j), de tijd gedurende welke een bemanningslid een autobus, taxi of vrachtauto bestuurt.


Rijvaardigheid
Rijvaardigheid, het in staat zijn een motorrijtuig naar behoren te besturen; mogelijke beïnvloeding van ~ door medicijngebruik (art. 8, lid 1 WvW 1994), aangeduid door gele stikker op de verpakking van de medicijn; een rode stikker geeft aan dat de ~ door de medicijn metterdaad beïnvloed wordt; desondanks bleek (1994) 10% van alle verkeersslachtoffers (doden en gewonden) rijgevaarlijke medicijnen te hebben gebruikt; de jaarlijkse schade in Nederland ontstaan door ongevallen als gevolg van medicijngebruik wordt geschat op 800 miljoen gulden (onderzoek van Veilig Verkeer Nederland).


Rijvaardigheidsbewijs
Rijvaardigheidsbewijs (art. 111, lid 1 sub b WvW 1994),  Centraal Bureau voor de Afgifte van Rijvaardigheidsbewijzen,  Rijbewijs.


Rijverbod
Rijverbod (art. 162 WvW 1994), een opsporingsambtenaar is bevoegd iemand die naar zijn oordeel (subjectief) onvoldoende in staat is een voertuig behoorlijk te besturen een ~ opleggen voor maximaal 24 uur.


S
S, Staatsblad, ook: Stbl. of Stb.


SA
SA, Société anonyme, naamloze vennootschap


SC
SC, Security Council, Veiligheidsraad


Sc.
Sc., scilicet, te weten, namelijk


SDR
SDR, Special Drawing Rights (speciale trekkingsrechten)


S en J
S en J, Schuurman en Jordens wetteneditie


S en S
S en S, Schip en Schade, juridisch rechtspraakperiodiek


S en V
S en V, Stedebouw en Volkshuisvesting, tijdschrift


S en/of v.t.
S en/of v.t., schending en/of verkeerde toepassing


SEATO
SEATO, South-East-Asia-Treaty Organization, Zuid-Oost-Aziatische Verdragsorganisatie


Secr.-Gen.
Secr.-Gen., Secretaris-Generaal


SE
SE, Societas Europaea, Europese Naamloze Vennootschap


SENA (afk)
SENA, Stichting ter Exploitatie van Naburige Rechten; SENA


SER
SER, Sociaal-Economische Raad


SEW
SEW, Sociaal-economische Wetgeving, tijdschrift voor Europees en economisch recht, juridisch tijdschrift


SFO
SFO, Strafrechtelijk Financieel Onderzoek


S-G
S-G, Secretaris-Generaal


SG
SG, Staten-Generaal


SJB
SJB, Surinaams Juristenblad


SMA
SMA, Sociaal Maandblad Arbeid, juridisch tijdschrift


Sofinummer
Sofinummer, Sociaal-fiscaal nummer (S. 1988, 655, 1995, 684)


Sq.
Sq., sequens, de volgende, het volgende


Sr.
Sr., senior (wetboek van) strafrecht


SR 1988
SR 1988, Standaardvoorwaarden 1988 Rechtsverhouding opdrachtgever-architect.


SS
SS, Schip en Schade, juridisch rechtspraakperiodiek


START
START, Strategic Arms Reductions Talks, Conferentie over het verminderen van strategische wapens in Genève, voorheen: SALT.


Stb(l.)
Stb(l.), Staatsblad


Stcrt.
Stcrt. (de Nederlandse) Staatscourant


STE
STE, Stichting Toezicht Effectenverkeer, Effectenbeurs,  Toezicht


STEMRA (afk)
STEMRA, Stichting tot uitoefening en handhaving van Mechanische Reproduktierechten der Auteurs; STEMRA


STER
STER, Stichting Etherreclame (S. 1987, 249, Mediawet), Etherreclame, Stichting


St.-Gen.
St.-Gen., Staten-Generaal


STRABIS
STRABIS Sanctie Transactie en Boetevonnis Incassosysteem (S. 1994, 412), geautomatiseerd boete-incassosysteem van Justitie


Subs.
Subs., subsidiair


SUNFED
SUNFED, Special United Nations Fund for Economic Development, Fonds van de Verenigde Naties voor economische ontwikkeling.


Sv
Sv (Wetboek van) strafvordering


SVR
SVR, Sociale verzekeringsraad


SWIFT
SWIFT, Society for Worldwide Interbanking and Financial Telecommunication, datanet voor internationaal geldverkeer


Sabotage
Sabotage 1 (art. 7A:1639p, lid 2 sub 7° BW), vorm van arbeidsverzet, het onmogelijk maken van het produktieproces door vernieling van machines, langzaam-aan-actie enz; 2 oorlogsrecht (art. 351 Str):  vernieling van goederen of werken ten behoeve van de landsverdediging dan wel van belang voor de oorlogvoering;  3 daden van ~ gericht  tegen scheep- en luchtvaartverkeer (art. 162, 163, 166, 167, 168, 169, 328, 352, Str); ook het vernielen van beveiligingsinstallaties van vliegvelden is in deze artikelen strafbaar gesteld; Luchtpiraterij.


Safe
Safe, safeloket, bewaarplaats van waarde-artikelen bij een bankinstelling; zie safeloketovereenkomst; beslag op een safeloket of andere plaats van een derde gehuurd of op andere wijze in gebruik genomen geldt als beslag onder de schuldenaar zelf (zie Brv art. 444a, 444b).


Saisie
Saisie (art. 765  767 Brv), beslag; ~ foraine, forain beslag: conservatoir beslag op  goederen van iemand zonder bekende woon- of verblijfplaats binnen het Rijk.


Saisine
Saisine (BW art. 3:80, lid 2, 116, 4:880, 1002), onmiddellijke, van rechtswege overgang van de goederen van de erflater op de erfgenamen op het moment van overlijden.


Saldo
Saldo (Brv art. 779, 792), slot van rekening, verschil tussen het credit en het debet van een rekening (batig of nadelig, credit- of debet-); batig saldo, tegoed in kas, bij het aflegging van rekening te verantwoorden en c.q. af te dragen.


Saldohypotheek
Saldohypotheek, vorm van krediethypotheek; dekt het (toekomstige) nadelige saldo van een rekening-courant.


Samengesteld delict
Samengesteld delict, of collectief delict, delict waarbij voor de voltooiing ervan  de verboden handeling meermalen moet zijn gepleegd; voorbeeld: flessentrekkerij (art. 326a Str); tegenstelling: enkelvoudig delict.


Samenloop
Samenloop 1 burgerrechtelijk (art. 6:102, lid 1 BW j° 6:6 e.v. BW), a het door meer personen onafhankelijk van elkaar plegen van onrechtmatige daden, waardoor een derde schade lijdt, met name bij verkeersongevallen; een benadeelde kan dan van ieder hunner volledige schadevergoeding vorderen, waarna degene die betaald heeft regres kan nemen op zijn mededaders in verhouding tot het gedeelte, dat ieders daad tot de totale schade heeft bijgedragen; b ~ van acties, bijvoorbeeld die uit onrechtmatige daad en bedrog (art. 3:44 BW en 6:162 BW); 2 strafrecht (Str art. 57, 58, 62), a een feit valt onder meer dan één strafbepaling (concursus idealis), of meer feiten moeten als één voortgezette handeling worden beschouwd (concursus realis), of ook meer feiten, die als op zichzelf staande handelingen moeten worden beschouwd, worden binnen het kader van één strafzaak berecht; Eendaadse ~ (concursus idealis); en meerdaadse ~ (concursus realis), b ~ van strafsancties met andere sancties (art. 4 # Zevende EVRM-protocol, art. 14 BUPO), het corrigeren van een vergrijp zowel door de gewone strafrechter als door enige andere instantie tuchtraad, ereraad e.d.); dit is in strijd met de `ne bis in idem'-regel, wanneer een tweede vervolging evenals de voorgaande valt onder een `criminalproceeding', zoals beschermd in de mensenrechtenverdragen (art. 6 EVRM, art. 14 BUPO); het Zevende EVRM-Protocol is evenwel nog niet in werking getreden en ten aanzien van art. 14 BUPO heeft Nederland een voorbehoud gemaakt; in sommige regelingen is bepaald dat een strafrechtelijke veroordeling een daaraan voorafgaande, door een andere instantie opgelegde straf doet vervallen (art. 9, lid 4, art. 18, lid 3 en art. 21 lid 2 AWR); zie ook Leidraad Administratieve boeten 1984 § 14; art. 12, lid 5 Coördinatiewet Sociale verzekeringen; zie WED art. 5.


Samenscholen
Samenscholen 1 commune strafrecht (Str art. 186), het opzettelijk bij gelegenheid van een volksoploop zich niet onmiddellijk verwijderen na het derde daartoe gegeven bevel; 2 militair strafrecht (Wb van Militair Str art. 122), het zich feitelijk samenvoegen van vier of meer militairen om in vereniging hun plicht te verzaken; loopt uit in militair oproer wanneer het tot gewelddadigheden komt.


Samensmelting
Samensmelting (art. 2:308  334 BW), fusie van NV's of BV's.


Samenspanning
Samenspanning 1 strafrecht (Str art. 80), overeenkomst tussen twee of meer personen een misdrijf te plegen; 2 beslagrecht (art. 513 lid 2 sub a Brv), het bij executie van een beslagen onroerende zaak gemene zaak maken tussen de schuldeiser, die het eerst beslag heeft gelegd en dus voor de verkoop moet zorgen en de geëxecuteerde.


Samenweefsel van verdichtsels
Samenweefsel van verdichtsels (Str art. 326), middel tot oplichting: tussen verschillende leugens bestaat een zodanig verband terwijl de ene leugen de andere zodanig aanvult, dat zij elkaar wederkerig een bedrieglijke schijn van waarheid geven.


Samenwerkingsverband
Samenwerkingsverband (Samenwerkingsverordening Nederlandse Orde van Advocaten 24 november 1972), iedere vorm van samenwerking van duurzame aard, waaraan een advocaat als zodanig deelneemt, en die een overwegend deel van zijn praktijk betreft; zie bijlage bij Advocatenblad 29 oktober 1993.


Samenleven
Samenleven (art. 1:160 BW), als gehuwden ~; de alimentatieplicht van een gescheiden echtgenoot eindigt indien de wederpartij opnieuw huwt, dan wel met een ander gaat ~ als waren zij gehuwd.


Samenwonen
Samenwonen 1 huwelijksrecht (art. 1:83 e.v. BW), wederzijdse verplichting tot ~ van echtgenoten jegens elkaar; deze plicht wordt opgeheven na echtscheiding en scheiding van tafel en bed; wonen echtgenoten niet samen, dankzij het onredelijk gedrag van een hunner, dan wordt de plicht tot ~ omgezet in een plicht tot betaling van levensonderhoud (art. 1:84, lid 6 BW); 2 bijstand (art. 3 ABW, sub a.) `voordeurdelers'; als gehuwd of als echtgenoot wordt mede aangemerkt de ongehuwde die met een ander een gezamenlijke huishouding voert, tenzij het betreft een bloedverwant in de eerste graad; van een gezamenlijke huishouding is sprake indien twee personen hun hoofdverblijf in dezelfde woning hebben en zij blijk geven zorg te dragen voor elkaar door middel van het leveren van een bijdrage in de kosten van de huishouding; een gezamenlijke huishouding wordt in ieder geval aanwezig geacht, indien de belanghebbenden hun hoofdverblijf hebben in dezelfde woning en: a. zij met elkaar gehuwd zijn geweest of voor de verlening van bijstand als gehuwden zijn aangemerkt; b. uit hun relatie een kind is geboren of erkenning heeft plaats gevonden van een kind van de een door de ander; c. zij zich wederzijds verplicht hebben tot een bijdrage aan de huishouding krachtens een geldend samenwoningscontract; of d. zij op grond van een registratie worden aangemerkt als een gezamenlijke huishouding die naar aard en strekking overeenkomt met een gezamenlijke huishouding; 3 fiscaal (art. 56, lid 2 Wet IB) een belastingplichtige wordt geacht alleen dan een gezamenlijke huishouding duurzaam te hebben gevoerd indien hij met dezelfde persoon zulk een huishouding gedurende het gehele voorafgaande kalenderjaar en aansluitend meer dan zes maanden in het kalenderjaar heeft gevoerd en zij gedurende die tijd als ingezetene op een gezamenlijk woonadres waren ingeschreven in de basisadministratie persoonsgegevens; overdracht basisaftrek:zie Wet LB art. 23, lid 2, Uitvoeringsregeling LB art. 20.


Sanctie
Sanctie 1 dwangmaatregel; a reparatoire, situatieve of tributieve ~: heeft ten doel gepleegd onrecht te herstellen, richt zich derhalve op het wegnemen van een ontoelaatbare situatie; b punitieve, personele of retributieve ~: richt zich tegen de persoon van de overtreder en wil hem het ongeoorloofde van zijn daad laten voelen; het onderscheid is  van belang omdat het opleggen van een punitieve ~ in beginsel valt onder criminal charge, zoals bedoeld in art. 6 EVRM, zodat deze ~ slechts opgelegd mag worden na een fair trial; 2 goedkeuring, wettelijke bekrachtiging; Sanctioneren.


Sancties
Sancties (volkenrechtelijk), economische of militaire vergeldingsmaatregelen wegens schending van volkenrechtelijke verplichtingen;  vorm van eigenrichting, verboden, tenzij de Veiligheidsraad zijn leden beveelt sancties toe te passen (art. 41 en 42 van het Handvest); zie Sanctiewet 1977.


Sanctiewet 1977
Sanctiewet 1977 (S. 1980, 93), middel ter uitvoering door Nederland van internationale besluiten, aanbevelingen of afspraken, inhoudende het treffen van sancties in het belang van de handhaving of het herstel van de internationale vrede en veiligheid of de bevordering van de internationale rechtsorde.


Sanctioneren
Sanctioneren bekrachtigen (art. 87, lid 1 GW), hogere goedkeuring van een besluit dat daar zonder niet-rechtsgeldig is; het recht van de Koningin tot ~ van een wetsvoorstel.


Sanering
Sanering (art. 284@ e.v. Fw) Schuldsanering.


Sans préjudice
Sans préjudice, onder het voorbehoud voor volgende gevallen anders te mogen beslissen; ~ boven een voorstel betekent dat de voorsteller pas aan de inhoud ervan gebonden is als de wederpartij het heeft geaccepteerd, zodat er  bij verwerping ervan ten processe geen beroep op mag worden gedaan.


Schade
Schade 1 vermogensrecht (art. 6:95 e.v. BW), nadeel, dat men in zijn vermogen of in andere belangen (zgn. onstoffelijke schade) lijdt; zie voor: abstracte ~ art. 7:36 BW; begroting van ~: art. 6:97, 104, 105 BW, ~ bij zaken met dagwaarde: art. 7:36 BW, ~ bij dekkingskoop: art. 7:37 BW; causaal verband (toerekening naar redelijkheid): art. 6:98 BW); geleden verlies en gederfde winst: art. 6:96, lid 1 BW; immateriële ~: art. 6:106 BW; kosten ter voorkoming van (verdere) ~: 6:96, lid 2 sub a BW; kosten tot vaststelling van de geleden ~: 6:96, lid 2 sub b BW; letselschade: art. 6:106, lid 1 sub b BW; overlijdensschade: art. 6:108 BW; ~ door derven van levensonderhoud: art. 6:108, lid 1 BW; ~ door koerswijziging: art. 6:125 BW; ~ in de vorm van geestelijk letsel: art. 6:107 BW; ~ in de vorm van kosten van lijkbezorging: art. 6:108, lid 2 BW; ~ van derden, niet door de gewonde geleden: art. 6:107; schatting van de ~: shockschade: art. 6:107, lid 1 BW; art. 6:97 BW; smartegeld: art. 6:106 lid 1 sub b BW; toekomstige ~: art. 6:105 BW; voorzienbaarheid van ~: art. 6:98 BW; 2 verzekering (WvK art. 246, 268 en 283), het nadeel dat een verzekerde heeft geleden in zijn vermogen of in enig ander op geld waardeerbaar belang dat hij krachtens het geldende recht heeft; onder ~ vallen ook de daarmee verband houdende kosten; zie voor: voorkomen en verminderen van ~: art. 283 WvK; voorrecht op vordering tot schadevergoeding uit hoofde van verzekering: art. 3:287 BW; Avarij en schadeverzekering.


Schadeëxpertise
Schadeëxpertise, onderzoek vanwege de verzekeraar (eventueel te zamen met een expert, benoemd door de verzekeraar) naar aard, oorzaak en omvang van de schade.


Schadefonds geweldsmisdrijven
Schadefonds geweldsmisdrijven (Wet van 26 juni 1975 S. 382), vergoedt bij zwaar lichamelijk letsel maximaal als vermogensschade ƒ25.000, en als immateriële schade ƒ10.000, aan personen die ongeacht hun nationaliteit in Nederland, of aan Nederlanders die aan boord van een Nederlands (lucht)vaartuig, het slachtoffer zijn geworden van een opzettelijk gepleegd geweldsmisdrijf, voorzover die schade niet op andere wijze vergoed kan worden en de benadeelde haar niet zelf kan dragen; de schade moet meer dan ƒ250, bedragen.


Schadeloosstelling
Schadeloosstelling, toegekende vergoeding indien het exacte bedrag van de geleden schade slechts bij benadering kan worden vastgesteld en volledige vergoeding ook niet altijd noodzakelijk is; zie: ~ bij afwijzing van een gegronde vordering tot vernietiging van een wijziging tot splitsing in appartementen, art. 5:141, lid 3 BW; ~ van aandeelhouder die bij omzetting van een NV of BV krachtens art. 2:18 BW in een (coöperatieve) vereniging daarvan geen lid wenst te worden, art. 2:71 en 2:181 BW; ~ van bezitter te goeder trouw in de vorm van genot van vruchten en andere voordelen, art. 5:120, lid 2 BW; ~ van huurder van woonruimte wegens uitvoering bestemmingsplan, art. 7A: 1623o, lid 2 BW; ~ van koper, die kosten maakt voor weigering van de zaak: art. 7:29, lid 1 BW; ~ van vervoerder in geval van onjuiste opgave door de afzender, art. 8:411 BW; ~ van werknemer wegens derven van loon tijdens vakantie, art. 7A: 1638hh BW; ~ voor militaire handelingen tijdens staat van oorlog of beleg, art. 64 e.v. Oorlogswet voor Nederland; ~ wegens noodzakelijk gebruik van andermans onroerende zaak, art. 5:56 BW; wettelijke ~ (art. 7A:1639r BW), gefixeerde schadevergoeding, verschuldigd bij overtreding van het arbeidscontract ongeacht de vraag of er schade geleden is.


Schadeplichtig
Schadeplichtig (art. 7:439, lid 1 en 3, art. 440, lid 2, art. 441, lid 2, 442; art. 7A: 1637k lid 2, art. 1637x lid 3, art. 1637ij, lid 6, art. 1638aa, lid 2 en art. 1639o), foutje van de wetgever; bedoeld wordt: verplicht zijn tot het vergoeden van schade, `schadevergoedingsplichtig'.


Schadestaatprocedure
Schadestaatprocedure (Brv art. 612  615b), geding, volgend op een veroordeling waarbij de verschuldigde schadevergoeding nog niet kon worden vastgesteld, maar nader opgemaakt moest worden `bij staat'; kan bij eenvoudige akte van procureur tot procureur aanhangig wordt gemaakt.


Schadevergoeding
Schadevergoeding 1 civiel recht, wettelijke ~, art. 6:95 e.v. BW, vergoeding van kosten, schaden en interessen in geval van wanprestatie of onrechtmatige daad; zie voor: beding tot beperking van de ~ in algemene voorwaarden: art. 6:237 sub f BW; matiging van de ~: art. 6:109 BW; ~ bij consumentenkoop: art. 7:24 BW; ~ bij koop: art. 7:36  38 BW; ~ bij ongerechtvaardigde verrijking: art. 6:212 BW; ~ bij ontbinding overeenkomst: art. 6:277 BW; ~ bij toekomstige schade: art. 6:1005 BW; bij zaakwaarneming: art. 6:200, lid 1 BW; ~ en boetebeding: art. 6:91 BW; ~ in geld of natura: art. 6:103 BW; ~ indien een georganiseerde reis niet aan de verwachtingen voldoet: art. 7:507 BW; ~ indien vanwege zwaarwegende maatschappelijke belangen een verbod afgewezen wordt: art. 6:168 BW; vereffening van ~: art. 612 e.v. Brv; verjaring van de vordering tot ~: art. 3:310 BW; vorm van de ~: art. 6:103 BW; voorrecht op vordering tot ~ uit aansprakelijkheidsverzekering: art. 3:287 BW; winstoverheveiling als ~: 6:104 BW; 2 strafrecht: a (art. 14c, lid 1 Str): vergoeding van door een strafbaar feit veroorzaakte schade, als bijzondere voorwaarde aan een voorwaardelijke veroordeling verbonden; b (Sv art. 89  93), ~ voor (ten onrechte) ondergane voorlopige hechtenis, voorzover de rechter zulks billijk acht, toegekend aan een gewezen verdachte (of diens erfgenamen) indien een strafvervolging is geëindigd zonder oplegging van straf of maatregel; 3 bestuursrecht (art. 8:73 e.v. Awb), indien de rechtbank een beroep tegen een besluit van een bestuursorgaan gegrond verklaart, kan zij aan de winnende partij op diens verzoek een vergoeding toekennen voor de schade geleden door het bestreden besluit, ten laste van de door haar aan te wijzen rechtspersoon (van de overheid).


Schadevergoedingsmaatregel
Schadevergoedingsmaatregel (art. 36f Str), verplicht de strafrechtelijk veroordeelde, die naar maatstaven van burgerlijk recht aansprakelijk is tot vergoeding van de schade aan een slachtoffer van zijn delict, een bedrag aan de staat te betalen, die dan voor uitkering aan het slachtoffer zorg draagt.


Schadeverzekering
Schadeverzekering (art. 246 WvK), verzekering tot gehele of gedeeltelijke vergoeding van schade veroorzaakt door een onzekere gebeurtenis, in tegenstelling tot een sommenverzekering.


Schadeverzekeringsbedrijf
Schadeverzekeringsbedrijf, Verzekeringsbedrijf, Wet toezicht .


Schakelbepaling
Schakelbepaling, bepaling waarbij de wetgever gemakshalve regels voor een bepaalde rechtsfiguur ook, voorzover mogelijk, van toepassing verklaart op vergelijkbare rechtsfiguren, zoals art. 3:15, 59, 78, 79 en art. 6:4, 6:216 j° art. 6:213  260 BW.


Schaking
Schaking (Str art. 281), het hetzij door list, geweld of bedreiging met geweld, hetzij, zo zij minderjarig is, ook met haar toestemming maar zonder de wil van haar ouders of voogden, wegvoeren van een vrouw met het oogmerk om zich haar bezit in of buiten echt te verzekeren; is de schaker inmiddels met de geschaakte gehuwd, dan is, zolang de nietigheid van het huwelijk niet is uitgesproken, strafvervolging uitgesloten.


Schat
Schat (art. 5:13 BW), een (in een andere roerende zaak) verborgen of een begraven zaak, waarop niemand meer zijn recht kan bewijzen; een ~ komt voor helft aan de vinder toe, voor de andere helft aan de eigenaar van de zaak, waarin hij gevonden werd; art. 39 e.v. Monumentenwet 1988, S. 638 geeft een speciale regeling voor vondsten van voorwerpen met een bijzondere wetenschappelijke, geschiedkundige of artistieke waarde.


Schatkist
Schatkist, 's Rijks-, thesaurie, fiscus; het vermogen van het Rijk voorzover bestaande in geld en geldswaardig papier en vorderingen; algemene kas van het Rijk uit bijzondere kassen samengesteld.


Schatter
Schatter (art. 674 Brv), beëdigd taxateur, aangewezen om bij een boedelbeschrijving de goederen van de boedel te schatten.


Schatvinding
Schatvinding (BW art. 5:13), de eigendom van een schat komt voor gelijke delen toe aan degene, die hem ontdekt en aan de eigenaar van de zaak waarin de schat wordt aangetroffen.


Scheepsbewijs
Scheepsbewijs 1 akte van scheepshypotheek, in te schrijven in het scheepsregister; 2 bewijs van eigendom van een schip, brief van opdracht, onderscheiden in: a bijlbrief, bevattende de naam van schip, eigenaar en bouwmeester en b koopbrief: de koopakte.


Scheepsboekhouding
Scheepsboekhouding (Maatregel teboekgestelde schepen 1992, S. 1991, 572), teboekstelling van schepen en de rechten daarop in het scheepsregister; zie art. 398ter Str.


Scheepsdagboek
Scheepsdagboek (art. 328, 349 WvK), ook: dagregister, journaal, dagboek, door de kapitein van een zeeschip bijgehouden omtrent al het voorgevallene op de reis wat van enig belang is; op mechanisch voortbewogen schepen moet bovendien een machinedagboek worden bijgehouden; zie voor: bewijskracht van ~ art. 356 WvK; niet houden van ~ art. 402 Str; niet bijhouden van ~: art. 471, lid sub 1° Str.


Scheepsgezel
Scheepsgezel (art. 393, lid 2 WvK, art. 85, lid 3 Str), schepeling, die blijkens de monsterrol anders dan als scheepsofficier dienst doet of bestemd is dienst te doen aan boord van een schip.


Scheepshuurkoop
Scheepshuurkoop (art. 8:800  812 BW), verkoop met eigendomsvoorbehoud en met betaling van de koopsom in termijnen van een teboekstaand binnenschip; bestaansvoorwaarde is een formele overeenkomst, waarvoor een notariële akte is voorgeschreven en die in het scheepsregister moet worden ingeschreven.


Scheepshypotheek
Scheepshypotheek (art. 8:202, 792 BW), beperkt zakelijk recht (scheepsverband), op een te boek gesteld schip, verleend bij authentieke akte ter verzekering van een schuldvordering, ingeschreven in het scheepsregister.


Scheepsmakelaar
Scheepsmakelaar, Cargadoor.


Scheepsmeting
Scheepsmeting, vaststellen, volgens door de wet of door speciale autoriteiten gestelde regels, van de registertonnage. Scheepsmeters zijn beëdigde rijksambtenaren (Meetbrief).


Scheepsnationaliteit
Scheepsnationaliteit (art. 311 e.v. WvK), bijzondere betrekking tussen een zeeschip en een staat, met behulp waarvan het gezag aan boord wordt geregeld op de vrije, niet onder enige soevereiniteit vallende, zee en waarvan men vervolgens ook gebruik maakt voor andere publiekrechtelijke burgerrechtelijke rechtsordeningen; de vlag heeft de ~ (Zeebrief); een schip zonder ~ is niet gerechtigd een vlag te voeren op de vrije zee, waardoor de vaart ermee vrijwel onmogelijk wordt; zie Zeebrievenwet S. 1992, 544.


Scheepsofficieren
Scheepsofficieren (art. 393, lid 1 WvK), schepelingen aan wie de monsterrol de rang van officier toekent; zie ook art. 395 Str, 401 Str.


Scheepspapieren
Scheepspapieren (art. 347, 388, 782 lid 3 WvK), stukken die de gezagvoerder van een schip verplicht is aan boord te hebben op straffe van boete, o.a. zeebrief, meetbrief, monsterrol, manifest; zie 402 Str.


Scheepsparten
Scheepsparten,  scheepsporties, aandelen in een zeeschip, die gezamenlijk een rederij uitmaken.


Scheepsregister
Scheepsregisters (Kadasterwet art. 85, Maatregel teboekgestelde schepen 1992, S. 1991, 572), openbare registers voor de scheepsboekhouding; er zijn afzonderlijke ~ voor zeeschepen (art. 8:193 BW) en voor binnenschepen (art. 8:783 BW); de teboekstelling van een binnenschip met >= 20 ton laadvermogen of met >=10 m³ waterverplaatsing is verplicht (art. 8:785 BW), maar een dergelijke verplichting geldt niet voor een zeeschip; een nergens ingeboekt zeeschip kan evenwel geen zeebrief  krijgen (art. 4 Zeebrievenwet), zodat het geen toegang heeft tot de Nederlandse havens (art. 14 Zeebrievenwet); levering van een te boek gesteld schip geschiedt door de inschrijving van de transportakte in een scheepsregister; ~ worden bijgehouden bij de kadasters te Amsterdam,  Rotterdam en Groningen.


Scheepstoebehoren
Scheepstoebehoren (art. 8:1 BW), alle zaken die, niet deel van het schip uitmakend, bestemd zijn om er blijvend mee te worden gebruikt, zoals ankers; zie art. 402 Str.


Scheepsverband
Scheepsverband,  Scheepshypotheek.


Scheepsverklaring
Scheepsverklaring (art. 389bis Str), bij authentieke akte opgemaakt relaas omtrent de voorvallen tijdens een zeereis of binnenlandse reis; moet worden opgemaakt binnen 48 uur na aankomst in een haven, wanneer schip of lading schade heeft geleden of enig buitengewoon voorval is gebeurd.


Scheepvaart, Raad voor de -
Scheepvaart, Raad voor de ,  Raad voor de Scheepvaart.


Scheepvaartmisdrijven
Scheepvaartmisdrijven (art. 381 e.v. Str), verzamelnaam voor enige op of met een schip te plegen misdrijven, zoals: zeeroof, kaapvaart, insubordinatie, dienstweigering van schepelingen.


Scheepvaartverkeerswet
Scheepvaartverkeerswet (S. 1988, 352), regelt het scheepvaartverkeer op de binnenwateren en op zee.


Scheiding
Scheiding 1 van tafel en bed op grond van duurzame ontwrichting van het huwelijk (art. 1:168 e.v BW), heft alleen de echtelijke verplichting tot samenwoning op (art. 1:83 j°art. 61a BW); het huwelijk wordt niet ontbonden; zie voor: ontbinding van het huwelijk na ~ van tafel en bed: art. 179  183 BW; gebruik echtelijke woning: art. 1:175 BW; verzoening beëindigt ~ van tafel en bed: art. 1:176 e.v. BW; 2 ~ van een goederengemeenschap, zoals ~ en deling van de ontbonden gemeenschap van goederen (art. 1:100 e.v. BW), zie Procedure: art. 814  820 Brv; Boedelscheiding, art. 3:177  188, 193  200 BW; 3 ~ van machten:  Trias Politica.


Scheidsgerecht
Scheidsgerecht (art. 1020 e.v. Brv), Arbitrage; ~ voor notariaat, behandelt klachten van consumenten jegens een notaris; elk van de vijf scheidsgerechten telt drie leden, benoemd door de voorzitter van het Nederlands Arbitrage Instituut te Rotterdam.


Scheidsman
Scheidsman (art. 1023 Brv), arbiter, compromissaris; degene die een uitspraak doet krachtens een compromis.


Scheidsmuur
Scheidsmuur (art. 5:49 BW), muur dienende ter afscheiding van twee erven; in het BW wordt onder muur verstaan elke ondoorzichtige afscheiding van steen, hout (schutting) en ander daartoe geschikt materiaal; zie voor mandeligheid van een ~ art. 5:62. 67, 68 BW.


Schelmerij
Schelmerij (art. 402 Str), wederrechtelijke bevoordeling van zichzelf of anderen door een schipper doordat hij zijn schip hetzij verkoopt, hetzij geld opneemt op het schip, of de lading verkoopt of verpandt enz.; meer algemeen: bedrieglijke handeling van degene wie een goed ten vervoer is toevertrouwd (WvK art. 282, 290, 637, 640, 693).


Schending
Schending 1 van geheimen (art. 272 Str),  Beroepsgeheim; 2 ~ van het recht (art. 99 lid 1 sub 2° Wet RO), cassatiegrond tot vernietiging (cassatie) door de Hoge Raad van handelingen, arresten en vonnissen van een lagere rechter.


Schengenverdrag
Schengenverdrag,  Verdrag van Schengen


Schenking
Schenking (art. 7A:1703 e.v. BW), gift, donatio, 1 in formele zin: overeenkomst om niet die er toe strekt dat de schenker ten koste van eigen vermogen de begiftigde verrijkt; het vormvereiste (art. 7A:1719 BW) voor de geldigheid van een ~ (met uitzondering van de gift van hand tot hand, art. 7A:1724 BW) van een notariële akte vervalt in het NBW; 2 in materiële zin (art. 1, lid 2 Successiewet): iedere bevoordeling uit vrijgevigheid zonder dat die in de vorm van een schenkingsovereenkomst behoeft te geschieden (bijvoorbeeld kwijtschelding van schuld); zie voor: aanvaarding: art. 7A:1720 BW; bekwaamheid: art. 7A:1713 e.v. BW; beperking tot tegenwoordige goederen: art. 7A:1704 BW; herroeping: art. 7A:1725 BW; nietige ~: art. 7A: 1721 BW; onder voorbehoud: art. 7A:1705, 1706 BW; inkorting van ~ vanwege wettelijk erfdeel: art. 4:967 BW; onder last: art. 7A:1707 BW; terugkeer bij vooroverlijden begiftigde: art. 7A:1709 BW; toestemming andere echtgenoot: art. 1:88, lid 1 sub b BW; verboden ~: art. 7A:1718 BW; vermoeden van benadeling van schuldeisers door ~: art. 3:47 BW, art. 45 Fw.


Schenkingsprogramma
Schenkingsprogramma (art. 33 Successiewet), regelmatig jaarlijkse schenkingen door ouders aan de jongere generatie teneinde bij overlijden van de schenker successierechten te kunnen besparen: vrijstelling (1996): ƒ4693,; schenking aan kind door ouders (1996) ƒ7823,; indien meer dan het vrijgestelde wordt verkregen is het recht slechts over het meerdere verschuldigd.


Schenkingsrecht
Schenkingsrecht (art. 1, lid 2 Successiewet), belasting op bevoordeling uit vrijgevigheid, gedaan tijdens het leven van de schenker.


Schenkingsvrijstelling
Schenkingsvrijstelling (art. 33, lid 1, sub 5°, j° 28 Successiewet), voor jaarlijkse giften ouders aan kinderen is een schenking tot een maximum van (1996) ƒ7823, vrijgesteld, welk bedrag voor één kalenderjaar, als het kind tussen de 18 en 35 jaar oud is, verhoogd mag worden tot ƒ39.119, mits op deze verhoogde vrijstelling in de aangifte een beroep wordt gedaan.


Schepelingen
Schepelingen 1 strafrecht (Str art. 85 lid 3), allen die zich als scheepsofficieren of scheepsgezellen aan boord bevinden en een arbeidsovereenkomst met de reder hebben gesloten; eronder valt niet de kapitein; bij de koninklijke marine: alle militairen beneden de rang van officier; insubordinatie: zie art. 395, lid 1 Str; 2 dienstbetrekking; zie voor: aanspraken van ~ bij ziekte of ongeval: art. 415 e.v. WvK; beëindiging van dienstbetrekking wegens overmacht: art. 440 WvK; disciplinaire maatregelen tegen ~: art. 422 WvK; einde dienstbetrekking: art. 431 e.v. WvK; loon van ~ art. 413 e.v., 426 e.v. WvK; ongeval in verband met dienstbetrekking: art. 415b WvK; overlijden van ~: art. 416 WvK; overwerk: art. 419 WvK; passagieren: art. 421 WvK; ~ ter visserij: art. 452 e.v. WvK; uitkering bij arbeidsongeschiktheid: art. 415c e.v. WvK; smokkelende ~: art. 411, lid 2 WvK; vakantieregeling voor ~: 414 WvK; verblijven van: art. 407 WvK; voeding van ~: art. 407  409 WvK; zondagsarbeid: art. 418, lid 2 WvK; 3 fiscaal (art. 4, lid 2 AWR): de bemanning van een schip dat onder Nederlandse vlag vaart valt onder de Nederlandse belasting- en sociale wetgeving.


Schepenen
Schepenen, rechtsscheppers, vroeger een vast rechtsprekend college naast de schout (rechtsvorderaar en voorzitter). In België zijn de ~  de wethouders van een gemeente en zij vormen te zamen met de burgemeester het dagelijks bestuur van een gemeente.


Schietwapen
Schietwapen (Wet wapens en munitie S. 1986, 41 art. 1, lid 1 sub 3°), voorwerp geschikt om projectielen of stoffen door een loop af te schieten, waarvan de werking berust op het teweegbrengen van een scheikundige ontploffing of een andere scheikundige reactie, of, voor zover de kinetische mondingsenergie hoger is dan 2,2 joule, waarvan de werking berust op een natuurkundig proces.


Schikking
Schikking 1 strafrecht (art. 74 e.v. Str. art. 36 e.v. WED of transactie: het vrijwillig voldoen door de belanghebbende aan de door de vervolgende instantie (het Openbaar Ministerie) of de bekeurende instantie (opsporingsambtenaar, belastingadministratie, waterschapsbestuur) gestelde voorwaarde, tengevolge waarvan deze instantie afziet van de vervolging wegens enige overtreding; zie: art. 74c Str en Transactiebesluit, S. 1994, 390;  Sepot; 2 civiel recht: minnelijke ~:  dading, art. 7A: 1888  1901 BW.


Schildwacht
Schildwacht (Wb van Militair Str art. 69, S. 1922 no. 203), iedere militair die met van een door de minister van defensie vast te stellen wapen of kenteken is uitgerust of voorzien, op post of op uitkijk is gesteld.


Schip
Schip (art. 8:1 BW), elke zaak die, geen luchtvaartuig zijnde, blijkens zijn constructie bestemd is om te drijven en drijft of heeft gedreven; zie voor: conservatoir beslag op ~: art. 728 e.v. Brv; executoriaal beslag op ~: art. 563 e.v. Brv; registratie van ~: art. 85 e.v., 106 Kadasterwet; strafbare feiten aan boord van ~ art. 3 en 86 Str, art. 539u Sv.


Schipbreuk
Schipbreuk (art. 450 WvK), verlies van een schip, doordat het door storm vernietigd, op rotsen verbrijzeld, op het strand uiteengeslagen, bij aanvaring in de grond geboord of door enig ander ongeval, zoals brand, vernietigd wordt.  Hulp en berging.


Schipper
Schipper (WvK art. 782 e.v.), gezagvoerder van een binnenschip; in het strafrecht ook gebruikt voor gezagvoerder, kapitein van zeeschepen (Str art. 85 lid 1).


Schone vrachtbrief
Schone vrachtbrief (BW art. 8:915, lid 2 sub f), vrachtbrief waarop geen aanmerking door de vervoerder is geplaatst waaruit behoudens tegenbewijs volgt dat de te vervoeren zaak, voor zover uiterlijk waarneembaar, in goede toestand is ontvangen.


School- en cursusgeld
School- en cursusgeld (Les- en cursusgeldwet, S. 1987, 343), regeling met betrekking tot school- en cursusgelden terzake van uit de openbare kas bekostigd onderwijs aan scholen en cursussen.


Schoon cognossement
Schoon cognossement (art. 8:921 BW, lid 3), cognossement, waarop geen aanmerking van de vervoerder is geplaatst; een ~ levert behoudens tegenbewijs het vermoeden op dat de te vervoeren zaak, voor zover uiterlijk waarneembaar, in goede toestand werd ontvangen.


Schoonheidscommissie
Schoonheidscommissie art. 12 j° art. 48 Woningwet;  Welstandscommissie.


Schoorsteenwissel
Schoorsteenwissel, ruiterwissel, complaisancepapier.


Schorren
Schorren (BW art. 5:29 en 30 BW), begroeide aanwassen, buitendijkse gronden, die aan de oevereigenaren toevallen, gorsen, kwelders.


Schorsing
Schorsing 1 bestuursrecht: a ~ door de Kroon van verordeningen en besluiten van lagere publiekrechtelijke lichamen op grond van haar repressief toezicht: tijdelijke buitenwerkingstelling, hangende het onderzoek of er aanleiding is voor vernietiging; b ~ van een bestuursbesluit (art. 8:81 Awb) door de rechter indien onverwijlde spoed, gelet op de betrokken belangen, zulks vereist; c geen ~ van bestuursbesluit door het daartegen instellen van bezwaar of beroep (art. 6:16 Awb); d ~ van ambtenaren: tijdelijke buiten-functie-stelling, zonder verbreking van het dienstverband, al dan niet met behoud van jaarwedde (Ambtenarenreglementen); 2 strafrecht: a ~ van een strafvervolging (Sv art. 14  20): tijdelijke onderbreking, bij aanwezigheid van een prejudiciële kwestie, of bij krankzinnigheid van de verdachte; b ~ of onderbreking van de voorlopige hechtenis van een verdachte (Sv art. 80  88), mogelijk indien hij, al dan niet onder zekerheidstelling, zich bereid heeft verklaard tot nakoming van daaraan te verbinden voorwaarden; vgl. opschorting; c ~ of onderbreking van de behandeling van een strafzaak ter terechtzitting voor bepaalde of onbepaalde tijd (Sv art. 277, 277a, 320  324), bijvoorbeeld omdat wegens afwezigheid van een getuige het onderzoek geen voortgang kan vinden; 3 privaatrecht: a ~ van een burgerlijk rechtsgeding: tijdelijke onderbreking (Brv art. 254  261), bijvoorbeeld vanwege het overlijden van een der partijen of haar procureur; b ~ van een verjaring (art. 3:320 BW): verlenging, tijdelijke opschorting van de aanvang, tijdelijk ophouden van de loop, voor de duur of het bestaan van bepaalde persoonlijke of zakelijke factoren, te onderscheiden van stuiting; c ~ van uitoefening van de ouderlijke macht: art. 1:271 BW; d ~ van voogd: art. 1:331 BW.


Schouw
Schouw, ambtelijk onderzoek ter plaatse: 1 ten aanzien van openbare werken, of aan onderhoudsplicht voldaan is: periodieke inspectie van sloten, dijken, wegen enz. in polders, waterschappen door waterschaps- of gemeentebestuur, soms door Rijks- of provinciale organen; Overschouw; 2 gerechtelijke ~ of bezichtiging (descente), in verband met een vooronderzoek in strafzaken of de berechting van een strafzaak, door de officier van justitie (Sv art. 150, 151), de rechter-commissaris (Sv art. 192 t/m 194) of de rechtbank (Sv art. 318); 3 gerechtelijke schouwing van lijken van personen die op een gewelddadige wijze zijn of schijnen te zijn omgekomen, alsmede in geval van letsels of van vermoedelijke vergiftiging; hiervan wordt opgemaakt een schouwcedul of visum repertum (S. 1818 no. 30); Wet op de lijkbezorging 1991, 130, Doodschouw,  sectie.


Schouwing
Schouwing, gerechtelijke Schouw.


Schrapping van tableau
Schrapping van tableau (advocaten), Advocatenwet art. 48, lid 2 sub d; Tableau.


Schriftelijk onderwijs
Schriftelijk onderwijs,  Cursorisch beroepsonderwijs


Schriftexpertise
Schriftexpertise, het nagaan van de authenticiteit van een geschrift, bijvoorbeeld of het handschrift wel dat van de aangegeven auteur is.


Schriftuur
Schriftuur, in het burgerlijk procesrecht: conclusie; schriftelijke bescheiden als bewijsmiddel in het strafrecht (Sv art. 344).


Schrijfmachine
Schrijfmachine (art. 36, lid 2 sub h Wet IB, art. 15, lid 2 sub h Wet LB), een ~ is voor de IB slechts aftrekbaar voorzover de aanschaffingsprijs de ƒ800, te boven gaat; dezelfde aftrekbeperking geldt bij de aanschaf van computers, tekstverwerkers, rekenmachines en beeldapparatuur.


Schuld
Schuld 1 privaatrecht: a verschuldigdheid, gehoudenheid, datgene waartoe een schuldenaar verplicht is, speciaal geldschuld;  Brengschuld,  haalschuld; b verwijtbaarheid in de vorm van nalatigheid, onvoorzichtigheid, anders hebben kunnen handelen dan men deed, met name bij onrechtmatige daad, naast risico grondslag voor aansprakelijkheid (art. 6:162, lid 3 BW); c fout, ~ van het schip, art. 8:544 e.v., en 1005 e.v. BW); d als tegenstelling tot verhaalsaansprakelijkheid, een rechtens moeten zonder dat daaraan een mogelijkheid van verhaal verbonden behoeft te zijn; e vordering, art. 521 Brv, waar gesproken wordt van de ~, waarvoor de executant beslag heeft gelegd; 2 strafrecht: a in algemene zin verwijtbaarheid, hebben kunnen helpen dat de daad werd gepleegd, geen straf zonder ~; b in enge zin culpa tegenover opzet, dolus, hier omvat ~ nalatigheid; strafvordering: het begaan hebben van het feit, waarvoor men wordt vervolgd (art. 27, lid 1 Sv); zie dood of lichamelijk letsel door ~: art. 307 e.v. Str; 3 bestuursrecht: aanwezigheid van ~ bij de overtreder is vereist voor het kunnen opleggen van punitieve (personele, retributieve) sancties, niet voor een reparatoire (situatieve, tributieve), die immers slechts beoogt aan een ontoelaatbare toestand, ongeacht de schuldvraag, een einde te maken.


Schuldaansprakelijkheid
Schuldaansprakelijkheid,  Aansprakelijkheidsleren.


Schuldbekentenis
Schuldbekentenis 1 (art. 185, lid 1 Brv), eenzijdige, ondertekende verklaring houdende erkentenis van een geldschuld en de daarbij gemaakte bedingen; wordt zij niet in de uitoefening van beroep of bedrijf uitgegeven dan moet een onderhandse ~ geheel met de hand van de schuldenaar geschreven zijn, of behalve de handtekening de door de schuldenaar voluit geschreven verschuldigde som bevatten voorafgegaan door een goedschrift (goed voor … gulden met rente en kosten), ook: obligatie; 2 strafvordering: verklaring van de verdachte ter terechtzitting dat hij het feit, zoals ten laste gelegd, heeft begaan; een ~ is op zichzelf geen afdoende bewijs (art. 341, lid 4 Sv).


Schuldbemiddeling
Schuldbemiddeling (art. 47, Wet op het Consumentenkrediet, S. 1990, 395), het in de uitoefening van beroep of bedrijf, anders dan door het aangaan van een overeenkomst van kredietverlening verrichten van diensten, gericht op de totstandkoming van een regeling m.b.t. iemands bestaande schuldenlast, voortvloeiend uit een of meer overeenkomsten van kredietverlening; ~ is slechts toegestaan aan gemeenten en gemeentelijke voorschotbanken en aan beroepsgroepen, aangewezen in de genoemde wet dan wel bij afzonderlijk AMvB.


Schuldbrief
Schuldbrief, obligatie.


Schulddelicten
Schulddelicten,  Culpa.


Schuldeiser
Schuldeiser, crediteur, hij die krachtens verbintenis een vorderingsrecht heeft tegen een debiteur; zie voor: benadeling van schuldeisers of rechthebbenden: art. 340 e.v. Str; gelijkheid van schuldeisers: art. 3:277, lid 1 BW; oproeping schuldeisers in faillissement: art. 215 e.v. Fw; verzuim door ~: art. 6:58  73 BW.


Schuldeisersverzuim
Schuldeisersverzuim (art. 6:58  73 BW), mora creditoris, toerekenbaar verhinderen door de schuldeiser dat zijn wederpartij haar verbintenis nakomt, doordat hij  de noodzakelijke medewerking niet verleent of door een omstandigheid, die voor risico van de schuldeiser komt; zie voor: inbewaringstelling van een geldsom bij ~: art. 6:66 e.v. BW; ~ ontneemt schuldeiser bevoegdheid  ontbinding te vragen: art. 6:266 BW en tot opschorting: art. 6:54, lid 2 BW; verlegging risico na ~: art. 6:64, 65 BW; internationale handelskoop: Weens koopverdrag art. 60 e.v.


Schuldenaar
Schuldenaar, of debiteur: hij die krachtens verbintenis gehouden is tot voldoening van een verbintenis aan een crediteur; relatie tot schuldeiser: art. 6:2 BW.


Schuldenaarsverzuim
Schuldenaarsverzuim (art. 6:81  87 BW), periode waarin een schuldenaar ondanks opeisbaarheid van de vordering toerekenbaar niet nakomt, nadat hij - voorzover nodig - in gebreke gesteld is; zie voor: ingebrekestelling vereist: art. 6:82 BW, niet vereist: art. 6:83, 205, 274 BW; intreden van ~: art. 6:61, lid 1 BW; omzetting van de verbintenis wegens ~ in verbintenis tot vervangende schadevergoeding: art. 6:87 BW; schadevergoeding over periode van ~: art. 6:85 BW; ~ als voorwaarde voor ontbinding wederkerige overeenkomst: art. 6:265, lid 2 BW; ~ van de koper: art. 7:31 BW; voorwaarden voor ~: art. 6:82 BW; zuivering van ~: art. 6:86 BW.


Schuldheling
Schuldheling 1 commune strafrecht (Str art. 417bis), een helingshandeling verrichten, waarbij het aan zijn schuld te wijten is dat zijn handeling een door misdrijf verkregen voorwerp betreft; vorm van begunstiging; 2 militair strafrecht (Wb van Militair Str art. 158), ~ gepleegd door militairen ten aanzien van een voorwerp verkregen door militaire diefstal of plundering.


Schuldleer
Schuldleer, verlaten opvatting dat iemand op grond van een onrechtmatige daad slechts aansprakelijk gesteld kan worden, indien hem een verwijt treft; art. 6:162, lid 3 BW gaat uit van aansprakelijkheid op grond van schuld hetzij van risico;  Risicoleer.


Schuldoverneming
Schuldoverneming (art. 6:155 e.v. BW), overdracht van een schuld door de oorspronkelijke schuldenaar aan een nieuwe schuldenaar, die in de plaats treedt van de oude; werkt pas tegenover de schuldeiser nadat die ervan in kennis is gesteld en toestemming verleend heeft voor de schuldoverneming, eventueel bij voorbaat (art. 6:156 BW); bij ~ gaan de bijkomende rechten in beginsel mee over (art. 6:157 BW); een bijzondere vorm van ~ is contractsoverneming, een driepartijencontract, waarbij de gehele rechtsverhouding tot de wederpartij aan een derde wordt overgedragen; een akte is daarvoor vereist.


Schuldsanering
Schuldsanering (art. 284  361@FW), toekomstige mogelijkheid tot het voorkomen van een faillissement: in geval een schuldenaar/natuurlijk persoon om een regeling tot ~ heeft verzocht en dat verzoek wordt ingewilligd, dan worden er een Rechter-Commissaris  en een bewindvoerder benoemd en een saneringsplan (voor maximaal vijf jaar) opgesteld; slechts vorderingen gedekt door hypotheek, pand of retentierecht kunnen worden verhaald; komt de schuldenaar zijn verplichtingen op grond van het plan niet na, dan wordt hij alsnog failliet verklaard.


Schulduitsluitingsgrond
Schulduitsluitingsgrond (art. 39, art. 41, lid 2, art. 43, lid 2 Str) een dader wordt ontslagen van rechtsvervolging omdat bij hem de vereiste schuld ontbreekt; evenals een rechtvaardigingsgrond een strafuitsluitingsgrond.


Schuldvergelijking
Schuldvergelijking (BW art. 6:127  141), compensatie of schuldvergelijking van gelijksoortige vorderingen, in dier voege dat de wederzijdse vorderingen ten belope van de kleinste vordering tegen elkaar wegvallen; zie voor: beperking van mogelijkheid tot ~ bij algemene voorwaarden: art. 6:237 sub g BW; bij faillissement: art. 53 Fw; bij volstorting aandeel BV: art. 2:191 BW, NV art. 2: 80 BW; gedwongen verrekening bij boedelscheiding: art. 4:1132 BW; onbevoegdheid tot ~: art. 6:135 BW; positie borg bij ~: art. 6:138 BW; ~ bij overmacht: art. 6:79 BW; ~ met arbeidsloon: art. 7A:1638r BW; ~ na ontbinding overeenkomst: art.6: 134 BW; ~ na verleend uitstel van betaling of executie: art. 6:131, lid 2 BW; ~ van pensioenen en bezoldiging ambtenaren: art. 117 Ambtenarenwet 1929; ~ van rechtswege: art. 6:140 BW; ~ van verjaarde vordering: art. 6:131, lid 1 BW; ~ van voordeel: art. 6:100 BW; terugwerkende kracht van ~: art. 6:129 BW; uitsluiting van ~ bij algemene voorwaarden: art. 6:237 sub g BW; vereisten voor ~: art. 6:127 BW; verrekeningsverklaring: art. 6:127, 132 BW; wijze van ~: art. 6:127, lid 1 BW.


Schuldvermenging
Schuldvermenging (BW art 6: 161 BW), door overgang van de vordering of de schuld worden de hoedanigheden van schuldeiser en schuldenaar in één persoon verenigd; de verbintenis gaat daardoor teniet.


Schuldverplichting
Schuldverplichting, speciaal gebezigd voor verbintenissen uit geldlening door de staat aangegaan bij wijze van obligaties ingeschreven in een apart Grootboek (S. F 268, 1945).


Schuldvordering
Schuldvordering, vordering: persoonlijk, relatief recht, in tegenstelling tot absoluut recht; kennisneming en beslissing van alle geschillen over schuldvorderingen en burgerlijke rechten zijn bij uitsluiting opgedragen aan de (gewone) rechterlijke macht (Wet RO art. 2, GW art. 112).


Schumanplan
Schumanplan, een door Robert Schuman gelanceerd plan tot vereniging van de Westeuropese Kolen- en Staalindustrie, in 1951 aangenomen door de Beneluxlanden, Frankrijk, Westduitsland en Italië en vormde de basis voor de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal.


Schutting
Schutting (BW art. 5:43 e.v.), afscheiding tussen twee erven; wordt vermoed mandelig (art. 5:62 BW) te zijn en, behoudens tegenbewijs) de grens tussen twee erven aan te geven (art. 5:36); zij dient, tenzij bij plaatselijke verordening een andere hoogte is voorgeschreven, twee meter hoog en ondoorzichtig te zijn (art. 5:49 j° art. 43 BW); een mandelige ~ moet op gemeenschappelijke kosten worden onderhouden (art. 5:64 j° art. 62 BW).


Schutznorm
Schutznorm (art. 6:163 BW), theorie dat een norm slechts dient om bepaalde belangen veilig te stellen en dat bij krenking van die norm degenen die door die norm niet beschermd worden, ook geen recht op schadevergoeding hebben voor schade, door die normovertreding ontstaan; Relativiteitsleer.


Schijnhandeling
Schijnhandeling, rechtshandeling die niet tot het daarin voorgewende doel, maar ten behoeve van een ander, verzwegen en vaak minder toelaatbaar doel moet strekken; niet zelden door tussenkomst van een stroman; ook: schijnerkenning, erkenning van een kind, uitsluitend bedoeld om het de Nederlandse nationaliteit te doen verkrijgen.


Schijnhuwelijk
Schijnhuwelijk (art. 1: 44, lid 1 sub k BW), huwelijk uitsluitend gesloten teneinde voor een der partners een verblijfsstatus te verkrijgen; de ambtenaar van de BS kan weigeren mee te werken aan het sluiten van een dergelijk huwelijk of het inschrijven van een buitenlands ~; het OM is bevoegd a een huwelijk als schijnhandeling te stuiten (art. 1:50  en art. 53 lid 3 BW; b te vorderen dat een reeds gesloten ~ wegens strijd met de Nederlandse openbare orde nietig verklaard wordt (art. 1:71a BW) en c te vorderen dat de inschrijving van een buitenlands ~ in de Gemeentelijke basisadministratie wordt doorgehaald.


Secretariaat (van Verenigde Naties)
Secretariaat (van Verenigde Naties), onder leiding van de Secretaris-Generaal vooral belast met alle voorbereidende en administratieve werkzaamheden, die noodzakelijk zijn voor het functioneren van de andere organen van de VN.


Secretaris-Generaal
Secretaris-Generaal 1 hoofd van de vaste ambtenaren-staf van een ministerie van algemeen bestuur, plaatsvervanger van de minister voor zaken van niet politiek belang (Kon. besluit 1823); 2 ~ van de Verenigde Naties, hoogste administratieve functionaris van de Verenigde Naties, hoofd van het Secretariaat-Generaal dat de administratie der VN voert (Handvest van de Verenigde Naties art. 98).


Sectie
Sectie, 1 afdeling; 2 gerechtelijke lijkschouwing, obductie, schouw.


Secundaire verbintenis
Secundaire verbintenis,  Bijkomende verbintenis.


Selbsteintritt
Selbsteintritt (art. 7:409 BW), zichzelf tot wederpartij maken van degene van wie men een opdracht heeft om een transactie met derden te sluiten; slechts toegestaan wanneer de inhoud van de rechtshandeling zo nauwkeurig vaststaat, dat belangenconflicten tussen opdrachtgever en vertegenwoordiger uitgesloten zijn (zie art. 3:68 en 43 BW).


Self-executing
Self-executing (art. 94 GW), of direct effectief, rechtstreeks werkend, geeft aan dat een burger voor zijn nationale rechter een beroep kan doen op een internationale bepaling, mits die een `clear, immediate and unconditional obligation' inhoudt; ~ hangt derhalve nauw samen met de uitleg van de regel; ~ wordt in de literatuur wel onderscheiden van Direct applicable, dat dan de doorwerking van EG-verordeningen in het nationale recht aangeeft, ook al ontbreekt daarin een implementerende wetgeving; het gaat hier over het antwoord op de vraag of een supra-nationale regeling van rechtswege tot de nationale rechtsbronnen der Lid-Staten gaat behoren, zodat een transformatiewet niet vereist is;  Rechtstreekse werking.


Semi-dwingend recht
Semi-dwingend recht, tussenvorm tussen dwingend en aanvullend recht, waarbij aan partijen wordt toegestaan met onderling goedvinden van een dwingende regeling af te wijken, echter zonder dat hun daarbij een volledige vrijheid wordt toegestaan.


Seminar, kosten van -
Seminar, kosten van  (art. 8a, lid 2 sub d, Wet IB, art. 15 lid 2 sub g Wet LB), voor de IB slechts aftrekbaar voor 75% van de gemaakte kosten, met een maximum van ƒ3250,, of, bij een lager bedrag, ƒ1000, vermeerderd met 75% van het bedrag dat de kosten meer belopen dan ƒ1000,; zie Wet IB art. 36, lid 2, sub g.


SENA
SENA, Stichting ter Exploitatie van Naburige Rechten; int en verdeelt krachtens de Wet op de naburige rechten (S. 1993, 178), de vergoedingen waarop aanspraak gemaakt wordt door uitvoerende kunstenaars, producenten van fonogrammen en omroeporganisaties.


Senaat
Senaat, informeel voor: Eerste Kamer der Staten-Generaal.


Seniorenconvent
Seniorenconvent, vergadering van de leiders der politieke partijen van een vertegenwoordigend lichaam zonder wettelijke grondslag; in de Tweede Kamer bestaat het ~ uit de kamervoorzitter en de voorzitters van de vijf grootste fracties; in de Eerste Kamer vormt de kamervoorzitter met alle fractievoorzitters een College van Senioren dat de kamervoorzitter bijstaat in het regelen van de werkzaamheden van de Kamer (RvO I art. 17).


Separatio bonorum
Separatio bonorum, scheiding van goederen, boedelscheiding.


Separatisten
Separatisten (art. 57 Fw), diegenen die buiten het faillissement staan en ook niet meedragen in de kosten (art. 182 Fw); ~ oefenen hun rechten uit, alsof er geen faillissement was;  ~ zijn: 1 pandhouder,  2 hypotheekhouder, 3 de beperkt gerechtigde die door de executie door de hypotheekhouder schade lijdt (art. 3:282 BW); 4 de terughouder (retentor) in geval de curator de teruggehouden zaak, ook niet na gedane sommatie, inlost (art. 60, lid 3 Fw); zie de positie van de fiscus bij stil pandrecht (bodembeslag), art. 21, lid 2 IW.


Seponeren
Seponeren (art. 167, lid 2, 242, lid 2 Sv), niet vervolgen van een strafzaak door het Openbaar Ministerie, krachtens het opportuniteitsbeginsel (beleidssepot), of omdat de bewijzen niet voldoende zijn voor een strafvervolging (technisch sepot).


Sepot
Sepot, het seponeren; ook: het achterwege laten van het opmaken van een proces-verbaal door een opsporingsambtenaar (politiesepot, art. 74 Str).


Sequester
Sequester, degene, die een in sequestratie gestelde zaak onder zich ontvangt; eventueel gerechtelijk bewaarder; verbindt zich om als het geschil beslecht is de zaak of het geld inclusief vruchten of rente terug te geven aan hem die daartoe gerechtigd zal worden verklaard.


Sequestratie
Sequestratie (art. 794  797f Brv), inbewaringstelling, bewaargeving van een zaak of som gelds, waarover geschil is in de handen van een derde (sequester), eventueel op rechterlijk bevel; onttrekking van goederen aan gerechtelijke bewaargeving is strafbaar (art. 198 Str).


Servituut
Servituut (art. 5:70 e.v. BW), erfdienstbaarheid, zakelijk recht, gevestigd ten behoeve van een heersend erf ten laste van een dienend of lijdend erf, eventueel tegen vergoeding van een retributie; de last kan als hoofdverplichting van de eigenaar van het lijdend erf slechts bestaan in een dulden of niet-doen, of de verplichting tot onderhoud van eigen erf of van gebouwen, werken of beplantingen, die zich geheel of gedeeltelijk op het dienend erf bevinden (art. 5:71, lid 2 BW), zogenaamd onderhoudsservituut; het ~ wordt in het BW omschreven als een `last' en niet als de keerzijde daarvan (`recht') zodat in de wettelijke regeling doorgaans voor ~ moet worden gelezen: `het met het ~ (de last) corresponderend recht' (bijvoorbeeld in de art. 5:72, 73, 74, 76, 77, 79, 84 en 118 BW); volgens de wettelijke definitie is een ~ geen zakelijk recht, noch een afhankelijk, beperkt recht of een goed, terwijl evenmin bezit ervan mogelijk is; erfdienstbaarheden zijn te onderscheiden van het burenrecht, waarin op grond van de wet rechten en verplichtingen tussen eigenaars van naburige erven ontstaan; zie voor: afstand van een ~: art. 5:82 BW; onmogelijkheid van uitoefening van een ~: art. 5:79 BW; opheffing door rechter van een ~: art. 5:78 e.v. BW; retributie voor ~: art. 5:70, lid 2 BW; vermenging heersend en lijdend erf: art. 5:83 BW; vestiging van een ~: art. 3:81, 85 j° art. 98 en 5:72 BW, door appartementseigenaar: art. 5:118 BW, door beperkt gerechtigde: art. 5:84 BW; tenietgaan van een ~: art. 3:81, lid 2 BW, art. 5:82 BW.


Shockschade
Shockschade (art. 6:107 BW), geestelijk letsel opgelopen door het geconfronteerd worden met een (dodelijk) ongeval of iets dergelijks; onder bepaalde omstandigheden is een immateriële schadevergoeding voor ~ mogelijk.


Signalement
Signalement, omschrijving van de lichamelijke kenmerken van een persoon ter bepaling van zijn identiteit ten behoeve van het strafrechtelijk onderzoek; zie voor: verzameling van antropometrische signalementskaarten: S. 1901 no. 151, dactyloscopische signalementen (door vingerafdrukken): circulaire 1906.


Signatuur
Signatuur (art. 4 Auteurswet), auteurskenmerk, op werken van beeldende kunst, handtekening, de door een kennelijk toevoegsel onderscheiden ondertekening; bij uitbreiding: onderhandse schuldbekentenis. Voorts: merkteken van een boek.


Silent system
Silent system, strafstelsel; voor het eerst toegepast in het tuchthuis te Auburn in Amerika (1820), waarbij de misdadiger behalve afzondering bij nacht, een verplicht zwijgen bij de gemeenschappelijke arbeid overdag werd opgelegd.


Simultane deelneming
Simultane deelneming (medeplegen en medeplichtigheid bij een misdrijf, art. 48, sub 1° Str), vorm van mededaderschap, waarbij de deelnemer en de overige daders samen optrekken; staat tegenover consecutieve deelneming waarbij de deelneming voorafgaat aan het plegen van het feit: uitlokking ( art. 47, lid 1 sub 2° Str), doen plegen (art. 47 lid 1 sub 1° Str) en medeplichtigheid tot (art. 48, sub 2° Str).


Si omnes clausule
Si omnes clausule (Allbeteiligungsklausel), clausule in verdragen betreffende het oorlogsrecht die betekent dat de verdragsvoorschriften alleen verbindend zijn in een oorlog waarin alle belligerenten partij bij het verdrag zijn.


Sit-downstaking
Sit-downstaking, vorm van staking waarbij de stakende werknemers bij wijze van protest gaan zitten in de werkplaats om te verhinderen dat werkwilligen hun plaatsen innemen.


Situatieve sanctie
Situatieve sanctie (ook: tributieve, reparatoire sanctie) overheidsmaatregel bij normschending, opgelegd teneinde aan een ontoelaatbare toestand een einde te maken; heeft als zodanig geen punitief (retributief) karakter.


Skyjacking
Skyjacking, vliegtuigkaping, luchtpiraterij, meestal wordt gebruikt hijacking.


Slaafse nabootsing
Slaafse nabootsing, navolging, nabootsing van werken niet beschermd door de Auteurswet 1912, maar onrechtmatig indien de kopiist zonder aan de deugdelijkheid en bruikbaarheid van het produkt afbreuk te doen op bepaalde punten had kunnen afwijken, waarmee verwarring bij het publiek zou zijn voorkomen.


Slaper
Slaper, persoon die door het wisselen of verlies van baan premiebetaling bij een bepaald pensioenfonds moest beëindigen; zijn inmiddels verworven pensioenrechten worden bevroren, maar wel geïndexeerd, dat wil zeggen aangepast aan het prijspeil.


Slavenhandel
Slavenhandel (Str art. 274  277), handel in onvrijen.


Slavernij
Slavernij, persoonlijke onvrijheid, gepaard gaande met gemis van rechten; in Nederland verboden; zie art. 1:1 BW.


Sleeptrein
Sleeptrein, de combinatie van een sleepboot met een of meer gesleepte schepen; een schip dat van een dergelijke combinatie deel uitmaakt is bij aanvaring slechts aansprakelijk voor eigen schuld.


Sleepvaart
Sleepvaart (art. 8:1004, lid 3 BW), de scheepvaart door het voortslepen van schepen of andere voorwerpen over water; vormen: a het slepende schip ondersteunt de bewegingen, die het gesleepte schip (sleepschip) uit eigen kracht uitvoert, b het slepende schip trekt of duwt het lijdelijke gesleepte schip of voorwerp; in het laatste geval is de sleepovereenkomst een vervoersovereenkomst, in het eerste niet.


Slepen
Slepen (art. 53 RVV 1990), het door een motorvoertuig trekken van een ander motorvoertuig dat zich tijdelijk niet op eigen kracht kan voortbewegen; de afstand tussen beide voertuigen mag niet meer dan vijf meter bedragen.


Sleutelgeld
Sleutelgeld (art. 6, lid 1 Huurprijzenwet woonruimte, S. 1993, 545), som ineens door de aspirant-huurder bij het sluiten van de huurovereenkomst aan de verhuurder te betalen; een beding tot het betalen van een ~ aan de verhuurder of een derde, dat aan hen of aan een hunner een onredelijk voordeel verschaft is nietig.


Sleutelmacht
Sleutelmacht,  Huismacht.


Slikken
Slikken (art. 5:29 BW), geregeld bij vloed onderlopende onbegroeide gronden aan de kust; de grens van een langs een water liggend erf verplaatst zich met de oeverlijn, behalve in geval van opzettelijke drooglegging of tijdelijke overstroming.


Slip
Slip, sluitnota.


Slopen
Slopen (art. 1 Woningwet, S. 1991, 439), het afbreken van een bouwwerk of van een gedeelte daarvan.


Slotakte
Slotakte, bewijsstuk van het resultaat van een internationale conferentie, van een congres van staatsvertegenwoordigers.


Slotluitdelingslijst
Slotluitdelingslijst (art. 195 Fw),  Uitdelingslijst.


Sluipakkoord
Sluipakkoord (Str art. 345), of sluipovereenkomst: een overeenkomst aangegaan in geval van faillissement of surséance van betaling hetzij met de schuldenaar hetzij met een derde, om zich of een derde op ontoelaatbare wijze te bevoordelen.


Sluipweg
Sluipweg (wegverkeer), een weg speciaal door automobilisten gekozen om verkeerslichten of andere doorstroombelemmerende obstakels te ontgaan.


Sluitbriefje
Sluitbriefje (WvK art. 68, 258, 681 lid 1), afschrift van de beurs- resp. sluitnota, dat de verzekerde ontvangt als bewijs dat de verzekering werd gesloten.


Sluiting der deuren
Sluiting der deuren,  Gesloten deuren.


Sluitnota
Sluitnota (WvK art. 258, 681 lid 1), sluitbriefje, handpolis, ook wel beursnota of slip genoemd, de nota met de gegevens van de te sluiten verzekering die op de beurs door de assuradeuren geparafeerd of getekend wordt; geldt vóór de afgifte van de polis als voorlopig bewijs dat hetgeen diende te worden verzekerd (gevaarsobject, belang) is gedekt tegen schade veroorzaakt door de in de nota aangeduide risico's.


Smaad
Smaad (art. 261, 270 Str), belediging waarbij men opzettelijk iemands eer of goede naam aantast door hem van een bepaald feit te beschuldigen met de bedoeling om daaraan ruchtbaarheid te geven; niet strafbaar als het geschiedde ter noodzakelijke verdediging of wanneer men te goeder trouw heeft kunnen aannemen dat de beschuldiging waar was en het algemeen belang publikatie eiste;  Laster.


Smaadschrift
Smaadschrift (Str art. 261, 270), smaad door middel van geschriften of afbeeldingen, verspreid, openlijk ten toon gesteld of aangeslagen,  Laster.


Smalende godslastering
Smalende godslastering (art. 147, 429bis Str),  Godslastering.


Smartegeld
Smartegeld 1 (art. 6:106 BW), vergoeding van andere dan vermogensschade, immateriële (onstoffelijke), ideële schade; wordt toegekend bij aantasting in de persoon door lichamelijk of geestelijk letsel (shockschade), aantasting van eer of goede naam (ook van nagedachtenis van overledene) of anderszins (zoals inbreuk op de privacy) en in geval de aansprakelijke persoon het oogmerk had dusdanig nadeel toe te brengen; niet mogelijk vanwege het verdriet om verwonding en/of overlijden van anderen; verder ook voor derving van reisgenot bij een georganiseerde reis (art. 7:510 BW); 2 toelage boven het pensioen, in geval van verminking, of aan de weduwe na het sneuvelen van een militair.


Smokkelarij
Smokkelarij, verboden in- en uitvoer van goederen die zijn onderworpen aan in- en uitvoerbeperkingen zie de wetten van 1914 S. 344, van 1935 S. 599 en van 1954 S. 542; ontduiking van in- en uitgaande rechten.


Snipperdag
Snipperdag (BW art. 7A:1638ff, lid 2), verlofdag die geen deel uitmaakt van de aaneengesloten vakantie.


Snoeien van munten
Snoeien van munten, het kleiner maken van munten of het goud- of zilvergehalte verminderen van een munt terwijl men de waarde tracht te handhaven;  Muntschennis.


Snorder
Snorder, illegale personenvervoerder die met name in nachtelijke uren zonder vergunning tegen vergoeding personen vervoert.


Snorfiets
Snorfiets (RVV 1990, S. 459, art. 1 sub af), bromfiets, geconstrueerd voor een maximumsnelheid van 25 km per uur; herkenbaar aan oranje plaatje; een bromfietscertificaat is niet vereist (art. 136, lid 1 sub a WvW 1994).


Sociaal en Cultureel Planbureau
Sociaal en Cultureel Planbureau (S. 175, 1973), verricht wetenschappelijke verkenningen teneinde te komen tot een samenhangende beschrijving van het sociaal en cultureel welzijn hier te lande en van de op dit gebied te verwachten ontwikkelingen; adviseert ter voorbereiding van verantwoorde keuzen van beleidsdoelen en verzamelt informaties met betrekking tot de uitvoering van interdepartementaal beleid op het gebied van het sociaal en cultureel welzijn, teneinde de evaluatie van deze uitvoering mogelijk te maken.


Sociaal-economisch recht
Sociaal-economisch recht, het  recht uitgevaardigd teneinde rechtstreeks of indirect de instelling of de werking van de markt te regelen.


Sociaal-Economische Raad (SER)
Sociaal-Economische Raad (SER) (Wet op de Bedrijfsorganisatie 1950, WBO), openbaar lichaam voor het bedrijfsleven in het algemeen, hoogste publiekrechtelijke orgaan van het Nederlandse bedrijfsleven, tevens hoogste adviesinstantie van de regering op sociaal en economisch gebied; de ~ kan adviseren omtrent te nemen maatregelen op sociaal of economisch gebied, die de regering  voornemens is te treffen; de ~ ziet verder toe op het financieel beheer van bedrijfslichamen; zie voor adviezen: art. 41 e.v. WBO; geldmiddelen: art. 46 e.v. WBO; samenstelling art. 3 e.v. WBO; werkwijze: art. 20 e.v. WBO; zetel: art. 1 WBO.


Sociaal-economische rechtspraak
Sociaal-economische rechtspraak (Wet Bestuursrechtspraak bedrijfsorganisatie, S. 416, 1954), door het College van Beroep voor het bedrijfsleven, waarbij belanghebbenden in beroep kunnen komen tegen beslissingen van bedrijfslichamen en bepaalde beslissingen van andere organen op sociaal-economisch gebied.


Sociaal-Fiscaal nummer
Sociaal-Fiscaal nummer (S. 1988, 655), SOFI-nummer, getal waaronder iedereen in Nederland boven de 14 jaar opgenomen is in het computerbestand van de Belastingdienst te Apeldoorn; het wordt ook geraadpleegd ten behoeve van onder andere de sociale wetgeving en de studiefinanciering; een ~ bestaat uit 9 cijfers, waarbij het laatste getal het controlegetal is. Stellen we de gegeven cijfers voor door de letters a t/m i, dan moet er bij deling door 11 een rest overblijven en die moet gelijk zijn aan het controlegetal i; zo niet, dan is het opgegeven ~ onjuist.

 a*9+b*8+c*7+d*6+e*5+f*4+g*3+h*2

          	            11


Sociaal Handvest
Sociaal Handvest, European Social Charter van de Raad van Europa uit 1961, Trbl. 1963, 90; internationale codificatie van sociale grondrechten, bedoeld als aanvulling van het Europese Verdrag betreffende de Rechten van de Mens; door Nederland geratificeerd op 22 april 1980 met een aantal voorbehouden, zoals ten aanzien van het stakingsrecht van ambtenaren; zie S. 1978, 639.


Sociaal recht
Sociaal recht, het recht vervat in de sociale wetgeving, speciaal het arbeidsrecht en het sociale verzekeringsrecht.


Sociale grondrechten
Sociale grondrechten (art. 18 e.v. GW), grondrechten die welzijnsmaatregelen van de staat eisen zoals rechtsbijstand aan minder draagkrachtigen, bevordering van voldoende werkgelegenheid i.v.m. het recht op arbeid, bestaanszekerheid, bewoonbaarheid van het land en de bescherming en verbetering van het leefmilieu, maatregelen ter bevordering van de volksgezondheid i.v.m. het recht op gezondheidszorg, maatschappelijke en culturele ontplooiing, vorming en opleiding i.v.m. het recht op een maatschappelijk en cultureel volwaardig leven; zij vergen een ingrijpen van de staat in tegenstelling tot de `vrijheids' -grondrechten, die van de staat juist onthouding vragen.


Sociale lasten
Sociale lasten, op het loon drukkende bedragen, die aan de verschillende sociale verzekeringsorganen moeten worden afgedragen.


Sociale verzekering
Sociale verzekering, verplichte verzekering; 1 de gehele bevolking omvattende algemene of volksverzekeringen; zoals algemene arbeidsongeschiktheidsverzekering, ouderdomsverzekering, nabestaandenverzekering en bijzondere ziektekostenverzekering; in de naam van de desbetreffende wet komt het woord `algemene' voor; 2 werknemersverzekeringen  tegen de financiële gevolgen van ziekte, invaliditeit en werkloosheid, (in hoofdzaak) bestemd voor hen die in loondienst werkzaam zijn;   typerend voor de ~ is: verplichte deelneming en premieheffing volgens het draagkrachtbeginsel, d.w.z. dat de premie niet wordt gerelateerd aan het risico, maar aan het inkomen (vaak tot een zeker maximumbedrag) van de verzekerde.


Sociale Verzekeringsbank
Sociale Verzekeringsbank (art. 21  30 Organisatiewet sociale verzekeringen, S. 1994, 790)  centraal orgaan, belast met de uitvoering van een aantal algemene of volksverzekeringswetten en met het beheer en de administratie van de daaronder vallende fondsen.


Sociale Verzekeringsraad
Sociale Verzekeringsraad,  in 1995 opgeheven raad, zijn taak is overgedragen aan het College van Toezicht sociale verzekeringen (CTSV), ingesteld bij art. 2 Organisatiewet Sociale Verzekeringen S. 1994, 790.


Sociale Verzekeringsrechtspraak
Sociale Verzekeringsrechtspraak, behandeling door de administratieve kamers van de arrondissementsrechtbanken van geschillen over beslissingen genomen door de uitvoerders van de sociale of werknemersverzekeringswetgeving; vooraf moet, voorzover nodig, aan het orgaan dat het besluit nam een `voor beroep vatbare beslissing' (v.b.v.b.) worden gevraagd, waartegen bij de rechtbank een klaagschrift moet worden ingediend, waarna veelal een vooronderzoek plaats vindt; de rechtbank kan al in dit stadium het verzoek af- of toewijzen; is een partij het hiermee oneens, dan wordt de zaak alsnog naar de terechtzitting verwezen; van een uitspraak van de administratieve kamer staat hoger beroep open op de Centrale Raad van Beroep te Utrecht; soms is beroep in cassatie mogelijk.


Sociale verzekeringswetten
Sociale verzekeringswetten, hebben voor de gehele bevolking of voor werknemers en daarmee gelijkgestelden een verplichte verzekering in het leven geroepen, teneinde hetzij de verzekerden een bepaald bestaansminimum te verschaffen indien zij blijvend of tijdelijk niet in staat zijn of geacht worden niet in staat te zijn zich uit arbeid een inkomen te verwerven, hetzij de verzekerden te beschermen tegen bepaalde kosten die indien deze uit het arbeidsinkomen zouden moeten worden bestreden, de voorziening in de eerste levensbehoeften van henzelf en hun gezin in gevaar zouden kunnen brengen.


Sociale werkvoorziening
Sociale werkvoorziening (Wet Sociale Werkvoorziening, S. 1967, 687), maatregelen die beogen hen die geen plaats in het normale arbeidsproces kunnen vinden, arbeid in loondienst te doen verrichten, mede gericht op het behoud en op de vergroting van hun arbeidsgeschiktheid.


Sociale wetgeving
Sociale wetgeving, regelingen ter bescherming van de arbeid (sociale beschermingswetten) en in het algemeen van de economisch of sociaal zwakkere (sociale verzekeringswetten).


Sociale zekerheid
Sociale zekerheid, toestand waarin zoveel mogelijk de kans op gebrek wordt uitgesloten en aan allen zoveel mogelijk de middelen worden verschaft om te leven zonder de druk van deze dreiging.


Socialisatie
Socialisatie, het meestal gedwongen overhevelen van produktiemiddelen van particulieren naar de overheid, op gemeentelijk, provinciaal of rijksniveau;  Privatisering.


Societas
Societas (BW art. 7A:1655  1688), maatschap; ~ leonina: vennootschap, gemeenschap waarin een van de deelhebbers het `leeuwedeel' ofwel alle baten voor zich opeist (BW art. 7A:1672, lid 1); een beding waarbij aan een der vennoten alle voordelen worden toegezegd, `pactum leoninum', is nietig.


Sociologische interpretatie
Sociologische interpretatie, wijze van uitlegging van wettelijke voorschriften gericht op de eisen der samenleving;  Aard der zaak


Sociologische school
Sociologische school (criminologie), zoekt de oorzaken van de misdadigheid vooral in het milieu van de delinkwent.


Soeverein
Soeverein, van overheidsgezag: absoluut, generlei gezag of macht boven zich hebbend; ~ Besluit: besluit van Koning Willem I als ~ vorst tot de aanneming der Koninklijke hoedanigheid bij de invoering der Grondwet in 1814; ~ gezag: het hoogste, het volstrekte staatsgezag; ~ Vorst: betiteling van de latere Koning Willem I voor zijn beëdiging als koning.


Soevereiniteit
Soevereiniteit, hoogste, absolute, staatsgezag; onderscheiden in: territoriale (ten aanzien van de bodem, de watergebieden) en personele, persoonlijke (ten opzichte van de staatsburgers, onderdanen en andere personen binnen het machtsgebied van de staat, en eventueel ook daarbuiten); volkenrecht: de juridische onafhankelijkheid van een staat t.o.v. andere staten; de ~ van staten is door instelling van supranationale organen sterk ingekrompen en er rest nog slechts onafhankelijkheid binnen een beperkte sfeer, die niet dan krachtens eigen wil verder besnoeid kan worden;  Rechtssoevereiniteit,  staatssoevereiniteit.


Softwarebescherming
Softwarebescherming (Auteurswet 1912, S. 308, art. 10, lid 1 sub 12°), het kopiëren (`kraken') van software of programmatuur is, ondanks technische beveiligingen, tamelijk eenvoudig, maar software wordt als werk beschermd door de Auteurswet, zodat kopiëren verboden kan worden door de ontwerper van een programma.


Solarium
Solarium (art. 5:101, lid 3 BW), periodieke retributie bij opstal.


Solawissel
Solawissel (WvK art. 163), wissel in enkelvoud, het Wetboek van Koophandel kent aan iedere houder van een in één exemplaar getrokken wissel de bevoegdheid toe, op zijn kosten van de trekker meer exemplaren te verlangen, waaraan de trekker niet behoeft te voldoen, wanneer hij op de wissel heeft vermeld, dat deze in een enkel exemplaar (solawissel) is getrokken.


Solidaire verbintenis
Solidaire verbintenis (BW art. 6:6, lid 2), hoofdelijkheid, meer personen zijn met hun gehele vermogen verbonden voor één schuld.


Solidum, in -
Solidum, in  solidair, hoofdelijk.


Solvabiliteitsverzekering
Solvabiliteitsverzekering (WvK art. 280), verzekering die een verzekerde slechts een vordering op de verzekeraar geeft indien en voor zover hij de schade niet krachtens een eerder gesloten verzekering kan verhalen.


Sommatie
Sommatie (art. 6:82, 93 BW), aanmaning tot nakoming van een, in de ~ gespecificeerde verbintenis, doorgaans vergezeld van een ingebrekestelling voor het geval de schuldenaar binnen de in de ~ gestelde, redelijke termijn niet presteert, waardoor de schuldenaar in verzuim geraakt.


Sommenverzekering
Sommenverzekering, of personenverzekering: verzekering tot uitkering van een vast bedrag bij het intreden van een bepaalde gebeurtenis, zoals levensverzekering, ziektekostenverzekering; tegenstelling: schadeverzekering.


Soortnaam
Soortnaam (Eenvormige Beneluxwet op de Warenmerken, art. 5, lid 4), merk dat zodanig ingeburgerd is dat het publiek daarmee niet (meer) een bepaald produkt van een bepaalde onderneming aanduidt, maar dat produkt in het algemeen (voorbeeld: aspirine, oorspronkelijk merk van Bayer).


Soortzaak
Soortzaak, niet-geïndividualiseerde zaak die voorwerp van een prestatie is; vandaar: genus-schuld of soortschuld (art. 6:41, sub b BW),  verschuldigdheid van goederen die slechts ten aanzien van de soort bepaald zijn en ook: soortverbintenis of generieke verbintenis, verbintenis die een ~ tot object heeft; ook genuskoop, tegenstelling: specieskoop (art. 7:10, lid 2 BW); bij een ~ moet, tenzij anders overeengekomen, aflevering geschieden ter plaatse waar de schuldenaar zijn beroep of bedrijf uitoefent, of, bij gebreke daarvan, zijn woonplaats heeft; internationale handelskoop: Weens koopverdrag art. 31 e.v., 65 e.v.


Souteneur
Souteneur (Str art. 432 sub 3°), degene die (grotendeels) in zijn levensonderhoud voorziet door het geld, dat een vrouw met het plegen van ontucht verdient; ook de echtgenoot van een publieke vrouw, die met haar in algehele gemeenschap is gehuwd, kan een ~ zijn.


South-East-Asia Treaty Organization, SEATO
South-East-Asia Treaty Organization, SEATO, ook aangeduid als OTASE of ZOAVO, Zuid-Oost-Aziatische Verdragsorganisatie gericht tegen communistische agressie door Australië, Frankrijk, Groot-Brittannië, Nieuw-Zeeland, Pakistan, de Filippijnen, Thailand en de VS. Aziatische tegenhanger van het NAVO-verdrag.


Spaarbank
Spaarbank, bank die zich uitsluitend toelegt op het in bewaring nemen en rentegevend wederbeleggen van de haar door de inleggers toevertrouwde gelden; zoals de Postbank en de Nutsspaarbanken; veelal zijn deze particuliere spaarbanken aangesloten bij de Nederlandse Spaarbankbond;  Spaarkas.


Spaarkas
Spaarkas (Wet toezicht Verzekeringsbedrijf 1993, S. 1994, 252), vorm van levensverzekering van beperkte duur (bijvoorbeeld 15 jaar) en voor kleine bedragen;  Bouwspaarkas.


Spaarloon
Spaarloon (Wet LB art. 11, lid 6), het door een werknemer op een geblokkeerde rekening gedurende minimaal vier jaren gespaarde loon; het behoort fiscaal gezien niet tot het loon (maximum in 1995 ƒ1580,, in 1996 ƒ1615,).


Spaarzegelkas
Spaarzegelkas, spaarkas. Een vorm van levensverzekering, waarbij tegen premiebetaling na een bepaald aantal jaren een vooraf vastgesteld bedrag wordt uitbetaald.


Special Drawing Rights
Special Drawing Rights, speciale trekkingsrechten); internationaal betaalmiddel, gecreëerd door het Internationaal Monetair Fonds, dat als grondslag heeft de waarde die wordt gevormd door een korf van valuta's van een aantal industrielanden.


Special United Nations Fund for Economic Development
Special United Nations Fund for Economic Development streeft ernaar de technische hulp aan ontwikkelingslanden effectiever te organiseren, speciaal door het voorbereiden van investeringen en door onderzoek van mogelijkheden om bepaalde hulpbronnen tot ontwikkeling te brengen.


Speciale preventie
Speciale preventie,  Preventie


Specialiteit
Specialiteit, grondbeginsel van het Nederlandse hypotheekrecht; elke hypotheek drukt op een bepaald, kadastraal omschreven registergoed.


Specieberging, recht van -
Specieberging, recht van  (Waterstaatswet 1900, S. 176 art. 11), of aardberging: publiekrechtelijke bevoegdheid van beheerders van openbare werken tot het deponeren van uit watergangen gegraven of gebaggerde specie op de aanliggende gronden, al dan niet tegen schadeloosstelling.


Specieszaak
Specieszaak (art. 6:41 sub a BW), individueel bepaalde zaak als voorwerp van een prestatie, in tegenstelling tot soortzaak; vandaar: speciesschuld in tegenstelling tot soortschuld; een ~ moet, tenzij anders overeengekomen, afgeleverd worden ter plaatse waar zij zich bij het ontstaan van de verbintenis bevond.


Specificatie
Specificatie 1 (BW 5:16), 1 vormgeving, zaaksvorming als wijze van eigendomsverkrijging; indien een vervaardiger een nieuw voorwerp maakt uit hem niet toebehorende stof, zonder toestemming van de eigenaar, dient hij de prijs van de stof te betalen, eventueel vermeerderd met schadevergoeding; 2 (art. 7:10, lid 2 BW) aanwijzing van een verkochte soortzaak als voor de koper bestemd en verwittiging van de koper daarvan; internationale handelskoop: Weens koopverdrag art. 65; 3 gespecificeerde, uitgewerkte opgave, in het bijzonder van gelden; 4 specialisering van de goederen in de douanetarieven, handelspolitiek middel om de invoer af te remmen.


Specifieke rechten
Specifieke rechten, invoerrechten die naar gewicht, ruimte- of vlaktemaat worden geheven; elk artikel wordt afzonderlijk getarifeerd.


Specifieke verbintenis
Specifieke verbintenis (art. 6:41 sub b BW), bepaalde verbintenis, waarvan de prestatie, het voorwerp individueel bepaald is, in tegenstelling tot de generieke verbintenis.


Speelautomaten
Speelautomaten (Wet op de Kansspelen S. 1964, 483 art. 30  30aa, Speelautomatenbesluit S. 589, 1986), toegestaan als zij beperkte mogelijkheden tot uitkering van prijzen of premies hebben. Een toelatings- een exploitatie- en een aanwezigheidsvergunning zijn vereist.


Spel en weddenschap
Spel en weddenschap (BW art. 7A:1825  1828), kansovereenkomst, waarvan de winst niet in rechte opgevorderd kan worden, daarom wel `ereschuld' genoemd; uitzondering: sportwedstrijden e.d., die echter slechts een rechtsvordering (op de prijs) aan de winnaars geven; deelneming aan loterijen, voetbalpools en dergelijke waarvoor een vergunning is verleend, vallen buiten de wettelijke regeling van ~.


Spion
Spion (Str art. 102, 104), verspieder, degene die op slinkse wijze tracht militaire of andere geheimen aan de weet te komen en daarmee hetzij de veiligheid van een land bedreigt, dan wel (bedrijfsspionage) een land economisch benadeelt.


Spionage
Spionage (Wb van Militair Str art. 78, Str art. 102), verspieden, het opzettelijk heimelijk ten behoeve van de vijand inlichtingen inwinnen; of (economische spionage) het stelen van produktiegeheimen.


Splitsbewijs
Splitsbewijs, volgbriefje: bewijsstuk afgegeven tot ontvangst van een deel van een over zee vervoerde lading.


Splitsing
Splitsing 1 appartementsrecht (art. 5:106 BW), bevoegdheid van eigenaar, erfpachter of opstaller zijn gebouw in appartementsrechten te splitsen, waardoor appartementsrechten ontstaan op het tijdstip van inschrijving van de akte van ~ (art. 5:109 BW); 2 strafproces (Sv art. 276), de rechtbank beveelt de ~ van gevoegde zaken (Voeging), indien haar blijkt, dat geen verband tussen die zaken bestaat of dat de voeging niet in het belang van het onderzoek is.


Spoedgeld
Spoedgeld, beloning die de reisbevrachter bedingt voor de lading of lossing binnen de overeengekomen laad- of lostijd (Eng.: despatch money); tegenhanger van het overliggeld.


Spontane vernietiging
Spontane vernietiging (art. 132 lid 4 GW), vernietiging van een besluit van een lagere instantie door de Kroon, zonder dat daartegen beroep behoeft te zijn ingesteld.


Spoorwegmisdrijven
Spoorwegmisdrijven (Str art. 164  165), het opzettelijk of door onachtzaamheid gevaar veroorzaken voor het spoorwegverkeer.


Spoorwegongevallenraad
Spoorwegongevallenraad (S. 1956, 26), moet een onderzoek instellen naar een ernstig spoorwegongeval en kan naar aanleiding daarvan de minister van Verkeer en Waterstaat een voorstel doen omtrent de maatregelen die naar zijn mening dienen te worden genomen in het belang van de veiligheid van het verkeer over de spoorweg; de ~ wordt vervangen door de Transportongevallenraad.


Sporttoto
Sporttoto,  Lotto,  Kansspelen.


Sportvisakte
Sportvisakte,  Visakte.


Springregres
Springregres (WvK art. 146, 221), uitoefenen van regres bij niet-geaccepteerde of niet-betaalde wissel of cheque zonder inachtneming van de juiste volgorde van de wissel- of cheque-schuldenaren.


Sprongcassatie
Sprongcassatie (art. 398 sub 2° Brv), cassatieberoep zonder voorafgaand hoger beroep, slechts mogelijk krachtens schriftelijke overeenkomst in geschillen die voor dading of compromis vatbaar zijn.


Staak
Staak (BW art. 4:893), onderdeel van de figuurlijk gedachte stamboom; uitloper van de hoofdstam. In geval bij boedelscheiding met plaatsvervulling valt te rekenen heeft de verdeling bij staken plaats (eerste hoofdverdeling), in iedere staak zo nodig weer bij staken, eindelijk bij takken.


Staande houden
Staande houden (Sv art 52), van een verdachte door een opsporingsambtenaar, ter identificatie; steeds toegestaan, in tegenstelling tot aanhouden.


Staande magistratuur
Staande magistratuur, de ambtenaren van het Openbaar Ministerie (art. 3 e.v. Wet RO).


Staangeld
Staangeld (art. 7A:1777 BW), statiegeld, waarborgsom te betalen ter verzekering van teruggave van in bruikleen verstrekte zaken; het ~ is bij verpakkingsmateriaal in de praktijk geworden tot koop onder ontbindende voorwaarde (art. 6:24 BW j° art. 3:91 BW).


Staat
Staat, 1 Rijk; deel van het bewoonde aardoppervlak gesteld onder een eigen  in de regel soevereine  regering, een publiekrechtelijke rechtspersoon, bestaande uit drie onmisbare delen: a een volk, b een overheid en c een grondgebied; misdrijven tegen de veiligheid van de ~: art. 61 e.v. Str; 2 de staatsregering, het staatsgezag, zowel in het algemeen als in een bijzonder geval; 3 rechtstoestand ter zake van het personen- en familierecht: burgerlijke ~, zoals de ~ van wettig kind (art 1:205  213 BW), ~ van natuurlijk kind: art. 1:221 BW; zie Bezit van staat, verduistering van staat (art. 236 Str); overtreding betreffende de burgerlijke ~: art. 448 e.v. Str; 4 faillissement: ~ van insolventie (art. 173 Fw), treedt in nadat op de verificatievergadering geen akkoord is aangenomen.


Staat van beleg
Staat van beleg, (Oorlogswet voor Nederland 1964 S. 337), verscherpte staat van oorlog, waarbij aan het militaire gezag verder strekkende bevoegdheden ten aanzien van het burgerlijk leven en de inwoners worden gegeven; wordt in beginsel bij KB, te bevestigen bij de wet, verklaard.


Staat van oorlog
Staat van oorlog (Oorlogswet voor Nederland 1964, S. 337), uitzonderingstoestand, waarbij aan het militaire gezag buitengewone bevoegdheden ten aanzien van het burgerlijk leven en de inwoners worden gegeven; wordt bij Koninklijk besluit verklaard en vervolgens bevestigd bij de wet; verscherping: staat van beleg.


Staatloos
Staatloos, hij die zonder nationaliteit is, apatride; zie het op 30 augustus 1961 te New York tot stand gekomen verdrag tot beperking der staatloosheid (Trbl. 1967, 124) en de op 13 sept. l973 te Bern tot stand gekomen overeenkomst inzake beperking van het aantal gevallen van staatloosheid (Trbl. 1974, 32). Goedkeuringswet (S. 627, 1984).


Staatloosheid
Staatloosheid,  Apatridie,  Staatloos


Staatprocedure
Staatprocedure (art. 1:199 e.v. BW), proces waarbij de burgerlijke staat in het geding is, bijvoorbeeld bij ontkenning van de wettigheid van een kind.


Staatsaansprakelijkheid
Staatsaansprakelijkheid, de aansprakelijkheid die bestaat: a voor de schending door de staat van zijn volkenrechtelijke verplichtingen, voorzover die schending hem kan worden toegerekend en voorzover daardoor schade is geleden door een andere staat of diens onderdanen; b voor handelingen van particulieren, waarvoor de staat op enigerlei wijze verantwoordelijk kan worden gesteld, doordat staatsorganen bij het plegen ervan medewerking hebben verleend.


Staatsbelang
Staatsbelang (Wet Ministeriële verantwoordelijkheid van 22 april 1855 S. 33 art. 18, lid 1), het belang van de staat, speciaal in de taakomschrijving van ministers (dienaren van het ~).


Staatsblad
Staatsblad (Bekendmakingswet, S. 1988, 18), ambtelijke serie-uitgave van de wetten, de algemene maatregelen van bestuur en proclamatiën, bestemd voor de officiële afkondiging daarvan; zolang een wet niet in het ~ is afgekondigd is zij niet verbindend.


Staatsbosbeheer
Staatsbosbeheer (KB 8 jan. l900, 6, gebaseerd op Wet van 21 juli 1899 S. 165 laatstelijk bevestigd bij KB van 22 juni 1956 S. 371), tak van de staatsdienst belast met het beheer en de exploitatie van de staatsdomeinen met uitzondering van het verhuren van het genot van de jacht, uitvoering van de wettelijke bepalingen inzake de bosbouw, landschapsbouw en de natuurbescherming en met de voorlichting en het onderzoek op genoemde gebieden.


Staatsburger
Staatsburger (art. 2 GW), hij die  Nederlander is en daardoor in het genot is van zijn politieke rechten.


Staatscourant, Nederlandse -
Staatscourant, Nederlandse  (Bekendmakingswet S. 1988, 18), officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden,  bestemd voor de afkondiging van Koninklijke besluiten, ministeriële beschikkingen, ministeriële circulaires en verplichte opgaven zoals intrekking van rijbewijzen, faillissementen, surséances van betaling, wijziging van huwelijksvoorwaarden, echtscheidingen; bevat verder  allerlei ambtelijke (en particuliere) advertenties en berichten; verschijnt vijfmaal per week.


Staatsdomein
Staatsdomein, de aan de staat toebehorende goederen, speciaal de landgoederen.


Staatsgrenzen
Staatsgrenzen,  Grens,  grondgebied.


Staatshoofd
Staatshoofd, degene die zowel ten aanzien van de eigen onderdanen als meestal ook ten aanzien van het buitenland de staat in hoogste instantie vertegenwoordigt; zie art. 118 e.v. Str.


Staatsloterij
Staatsloterij,  Loterij.


Staatsnoodrecht
Staatsnoodrecht, recht, geldend voor buitengewone omstandigheden, wanneer de staat door noodtoestand niet de (grond) wettelijke voorschriften kan naleven; ook de aldus tot stand gekomen regelingen, zgn. wetsbesluiten noemt men wel staatsnoodrecht; juister: Noodstaatsrecht; zie art. 16a Wet buitengewone bevoegdheden burgerlijk gezag, S. 1952, 361.


Staatsplichten
Staatsplichten (Str. Boek II, Titel IV), misdrijven tegen de uitoefening van ~ en staatsrechten; Staatsrechten.


Staatsraad
Staatsraad (Wet op de Raad van State, S. 1986, 670), lid van de Raad van State; ~ in buitengewone dienst, door de Kroon benoemde personen (maximaal 14) die worden opgeroepen voor deelname aan bepaalde werkzaamheden van de Raad van State; de eisen van benoembaarheid zijn gelijk aan die voor de vaste Staatsraden (S. 129, 1980).


Staatsrecht
Staatsrecht, recht betreffende de inrichting van de staat, geregeld in de Grondwet en de organieke wetten, in tegenstelling tot het administratief recht of bestuursrecht.


Staatsrechten
Staatsrechten in: misdrijven betreffende de uitoefening van ~ en staatsplichten (Str art. 121  130), misdrijven zoals het uiteenjagen van een vergadering der Staten-Generaal, een lid ervan verhinderen een vergadering bij te wonen; door een sit-down staking op het Binnenhof de parlementariërs beletten hun werk te doen, een kiezer omkopen enz.


Staatsregeling
Staatsregeling, geschreven constitutie, naam van de grondwet tijdens de Bataafse Republiek en het Koninkrijk Holland; na herstel van de onafhankelijkheid in 1813 door `Grondwet' vervangen.


Staatssecretaris
Staatssecretaris (GW art. 46 j° 48, 49), plaatsvervangend minister, onderminister voor een onderdeel van een ministerie.


Staatssoevereiniteit
Staatssoevereiniteit, de leer volgens welke de volledige soevereiniteit bij het staatsgezag berust, met het gevolg dat de staat boven het recht zou staan, benaming ten onrechte wel aan de staatsleer van Laband gegeven.


Staatstoezicht op de Volksgezondheid
Staatstoezicht op de Volksgezondheid, organisatie bestaande uit hoofdinspecteurs en ambtenaren, die is belast met het toezicht op de volksgezondheid.


Staatswetenschappen
Staatswetenschappen, wetenschappen die de staat tot object hebben, met name de staatsgeschiedenis, het staatsrecht, het administratief recht, het volkenrecht, de staathuishoudkunde en de statistiek.


Stad
Stad, gemeente die een in sociologisch opzicht stedelijke nederzetting vertoont; rechtshistorisch: woonkern die in het verleden stadrechten heeft verworven; rechtens kan thans alleen Amsterdam op de naam (hoofd)stad (art. 32 GW) aanspraak maken.


Stadsmeierrecht
Stadsmeierrecht, recht van huurcerter, vorm van gronduitgifte, door de stad Groningen in de door haar geëxploiteerde veenkolonien, door ondernemers van andere koloniën gevolgd.


Stads- en dorpsvernieuwing
Stads- en dorpsvernieuwing (Wet op de stads- en dorpsvernieuwing, art. 1, S. 1994, 139), de stelselmatige inspanning zowel op stedebouwkundig als op sociaal- economisch, cultureel en milieuhygiënisch gebied, gericht op behoud, herstel, verbetering, herindeling of sanering van bebouwde gedeelten van het gemeentelijk grondgebied; zie Besluit op de stads- en dorpsvernieuwing (S. 1994, 799).


Staf voor de Civiele Verdediging
Staf voor de Civiele Verdediging, adviseert de minister-president omtrent zijn coördinerende verantwoordelijkheid met betrekking tot de burgerlijke verdediging.


Stagiair
Stagiair (Advocatenwet S. 1952, 365; Stageverordening Stcrt. 1955, 11 resp. 117); advocaat in opleiding.


Staking
Staking 1 civielrechtelijk: werkstaking (Europees Sociaal Handvest art. 8, lid 1 sub d), weigering van werknemers het opgedragen werk te verrichten, zonder beëindiging van het contract; wanprestatie van de zijde van de arbeider (BW art. 7A:1639p), met doorgaans als doel het afdwingen van gunstiger arbeidsvoorwaarden; een wilde ~ staat niet onder leiding van erkende vakverenigingen; ~ door ambtenaren en spoorwegfunctionarissen is door de rechtspraak op grond van het Europees Sociaal Handvest, onder bepaalde voorwaarden van proportionaliteit van belangen, toegelaten; 2 vergadertechniek: ~ van stemmen: een stemming levert geen volstrekte meerderheid op zodat er geen besluit bij stemming kan worden genomen: speciaal indien gelijke aantallen stemmen zijn uitgebracht; 3 fiscaal: ~ van een onderneming: wanneer een natuurlijk persoon ophoudt winst uit onderneming te genieten (art. 6 Wet IB, S. 1990, 103), omdat deze onderneming niet meer voor zijn rekening wordt gedreven, wordt deze onderneming - in fiscale zin - door hem gestaakt; niet noodzakelijk is dat de onderneming haar werkzaamheden staakt; voordelen behaald ter gelegenheid van die staking , zie Stakingswinst.


Stakingsrecht
Stakingsrecht,  Staking.


Stakingsvrijstelling
Stakingsvrijstelling of franchise (art. 8, lid 1 sub d Wet IB), voordelen behaald met of bij het staken van een onderneming of een gedeelte van een onderneming tot een bedrag van ƒ20.000, worden niet tot de winst gerekend; voor een belastingplichtige van 55 jaar of ouder, die zijn gehele onderneming staakt, is dit bedrag ƒ45.000,.


Stakingswinst
Stakingswinst (art. 8, lid 1 letter d Wet IB), likwidatievoordelen die te voorschijn komen bij de staking van een onderneming, doordat de werkelijke waarde van de bestanddelen van het vermogen de boekwaarde overtreft (bijvoorbeeld door de goodwill); stakingsfaciliteiten: de winst is belastbaar volgens een speciaal tarief (bij overlijden van de ondernemer 20%, in andere gevallen meest variërend van 20 - 45%) na aftrek van een franchise van ƒ20.000, (art. 15  18 Wet IB; tarief art. 57a Wet IB). Bij geruisloze overgang worden dergelijke winsten doorgeschoven, zodat niet met de fiscus wordt afgerekend.


Stamvermogen
Stamvermogen (art. 1:140 e.v. BW), deel van het bij het wettelijk deelgenootschap: a de goederen, die de echtgenoot bij de aanvang van het deelgenootschap bezat, verminderd met zijn toenmalige schulden; b de goederen, die de echtgenoot tijdens het bestaan van het deelgenootschap door erfopvolging, making of gift heeft verkregen, verminderd met de op die verkrijging drukkende schulden en lasten.


Stand, burgerlijke -
Stand, burgerlijke ,  Burgerlijke stand.


Standaardarrest
Standaardarrest, arrest, dat van groot belang is voor de rechtsvorming, zoals het Lindenbaum-Cohen arrest, 31 januari 1919, NJ 1919, 161.


Standaardregeling
Standaardregeling (art. 6:214 BW), bedrijfs- of beroepsgroepsgewijs opgestelde regelingen, die daardoor een onderdeel gaan vormen van de in het kader van de bedrijfs- of beroepsuitoefening gesloten overeenkomsten; wordt vastgesteld, gewijzigd en ingetrokken door een door de Minister van Justitie te benoemen commissie Standaardregelingen.


Standaardvoorwaarden
Standaardvoorwaarden (art. 6:231  247 BW), algemene voorwaarden, bedingen die door een partij (gebruiker) geregeld in overeenkomsten zijn gebruikt of waarvan om een andere reden verwacht mag worden dat zij in de toekomst geregeld door haar zullen worden gebruikt, met uitzondering van bedingen die de kern van de prestaties aangeven.


Standrecht
Standrecht (snel en streng recht), bijzondere bestuursbevoegdheden in verband met oproer enz., onder terzijdestelling van waarborgen inzake berechting.


Standsgeheim
Standsgeheim (Sv art. 98 lid 2, 218), naast ambts- en beroepsgeheim: het geheim dat personen van de geestelijke stand bevoegd en verplicht zijn te bewaren. Zij kunnen zich verschonen van het afleggen van een getuigenverklaring.


Standsuitgaven
Standsuitgaven (art. 42, lid 1 Wet IB),  Statusuitgaven


Statenloos
Statenloos, onjuist voor Staatloos


Statenbond
Statenbond, of (con)federatie: naar buiten als eenheid optredend verband van soevereine staten, waarbij ten behoeve van de algemene belangen bepaalde organen met zekere bevoegdheden zijn geschapen, in tegenstelling tot het gemenebest dat zulke organen ontbeert; de Republiek der Verenigde Nederlanden was tot in 1796 een statenbond;  Bondsstaat.


Staten-Generaal
Staten-Generaal (GW art. 50 e.v.), parlement, het gehele Nederlandse volk vertegenwoordigend lichaam, bestaande uit een Eerste (75 leden) en een Tweede (150 leden) Kamer, die samen met de regering de wetgevende macht uitoefenen en sedert de aanvaarding van het parlementaire stelsel (1848) de controle uitoefenen op de bestuursdaden van de regering; bij de opening van de jaarlijkse zitting der ~ op Prinsjesdag en bij de inhuldiging van een koning komen de beide Kamers in een verenigde vergadering bijeen;  Begroting,  interpellatie; geweld tegen een vergadering van de ~: art. 121 Str.


Statiegeld
Statiegeld (art. 7A:1777 BW), staangeld, waarborgsom te betalen ter verzekering van teruggave van in bruikleen verstrekte zaken; bij verpakkingsmateriaal in de praktijk geworden tot koop onder ontbindende voorwaarde (art. 6:24 BW j° art. 3:91 BW).


Status
Status, toestand, hoedanigheid waaraan bepaalde rechtsgevolgen verbonden zijn; ~ quo, toestand waarin iets zich op een bepaald moment bevond of bevindt; ~ quo ante, de toestand waarin iets zich bevond voor er een nieuwe situatie aanbrak, zoals van een staatsgrens voor een oorlog; ~ van ambtenaar (Ambtenarenwet 1929, art. 1); ~ aparte, Aruba vormt sinds 1 januari 1986 een zelfstandig land binnen het Koninkrijk; met ingang van 1 januari 1996 zou het onafhankelijk worden (S. 452, 1985); zie tekst van het gewijzigde Statuut voor het Koninkrijk, S. 453, 1985.


Status-uitgaven
Status-uitgaven (art. 42 lid, 1 Wet IB), uitgaven, door een belastingplichtige gedaan teneinde in zijn persoonlijk leven het maatschappelijk aanzien of gewicht van zijn functie ten toon te spreiden; ~ worden niet als aftrekbare kosten aangemerkt, ook al werden zij tevens gedaan in het belang van de onderneming of van enige werkzaamheid van de belastingplichtige.


Statuta mixta
Statuta mixta,  Gemengde statuten.


Statutair
Statutair (art. 2:66  78 BW), volgens de statuten. ~ (maatschappelijk) kapitaal: het bij de oprichting, in de statuten vastgestelde kapitaal van een naamloze vennootschap, in aandelen verdeeld; veelal onderscheiden in gestort, geplaatst en niet-geplaatst kapitaal.


Statute Law
Statute Law, Engels-Amerikaans: wettenrecht dat door een daartoe bevoegde wetgevende instantie (legislature) werd uitgevaardigd, in tegenstelling tot Common Law.


Statuten
Statuten rechtspersonen: grondregels, bepalingen die ten grondslag liggen aan bepaalde rechtspersonen zoals naamloze vennootschappen, besloten vennootschappen (coöperatieve) verenigingen en onderlinge waarborgmaatschappijen die in de notarieel verleden akte van oprichting zijn vervat (art. 2:66 resp. 2:177 BW) en met deze, ter kennisneming door derden moeten worden ingeschreven in het handelsregister terwijl een authentiek afschrift van de akte van oprichting aldaar moet worden gedeponeerd (art. 2:69 resp. 2:180 BW).


Statutentheorie
Statutentheorie (internationaal privaatrecht), leer van de wetsconflicten ontwikkeld door Bartolus de Saxoferrato (1313  1357), later verder ontwikkeld door Franse en Nederlandse juristen;  Personaliteitsbeginsel,  territorialiteitsbeginsel,  statuut.


Statuut
Statuut 1 van het Koninkrijk (S. 1995, 233), hoogste constitutionele regeling voor het Koninkrijk der Nederlanden vastgesteld op de slotzitting van de tweede Ronde Tafelconferentie tussen Nederland en de Rijksdelen in de West (1954); in een preambule verklaren Nederland, Suriname en de Nederlandse Antillen uit vrije wil in het Koninkrijk der Nederlanden een nieuwe rechtsorde te aanvaarden, waarin zij de eigen belangen zelfstandig behartigen en op voet van gelijkwaardigheid de gemeenschappelijke belangen verzorgen en elkaar wederkerig bijstand verlenen; omvat nu Nederland, de Nederlandse Antillen en Aruba; 2 regel van internationaal privaatrecht: personeel ~ (de staat van personen aangaande), reëel ~ (de rechten betreffende onroerende zaken), gemengd ~ (op beide betrekking hebbend);  Statutentheorie; 3 reglement voor organisaties van internationaal recht: ~ van het Internationale Gerechtshof (1945), Trbl. 1971, 55).


Steekpenningen
Steekpenningen (art. 177 Str actieve, art. 362 Str passieve omkoping), giften aan een ambtenaar (of andere functionaris) gedaan met het oogmerk hem te bewegen in zijn functie iets te doen of na te laten in strijd met zijn plicht of hem gegeven tengevolge van of naar aanleiding van hetgeen hij heeft gedaan of nagelaten in strijd met zijn plicht.


Steigerrecht
Steigerrecht (art. 5:56 BW),  Ladderrecht.


Stelbriefje
Stelbriefje (art. 39 Sv), schriftelijke kennisgeving van de gekozen raadsman (aan de hulpofficier of, als de zaak al in handen van de officier is, aan de griffier) dat hij als zodanig zal optreden.


Stellionaat
Stellionaat (Brv art. 585 sub 1°), het verkopen of bezwaren van een onroerende zaak waarvan men weet niet beschikkingsbevoegd te zijn; het ten onrechte geheel of gedeeltelijk verzwijgen van hypotheken; strafrechtelijk valt ~ onder bedrog of oplichting.


Stelplicht
Stelplicht (art. 177 Brv), verplichting van een procespartij in het civiele proces de feiten, die voor haar van belang, zijn in het geding te brengen door ze te stellen.


Stembureau
Stembureau (Kieswet S. 1989, 423 art. E 3 e.v.), college dat bij verkiezingen belast is met het in ontvangst nemen en tellen van de stemmen en met het vaststellen van de verkiezingsuitslag; in elk stemdistrict is een ~ waarvan de leden benoemd worden door B&W.


Stemdistrict
Stemdistrict, een wijk van een gemeente, waarin een stembureau is gevestigd.


Stemdwang
Stemdwang, niet in Nederland opgelegde verplichting tot uitoefening van het kiesrecht voor vertegenwoordigende openbare lichamen, wel bestond er tot 1970 een opkomstplicht;  Kiesrecht.


Stemmen
Stemmen,  Kiesrecht.


Stempelvonnis
Stempelvonnis (art. 378, 378a, 381, 395, 395a, 397a Sv), mondeling vonnis van de strafrechter (kantonrechter, politierechter of kinderrechter), waarbij het opmaken van een proces-verbaal van de terechtzitting achterwege blijft; een ~ is toegestaan indien de verdachte geen verweer heeft gevoerd of niet verschenen is, geen getuigen of deskundigen ter zitting zijn gehoord en er zich geen beledigde partij in het geding heeft gevoegd; de uitspraak wordt aangetekend op het dubbel van de dagvaarding of oproeping of op een aan dat dubbel te hechten stuk.


STEMRA
STEMRA, Stichting tot uitoefening en handhaving van Mechanische Reproduktierechten der Auteurs; onderdeel van BUMA; verleent de toestemmingen voor het maken van verveelvoudigingen van werk zoals vastlegging op grammofoonplaten, geluidsbanden en andere geluidsdragers.


Stemrecht
Stemrecht (art. 2:12 en 13 BW),  het recht op een vergadering of daarbuiten zijn stem uit te brengen, door kenbaar te maken of men voor dan wel tegen een bepaald voorstel is.


Sterfhuis
Sterfhuis (art. 1:13 BW), het door een overledene nagelaten vermogen bekeken als een eenheid, een voorwerp van beheer, van administratie, ter voorbereiding en in afwachting van de scheiding en afwikkeling; de gemene boedel. Het domicilie van het ~ wordt geacht daar te zijn waar de overledene zijn woonplaats heeft gehad.


Sterfhuisconstructie
Sterfhuisconstructie, reorganisatie van een concern, zich afspelend in de kapitaalssfeer, door middel van aandelen transacties met als doel de levensvatbare onderdelen van het concern buiten bereik van het op handen zijnde faillissement (of de surséance van betaling) te houden.


Steunfraude
Steunfraude, het zich door ontoelaatbare handelingen doen uitkeren van een geldelijke bijdrage krachtens de Algemene Bijstandswet of een wet op het gebied van de sociale verzekering in de wetenschap dat men geen recht kan doen gelden op een dergelijke uitkering; strafbaar als oplichting (art. 326 Str) en/of valsheid in geschrifte (art. 225 Str); zie ook: art. 141  ABW; art. 110 Organisatiewet Sociale Verzekeringen.


Steunvordering
Steunvordering (Fw art. 6), vordering van een andere schuldeiser dan die welke het faillissement aanvraagt, waarmee aangetoond wordt dat de schuldenaar verkeert in de toestand dat hij heeft opgehouden te betalen; voor faillietverklaring zijn tenminste twee onbetaalde schuldeisers noodzakelijk.


Stichting
Stichting (art. 2:285  304 BW), een door een rechtshandeling bij notariële akte in het leven geroepen rechtspersoon die geen leden kent en die beoogt met behulp van een daartoe bestemd vermogen een in de statuten vermeld doel te verwezenlijken; haar doel mag niet inhouden het doen van uitkeringen aan oprichters of aan hen die deel uitmaken van haar organen noch ook aan anderen, tenzij wat deze laatsten betreft de uitkeringen een ideële of sociale strekking hebben; zie voor: aansprakelijkheid bestuurder(s) en eventuele commissaris(sen): art. 2:300a j° art. 138, 139, 150 BW; aanvulling bestuur van ~ door rechtbank: art. 2:299 BW; doeloverschrijding: art. 2:7 BW; inschrijving van ~ in Stichtingenregister: art. 2:289 BW; nietigheid besluit van bestuur: art. 2:14 BW; onderneming van ~: art. 11 Handelsregisterwet; oprichting van een ~ bij testament: art. 16 Successiewet; ~ als erfgenaam of legataris: art. 2:288 BW; statutenwijziging: art. 2:293 e.v. BW; taak en bevoegdheden bestuur: art. 2:201 BW; taakvervulling bestuur: art. 2:9 BW; verboden ~: art. 2:20, Str. 140; verplichting tot boekhouding: art. 2:10 BW; vertegenwoordigingsbevoegdheid bestuur van ~: art. 2:292; zetel: art. 2:287 BW.


Stichtingenregister
Stichtingenregister (art. 2:289 BW), een bij elke Kamer van Koophandel aanwezig register waarin alle in het ressort van die Kamer bestaande stichtingen moeten worden ingeschreven.


Stichting Reprorecht
Stichting Reprorecht, organisatie aangewezen door de overheid, waaraan door de overheid, het onderwijs, de bibliotheken en andere in het algemeen belang werkzame instellingen de wettelijk verschuldigde kopieervergoedingen (de zogenaamde reprorechten) dienen te worden afgedragen (S. 1986, 79), zie Reprobesluit (besluit van 20 juni 1974 S. 351, gewijzigd bij besluit van 23 augustus 1985 S. 471).


Stichting Toezicht Effectenverkeer
Stichting Toezicht Effectenverkeer,  Effectenbeurs


Stichting van de Arbeid
Stichting van de Arbeid (art. 4, 6 en 10a Wet op het Algemeen verbindend en het onverbindend verklaren van bepalingen uit collectieve arbeidsovereenkomsten), toporgaan voor overleg en samenwerking op sociaal gebied tussen de centrale organisaties van het bedrijfsleven en tussen de ~ en de regering.


Stiefouderadoptie
Stiefouderadoptie (art. 1:228, lid 2 BW), adoptie van een kind dat reeds een wettig kind van één der adoptief ouders is en geadopteerd wordt door zijn stiefouder.


Stil pandrecht
Stil pandrecht (art. 3:239, lid 1 BW), pandrecht op vorderingsrecht op naam of op het vruchtgebruik ervan dat (onverminderd de vereisten opgesomd in art. 3:84, lid 3 BW) kan worden gevestigd bij authentieke of geregistreerde onderhandse akte zonder mededeling aan de persoon op wie men dit vorderingsrecht heeft (in afwijking van art. 3:94 j° art. 98 BW); de pandgever is verplicht in de akte te verklaren dat hij tot verpanden bevoegd is (art. 3: 239, lid 2 j° art. 3:237, lid 2 BW), onbevoegdheid van de pandgever deert de pandhouder evenwel niet indien hij op het moment dat hij mededeling doet van de verpanding aan de debiteur uit de vordering te goeder trouw is (art. 3:88 j° art. 3:239, lid 4 BW); a óp een toekomstige vordering kan ~ gevestigd worden, mits de vordering met voldoende bepaaldheid omschreven kan worden (art. 3:84, lid 2 j° art. 98 BW), dat wil zeggen dat dit vorderingsrecht reeds bestaat op het tijdstip van de vestiging van het pandrecht of rechtstreeks zal worden verkregen uit een dan reeds bestaande rechtsverhouding; b vóór een toekomstige vordering is eveneens vestigen van een ~ mogelijk, mits die voldoende bepaalbaar is (art. 3:231 BW).


Stil verhoor
Stil verhoor (art. 185 Sv), verhoor door de rechter-commissaris in strafzaken; staat op gespannen voet met de `fair and public hearing' voorgeschreven door art. 6, lid 1 EVRM en art. 14, lid 1 BUPO, omdat partijen er geen gelijke rechten hebben.


Stille reserve
Stille reserve, reserve van een onderneming, die niet op de balans tot uitdrukking komt, ontstaan door een te lage waardering van de bezittingen (zoals door een te snelle afschrijving) of een te hoge van de verplichtingen.


Stille vennoot
Stille vennoot (art 20 WvK), sleeping partner, commanditaire vennoot, die zich beperkt tot financiële deelname in de vennootschap, zulks in tegenstelling tot de beherend vennoot.


Stilzwijgend
Stilzwijgend (art. 3:37, lid 1 BW), rechtshandeling zonder uitdrukkelijke verklaring, waarbij de wilsuiting besloten ligt in een of meer gedragingen: bijvoorbeeld door een verklaring of handeling die de `verzwegen' verklaring noodzakelijkerwijs impliceert; ~ moet hier niet in de letterlijke betekenis genomen worden; zie art. 3:61 BW (volmacht), 4:1094 BW (aanvaarding nalatenschap) en 7A:1639f BW (voortzetting dienstbetrekking).


Stimsondoctrine
Stimsondoctrine, genoemd naar de Amerikaanse minister H.L. Stimson (1932), een met geweld teweeggebrachte overgang van een gebied onder vreemde soevereiniteit moet voor onbepaalde tijd als niet bestaand worden beschouwd.


Stimuleringsuitkering
Stimuleringsuitkering (Wet terugdringing beroep op  arbeidsongeschiktheidsregelingen, van 7 juli 1993, S. 1993, 412, art. VIII), toeslag op het loon voor een langdurig arbeidsongeschikte die weer aan de slag gaat, ter hoogte van 60% van zijn (voormalige) arbeidsongeschiktheidsuitkering.


Stipuleren
Stipuleren (voor zichzelf) bedingen, in een overeenkomst.


Stortingsplicht
Stortingsplicht (NV art. 2:80, 99 BW; BV art.2:191, 208 BW), aandeelhouders van een vennootschap zijn onvoorwaardelijk verplicht tot volledige volstorting van het bedrag van hun aandelen.


Straatschenderij
Straatschenderij (Str art. 424), de overtreding van hem die op of aan de openbare weg of op enige voor het publiek toegankelijke plaats tegen personen of goederen baldadigheid pleegt, waardoor gevaar of nadeel kan worden teweeggebracht.


Straatverbod
Straatverbod, rechterlijk verbod zich in een bepaalde straat, buurt, wijk, park, dorp of stad op te houden; onderscheiden in relationeel ~ (opgelegd aan één van de gescheiden partners die de ander blijft lastig vallen) en strafrechtelijk ~ (opgelegd aan aanranders, hetzij bij strafvonnis hetzij in kort geding, teneinde hen uit de buurt van hun slachtoffer(s) te houden).


Straf
Straf, 1 sanctie, bij wet of reglement bedreigd tegen overtreding van bepaalde normen; a commune strafrecht, onderscheiden in hoofdstraffen, gevangenisstraf, hechtenis, geldboete, en bijkomende straffen, ontzetting van bepaalde rechten, verbeurdverklaring, openbaarmaking rechterlijke uitspraak, en gesteld tegenover de (beveiligings)maatregelen (Str art. 9 e.v.); gekwalificeerde ~: voorzien van verzwarende toevoeging; b militair tuchtrecht: krijgstuchtelijke straffen, onderscheiden in hoofd- en bijkomende straffen; 2 strafbeding of poenaliteit bij een verbintenis bedongen (art. 6:91 e.v. BW)


Strafbaar feit
Strafbaar feit, delict, feit waartegen straf is bedreigd, dat tot strafvervolging aanleiding kan geven (art. 16 GW, Str art. 1 lid 1); de commune (algemene) strafbare feiten worden ingedeeld in misdrijven en overtredingen.


Strafbeding
Strafbeding, 1 de afspraak dat een schuldenaar als boete een zekere prestatie zal verrichten (meestal het betalen van een geldsom), indien hij zijn verplichtingen niet, niet tijdig, of niet volledig nakomt; 2 boetebeding (art 6: 91 e.v. BW).


Strafblad
Strafblad (Wet op de justitiële documentatie en op de verklaringen omtrent het gedrag van 15 augustus 1955, S. 395, art. 4), kaart houdende gegevens voor het strafregister; ook gebruikt ter aanduiding van een afschrift of uittreksel uit het strafregister.


Strafdienst
Strafdienst (Wet militair tuchtrecht, S. 1990, 367, art. 41 j° 47), krijgstuchtelijke straf bestaande in het verrichten van dienst buiten de voor de gestrafte militair geldende diensturen in overeenstemming met zijn rang, stand of functie voor ten hoogste drie uur op ten hoogste tien werkdagen.


Strafmaat
Strafmaat, de gemotiveerde bepaling van de hoogte van de straf voor elk afzonderlijk geval door de rechter, binnen de grenzen van het speciale maximum en het algemene minimum.


Strafmaximum
Strafmaximum,  Strafminimum.


Strafminimum
Strafminimum, het Nederlandse strafrecht kent voor ieder delict een bijzonder strafmaximum, daarentegen geen speciale minima, maar enkel een algemeen minimum: voor de vrijheidsstraffen één dag, voor de geldboetes ƒ5,; tussen dit algemene minimum en het speciale maximum is de rechter vrij, behoudens zijn verplichting om de strafmaat in zijn vonnis te motiveren; Geldboetecategorieën.


Strafmoduulbesluit
Strafmoduulbesluit (Besluit vergoedingen rechtsbijstand in strafzaken, S. 1987, 431), regelt de vergoedingen voor toegevoegde advocaten die bijstand verlenen in strafzaken en daarmee samenhangende zaken.


Strafonderbreking
Strafonderbreking (art. 46 Beginselenwet 1951 S. 596), weekendexecutie van straffen; de Minister van Justitie kan in bepaalde gevallen ook de tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf gedurende een tijdvak van ten hoogste drie maanden onderbreken.


Strafproces
Strafproces, rechtsgeding, waarin een gerecht vaststelt of er een strafbaar feit is gepleegd en zo ja welk en door wie en welke straf dient te worden toegemeten; strafprocesrecht, strafvordering, bevat regels omtrent de opsporing van daders van strafbare feiten, de dwangmiddelen jegens hen toegelaten, het bewijs, de behandeling ter terechtzitting, de uitspraken en de rechtsmiddelen.


Strafrecht
Strafrecht, het eigenlijke (materiële of positieve, in tegenstelling tot het formele, strafprocesrecht) strafrecht is het geheel van regels betreffende de strafbaarstelling van bepaalde feiten en de daarop gestelde straffen; de algemene regels die op dit overheidsstrafrecht van toepassing zijn, staan in het eerste boek van het Wetboek van Strafrecht (zie art. 91).


Strafrechtelijk Financieel Onderzoek
Strafrechtelijk Financieel Onderzoek (SFO), technisch-financiële vorm van opsporingsonderzoek dat wordt ingesteld, teneinde na te gaan of er door een veroordeelde wederrechtelijk voordeel werd behaald en zo ja voor welk bedrag (art. 36e Str); het ~ is een van een strafzaak omtrent de hoofdzaak afgescheiden, afzonderlijke, geheime procedure ter ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel; het ~ kan al tijdens het gerechtelijk voor-onderzoek met machtiging van de Rechter-Commissaris worden ingesteld (art. 126 Sv); ook kan de OvJ nog tijdens zijn requisitoir in de hoofdzaak tevens bekend maken dat hij van plan is een ~ te starten; de behandeling van de zaak houdt dan met de openbare zitting en veroordeling van de verdachte niet op, maar loopt door als een vertakking van de hoofdzaak; daarmee wordt getracht te voorkomen dat het `ne bis in idem'-beginsel van toepassing zou zijn; door het ~ te laten uitlopen op een `maatregel' (meestal een rechterlijke maatregel, waarin de verplichting wordt opgelegd tot betaling van en geldbedrag ter ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel), is getracht de door art. 6 EVRM en art. 14 BUPO-gestelde eisen voor een eerlijk en openbaar proces te omzeilen; voor de procedure: zie art. 511b e.v. Sv.


Strafrechter, militaire -
Strafrechter, militaire ,  Militaire rechtspraak.


Strafregister
Strafregister 1 centrale registratie, uit strafbladen opgebouwd, van veroordelingen wegens misdrijven en enkele overtredingen, gehouden aan de griffie van elke arrondissementsrechtbank; ook: het Centrale Strafregister aan het Departement van Justitie (Wet op de justitiële documentatie en op de verklaringen omtrent het gedrag van 1955 S. 395 art. 4); 2 register, aanwezig aan boord van zeeschepen ter vermelding van misdrijven buitengaats aan boord gepleegd.


Strafsanctie
Strafsanctie,  Sanctie onder 2.


Strafstelsel
Strafstelsel, het algemene stelsel van de straffen, de oplegging en de tenuitvoerlegging daarvan, in een bepaald land, onder een bepaalde wetgeving.


Straftoemeting
Straftoemeting, vaststelling door de strafrechter welke straf in het concrete geval aan de dader moet worden opgelegd.


Strafuitsluitingsgrond
Strafuitsluitingsgrond 1 commune strafrecht (Str art. 37, 40  43), reden om oplegging van straf achterwege te laten blijven; ingedeeld in: a schulduitsluitingsgronden zoals gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke storing der geestvermogens van de dader (Str art. 37), psychische overmacht en noodweerexces; en b rechtvaardigingsgronden: noodweer, wettelijk voorschrift, ambtelijk bevel en overmacht in de vorm van noodtoestand; 2 militair strafrecht (Wb van Militair Str art. 38): een militair die in tijd van oorlog binnen de grenzen van zijn bevoegdheid een feit begaat dat naar de regelen van het oorlogsrecht geoorloofd is, is straffeloos.


Strafverhogende omstandigheden
Strafverhogende omstandigheden,  Gekwalificeerd delict.


Strafverminderende omstandigheden
Strafverminderende omstandigheden, Geprivilegieerd delict.


Strafvervolging
Strafvervolging, of strafvordering, vangt aan, zodra een rechter in de zaak gemengd wordt (voordien opsporing), de behandeling in rechte van een strafzaak tegen een of meer verdachten, gericht op veroordeling, vrijspraak of ontslag van rechtsvervolging.


Strafverzwaringsgrond
Strafverzwaringsgrond, grond om een op te leggen straf te verhogen; in ons commune strafrecht: samenloop, herhaling, recidive en ambtelijke hoedanigheid.


Strafvordering
Strafvordering 1 geheel van rechtsregels betreffende vervolging en berechting van strafbare feiten en de executie van de opgelegde straffen; formeel strafrecht, strafprocesrecht in Sv en in bijzondere voorschriften); ~ heeft alleen plaats op de wijze bij de wet voorzien (art. 1 Sv), belangrijk grondrecht van de burger dat meebrengt dat de justitie slechts die opsporings-, vervolgings- en berechtingsmethoden mag gebruiken, die haar bij wet (in formele zin) werden toegestaan (legaliteitsbeginsel); alleen op deze wijze is een gedegen rechterlijke controle op de politie mogelijk; 2 strafvervolging, de strafvordering op één bepaald geval toegepast (Sv art. 69, 70  74 e.a.).


Strandvonder
Strandvonder (art. 8:555 en 556 BW), functionaris (in de regel de burgemeester) van Rijkswege belast met de strandvonderij.


Strandvonderij
Strandvonderij (Wet op de Strandvonderij 1931 S. 321), het van Rijkswege aan de zeekusten door de strandvonders uitgeoefende toezicht op het stranden van schepen, het aanspoelen en aandrijven van goederen, het verlenen van hulp en berging en het nemen van de nodige maatregelen in verband daarmee; art. 8:555, 556 BW;  Hulp,  zeevond.


Streekplan
Streekplan (Wet op de Ruimtelijke Ordening 1964 S. 222, gewijzigde tekst in S. 1985, 626, art. 4a e.v.), Provinciale Staten stellen een streekplan vast voor één of meer gedeelten of voor het gehele gebied van de provincie, waarin de toekomstige ontwikkeling van het in het plan begrepen gebied in hoofdlijnen wordt aangegeven.


Strikvraag
Strikvraag (Sv art. 29, 173, 274), vraag dienende om de ondervraagde in zijn antwoorden te verstrikken; valt onder `vraag welke de strekking heeft verklaringen te verkrijgen waarvan niet gezegd kan worden dat zij in vrijheid zijn afgelegd'.


Stroman
Stroman, degene die, in een door een schijnhandeling verkregen hoedanigheid, een recht uitoefent; tussenpersoon die slechts in schijn op eigen naam handelt.


Stroperij
Stroperij bijzondere vorm van diefstal. Zij komt in drie vormen voor: 1 velddiefstal, veldstroperij: diefstal van landbouwprodukten (Str art. 314, 315); 2 inbreuk op jachtrechten: wildstroperij, strafbaar krachtens de Jachtwet 1954, S. 523; 3 visstroperij, vissen zonder akte of in verboden wateren of met ongeoorloofd vistuig (Visserijwet 1963, S. 312).


Structurele rechtshulp
Structurele rechtshulp, die rechtshulp die in tegenstelling tot individuele rechtshulp erop gericht is de oorzaken van een aantal steeds terugkerende juridische problemen weg te nemen.


Structuurplan
Structuurplan (Wet op de Ruimtelijke Ordening S. 222, 1964, gewijzigde tekst in S. 1985, 626 art. 7 e.v.), door een gemeenteraad vastgesteld plan voor het grondgebied van de gemeente waarin de toekomstige ontwikkeling van de gemeente op het terrein van de ruimtelijke ordening wordt aangegeven; zie Besluit op de ruimtelijke ordening 1985, art. 9  11.


Structuurtoezicht
Structuurtoezicht, toezicht door de Nederlandsche Bank op de naleving door kredietinstellingen van de bepalingen van de Wet toezicht kredietwezen inzake het structuurbeleid en de advisering door de Nederlandsche Bank aan de Minister van Financiën over de afgifte van verklaringen van geen bezwaar inzake structuurwijzigingen.


Structuurvennootschap
Structuurvennootschap (art. 2:53  e.v., art. 2:153 e.v. en 263 e.v. BW), BV's, NV's, coöperaties en onderlinge waarborgmaatschappijen, die een jaar lang aan bepaalde voorwaarden hebben voldaan (`groot' waren), dienen hun structuur aan te passen. Bestuurders worden dan door de Raad van Commissarissen benoemd, terwijl de Raad van commissarissen zichzelf aanvult (coöptatie) en de jaarstukken vaststelt; de vergadering van aandeelhouders en de ondernemingsraad hebben daarbij (even weinig) invloed op de benoeming en herbenoeming van commissarissen; benedengrenzen voor een structuurvennootschap zijn: ten minste honderd werknemers, een wettelijk verplichte ondernemingsraad en bovendien een bepaald (geïndexeerd) bedrag aan aandelenkapitaal plus reserves (in 1996 vijfentwintig miljoen gulden, art. 2:153 lid 2 letter a BW).


Strijkgeld
Strijkgeld, plokpenningen of plukgeld: premie in geld uitgeloofd voor degene die bij een openbare verkoping, gehouden in twee  zittingen, bij de eerste zitting het hoogste bod  doet, cf art. 519 Brv; andere premies zijn bij openbare verkopingen verboden (Wet van 28 juli 1924, S. 375).


Studeerruimte
Studeerruimte (art. 46, lid 8, Wet IB), kosten, lasten en afschrijvingen, verband houdende met een studeerruimte (de inrichting daaronder begrepen), komen niet aanmerking als aftrekbare uitgaven ter zake van een opleiding of een studie voor een beroep.


Studiefinanciering
Studiefinanciering, geregeld in de Wet Studiefinanciering (S. 1991, 112) en het Besluit Studiefinanciering (S. 1986, 477); stelsel van beurzen en leningen voor studerenden 18 tot 27 jaar.


Stuiting
Stuiting, door een (rechts)handeling tegenhouden, 1 van een verjaring: algehele, volkomen beëindiging, zonder kans op voortzetting (tegenstelling: schorsing), a burgerlijke verjaring (art. 3:104 en 317 BW), door bezitsstoornis, rechtsvordering of erkentenis van het recht van een ander; b in strafzaken van het recht tot strafvervolging door elke daad van vervolging (Str art. 72); 2 ~ van een huwelijk: het beletten van de voortgang van een huwelijksvoltrekking op grond van een wettelijk huwelijksbeletsel (art. 1:50  57 BW); de ambtenaar van de burgerlijke stand mag het huwelijk na ~ niet laten voltrekken vooraleer de ~ is opgeheven, hetzij door een rechterlijk vonnis hetzij door een authentieke akte, hetzij door het afleggen van een verklaring ten overstaan van de ambtenaar van de burgerlijke stand door degene die gestuit heeft.


Stukgoederen
Stukgoederen (art. 8:360 e.v. BW), vervoer van goederen in zeeverkeer krachtens een andere overeenkomst dan die van bevrachting.


Stukken van overtuiging
Stukken van overtuiging, in strafproces (art. 114, 355, 552a Sv), bewijsstukken, inbeslaggenomen voorwerpen die kunnen dienen om de waarheid aan de dag te brengen en als zodanig bij de beoordeling ter terechtzitting worden overgelegd; teruggave door OM: art. 552ca Sv e.v..


Sub-agent
Sub-agent (Wet Assurantiebemiddelingsbedrijf S. 1991, 78 art. 1 sub c), iedere tussenpersoon die voor een andere tussenpersoon zijn bemiddeling verleent bij het sluiten van een verzekering tegen het genot van een hem door die tussenpersoon - al dan niet voorwaardelijk - toe te kennen beloning.


Subject
Subject, onderwerp van een rechtsbetrekking; natuurlijke persoon of rechtspersoon die als zodanig rechtsbevoegd optreedt (Naam); samenstellingen: ~ van recht: gerechtigde, drager van het recht; subjecten van een verbintenis; de partijen, schuldeiser en schuldenaar.


Subjectief recht
Subjectief recht, een door het objectieve recht verleende bevoegdheid, zoals iemands eigendomsrecht, zijn huurrecht, ingedeeld in absolute en relatieve rechten.


Subjectieve pogingsleer
Subjectieve pogingsleer (strafrecht), in ons land niet gevolgde leer dat voor strafbaarheid van een poging tot misdrijf voldoende is dat de dader in de uitvoeringshandeling zijn gevaarlijke gezindheid heeft geopenbaard en zich daarbij tot voltooiing van het misdrijf in staat heeft getoond; de mislukking is niet van belang mits de dader zelf maar meende met de uitvoering van zijn voorgenomen misdrijf te zijn begonnen, bijvoorbeeld het afschieten van een geweer waarin de kogel door roestafzetting in de loop blijft steken met het voornemen te doden,  Poging,  objectieve pogingsleer.


Subrogatie
Subrogatie (art. 6:150  154 BW), een nieuwe schuldeiser in de plaats stellen van de bestaande op grond van de door de nieuwe schuldeiser gedane betaling aan de oude schuldeiser; bijvoorbeeld de verzekeraar wordt gesubrogeerd in de rechten van de verzekerde als hij diens schade heeft vergoed (art. 284 WvK); zie voor: gevallen van ~: art. 6:150 BW; ~ acceptant bij tussenkomst: art. 162 WvK;  ~ bij aval: art. 131, 204 WvK; ~ bij hoofdelijkheid: art. 6:12 BW; ook: het aanwijzen van een of meer personen ter opvolging in een door de aanwijzer beklede rechts- of bestuurshoedanigheid (ter onderscheiding van assumptie).


Subsidiair
Subsidiair, aanvullend, zonodig te vervangen door, vervangend, in de plaats tredend: ~ recht, ~ beding, in tegenstelling tot: principaal; subsidiaire tenlastelegging, tegenover de cumulatieve of primaire; subsidiaire verbintenis;  Bijkomende verbintenis.


Subsidie
Subsidie (art. 4.2.1.1 # Awb), aanspraak op financiële middelen, door een bestuursorgaan verstrekt met het oog op bepaalde activiteiten van de aanvrager, anders dan als betaling voor aan het bestuursorgaan geleverde goederen of diensten.


Substantieel
Substantieel, naar de aard der zaak (in tegenstelling tot formeel); substantiële (essentiële, virtuele) nulliteit, voortvloeiend uit de aard van het niet in acht genomen vormvoorschrift; substantiële vorm: de vorm waarvan verzuim nietigheid tengevolge heeft.


Substantiëringstheorie
Substantiëringstheorie, de leer volgens welke de eiser alle feiten die ter volledige verankering van zijn recht of aanspraak vereist zijn in de dagvaarding moet stellen en deze bij betwisting zal moeten bewijzen; in tegenstelling tot de individualiseringstheorie.


Substitutie
Substitutie (art. 3:64 BW), vervanging bij volmacht, in-de-plaats-stelling; fideicommissaire ~, erfstelling over de hand (art. 4:1020 e.v. BW);  Vulgaire ~.


Substituut
Substituut, ondergestelde; ondergeschikt plaatsvervanger: ~-griffier, ~-officier van justitie.


Subsumptie
Subsumptie, veronderstelling, ook: het brengen van een geval onder een regel.


Successie
Successie, opvolging; erfopvolging, troonopvolging


Successierecht
Successierecht (Successiewet 1956 S. 362, gewijzigde tekst in S. 1984, 546), belasting verschuldigd door ieder die krachtens erfrecht verkrijgt door het overlijden van iemand die ten tijde van dat overlijden binnen het Rijk woonde; naar mate de erfgenaam verder verwant is van de erflater des te hoger is de belasting.


Suicide
Suicide (art. 293, 294 Str),  Zelfmoord.


Sui generis
Sui generis, van eigen, eigen-aardige hoedanigheid, niet onder een algemene omschrijving of rangschikking te brengen: sui generis-theorie bij gemengde contracten leert dat de regels voor de bijzondere overeenkomsten alleen op de zuivere typen toegepast moeten worden zodat de gemengde contracten als overeenkomsten ~ (van eigen aard) moeten worden beschouwd, waarop dus in beginsel alleen de normen van het algemene deel van het verbintenissenrecht en hoogstens bij wijze van analogie die van het bijzondere deel mogen worden aangewend, voor het overige behoren eigen regels te gelden; anders geregeld in het BW (art. 6:215 BW): bij een gemengd contract gelden de voor elk van de bijzondere soorten van overeenkomsten gegeven bepalingen voorzover deze niet met elkaar in strijd komen of hun strekking zich in verband met de aard van de overeenkomst niet daartegen verzet.


Sui juris
Sui juris, zelf-rechtens, is een persoon, die rechtsbevoegd en handelingsbevoegd is; tegenstelling: alieni juris.


Suite, droit de -
Suite, droit de  (art. 5:2 BW), zaaksgevolg, bevoegdheid van de zakelijk gerechtigde om de zaak te volgen (en op te vorderen), in wiens handen zij zich ook moge bevinden; ook ruimer: derdenwerking van enig absoluut recht of recht met absolute aspecten.


Summier
Summier, verkort, met verkorte procesgang, zonder schriftelijke vertogen van weerszijde; ~ bewijs, zonder uitvoerige bewijslevering; summiere dagvaarding, dagvaarding als bedoeld in art. 261 lid 3 Sv.


Summum ius, summa injuria
Summum ius, summa injuria (Cicero, De officiis 1 33), het hoogste recht is het hoogste onrecht; naarmate het recht meer voldoet aan de eis van een vaste, onzekerheid zoveel mogelijk uitsluitende, regeling te zijn, des te meer komt rechtvaardigheid in het gedrang.


Superarbiter
Superarbiter (art. 1026, leden 2 en 3 Brv), arbiter, scheidsman benoemd door de scheidsmannen van weerszijden of door een neutrale instantie, tot het bereiken van een uitspraak.


Superficies
Superficies (art. 5:101 BW), opstal, ~ solo cedit, Gajus Inst. 2. 73, de grondeigenaar wordt door natrekking eigenaar van de opstallen (art. 5: 20 BW; uitgezonderd bij een opstalrecht);  recht van opstal.


Superscriptie, akte van -
Superscriptie, akte van  (BW art. 4:987), verklaring door een notaris gesteld op de buitenzijde of de omslag van een hem in bewaring gegeven geheime of besloten uiterste wil.


Suppletoir
Suppletoir, aanvullend; speciaal in de uitdrukking suppletoire eed, aanvullende eed.


Supranationaal
Supranationaal, boven-nationaal, vooral gebezigd voor organen die een bepaald gedeelte van de soevereiniteit van de staten hebben overgenomen (zoals de Europese gemeenschappen); supranationale organen (organisaties), gezagsorganen die bovennationaal zijn, zoals de Commissie van de Europese Unie.


Surfplank
Surfplank,  Zeilplank.


Surséance van betaling
Surséance van betaling (Fw, art. 213 e.v.), opschorting van betaling, door de rechter zo nodig toegekend aan een schuldenaar die voorziet dat hij met de betaling van zijn opeisbare schulden niet zal kunnen voortgaan, maar na verloop van tijd hiertoe weder in staat zal geraken; het beheer van zijn zaken komt dan onder toezicht van bewindvoerders (art. 224 Fw); een schuldenaar kan gedurende de surséance niet tot betaling worden gedwongen, aangevangen executies worden geschorst en gelegde beslagen vervallen (art. 230 Fw); zie voor: akkoord: art. 252 e.v. Fw; beroep op  compensatie: art. 234 e.v. Fw; boedelschulden: art. 239 Fw; duur: art. 223 Fw; eigenmachtig handelen van de schuldenaar tijdens ~: art. 442 Str; einde: art. 276 Fw; gemeenschap van goederen en ~: art. 229 BW; intrekking van ~: art. 242  247 Fw; medewerking met bewindvoerder(s): art. 228 Fw; schuldoverneming vóór ~: art. 235 Fw; vereiste meerderheid voor akkoord: art. 268 Fw; wederkerige overeenkomsten tijdens ~: art. 236 e.v. Fw.


Suum cuique tribuere
Suum cuique tribuere, aan ieder het zijne geven (Cicero De officiis 1 § 15 e.a.).


Suzereiniteit
Suzereiniteit, de rechten die een staat heeft t.a.v. de half-soevereine staat (vazalstaat) die hij in bepaalde opzichten beheerst, met name rechten tot bemoeienis met diens buitenlands beleid.


Symbolisch gebruik
Symbolisch gebruik (merkenrecht), gebruik van een merk alleen ter verkrijging c.q. handhaving van merkrechten; zie art. 5, lid 3 Eenvormige Beneluxwet op de Warenmerken.


Symboolwetgeving
Symboolwetgeving, `signaalwetgeving', het uitvaardigen van een wet, waarvan de handhaving niet mogelijk is (`papieren norm') en die slechts moet dienen om aan te geven dat de wetgevende macht bepaalde gedragingen verwerpelijk vindt, althans niet wil stimuleren (zoals een verbod op het verkopen van meer dan 5 gr softdrugs).


Symposiumbezoek
Symposiumbezoek (art. 8a, lid 2 sub d, Wet IB, art. 15 lid 2 sub g Wet LB), voor de IB slechts aftrekbaar voor 75% van de gemaakte kosten, met (1996) een maximum van ƒ3250,, of, bij een lager bedrag, ƒ1000, vermeerderd met 75% van het bedrag dat de kosten meer belopen dan ƒ1000,.


Systematische interpretatie
Systematische interpretatie, het uitleggen van wettelijke voorschriften door ze te bezien in verband met andere wetsbepalingen en het bekijken van de samenhangervan met andere bestanddelen van het gehele rechtsstelsel.


Systemgerechtigkeit
Systemgerechtigkeit (J. Esser), methode van rechtsvinding waarbij men de argumenten voor zijn beslissing ontleent aan het systeem (het geheel van onderling samenhangende begrippen en normen) van het recht.


T.a.p.
T.a.p., te aangehaalder plaatse


T.a.v.
T.a.v., ten aanzien van


t.b.r.
t.b.r., terbeschikkingstelling van de regering (thans: TBS)


TBS
TBS, terbeschikkingstelling


TC
TC, Tariefcommissie


T.d.d.
T.d.d., te dienende dage


Tica
Tica, Tijdelijk instituut voor coördinatie en afstemming (Organisatiewet sociale verzekeringen, S. 1994, 790, art. 31  38)


TK
TK Tweede Kamer


T.l.l.
T.l.l., telastlegging


TMW
TMW, Tijdschrift voor maatschappijvraagstukken en welzijnswerk


TNO
TNO, Centrale organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek


Toel.
Toel., toelichting


T.o.v.
T.o.v., ten opzichte van


Trb, Trbl.
Trb, Trbl., Tractatenblad


TRIPS
TRIPS, Trade Related Aspects of Intellectual Property Rights, subverdrag van het accoord van Marrakech


TROO
TROO, Tijdelijke Regeling Opvang Ontheemden (uit voormalig Joegoslavië)


T.t.r.z.
T.t.r.z., ter terechtzitting


T.v.A.
T.v.A., Tijdschrift voor Arbitrage


T.v.O.
T.v.O., Tijdschrift voor Openbaar Bestuur; thans: Openbaar Bestuur


T.v.S.
T.v.S., Tijdschrift voor Strafrecht, juridisch tijdschrift, sinds 1 november 1970: Delikt en Delinkwent.


TVVS
TVVS, Tijdschrift voor Vennootschappen, Verenigingen en Stichtingen, maandblad voor ondernemingsrecht


Taalunie, Nederlandse -
Taalunie, Nederlandse  (Trbl. 1980, 147, goedkeuringswet S. 453, 1981), tussen België en Nederland met als doel de gemeenschappelijke ontwikkeling van de Nederlandse taal, de gemeenschappelijke bevordering van de kennis en het verantwoorde gebruik van de Nederlandse taal, de gemeenschappelijke bevordering van de Nederlandse letteren en de gemeenschappelijke bevordering van de studie en verspreiding van de Nederlandse taal en letteren in het buitenland.


Tabakswet
Tabakswet (S. 1988, 342), ter beperking van het tabaksverbruik en bescherming van de niet-roker; bevat voorschriften omtrent aanduiding op de verpakking, samenstelling, tabaksreclame, gebruik en verstrekking aan particulieren.


Tabelloon
Tabelloon (art. 7, lid 3 Uitvoeringsbesluit LB 1964), grondslag voor de loonheffing; het brutoloon verminderd met de ingehouden pensioenpremie, de werknemerspremies en een vaste kostenaftrek van 8% en vermeerderd met de overhevelingstoeslag en eventueel met de door de werkgever betaalde ziekenfondspremie.


Tableau
Tableau (Advocatenwet 1952, S. 365 art. 1 e.v.; gewijzigde tekst in S. 1984, 418), namenlijst, op de griffie van de rechtbank, vermeldende de aldaar ingeschreven advocaten; schrapping van het ~ is de zwaarste tuchtrechtelijke straf (art. 48 lid 2 sub d) en brengt mee verlies van die betrekkingen, waarbij de hoedanigheid van advocaat vereist is voor verkiesbaarheid of benoembaarheid is (art. 8).


Tafel en bed, scheiding van
Tafel en bed, scheiding van (art. 1:149, 168  183 BW), beëindiging van de verplichting tot echtelijke samenwoning krachtens openlijk bekend gemaakte rechterlijke uitspraak, gepaard gaande met scheiding van goederen, wegens duurzame ontwrichting van het huwelijk; heft de echtelijke verplichting tot samenwoning op (art. 1:92a BW), het huwelijk wordt niet ontbonden; zie voor: echtscheiding na ~: art. 179  183 BW; gebruik echtelijke woning: art. 1:175 BW; gemeenschappelijk verzoek tot ~: art. 819 Brv; procedure: art. 814  827 Brv; verzoening beëindigt ~: art. 1:176 e.v. BW.


Tagrijn
Tagrijn (Str art. 437, 437bis, ter), koopman in halfsleets ijzer, scheepstuig en oud touwwerk.


Tak
Tak 1 erfrecht (BW art. 4:893), onderdeel van een stamboom: laatste verdeling, de takken als uitlopers van de staken gezien; bij boedelscheiding met plaatsvervulling geschiedt de verdeling eerst  bij staken, daarna zo nodig weer bij  staken,  eindelijk bij takken en in iedere tak hoofdelijk; 2 overhangende ~ (art. 5:44 BW), op het erf van de buurman; een ~ mag door de buurman, na vruchteloos gebleven aanmaning aan de eigenaar, worden afgezaagd, mits daarbij geen onevenredig grote schade aan de beplanting wordt toegebracht (dan misbruik van bevoegdheid: art. 3:13 BW); van de ~ afvallende vruchten zijn voor de buurman op wiens erf zij vallen (art. 5:45 BW).


Taliobeginsel
Taliobeginsel, oud-testamentisch en Romeins vergeldingsbeginsel `oog om oog', `tand om tand'; beperkte de ongelimiteerde wraakneming tot deze afweging.


Tante-Agaathregeling
Tante-Agaathregeling, fiscale faciliteiten voor geldverstrekkers (`suikertantes') aan startende ondernemers; 1 rentevrijstelling (art. 47a, lid 2, sub c onder 1° Wet IB);  de particulier die door middel van een achtergestelde geldlening (art. 14b, lid 4 Uitvoeringsregeling 1990, Wet IB) is gaan participeren in het verplichte ondernemingsvermogen van een beginnende ondernemer (géén rechtspersoon), kan daarvoor gedurende acht jaar een extra rentevrijstelling genieten tot maximaal ƒ5.000, per jaar; deze rentevrijstelling  bedraagt voor gehuwden ƒ10.000, per jaar (art. 47a, lid 3 Wet IB); de achtergestelde lening moet worden geregistreerd en de inspecteur moet vaststellen of er sprake is van een beginnende ondernemer; leningen tussen echtgenoten, samenwonenden en personen die gezamenlijk een onderneming drijven komen voor deze faciliteiten niet in aanmerking; 2 verliezen terzake van dergelijke achtergestelde leningen (art. 45, lid 1, sub i Wet IB); in geval de startende ondernemer de lening niet kan terugbetalen, dan mag de geldverstrekker hetgeen hij op deze lening heeft kwijtgescholden op de datum van kwijtschelding (art. 45b, lid 1, sub c Wet IB) als persoonlijke verplichting aftrekken voor zijn aanslag in de Inkomstenbelasting met een maximum van ƒ50.000, (art. 45, lid 9 Wet IB);  een vergelijkbare regeling geldt voor participatiemaatschappijen die ten minste 70% van hun middelen in beginnende ondernemingen steken; zie art.47b, leden 2, 4 en 5 Wet IB; deze participatiemaatschappijen mogen ook deelnemen in BV's, mits die niet langer dan acht jaar geleden zijn opgericht (art. 47a, lid 5 sub b en art. 14c Uitvoeringsregeling 1990 Wet IB); zij mogen fiscaal verlies nemen als de waarde van de deelneming daalt beneden het geïnvesteerde bedrag (art. 13ca Wet Vpb); voor de eisen te stellen aan dergelijke participatiemaatschappijen, zie: art. 14b, leden 1 en 2 Uitvoeringsregeling Wet IB 1990; zie voor de eisen te stellen aan de achtergestelde geldlening: art. 14b, lid 4, Uitvoeringsregeling 1990, Wet IB.


Tardief
Tardief, te laat; speciaal gezegd van de aanwending van een rechtsmiddel.


Tarief
Tarief, prijsbepaling: 1 belastingtarief, heffingsvoorschrift; 2 ~ van justitiekosten en salarissen in burgerlijke zaken; zie Wet tarieven in burgerlijke zaken, S. 1843, 41 laatstelijk gewijzigd bij S. 1994, 306 en: Besluit tarieven in burgerlijke zaken (S. 1963, 470, herhaaldelijk gewijzigd); 3 tarieven van gerechtskosten in strafzaken (S. 130, 1963 met Besluit tarieven in strafzaken S.1970, 551); ~ voor te likwideren kosten, niet bindend ~, ontworpen door de Nederlandse Orde van Advocaten voor de berekening van het procureurssalaris en het advocatensalaris; wijzigingen worden gepubliceerd in het Advocatenblad.


Tariefcommissie
Tariefcommissie 1 (Douanewet, wet van 2 november 1995, S. 553, art. 34, lid 2), hoogste administratiefrechtelijke instantie voor het  beslechten van geschillen inzake invoerrechten en accijnzen (Tariefcommissiewet 1971 S. 1994, 7); 2 een op grond van sommige CAO's ingestelde commissie van vertegenwoordigers van werkgevers en werknemers, ter bevordering van een juiste toepassing van de voor de bedrijfstak (of onderneming) geldende tarieflonen.


Tarieven gezondheidszorg
Tarieven gezondheidszorg de ~ zijn geregeld in de Wet ~, S. 646, 1980, waarbij tevens een centraal orgaan ~ werd ingesteld, dat tarieven van ziekenhuizen kan goedkeuren of vaststellen en daarvoor richtlijnen kan geven.


Tarifaire belemmering
Tarifaire belemmering, handelsbarrière gebaseerd op in- en uitvoerrechten en accijnzen.


Taxateur
Taxateur, schatter; degene die een taxatie verricht, al dan niet krachtens rechterlijke  of bestuursopdracht, als beëdigd deskundige; onderdeel van de werkzaamheden van een makelaar (WvK art. 62): bemonsteren en waarderen van goederen en het uitbrengen van deskundige berichten.


Taxatie
Taxatie, 1 schatting, raming met name voor gerechtelijke of bestuurlijke doeleinden (taxatierapport); 2 het opmaken van de bedragen van honorarium, kosten en verschotten volgens tarief verschuldigd (in strafzaken, getuigengelden, notariskosten e.d.); ook: begroting (Wet op het Notarisambt 1842 S. 20, art. 60, 74; wet van 31 maart 1847, S. 12).


Taxi
Taxi (Rijtijdenbesluit 1977 S. 547, 1977 art. 1 sub n), motorrijtuig, ingericht voor het vervoer van niet meer dan 8 personen, de bestuurder daaronder niet begrepen, en bestemd om personen tegen vergoeding te vervoeren.


Taxivervoer
Taxivervoer 1 publiekrechtelijk (Wet personenvervoer, S. 175, 1987), de daarvoor vereiste vergunning wordt verleend door Gedeputeerde Staten (GS) of door een openbaar lichaam bestaande uit een aantal gemeenten; beroep tegen een weigering van vergunning voor ~:  College van Beroep voor het Bedrijfsleven; 2 privaatrechtelijk: overeenkomst van reizigersvervoer; zie voor: aansprakelijkheid van reiziger: art. 8:1153 BW; van vervoerder: art. 8:1170 e.v. BW; beperking aansprakelijkheid van vervoerder: art. 8:1157 BW; geen aansprakelijkheid voor waardevolle zaken: art. 8:1151 BW; dood of letsel van passagier: art. 8:1147 BW; eigen schuld passagier: art. 8:1155 BW; handbagage (definitie): art. 8:1141 BW, schade aan bagage: art. 8:1150 BW; lichamelijke of geestelijke gebreken van bestuurder: art. 8:1148, lid 2 BW; opzegging door reiziger: art. 8:1165 BW, bij onvoorziene omstandigheden: art. 8:1163 BW; opzegging door vervoerder bij onvoorziene omstandigheden: art. 8:1162 BW; overmacht voor vervoerder: art. 8:1148 BW; passagier is te laat: art. 8:1160 BW.


Teboekstelling
Teboekstelling, van registergoederen: inschrijving in de daarvoor bestemde openbare registers; zie voor: onbekendheid met ~ en goede trouw: art. 1:23 BW; rangorde: art. 3:21 BW; tijdstip van ~: art. 3:19 BW;  Registergoed; Kadasterwet art. 10 e.v.; teboekstelling van zeeschepen: art. 8:193 e.v. BW, voor binnenschepen: art. 8:783 e.v. BW en voor luchtvaartuigen: art. 8:1302 e.v. BW.


Teeltmateriaal
Teeltmateriaal (Zaaizaad- en Plantgoed-wet 1966 S. 455), planten en plantedelen, die bestemd zijn om door middel van uitplant, uitzaai of op andere wijze voor de teelt van gewassen te dienen.


Tegenbewijs
Tegenbewijs 1 bewijs dat door een partij  in een burgerlijk proces wordt aangeboden en geleverd (gevoerd), als  verweer tegen de stellingen van haar wederpartij; ook: contra-enquête; 2 strafzaken: het Openbaar Ministerie is wettelijk verplicht alle bewijs, zowel ten nadele als ten voordele van de verdachte, te verzamelen, zodat, zolang dat zijn werk goed doet, het aanvoeren van ~ overbodig is; levert het OM half werk, dan blijkt het uitermate moeilijk voor een verdachte dat verzuim te herstellen, doordat hij doorgaans noch de financiële, noch de materiële middelen daartoe heeft, terwijl bovendien een Nederlandse strafrechter gewend is zich  op het door het OM aangevoerde bewijsmateriaal te baseren.


Tegenbod
Tegenbod (art. 6:225 BW), antwoord op een aanbod, dat weliswaar is bedoeld om tot sluiting van de overeenkomst te leiden, maar aanvullingen, beperkingen of andere wijzigingen op het aanbod bevat en daardoor geldt als een ~, inhoudende verwerping van het oorspronkelijke aanbod; bevat het antwoord op een aanbod slechts niet-wezenlijke wijzigingen dan geldt dat niettemin als een aanvaarding, tenzij de aanbieder onverwijld bezwaar maakt tegen die verschillen; internationale handelskoop:  Weens koopverdrag art. 19.


Tegenbrief
Tegenbrief of contre-lettre: nadere overeenkomst aangegaan bij een afzonderlijk geschrift in strijd met de oorspronkelijke akte; levert alleen tussen de daarbij opgetreden partijen bewijs op.


Tegenspraak
Tegenspraak, verweer in rechte, in burgerlijk proces; vonnis op ~ gewezen, contradictoir vonnis.


Teken
Teken (Beneluxverdrag inzake tekeningen of modellen, Trbl. 1966, 292), zintuiglijk waarneembare voorstelling, vatbaar om blijvend op of aan de waar of haar verpakking te worden aangebracht en als zodanig te worden waargenomen; moet een bepaalde mate van individualiteit bezitten, dat het geschikt maakt om de waar of de verpakking waarop het is aangebracht te individualiseren;  Beneluxmodellenwet.


Tekeningen van nijverheid
Tekeningen van nijverheid (Eenvormige Beneluxwet inzake tekeningen of modellen, art. 1) decoratie van een gebruiksvoorwerp, die nieuw is en niet door technische overwegingen wordt bepaald, maar de voor een kunstzinnige schepping vereiste oorspronkelijkheid mist.


Tekortkoming
Tekortkoming (BW art. 6:74  94), wanprestatie, het tekortschieten, het niet nakomen van een verbintenis, hoewel de prestatie opeisbaar is, ongeacht de vraag of dit de schuldenaar kan worden verweten; zie voor: anticipatory breach, dat wil zeggen de gevolgen van ~  treden al  in, voordat de vordering opeisbaar is: art. 6:80 BW; in algemene voorwaarden mag de beoordeling van de vraag of er sprake is van een ~ van de kant van de gebruiker niet aan de laatstgenoemde worden overgelaten (zwarte lijst): art. 6:236 sub d BW; keuzeplicht van schuldeiser tussen nakoming dan wel ontbinding: art. 6:88 BW; ontbinding overeenkomst wegens ~: art. 6:265 e.v. BW; overmacht: art. 6:75 e.v. BW; verlies van recht door schuldeiser terzake van een gebrek in de prestatie, omdat hij niet binnen bekwame tijd na de ontdekking ervan een beroep op de ~ doet: art. 6:89 BW; schadevergoeding wegens ~: art. 6:74, art. 87, art. 277 BW; ~ bij geldschulden: art. 6:119, art. 120 BW; verjaring vordering wegens ~: art. 3:311 BW; internationale handelskoop: Weens koopverdrag art. 35.


Tekort schieten
Tekort schieten,  Tekortkoming


Tekstverwerker, aftrekbaarheid van -
Tekstverwerker, aftrekbaarheid van  (art. 36, lid 2 sub h Wet IB, art. 15, lid 2 sub h Wet LB), een ~ is voor de IB slechts aftrekbaar voorzover de aanschafprijs de ƒ800, te boven gaat; dezelfde aftrekbeperking geldt bij de aanschaf van computers, schrijf- en rekenmachines en beeldapparatuur.


Telastlegging
Telastlegging of tenlastelegging, 1 beschuldiging van een bepaald strafbaar feit (Sv art. 261, 262); 2 in de dagvaarding in strafzaken: een opgave van het feit dat te laste wordt gelegd, met aanduiding van tijd, plaats en omstandigheden, zodanig dat de verdachte in staat wordt gesteld zich daartegen te verdedigen, met voldoende individualisering (Sv art. 261); na de primaire ~ volgt doorgaans nog een subsidiaire, voorafgegaan door `althans'; het zwaarste feit wordt primair telastgelegd; de subsidiaire telastleggingen dienen om in elk geval tot een veroordeling te kunnen komen voor het geval de primaire ~ niet bewezen zou kunnen worden; 3 alternatieve ~: een primaire en een subsidiaire ~ sluiten elkaar wederzijds uit (diefstal subsidiair verduistering), hetgeen niet het geval is bij een cumulatieve ~.


Telefonische colportage
Telefonische colportage (art. 435e Str), aanbieden per telefoon van goederen of diensten tegen betaling onder voorwendsel dat de opbrengst geheel of gedeeltelijk voor een liefdadig of ideëel doel is bestemd.


Telefoongeheim
Telefoongeheim (art. 13 GW), grondrecht, dat de overheid verbiedt telefoongesprekken af te luisteren; ~ schending van  (art. 374bis Str), vindt niet alleen plaats indien een telefoonambtenaar wederrechtelijk aan een ander de inhoud van een telefoongesprek bekend maakt (bijvoorbeeld door het verschaffen van een tape) maar ook reeds als hij gesprekken wederrechtelijk afluistert of opneemt.


Telefoongesprek
Telefoongesprek 1 afluisteren (art. 139c, lid 1 sub 1° Str), van een ~ met behulp van de telecommunicatie-infrastructuur of randapparatuur is aan particulieren nimmer toegestaan, maar mag tijdens het gerechtelijk vooronderzoek, indien zulks dringend wordt gevorderd ter opsporing van een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten, met toestemming van de Rechter-Commissaris door een opsporingsambtenaar worden gedaan (art. 125g e.v. Sv; zie voor heterdaad art. 125g Sv); binnen tweemaal vierentwintig uur moet er een proces-verbaal van worden opgemaakt; 2 opnemen van een ~ waaraan men zelf deelneemt is van de verbodsbepalingen in art. 139a e.v. Str uitgezonderd, waarbij niet het vereiste wordt gesteld dat de andere deelnemer(s) voor het opnemen toestemming heeft of hebben gegeven; openbaarmaking van de aldus verkregen gegevens van zakelijke inhoud kunnen dan ook in beginsel als bewijsmiddel worden gebruikt in een civiel proces; het openbaarmaken is wèl onrechtmatig als dat een inbreuk op de privacy van de andere deelnemer(s) zou betekenen.


Telegraafgeheim
Telegraafgeheim (art 13 GW), grondrecht, wordt geschonden (art. 374 Str) indien een telegraafambtenaar wederrechtelijk van de inhoud van een telegram, telex- of faxbericht kennis neemt of die aan een ander doorgeeft; ook door het opzettelijk afgeven van een telegram aan een ander dan de rechthebbende en het vernietigen, wegmaken, wijzigen of zich toeëigenen ervan.


Teleologische interpretatie
Teleologische interpretatie, verklaring van een wettekst uit de strekking die de uitlegger aan de norm toekent.


Televisie-uitzendingen
Televisie-uitzendingen 1 vrijheid van meningsuiting (art. 7 GW), voorafgaande censuur op ~ is grondwettelijk niet toegestaan; 2 auteursrecht op ~: Auteurswet art. 12;  géén auteursrecht op nieuwsberichten e.d: art. 15, lid 1 en 16a Auteurswet; zie Wet op de naburige rechten van 18-03- 1993, S.178 art. 1 sub f en art. 8.


Tenlastelegging
Tenlastelegging,  Telastlegging.


Tenuitvoerlegging
Tenuitvoerlegging, executie van vonnis; 1 burgerlijk proces: art. 52 e.v., 404 e.v. Brv; ~ bij voorraad: art. 52 e.v. Brv; ~ van buitenlands vonnis: 431 Brv; 2 strafproces: art. 553 e.v. Sv; ~ jeugdstraffen: art. 505 e.v. Sv; ~ verstekvonnis: art. 402 Sv; vrijheidsbenemend vonnis: art. 564 e.v. Sv.


Tenzij
Tenzij, geeft in het BW aan dat hetgeen in de daarop volgende bijzin wordt uitgezonderd, bewezen moet worden door de gedaagde.


Terbeschikkingstelling
Terbeschikkingstelling , van strafrechtelijk volwassenen (art. 37a  38i Str, j° 13 Str), TBS, door de strfarechter op te leggen maatregel, mogelijk ook zonder dat een straf wordt opgelegd, op te leggen door rechtbank of hof aan een verdachte met een gebrekkige ontwikkeling of een ziekelijke stoornis van zijn geestvermogens; slechts mogelijk in de, in art. 37a Str genoemde, gevallen; ~ kan, behoudens verlenging, slechts voor twee jaar worden opgelegd; niet nodig is dat de dwangverpleging in een inrichting plaatsvindt; beroepsmogelijkheid op de bijzondere kamer van het gerechtshof te Arnhem; zie Reglement tenuitvoerlegging terbeschikkingstelling S. 1988, 282, S. 1987, 55 en Tijdelijke regeling van de rechtspositie van ter beschikking gestelden en de notitie herziene regeling TBS, Stcrt. 1989, 115.


Terechtzitting
Terechtzitting, of zitting; vormelijke in de regel openlijke, ambtsverrichting van een gerecht, waar de behandeling van een zaak op contradictoire en controleerbare wijze plaatsvindt; tegenstelling: behandeling in raadkamer; 1 civiel proces (art. 18 e.v. Brv): partijen en hun praktizijns moeten hun zaak met bezadigdheid bepleiten en in alles de eerbied in acht nemen en bewaren, die men aan de justitie schuldig is; toehoorders moeten de ~ met ongedekten hoofde bijwonen en een betamelijk ontzag en stilzwijgen bewaren; in kort geding is een ~ mogelijk ten huize van de president van de rechtbank (art. 289, lid 2 Brv); meestal bestaat een civiele ~ slechts uit het wisselen van stukken ten overstaan van de rolrechter; dat is geen bezwaar, omdat de verrichtingen aldaar openlijk en daardoor controleer en critiseerbaar plaats vinden; 2 strafzaken (art. 258 e.v. Sv), onder ~ wordt slechts verstaan het sluitstuk van de strafprocedure, waarin een (in beginsel openbare) controle plaats vindt of in de eigenlijke, daaraan voorafgaande  behandeling van de strafzaak, de wettelijke voorschriften in acht zijn genomen; zo ja dan wordt het  OM ontvankelijk verklaard en op grond van het aangevoerde bewijsmateriaal een vonnis uitgesproken, waarbij de verdachte wordt ontslagen van rechtsvervolging, veroordeeld of vrijgesproken; 3 bestuursrecht: art. 8:56  65 Awb.


Terme de grâce
Terme de grâce (art. 23 lid 1 Huurwet), betalingsuitstel, door de rechter naar gelang der omstandigheden toegestaan.


Termijn
Termijn, bindende tijdsbepaling, 1 procesrecht algemeen, redelijke ~ (art. 6 EVRM, lid 1, cf art. 14, lid 3 sub c BUPO-verdrag), fair trial beginsel, dat in geval iemands burgerlijke rechten en verplichtingen in het geding zijn of wanneer een strafvervolging tegen hem is ingesteld, hij er recht op heeft dat zijn zaak zonder onredelijke vertraging wordt afgedaan; 2 burgerlijk proces: (art. 143 Brv), tijd stippen die voor de inlevering van de conclusies zijn vastgesteld, bij uitbreiding deze conclusies zelf met de behandeling daarvan; 3 bestuursrecht: a procesrecht (art. 6:7 Awb), voor het indienen van een bezwaarof beroepsschrift staat in beginsel een ~ van zes weken; ageren tegen een niet tijdig genomen besluit (geldt als een fictieve weigering) is niet aan een ~ gebonden (art. 6:12 Awb), maar een onredelijk laat indienen maakt het bezwaar- of beroepschrift niet-ontvankelijk; b beschikking (art. 4:13 Awb), een beschikking dient te worden gegeven binnen de wettelijke, en bij gebreke daarvan binnen een redelijke ~ na ontvangst van de aanvraag; de ~ is in ieder geval verstreken indien het bestuur binnen acht weken geen beschikking heeft gegeven noch een kennisgeving van de ~ waarop de beschikking kan worden tegemoet gezien (art. 4:14 Awb); 4 civiel recht (art. 3:38, lid 1 BW): in de toekomst zeker eens intredende gebeurtenis waarvan het intreden bepaalde rechtsgevolgen heeft; het juiste tijdstip behoeft niet vast te staan (bij iemands overlijden); fatale ~: art. 6:83 sub a BW; nadere, de prestatieplicht opschortende ~; onredelijk lange ~ voor nakoming door gebruiker van algemene voorwaarden: art. 237, sub e BW (grijze lijst); redelijke ~: vage term uit het BW, waarmee wordt aangegeven dat niet onredelijk lang gewacht moet worden met het ondernemen van actie; deze ~ is langer dan onverwijld, terstond, met bekwame spoed, maar de lengte ervan is niet in het algemeen vast te stellen, zulks hangt af van de omstandigheden van het geval en de terzake bestaande gebruiken; 5 wettelijke ~ (Algemene Termijnenwet 1964, S. 314), een wettelijke ~ die op zaterdag, zondag of algemeen erkende feestdag eindigt wordt verlengd tot en met de eerstvolgende dag, die niet een dergelijke dag is.


Territoir
Territoir, grondgebied van een staat; aardrijkskundige bepaling van zijn machtssfeer; bij uitbreiding: basis voor de uitoefening van deze bevoegdheden (in uitdrukkingen als: schip is ~, cf. art 3 Str).


Territoriaal
Territoriaal, op het staatsgebied betrekking hebbend: 1 territoriale decentralisatie, spreiding van het staatsgezag, waardoor  lagere publiekrechtelijke lichamen een in beginsel algemene bevoegdheid verkrijgen tot regeling en bestuur omtrent een bepaald deel van het territorium van de staat (art. 123 e.v. GW), tegenstelling: functionle decentralisatie; 2 territoriale werking van wetten, iedere staat heeft slechts de mogelijkheid binnen zijn eigen grondgebied de werking te verzekeren van de door hem uitgevaardigde wetten; ~ karakter van het strafrecht: het beginsel dat de Nederlandse strafwetten op het territoir van de staat voor een ieder gelden, met insluiting van de regel schip is territoir (Str art. 2, 3; uitbreiding en uitzondering: art. 4  8); 3 territoriale zee (territoriale wateren, kustzee), a algemeen: een strook zee variërend van 3 tot 200 mijl onmiddellijk grenzend aan het land, waar de kuststaat zeggenschap over heeft; b Nederland beschouwt een strook van twaalf mijlen als territoriale zee (zie Wet grenzen Nederlandse territoriale zee, S. 1985, 129); de Nederlandse Staat is eigenaar van de bodem van de territoriale zee en van de Waddenzee (art. 5:25 BW); zie Trbl. 1959, 123, Verdrag inzake de territoriale zee en de aansluitende zone, Genève 29 april 1958; Scheepvaartreglement territoriale zee: S. 1996, 170.


Territorialiteitsbeginsel
Territorialiteitsbeginsel 1 internationaal privaatrecht (Wet AB art. 7  10), het  ~:  aanknopingspunt ter bepaling van het  toepasselijke recht is het land waar iemand zich bevindt, of waar het betrokken voorwerp is of waar de handeling wordt verricht, lex rei sitae, locus regit actum; 2 strafrecht (art. 2 Str): strafbare feiten binnen het territoir van het Rijk in Europa gepleegd, worden hier te lande vervolgd, ongeacht de nationaliteit van de dader.


Terrorisme
Terrorisme (Europees Verdrag tot bestrijding van terrorisme, Straatsburg, Trbl. 1977, 63), geweldsmisdrijven gericht tegen een staat, teneinde schrik teweeg te brengen bij bepaalde persoonlijkheden, groepen van personen of bij het grote publiek of om bepaalde financiële of politieke doeleinden te verwezenlijken.


Terstond
Terstond (art. 6:38 BW e.a.), tot de meeste spoed manende termijnbepaling uit het BW, geeft minder respijt dan `met onverwijlde spoed'.


Teruggave belastingen
Teruggave belastingen (art. 30 AWR), geschiedt zo mogelijk door verrekening met nog openstaande belastingschulden; ~ van dividendbelasting: art. 10 Wet op de Dividendbelasting; ~ van omzetbelasting: art. 29 e.v. Wet op de omzetbelasting 1968.


Terughouding, recht van -
Terughouding, recht van  (art. 3:290 e.v. BW),  Retentie, recht van


Terugkeer vermiste
Terugkeer vermiste (art. 1:422 BW), die vermoedelijk overleden was; hetgeen met zijn vermogen is geschied moet zoveel mogelijk ongedaan gemaakt worden; rechten inmiddels door derden te goeder trouw verkregen worden geëerbiedigd.


Terugneming, recht van -
Terugneming, recht van  (Fw art. 61), het aan de echtgenoot van een gefailleerde toekomende recht, in geval van faillissement uit de boedel de aan hem of haar toekomende goederen, die niet in de huwelijksgemeenschap vallen, terug te nemen.


Terugroeping diplomatieke ambtenaren
Terugroeping diplomatieke ambtenaren, beëindigt de functie van de diplomatieke vertegenwoordiger zodra hij aan het staatshoofd (de zaakgelastigde aan de minister van buitenlandse zaken) zijn terugroepingsbrief (lettre de rappèl, lettre de récréance) heeft overhandigd.


Terugtred van de wetgever
Terugtred van de wetgever, het achterwege laten van wetgeving (met name in formele zin) en ordening overlaten aan lagere lichamen die (vaak ad hoc) voorzieningen moeten treffen, waaraan doorgaans wel procedurevoorschriften worden gesteld.


Terugvalrecht
Terugvalrecht (erfrechtelijk stelsel), beperkt de mogelijkheid om bij versterf een goed te erven tot hen die afstammen van die voorouder van de overledene, aan wie dat goed vroeger behoord heeft.


Terugvordering
Terugvordering (art. 7:39 e.v. BW),  Reclame, recht van ~.


Terugwerkende kracht
Terugwerkende kracht 1 wet (art. 4 Wet AB), een wet werkt in beginsel vanaf het tijdstip van haar in werking treden, maar kan ook van toepassing worden verklaard op voordien voorgevallen feiten, als ware zij reeds ten tijde van het voorvallen van die feiten van kracht geweest; druist in tegen het beginsel van de rechtszekerheid, maar wordt desondanks relatief veel gehanteerd in administratieve en fiscale wetten; in het strafrecht is geen feit strafbaar dan krachtens voorafgaande wettelijke strafbepaling maar bij verandering van wetgeving geldt de voor de verdachte gunstigste bepaling, zodat dan de nieuwe wet terugwerkende kracht kan hebben (Str art. 1, GW art. l6).


Terugwijzing
Terugwijzing,  Renvoi.


Testament
Testament of uiterste wil (art. 4:922 e.v. BW), 1 eenzijdige rechtshandeling waarbij een erflater een beschikking maakt die eerst werkt na zijn overlijden; 2 de akte waarin deze uiterste wilsbeschikking is vastgelegd; zie voor: bekwaamheid tot maken van een ~: art. 4:942 e.v. BW; besloten of geheim ~: art. 4:978, 987 BW; executeur testamentair: art. 4:1052 BW; herroepen van ~ 4:942, 1039 BW; nietigheid van ~: art. 4:940, 958 BW; noodtestament: art. 4:993 BW; olografisch ~: art. 4:979 e.v. BW; onbevoegd tot genieten van voordeel uit ~: art. 4:948 BW; openbaar ~: art. 4:978, 985 e.v. BW; testamentair bewind: art. 4:1066 e.v. BW; testamentaire voogdij: art. 4:280, 290 e.v. BW; uitleg: art. 4:932  938 BW; uitvoerders: art. 4:1052 BW.


Testamentair erfrecht
Testamentair erfrecht (BW art. 4:921), ter onderscheiding van erfrecht bij versterf, de regels die van toepassing zijn als de erflater zijn erfopvolging bij testament heeft geregeld.


Testamentaire beschikking in het buitenland
Testamentaire beschikking in het buitenland (Verdrag van 5 oktober 1961), is in beginsel naar Nederlands recht geldig indien de vorm van de making aan het plaatselijk recht voldoet.


Testamentenregister, Centraal -
Testamentenregister, Centraal  (Wet van 12 januari 1977 S. 25), registratie op het departement van Justitie van de datum van testamenten en plaats waar die testamenten berusten alsmede van herroepingen van deze beschikkingen; aan de hand hiervan kan worden nagegaan of iemand een testament heeft gemaakt en onder wie dat berust.


Testcase
Testcase (proefproces), een strafzaak waarvan de vervolging wordt uitgelokt om een beslissing te krijgen over de objectieve strafbaarheid.


Testeervrijheid
Testeervrijheid, bevoegdheid om zijn goederen vrij te vermaken, voorzover men daarover de vrije beschikking heeft; testamentaire bepalingen mogen evenwel niet indruisen tegen de openbare orde of de goede zeden.


Testimonium
Testimonium, 1 getuigenis: ~ de auditu (art. 342, lid 1 Sv; art. 189 Brv), getuigenis van horen zeggen; verklaring uit de tweede hand, niet inhoudende feiten of omstandigheden die de getuige zelf heeft waargenomen of ondervonden heeft; in het strafproces wettelijk niet als bewijsmiddel toegelaten,  maar door de jurisprudentie geaccepteerd; 2 ~ paupertatis: bewijs van (verstandelijk) onvermogen.


Tewerkstellingsvergunning
Tewerkstellingsvergunning (Wet arbeid vreemdelingen, S. 1994, 959 art. 2, 5 e.v.), benodigd voor het in dienst nemen van vreemdelingen, niet zijnde EU-onderdanen of hen die een verblijfsvergunning hebben op grond van de Vreemdelingenwet; niet nodig voor vreemdelingen die in Nederland langer dan drie jaar ononderbroken hebben gewerkt en die een verklaring van de minister van sociale zaken bezitten.


Textueel
Textueel, in de tekst voorgeschreven, uitdrukkelijk bepaald; textuele of formele nulliteit.


Themis
Themis 1 godin van de gerechtigheid, dochter van Ouranos (de hemel) en Gaia (de aarde); de naam betekent letterlijk instelling, wet; 2 juridisch periodiek, thans opgenomen in Rechtsgeleerd Magazijn Themis.


Thesaurie
Thesaurie, 's Rijks schatkist; desbetreffende afdeling van het Ministerie van Financiën.


Thesaurier-generaal
Thesaurier-generaal, hoofd van de afdeling thesaurie van het Ministerie van Financiën.


Third degree
Third degree, derdegraads verhoor, verscherpt verhoor, waarbij al het mogelijke wordt gedaan om een verdachte tot bekennen te dwingen; een onafgebroken politieverhoor mag echter niet langer dan zes uren duren (Sv art. 61).


Thuiskopie
Thuiskopie, voor eigen gebruik bestemde kopie van muziek en van film via opname-apparatuur en videorecorder; toegestaan, vergoeding aan auteurs geschiedt door een heffing op de prijs van lege video- en geluidsbanden.


Thuiswerker
Thuiswerker (art. 4, lid 1 sub a Wet LB, Uitvoeringsbesluit LB art. 2b), de arbeidsverhouding met zijn opdrachtgever is een fictieve dienstbetrekking indien de ~ persoonlijk de arbeid verricht, gedurende langer dan een maand, tegen een bruto inkomen dat doorgaans ten minste 2/5 bedraagt van het wetttelijk minimumloon; (zie WAO art. 5 sub a, WW art. 5 sub a, ZW art. 5 sub a).


Tiërcering
Tiërcering, vermindering tot op een derde. In 1810 werd in Nederland de staatsschuld getiërceerd zodat slechts 1/3 van de rente betaald werd.


Time-charter
Time-charter (art. 8:373, art. 8:892 BW),  Tijdbevrachting.


Timesharing
Timesharing, koop van gebruiks- en genotsrecht van een (vakantie)woning gedurende een bepaalde periode; op grond van een EU-richtlijn moet ultimo 1996 een regeling in onze nationale wetgeving zijn opgenomen ter bescherming van kopers, o.a. door het vereiste van een schriftelijk vastgelegde koopovereenkomst en van een bedenktijd, waarbinnen de koper niet verplicht kan worden tot vooruitbetaling van de koopsom.


Tippelverbod
Tippelverbod, verbod in vele algemene plaatselijke verordeningen om door woorden en/of gebaar anderen aan te zetten tot ontucht.


Titel
Titel 1 privaatrecht a (art. 3:84 BW), grond, oorzaak voor overdracht van goed; daarvoor is nodig een levering krachtens geldige ~, verricht door een beschikkingsbevoegde; in een transportakte moet de ~ van overdracht nauwkeurig worden omschreven; een fiduciaire ~ is niet een geldige ~ voor een overdracht (art. 3:84, lid 3 BW); zonder recht of ~ (iets onder zich hebben): zonder rechtsgrond; overeenkomst onder bezwarende ~: tegen een ongeveer gelijkwaardige contraprestatie, tegenstelling: om niet; b grond van rechtsopvolging (art. 3:80 BW), rechtverkrijging onder algemene ~ (voornamelijk de erfgenaam) of onder bijzondere ~ (voornamelijk de verkrijger krachtens overdracht; c akte: ~ van eigendom: eigendomsbewijs: soms in het bijzonder wisselbrief (WvK art. 101); 2 ~ als onderverdeling van een wet, of van de hoofdstukken van een wetboek; een wetstitel is onderverdeeld in afdelingen; 3 kwalificatie, rang; adellijke ~; bedrijfs- en beroepstitulatuur, door tuchtrecht beschermd en niet zelden ook wettelijk geregeld; - ambtstitels, zoals voor rechterlijke colleges (Reglement II, art. 1); academische titels of graden; titels van hoffuncties en wat daarmee verband houdt; van ridderorden; slechts beschermd worden de adellijke ~ (art. 435 Str), de wetenschappelijke ~ (Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek, S. 1992, 593, art. 7.20 e.v.) en de `registertitels', zoals die in de gezondheidszorg (art. 4 Wet BIG); degene die een andere ~ ten onrechte voert kan onrechtmatig handelen door het aannemen van een valse hoedanigheid.


Titulair
Titulair, bloot als titel; titulaire rang, de drager van de titel is niet tot het uitoefenen van de daarbij behorende functie gerechtigd of gehouden en ontvangt evenmin de daaraan verbonden wedde.


Toebehoren
Toebehoren (art. 3:43, lid 1 sub c, art. 3: 166, lid 1, art. 3:201 BW e.a. BW), rechtsband tussen een persoon en zijn goed, speciaal van rechten, waarvoor in de terminologie van het NBW `eigenaar zijn van' niet kon worden gebruikt, daar eigendom alleen betrekking heeft op zaken.


Toeëigening
Toeëigening (art. 3:113 en 5:4 BW), occupatie, 1 rechtshandeling tot het inbezit nemen van goederen, en het daardoor meestal tevens: 2 in eigendom verwerven van een roerende zaak, die aan niemand toebehoort, res nullius is.


Toegepaste kunst
Toegepaste kunst, werken van ~ en tekeningen en modellen van nijverheid (Auteurswet 1912 S. 308, art. 10 sub 11°); zij worden auteursrechtelijk beschermd, mits zij voldoende originaliteit bezitten.


Toekomstige goederen
Toekomstige goederen (art. 3:97 BW), onderscheiden in goederen die nog niet bestaan en goederen die reeds wèl bestaan, maar nog niet aan de vervreemder toebehoren; ~ kunnen voorwerp van een obligatoire verbintenis zijn en, mits voldoende bepaalbaar (art. 3:84 BW), met uitzondering van registergoederen (art. 3:97, lid 1 BW), bij voorbaat worden geleverd, hetzij bij akte (art. 3:95 BW), hetzij (bij vorderingen op naam) door cessie; de overdracht geschiedt dan, indien de levering reeds was voltooid, van rechtswege op het moment dat de vervreemder het goed onder zich krijgt (als houder voor de verkrijger, cf. art. 3:110 BW); een cessie is echter pas voltooid als de schuldenaar uit de vordering daarvan een mededeling heeft ontvangen (art. 3:94 BW); een cessie van een vordering tegen een onbekende schuldenaar (bijvoorbeeld een pleger van een onrechtmatige daad) werkt, mits hem de mededeling met spoed werd gedaan, terug tot op de dag waarop de akte van cessie werd opgemaakt (art. 3:94, lid 2 BW); pand en hypotheek verschaffen voor toekomstige vordering ~: art. 3:231 BW; verpanding van ~: art. 3:84, lid 2 en 97 j° art. 98 BW.


Toepasselijkheid, rechtstreekse -
Toepasselijkheid, rechtstreekse  (art. 189, lid 2 EG-verdrag), geeft aan dat een EG-verordening zonder meer gaat deel uitmaken van het nationale recht, ook al ontbreekt daarvoor een implementerende wetgeving; het gaat hier over het antwoord op de vraag of een supra-nationale regeling van rechtswege tot de nationale rechtsbronnen der Lid-Staten gaat behoren, zodat een transformatiewet niet vereist is; dit afgezien van het antwoord op de vraag of een verdragsbepaling zich daarbinnen zonder meer voor directe aanwending leent; ~ wordt in de literatuur onderscheiden van direct effectief, dat het vermogen van een supranationale regeling aangeeft, rechten te scheppen, waarop een burger voor het nationale gerecht een beroep kan doen.


Toerekenbaar
Toerekenbaar, een strafbaar feit is aan de dader toerekenbaar indien hij op het moment van de daad toerekeningsvatbaar is, indien de schuld (c.q. het opzet) van de dader bewezen is (met de verdere elementen) en geen strafuitsluitingsgrond aanwezig is; ~ wordt ook wel gebruikt voor: toerekeningsvatbaar.


Toerekening van betaling
Toerekening van betaling 1 nakoming van verbintenissen (art. 6:43 BW), de schuldenaar die meer dan één schuld heeft aan dezelfde schuldeiser, kan in beginsel zelf bepalen op welke vordering een betaling in mindering komt; echter: betaling van een geldsom komt in de eerste plaats in mindering op de kosten, vervolgens op de rente en tenslotte op de hoofdsom (art. 3:44 BW); voor ~ bij verrekening: art. 6:137 BW, bij rekening-courant: art. 6:140, lid 1 BW; 2 betaling van belasting (art. 7 IW), de ~ geschiedt achtereenvolgens aan a de kosten, b de rente en c de belastingaanslag; toerekening van betalingen op een belastingaanslag geschiedt naar evenredigheid aan: de enkelvoudige belasting, aan de toeslagen, aan de opcenten en aan de in de belasting begrepen verhogingen; is er in de aanslag ook een premie volksverzekeringen begrepen dan geschiedt toerekening in de eerste plaats aan de belasting en vervolgens aan de premie volksverzekeringen.


Toerekeningsleer
Toerekeningsleer (art. 6:98 BW), de grens van de verplichting tot schadevergoeding wordt bepaald door de mate waarin een schade, gelet op de aard van de aansprakelijkheid en van de schade, redelijkerwijs nog aan de dader kan worden toegerekend; daarbij mogen ook andere factoren (zoals de voorzienbaarheid van de schade) meetellen.


Toerekeningsvatbaarheid
Toerekeningsvatbaarheid (art. 39 Str), van de dader van een strafbaar feit: in de wet slechts negatief aangegeven: ~ wordt verondersteld, tenzij de daad de dader wegens gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van zijn geestvermogens niet kan worden toegerekend;  Schuld, ontoerekeningsvatbaarheid.


Toeristenbelasting
Toeristenbelasting (Gemeentewet, art. 224), gemeentelijke belasting op het houden van verblijf binnen een gemeente door personen die niet in het persoonsregister van die gemeente zijn opgenomen.


Toeschatten
Toeschatten, toekennen door de rechter van dringende gerechtskosten in strafzaken, te weten schadeloosstellingen aan getuigen en deskundigen en kosten van vervoer van overtuigingsstukken;  Begroting.


Toeslagenwet
Toeslagenwet (S 1987, 91), garandeert door het toekennen van toeslagen op sociale uitkeringen het voor de betrokkene relevante sociaal minimum.


Toestand
Toestand 1 toestand van te hebben opgehouden te betalen (in het algemeen pas aanwezig als men meer dan één schuld onbetaald laat): kan tot faillissement leiden (Fw art. 1 en 6); 2 toestand die in het belang van de gezamenlijke schuldeisers bijzondere voorziening behoeft: ten aanzien van levensverzekeringsmaatschappijen het rechtsmiddel dat surséance van betaling vervangt en op analoge wijze is geregeld; de taak van de bewindvoerder in gewone gevallen wordt hierbij vervangen door een meer intensief toezicht van de verzekeringskamer (Wet toezicht Verzekeringsbedrijf  1993, S. 1994, 252);  Noodregeling; 3 ~ van verhoogde waakzaamheid;  Verhoogde waakzaamheid.


Toestemming
Toestemming 1 (art. 6:217 BW), van partijen, vereiste voor het sluiten van een overeenkomst; de samenlopende toestemmingen maken de wilsovereenstemming uit; deze ~ kan zich onzuiver gevormd hebben door wilsgebreken (art. 3:44 e.v., art. 6:228 BW); 2 ~ van andere echtgenoot voor bepaalde rechtshandelingen: art. 1:88 BW; 3 ~ van derde voor geldigheid  van rechtshandeling: art. 3:57 BW; 4 ~ voor huwelijk: art. 1:35 e.v. BW.


Toetredingsovereenkomst
Toetredingsovereenkomst;  Adhesiecontract.


Toetsing
Toetsing 1 algemeen: onderzoeken en beoordelen of handelingen of feiten met hogere normen overeenstemmen; 2 ~ van wetten of verordeningen: het onderzoek door de rechter of de inhoud ervan te rijmen valt met hoger recht; ~ van wetten (in formele zin) aan de Grondwet is de rechter verboden: de wetten zijn onschendbaar (art. 120 GW);  Toetsingsrecht.


Toetsingsrecht
Toetsingsrecht (art. 120 GW), taak van een rechter na te gaan of een wet in materiële zin, niet tevens zijnde een wet in formele zin in strijd is met de Grondwet (zo niet, dan volgt onverbindendverklaring).


Toeval
Toeval (art. 6:75, 7A:1589, 1782, 1783 BW),  Overmacht.


Toevoeging
Toevoeging (Sv art. 40 e.v.), toewijzing van een raadsman door de president van het gerecht aan de in voorlopige hechtenis gehouden verdachte, of door de raad van rechtsbijstand in strafzaken aan de on- of minvermogende verdachte; zie Besluit vergoedingen rechtsbijstand in strafzaken S. 1987, 431.


Toezicht
Toezicht 1 door de overheid uitgeoefend ~  op lagere publiekrechtelijke lichamen (door de Kroon op de provinciën, door de provinciën op de gemeenten en waterschappen) hetzij preventief, door goedkeuring van besluiten, verordeningen e.d. hetzij repressief, door vernietiging van besluiten wegens strijd met de wet of het algemeen belang (dit laatste alleen door de Kroon); ~ van de provinciale besturen op de waterstaatswerken en de waterschappen (GW art. 133; Waterstaatswet 1900 S. 176); 2 op de banken (Wet ~ kredietwezen S. 1992, 722); ~ op de effectenbeurs (art. 25 Wet ~ effectenverkeer, S. 1995, 574) door de minister van Financiën; houdt onder andere in het verlenen van vergunningen om als effectenmakelaar of als vermogensbeheerder op te treden en het houden van ~ op de verdere gang van zaken; de minister heeft het grootste deel van zijn taken en bevoegdheden overgedragen aan de Stichting ~ Effectenverkeer, bestaande uit door de minister benoemde leden;  zie Besluit ~ effectenverkeer, S. 1991, 750; 3 ~ op de verzekeraars door de verzekeringskamer, zie Wet ~ verzekeringsbedrijf 1993, S. 1994, 252; 4 op minderjarigen (art. 1:254 BW), maatregel van ondertoezichtstelling door de kinderrechter onder een gezinsvoogd.


Toezichthouder
Toezichthouder 1 inspecteur (art. 5:1.1 Awb), persoon (behoeft geen ambtenaar te zijn) bij of krachtens wettelijk voorschrift belast met het houden van toezicht op de naleving van het bepaalde bij of krachtens enig wettelijk voorschrift; voor het optreden van een ~ behoeft geen enkel vermoeden van niet-naleving van een voorschrift te bestaan; zie voor: betreden van plaatsen door ~: art. 5.1.5 # Awb; bevoegdheid tot inzage en kopiëren van bescheiden ~: art. 5.1.7 # Awb en tot onderzoek van zaken: ~: art. 5:1.8 # Awb; legitimatie door ~: art. 5.1.2 # Awb; onderzoek voertuigen door ~: art. 5.1.9 # Awb; verplichting van iedereen tot verlenen van medewerking aan ~: art. 5.1.10 # Awb; 2 bewaker (art. 6:165, lid 2 BW), degene die op een geestelijk of lichamelijk gehandicapte moet toezien en bij onvoldoende toezicht aansprakelijk kan zijn voor de door de onder toezicht gestelde aangerichte schade.


Toeziende voogdij
Toeziende voogdij, vervallen per 2 november 1995, S. 1995, 240.


Tolheffing
Tolheffing, op wegen en vaarwateren: geschiedt hetzij krachtens belastingverordening als retributie, hetzij krachtens concessie tot aanleg en exploitatie van een verkeerswerk, hetzij krachtens een bijzondere vergunning uit hoofde van het Keizerlijk decreet van 21 oktober 1811; ~ als zakelijk recht: omgezet veerrecht: uitsluitende bevoegdheid tot het voorzien in een bepaalde verkeersbehoefte en het heffen van rechten daarvoor, onderworpen aan de bepalingen vastgesteld voor veerrechten (Verenwet 1921 S. 838, hoofdstuk II).


Tolk
Tolk (art. 8:35, 8:60 Awb) beëdigd vertaler die, na daartoe aangesteld en beëdigd te zijn, het voor een rechts- of bestuursinstantie gesprokene of geschrevene voor zoveel nodig in of uit een vreemde taal overbrengt (Sv art. 191, 306  308; wet van 6 mei 1878 S. 30, gewijzigd bij wet van 20 april 1928 S. 109); zie ook art. 6, lid 3 sub  e EVRM en art. 14, lid 3 sub f BUPO.


Tolunie
Tolunie, ontstaat doordat twee of meer onafhankelijke staten voor hun territoria één douanewetgeving invoeren, eventueel met een gemeenschappelijke kas van de invoerrechten en met eenvormig tarief ten aanzien van derde landen; onderling worden geen in- en uitvoerrechten geheven;  Douane-unie.


Tonnage
Tonnage, inwendige ruimte van een (zee) schip, berekend in bruto-registertonnen (bruto tonnage); ruimte voor vracht en passagiers, uitgedrukt in registertonnen (netto tonnage); een registerton: 100 kubieke voet = 2.8316 m³.


Tontine
Tontine (WvK art. 308), overlevingskas; onderlinge levensverzekering, waarvan deopbrengst (de inlagen plus de rente) na het overlijden van de overigen aan een of enkele deelnemers ten goede komt; de naam is ontleend aan de `uitvinder' Lorenzo Tonti (1630  1695).


Toonder
Toonder, houder van een handelspapier, reeds hierdoor als rechthebbende gelegitimeerd voorzover geen bepaalde tenaamstelling wordt geëist; wisselbrief: endossement aan ~: endossement in blanco, zonder aanduiding van de naam van de geëndosseerde (WvK art. 111, lid 3, 112, 113); cheque aan ~: zonder vermelding van een nemer, dan wel aan een nemer of toonder (WvK art. 182); effecten (aandelen, obligaties) aan ~ in tegenstelling tot: op naam (art. 2:82 BW); kwitantie, promesse aan ~.


Toonderpapier
Toonderpapier, handelspapier, waarbij de rechthebbende niet is aangegeven; overdracht van het recht geschiedt door de enkele overgave van het papier verankerd in een goederenrechtelijke overeenkomst (art. 3:93 BW); hoewel een bankbiljet in wezen een toonderpapier is, wordt geld naast toonderpapier vermeld (art. 3:86, lid 3 sub b BW) en soms een zaak genoemd (art. 5:9 BW); zie voor: bescherming tegen beschikkingsonbevoegdheid vervreemder: art. 3:86, lid 3 sub b BW; pandrecht op ~: art. 3:93 j° 98 en art. 3:236  238 BW; verrekening: art. 6:128, 130 lid 3 BW; verweermiddelen schuldenaar bij overgang van: art. 6:146  148 BW.


Topos
Topos, (gemeen)plaats, argument in een juridische redenering berustende op een algemeen erkende `waarheid'; een ~ vraagt van de gebruiker dat hij zijn waardering van de voor- en tegenargumenten moet expliciteren.


Total loss
Total loss, totaal verlies, naar Engels recht bij casco- en goederentransportverzekering; soorten: actual ~( ATL); arranged ~ (Arr. TL); compromised ~ constructive ~ (CTL).


Totalisator
Totalisator (Wet op de kansspelen van 1964 S. 483, art. 23  27), gelegenheid om te wedden op de uitslagen van harddraverijen en paardenrennen, waarbij het nettobedrag van de inleg wordt verdeeld onder hen die op de winnaar of een van de prijswinnaars van de race hebben gewed.


Touroperator
Touroperator (art. 7:500, lid 1 sub a BW),  Reisorganisator


Toverformule
Toverformule (art. 10 Wet op de Ruimtelijke ordening), de bestemming van de in een bestemmingsplan begrepen grond mag slechts worden gereguleerd voor zover dit voor een goede ruimtelijke ordening nodig is; zou strikte toepassing van de gebruiksvoorschriften leiden tot een beperking van het meest doelmatige gebruik en dit niet door dringende redenen wordt gerechtvaardigd, dan zijn B&W verplicht vrijstelling van de voorschriften te geven op grond van de ~: (niet) nodig voor een goede ruimtelijke ordening.


Traditio brevi manu
Traditio brevi manu (art. 3:115, sub b BW), levering met de korte hand, bezitsoverdracht van goederen zonder feitelijke handeling door een tweezijdige verklaring (goederenrechtelijke overeenkomst) teneinde de verkrijger, die houder was, bezitter en eigenaar te maken van een roerende zaak, niet-registergoed (art. 3:90, lid 1 BW) of bezitter en rechthebbende van een recht aan toonder of order (art. 3:93 BW), speciaal bij een eigendomsvoorbehoud; spiegelbeeld: constitutum possessorium.


Traditio longa manu
Traditio longa manu (art. 3:115 sub c BW), levering met de lange hand, bezitsoverdracht van goederen zonder feitelijke handeling door een tweezijdige verklaring (goederenrechtelijke overeenkomst) teneinde een goed, dat zich onder een derde bevindt, van de vervreemder (bezitter, rechthebbende) op de verkrijger te doen overgaan; het bezit en daarmee veelal het (eigendoms)recht op het goed gaat pas over nadat de derde de overdracht (eventueel stilzwijgend) heeft erkend, dan wel de vervreemder of de verkrijger de overdracht hem heeft meegedeeld.


Traktaat
Traktaat (GW art. 91), overeenkomst, verdrag, tussen staten en tussen staten en volkenrechtelijke organisaties in plechtige vorm: gesloten door de Kroon, en door de Staten-Generaal al dan niet bij wet te bevestigen (ratificeren); goedkeuring geschiedt bij wet of stilzwijgend.


Traktatenblad
Traktatenblad, bevat de tekst en, zo nodig, een Nederlandse vertaling van en gegevens betreffende verdragen en andere overeenkomsten die Nederland met vreemde mogendheden of volkenrechtelijke organisaties heeft gesloten.


Tram
Tram (art. 15, lid 2 sub b RVV 1990), een ~ is geen `weggebruiker' in de zin van het RVV, maar daarin wordt  wel bepaald dat een trambestuurder  bij kruisingen voorrang heeft op (andere) bestuurders.


Tranche
Tranche,  Aanbouwwetgeving


Transactie
Transactie 1 burgerlijke zaken: dading, vaststellingsovereenkomst ter beëindiging van onzekerheid of geschil op vermogensrechtelijk gebied (art. 7:902 BW); is ook geldig wanneer zij in strijd blijkt te zijn met dwingend recht, tenzij zij tevens naar inhoud of strekking in botsing komt met de goede zeden of openbare orde; 2 strafzaken: a het schikken door het Openbaar Ministerie (Str art. 74), afdoen van strafzaken door het OM buiten proces van misdrijven waarop zes jaar gevangenisstraf of minder is gesteld en van overtredingen; de opgelegde boete mag de op het feit staande maximumboete niet te boven gaan; voor de tarieven; zie Stcrt van 28 april 1983, nr. 82; b het schikken door de politie (art. 74bis Str), het afdoen van overtredingen en van sommige misdrijven (zoals rijden onder invloed) door een opsporingsambtenaar met de verdachte tegen van te voren vastgelegde geldsommen; zie Transactiebesluit, S. 1994, 390, gewijzigd S. 1994, 775.


Transformatiewet
Transformatiewet, wet die een internationale regeling pasklaar maakt voor de Nederlandse rechtsorde, haar daarheen transformeert.


Transitoir recht
Transitoir recht, intertemporaal recht, overgangsrecht; geheel van rechtsregels, die aangeven welke wettelijke regeling de rechter moet toepassen, wanneer verschillende wettelijke regelingen elkaar in tijdsorde zijn opgevolgd; transitoir strafrecht (Str art. 1, lid 2), overgangsstrafrecht; bij verandering in de wetgeving na het tijdstip, waarop het feit is begaan, worden de voor de verdachte gunstigste bepalingen toegepast.


Transito-risico
Transito-risico (Weens koopverdrag art. 68), risico voor zaken die tijdens doorvoer werden verkocht.


Transport
Transport (art. 3:89, lid 1 BW, art. 24 Kadasterwet), rechtsoverdracht, levering, speciaal van een registergoed.


Transportakte
Transportakte (art. 3:89 BW), authentieke akte waarbij een registergoed geleverd wordt, de op schrift gestelde leveringsovereenkomst; de ~ geeft de wilsovereenstemming tussen partijen weer de eigendom of het beperkte recht op het registergoed van de verkoper op de koper te doen overgaan; de ~ moet in openbare registers, bijgehouden door de bewaarder van het Kadaster en de  Openbare Registers (KADOR), worden ingeschreven (art. 24 Kadasterwet).


Transportondernemer
Transportondernemer, gangbare benaming voor degene die de bewerkstelliging van vervoer ten behoeve van anderen, geheel of gedeeltelijk door anderen, op zich neemt; in het zeeverkeer geldt de transportondernemer als vervoerder.


Transportongevallenraad
Transportongevallenraad, nog in te stellen raad die zich zal bezighouden met onderzoek naar de oorzaken van transportongevallen; de ~ vervangt: de Commissie Binnenvaartrampenwet, de Raad voor de Luchtvaart, de Raad voor de Scheepvaart en de Spoorwegongevallenraad.


Transportverzekering
Transportverzekering (art. 592 e.v. WvK), waaronder niet slechts valt verzekering van transport (over zee, over binnenwateren, te land of door de lucht) van goederen (w.o. inboedels en waren), maar ook verzekering van eigendommen van opvarenden van schepen, de verzekering van wasgoederen, de verzekering van tentoonstellingsgoederen, de verzekering van reisbagage en monstercollecties.


Transseksuelen, geslachtsaanduiding van
Transseksuelen, geslachtsaanduiding van (art. 1:29a  d BW), voor hen die de overtuiging hebben tot een ander geslacht te behoren dan vermeld staat in hun geboorteakte en die lichamelijk aan het verlangde geslacht zijn aangepast kan de geslachtsaanduiding in de geboorteakte veranderd worden; verzoekers dienen ongehuwd te zijn, terwijl een betrokkene die als mannelijk in de geboorteakte vermeld staat niet meer in staat mag zijn kinderen te verwekken en een betrokkene die als vrouwelijk staat vermeld, niet meer in staat mag zijn kinderen te baren.


Trekgeld
Trekgeld;  Strijkgeld.


Trekker
Trekker 1 waardepapieren: wissel of cheque (art. 100 e.v. WvK), uitgever van een cheque of wisselbrief, de opdrachtgever tot betaling van de daarin vermelde som, zijn handtekening moet op het stuk voorkomen; 2 wegverkeer: motorrijtuig waarvan de toegestane snelheid meer dan 30 km per uur bedraagt, in het bijzonder gebouwd voor het trekken, duwen of in beweging brengen van aanhangwagens, opleggers, werktuigen of machines; zie Rijtijdenbesluit 1977, art. 1 sub i (S. 547, 1977).


Trias politica
Trias politica, indeling van de staatstaken in: wetgevende macht, uitvoerende (besturende) macht en rechterlijke macht; in de doorvoering en handhaving van deze onderscheiding werd en wordt  nog wel een waarborg voor de vrijheid van de onderdanen gezien (machtenscheiding).


Tribunaal
Tribunaal, in het algemeen: rechtbank, speciaal: gerecht met leken-rechtspraak; gerecht voor de berechting van politieke delinkwenten na de Tweede Wereldoorlog (Tribunaalbesluit 1944 S. E 101).


Tributieve sanctie
Tributieve sanctie of reparatoire, situatieve sanctie: overheidsmaatregel ter wegneming van een ontoelaatbare situatie zonder strafkarakter; een procedure voor het opleggen van een ~ behoeft dan ook niet te voldoen aan de eisen van een fair trial, gewaarborgd in art. 6 EVRM en 14 BUPO, zoals bij de retributieve, punitieve, personele sanctie het geval is.


Troonopvolger
Troonopvolger (GW art. 24  38), troonpretendent, opvolger in het koningschap; het koningschap wordt erfelijk vervuld door de wettige opvolgers van koning Willem I, prins van Oranje-Nassau en vererft op de wettige nakomelingen van de laatst overleden koning; het oudste kind gaat voor met de mogelijkheid van plaatsvervulling; bij gebreke van eigen nakomelingen van de laatst overleden koning gaat het koningschap op gelijke wijze over op de nakomelingen eerst van zijn ouder, dan van zijn grootouder in de lijn van erfopvolging, voorzover de overleden koning niet verder bestaand dan in de derde graad van bloedverwantschap; van erfopvolging zijn uitgesloten, zowel voor zichzelf als voor hun nakomelingen, kinderen geboren uit een huwelijk aangegaan buiten de vereiste, bij wet te verlenen, toestemming.


Troonrede
Troonrede (art. 65 GW), plechtige redevoering van de koning op de derde dinsdag in september tot de volksvertegenwoordiging in Verenigde Vergadering bijeen, waarin een uiteenzetting wordt gegeven van het door de regering te voeren beleid.


Troonsafstand
Troonsafstand (GW art. 27), gangbare term voor de handeling die de Grondwet afstand van het koningschap noemt; een ~ heeft ten opzichte van de troonopvolging dezelfde gevolgen als het overlijden van de koning, zodat na de afstand geboren kinderen en hun nakomelingen van de troonopvolging zijn uitgesloten.


Trouw, goede
Trouw, goede (art. 3:11 BW),  Goede trouw.


Trouwbelofte
Trouwbelofte (art. 1:49 BW), verloving; een ~ geeft géén rechtsvordering tot het aangaan van een huwelijk, en evenmin tot vergoeding van kosten, schaden en interessen uit hoofde van de niet-vervulling van de ~.


Truckstelsel
Truckstelsel (BW art. 7A:1637p), wettelijk verboden gedwongen winkelnering; het stelsel waarbij arbeidsloon gedeeltelijk wordt voldaan door levering van (winkel)waren of waarbij de arbeider wordt verplicht zijn verbruiksgoederen in een door de werkgever aangewezen winkel te kopen.


Trust
Trust, drie-partijen-overeenkomst gemaakt naar aanleiding van een obligatielening, waarbij de trustee de obligatiehouders tegenover de geldnemer (emittent) vertegenwoordigt: trustverband, aangegaan bij trustakte.


Trustee
Trustee, vertrouwensman: degene die als zodanig optreedt in handelsrechtelijke verhoudingen, voor obligatiehouders; een bank of rechtspersoon wordt als ~ bij obligatieleningen, gedekt door hypotheek omdat art. 3:260 BW een aanduiding van de schuldeiser voorschrijft, terwijl obligatieleningen meestal aan toonder luiden zodat de schuldeisers niet bij name bekend zijn.


Trusteeship
Trusteeship (Handvest der Ver. Naties, art. 75 e.v.), of trustschapstelsel: stelsel van beheer en toezicht van en over gebiedsdelen onder het gezag van de Verenigde Naties (VN); toepasselijk op de voormalige mandaat-gebieden, op gebiedsdelen tengevolge van de Tweede Wereldoorlog van vijandelijke staten afgescheiden, en op gebiedsdelen door betrokken staten vrijwillig eronder geplaatst (trustgebieden).


Trusthypotheek
Trusthypotheek (art. 3:232 # BW), hypotheek gesloten i.v.m. een uit te schrijven obligatielening; instelling van een trustee is noodzakelijk, indien men een lening in obligatievorm door hypotheek wil dekken daar de hypotheekhouder in de hypotheekakte moet worden genoemd (art. 3:260 BW); de trustee treedt als hypotheekhouder op namens de latere obligatiehouders.


Trustschapsraad
Trustschapsraad (Handvest der Verenigde Naties, art. 86 e.v.), advisraad van de Verenigde Naties belast met het toezicht op het bestuur van de trustgebieden.


Tuchtrecht
Tuchtrecht, of disciplinair recht: het geheel van regels betreffende de tucht of discipline in een korps, hiërarchie, of organisatie, de disciplinaire straffen en de oplegging daarvan (onderscheid in materieel en formeel ~ wordt doorgaans niet gemaakt); militair ~: Wet Militair tuchtrecht, S. 1990, 367); ~ voor opvarenden van zeeschepen: WvK art. 341, voor kapiteins: Schepenwet 1909, S. 219, art. 52 e.v.), verder voor gevangenen en voor erkende gewetensbezwaarden; voorts bijzondere regelingen voor ambtenaren van de onderscheidene openbare lichamen, voor de van staatswege toegelaten beoefenaars van vrije beroepen, en tenslotte voor diverse organisaties op zuiver particuliere grondslag zoals accountants, advocaten, fiscalisten, notarissen, artsen, tandartsen, dierenartsen, gerechtsdeurwaarders, makelaars, sportlieden en journalisten.


Tuchtschool
Tuchtschool (Str art. 77s), thans: inrichting voor jeugdigen; plaatsing in een dergelijke inrichting is een jeugdmaatregel.


Tussenbeide komende persoon
Tussenbeide komende persoon (BW art. 4:958 1°), stroman ter wetsontduiking; een uiterste wilsbeschikking ten voordele van iemand die de wet voor onbevoegd verklaart is nietig, zelfs wanneer de beschikking mocht gemaakt zijn op de naam van een ~.


Tussenbeslissing
Tussenbeslissing (incidentele beslissing), in ruime zin elke rechterlijke beslissing in een burgerlijk geding voor de eindbeslissing.


Tussenkomst
Tussenkomst, interventie 1 in een burgerlijk proces (Brv art. 285  288): het als belanghebbende uit eigen beweging zich mede partij stellen, zonder zich, zoals bij voeging, bij een van de partijen aan te sluiten; 2 wissel (art. 154 WvK);  Interventie.


Tussenpersoon
Tussenpersoon (BW 7:425), opdrachtnemer, heeft zich bij een bemiddelingsovereenkomst tegen loon verbonden tot het tot standbrengen van één of meer overeenkomsten tussen zijn opdrachtgever en derden; hij heeft recht op loon zodra een overeenkomst door zijn bemiddeling is tot stand gekomen; is het loon afhankelijk gesteld van de uitvoering der bemiddelde overeenkomst dan heeft een ~ óók recht op loon als de overeenkomst, zonder dat hem zulks kan worden toegerekend, door zijn opdrachtgever niet wordt uitgevoerd (art. 7:426 BW); een ~ mag slechts zelf tegelijkertijd als bemiddelaar voor de derde optreden indien de inhoud van de rechtshandeling zo nauwkeurig vaststaat dat strijd tussen de belangen der vertegenwoordigden uitgesloten is (art. 7:417 j° art. 427 BW), is de opdrachtgever een particulier dan is voor het dienen van twee heren schriftelijke toestemming van de opdrachtgever(s) nodig (art. 7:417, lid 3 j° art. 408 lid 3 en 427 BW) en betreft de opdracht in dat geval het verhuren of verkopen van een onroerende zaak of een gedeelte daarvan of van een daarop rustend beperkt recht dan heeft de ~ jegens een koper of huurder die een particulier is, géén recht op loon (art. 7:417, lid 4 j° art. 427 BW); voor zijn rechtspositie: zie Opdrachtnemer, lasthebber; ~ bij verzekering: zie Wet Assurantiebemiddelingsbedrijf, S. 1991, 78, art. 1 sub b ieder die, anders dan uit hoofde van een arbeidsovereenkomst, bemiddeling verleent bij het sluiten van een verzekering.


Tussenvonnis
Tussenvonnis, vonnis dat geen einde aan het geding maakt en dus geen eindvonnis is; Interlocutoir.


Tweede Kamer
Tweede Kamer,  Staten-Generaal.


Tweede verzekering
Tweede verzekering,  Dubbele verzekering.


Tweegevecht
Tweegevecht (Str art. 152  156), of duel: gevecht tussen twee personen met gelijkwaardige wapenen, volgens vooraf gemaakte afspraak en naar volgens gebruik en/of vooraf vastgestelde regels; ook een vuistgevecht; van huisuit een vorm van rechtshandhaving (eigenrichting); poging tot ~ is niet strafbaar (art. 154), maar wel strafbaar zijn deelnemers aan een ~ en zij die opzettelijk een uitdaging tot ~ overbrengen indien daarop een tweegevecht volgt.


Tweekamerstelsel
Tweekamerstelsel (art. 51, lid 1 GW), het parlementaire stelsel is opgebouwd uit twee lichamen, zoals in ons land uit een Eerste en een Tweede Kamer.


Twistgeding
Twistgeding, proces.


Twijfel- en arbitrageclausule
Twijfel- en arbitrageclausule, een weinig gebruikte clausule, die in geval van tijdingloosheid van schepen regelt dat in één arbitrage zal worden uitgemaakt of er sprake is van een molestschade dan wel van een schade ten gevolge van het gewone zeegevaar; de ~ stelt het vermoeden van art. 648, 2e lid WvK buiten werking;  Tijdingloosheid.


Tijd van oorlog
Tijd van oorlog,  Oorlog.


Tijdbevrachting
Tijdbevrachting (goederenvervoer over zee: art. 8:373 BW, over binnenwateren: 8:892 BW), tijdcharter, time-charter: bevrachting van schepen op tijdbasis aangegaan, voor bepaalde tijdsduur; tegenstelling: reisbevrachting.


Tijdelijk instituut voor coördinatie en afstemming
Tijdelijk instituut voor coördinatie en afstemming, Tica  (art. 31  38 Organisatiewet sociale verzekeringen, S. 1994, 790), rechtspersoon opgericht door algemeen erkende centrale en andere representatieve organisaties van werkgevers en werknemers; het ~ moet gedurende een overgangsperiode (tot 1 januari 1997) het gat opvullen dat gevallen is door de opheffing van de Sociale Verzekeringsraad; de voornaamste taak van het ~ is het onder toezicht van het College van toezicht sociale verzekeringen (art. 12 Coördinatiewet sociale verzekeringen)  bevorderen van: a een goede coördinatie van de uitvoering van wetten door de bedrijfsverenigingen en de uitvoeringsinstellingen en b samenwerking tussen de bedrijfsverenigingen en de uitvoeringsinstellingen onderling (streven naar een meer regionale in plaats van de bestaande functionele decentralisatie).


Tijding
Tijding (WvK art. 603  606), bij goederentransportverzekering en reisverzekering van een schip: laatste ~, zoals over brand aan boord, aanvaring of machineschade; de verzekerde is verplicht deze laatste ~ aan de verzekeraar mee te delen.


Tijdingloosheid
Tijdingloosheid (WvK art. 648 en 8:426 BW), indien binnen een bepaalde tijd geen bericht van een schip binnenkomt, wordt het als totaal verloren beschouwd en wordt de daardoor geleden schade door de assuradeuren vergoed.


Tijdsaanduidingen BW
Tijdsaanduidingen BW, in het BW doorgaans vaag, zoals tijdig, terstond, met redelijke spoed e.d., zulks om de rechter meer kans te geven zich uit te spreken over het al of niet in acht genomen zijn van een aanvaardbare termijn.


Tijdsbepaling
Tijdsbepaling (art. 3:38 BW zie ook 3:296, lid 2 BW), een zekere toekomstige gebeurtenis die de opeisbaarheid van een verbintenis bepaalt; hetgeen onder tijdsbepaling of termijn verschuldigd is, kan niet geëist worden voordat die termijn verstreken is, dus de toekomstige gebeurtenis is ingetreden, maar hetgeen voorafbetaald is, kan door de schuldenaar niet worden teruggevorderd.


Tijns
Tijns, of tins: grondrente, veelal van oude datum, veelal voortkomend uit gronduitgifte ter ontginning of bebouwing.


UA
UA, Uitgesloten aansprakelijkheid (bij coöperatieve vereniging)


UAC
UAC, Universele Auteursrecht Conventie


UAR
UAR, 1986 Uniform Aanbestedingsreglement (Stcrt. 24 juni 1986 nr. 118, 22 juli 1986, nr. 138)


UAR-EG 1991
UAR-EG 1991, Uniform Aanbestedingsreglement EG 1991 (Stcrt. 1991, 228 en 1995, 103)


UAV 1989
UAV 1989, Uniforme Administratieve Voorwaarden voor de uitvoering van werken 1989 (Stcrt 1989, 181)


UAVTI 1992
UAVTI 1992, Uniforme Administratieve Voorwaarden voor de uitvoering van technische installatiewerken 1992, Stcrt. 1992, 177


UDC
UDC, Universele decimale classificatie


UED
UED, Union Européenne de Douane (ook: ETU), Europese Douane Unie


UEO
UEO, Union Européenne occidentale (ook: WEU), Westeuropese Unie


UEP
UEP, Union Européenne de Paiements (ook: EBU, EPU of EZU), Europese betalingsunie


UIT
UIT, Union Internationale des Télécommunications, Internationale verre-berichtgevings Unie


UN
UN, United Nations, de Verenigde Naties


UNCED
UNCED, United Nations Conference about Environment and Development, VN conferentie over milieu en ontwikkeling


UNCITRAL
UNCITRAL, United Nations Commission on International Trade Law, Commissie voor Internationaal handelsrecht der Verenigde Naties


UNCLOS
UNCLOS, United Nations Conference on the Law for the Sea, (derde) zeerechtconferentie van de VN


UNCRO
UNCRO, United Nations Confidence Restoration Operation in Croatia


UNCTAD
UNCTAD, United Nations Conference on Trade and Development


UNDOF
UNDOF, United Nations Disengagement Observer Force in Syria


UNDP
UNDP, United Nations Development Program(me), VN ontwikkelingsprogramma


UNEF
UNEF, United Nations Emergency Force, Vredesmacht voor het Midden-Oosten der VN


UNEP
UNEP, United Nations Environment Programme, Milieuprogramma van de VN


UNESCO
UNESCO, United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization


UNFICYP
UNFICYP, United Nations Peace-Keeping Force in Cyprus, de strijdmacht van de Verenigde Naties op Cyprus


UNFPA
UNFPA, United Nations Fund for Population Activities, Fonds voor Bevolkingsactiviteiten van de Verenigde Naties


UNHCR
UNHCR, United Nations High Commission for Refugees, Bureau van de Hoge Commissaris voor Vluchtelingen van de Verenigde Naties


UNHHSF
UNHHSF, United Nations Habitat and Human Settlement Foundation, Habitat en Menselijke Nederzettingen Fonds van de Verenigde Naties


UNICEF
UNICEF, United Nations Children's Fund, afkorting gebaseerd op de oorspronkelijke naam: United Nations International Children's (Emergency) Fund


UNIDO
UNIDO, United Nations Industrial Development Organization, Organisatie voor Industriële Ontwikkeling van de Verenigde Naties, houdt zich bezig met de industriële ontwikkeling van de derde wereld.


UNIFIL
UNIFIL, United Nations Interim Force in Lebanon, vredesmacht van de VN in Libanon, waaraan ook Nederland deelneemt.


UNITAR
UNITAR, United Nations Institute for Training and Research


UNO
UNO, United Nations Organization ook: UN, ONU, of VN, Verenigde Naties.


UNOMUR
UNOMUR, United Nations Observers Mission Uganda/Rwanda; waarnemersgroep van de VN in Oeganda en Roeanda.


UNPROFOR
UNPROFOR, United Nations Protective Forces, beschermende VN-macht in het voormalige Joegoslavië


UNRWA
UNRWA, United Nations Relief and Works Agency for Palestine refugees in the Near East. Organisatie van de Verenigde Naties voor hulpverlening aan Palestijnse Vluchtelingen.


UNS
UNS, United Nations Secretariat, het secretariaat van de Verenigde Naties


UNSF
UNSF, United Nations Social Fund, sociaal fonds van de VN


UNTAC
UNTAC, United Nations Transitional Authority in Cambodja, tijdelijke VN- macht in Cambodja


UNTAP
UNTAP, United Nations Technical Assistance Program, programma van de Verenigde Naties voor technische hulp


UNTS
UNTS, United Nations Treaty Series, Verdragsteksten van de Verenigde Naties


UNU
UNU, United Nations University, universiteit van de Verenigde Naties


UNWCC
UNWCC, United Nations War Crimes Commission, de Commissie van de VN voor oorlogsmisdrijven


UNWRA
UNWRA, United Nations World Rescue Agency, oranisatie van de VN belast met de zorg voor vluchtelingen.


UPE
UPE, Union Politique Européenne, Europese Politieke Unie.


UPU
UPU, Union Postale Universelle, Universal Postal Union, Wereldpostunie


USZO
USZO, Stichting,   Uitvoeringsinstelling sociale zekerheid


Uitbater
Uitbater, exploitant (in ongunstige zin)


Uitbesteden
Uitbesteden,  Aanbesteder


Uitbesteding
Uitbesteding (Reglement tenuitvoerlegging terbeschikkingstelling, S. 1988, 282, art. 25  33), tegen vergoeding aan de zorg van particulieren toevertrouwen van personen die verpleging en verzorging behoeven: onzelfstandige armlastigen, psychopaten enz. (Wet op de jeugdhulpverlening art. 23  34).


Uitdelingslijst
Uitdelingslijst (Fw art. 179 e.v.), lijst opgemaakt in een faillissement of onder een akkoord ter vaststelling van hetgeen aan elk van de crediteuren wordt toegekend en uitgedeeld; verbindend worden van de enige, of van de laatste (slotuitdelingslijst) beëindigt een faillissement.


Uitdrager
Uitdrager (Str art. 437, 437bis, ter), handelaar in gebruikte zaken, zoals huisraad, oude kleren.


Uiterste wil
Uiterste wil (art. 4:922 e.v. BW), of testament, beschikking na dode; ook de akte waarin een uiterste wilsbeschikking is opgenomen; zie voor: besloten of geheime ~: art. 4:978, 987 BW; olografische ~: art. 4:979 e.v. BW; openbare ~: art. 4:978, 985 e.v. BW; verbod tot maken van een wederkerige ~: art. 4:977 BW.


Uiterste wilsbeschikking
Uiterste wilsbeschikking (art. 4:922 e.v. BW), testament, een in de daarvoor vereiste vorm gegoten herroepelijke eenzijdige verklaring van hetgeen iemand wil dat na zijn dood zal geschieden; zie voor: bekwaamheid tot maken van een ~: art. 4:942 e.v. BW; executeur-testamentair: art. 4:1052 BW; herroepen van ~ 4:942, 1039 BW; nietigheid van ~: art. 4:940, 958 BW; noodtestament: art. 4:993 BW; onbevoegd tot genieten van voordeel uit ~: art. 4:948 BW; testamentair bewind: art. 4:1066 e.v. BW; testamentaire voogdij: art. 4:280, 290 e.v. BW; uitleg van ~: art. 4:932  938 BW; uitvoerders van ~: art. 4:1052 BW.


Uitgaansverbod
Uitgaansverbod (Wet militair tuchtrecht, S. 1990, 367, art. 41 j° 48), verplichting om op de door de commandant aan te wijzen militaire plaats aanwezig te zijn en te blijven voor maximaal vier aaneengesloten dagen en per kalendermaand voor maximaal acht dagen; indien de tenuitvoerlegging in het weekend plaats vindt gedurende niet meer dan twee opeenvolgende weekeinden.


Uitgaven tot voeren van zekere staat
Uitgaven tot voeren van zekere staat (art. 42 lid 1, Wet IB), standsuitgaven, waarmee iemand in zijn persoonlijk leven het maatschappelijk aanzien of gewicht van een zekere functie tot uitdrukking tracht te brengen; ~ worden niet als aftrekbare kosten aangemerkt, ook al werden zij tevens gedaan in het belang van de onderneming of van enige werkzaamheid van de belastingplichtige.


Uitgesloten aansprakelijkheid
Uitgesloten aansprakelijkheid (UA) (art. 2:56 BW), uitsluiting door een coöperatieve vereniging of een onderlinge waarborgmaatschappij in haar statuten van iedere verplichting van haar leden of haar oud-leden om bij likwidatie in een tekort bij te dragen; moet in de naam van de coöperatieve vereniging worden aan gegeven door de letters UA.


Uitgifte
Uitgifte (art. 2:96 en 206 BW), van aandelen of obligaties;  Emissie


Uitheemse diersoorten
Uitheemse diersoorten, niet in Nederland levende wilde dieren, meestal in hun  voortbestaan bedreigd; zij worden beschermd krachtens de Wet Bedreigde ~, S. 1975, 48, 1994, 575; zie ook S. 1995, 352 door beperkende bepalingen inzake handel en vervoer van ~.


Uithuisplaatsing
Uithuisplaatsing (art. 1:261  263a BW), maatregel van de kinderrechter bij ondertoezichtstelling om het kind in een kindertehuis of pleeggezin op te doen nemen.


Uitkoopregeling minderheidsbelang
Uitkoopregeling minderheidsbelang (NV: art. 2:92a; BV: art. 2:201a BW), een aandeelhouder die 95% van het kapitaal verschaft kan via de Ondernemingskamer de overige aandeelhouders als groep dwingen tot overdracht van de hem nog ontbrekende aandelen.


Uitklaren
Uitklaren, het vervullen van de douaneformaliteiten voor een zeeschip of vliegtuig dat het land verlaat; tegenstelling: inklaren.


Uitlegging
Uitlegging;  Interpretatie


Uitlenen
Uitlenen (BW art. 7A:1777 e.v.), bruikleen, overeenkomst waarbij de ene partij aan de andere een zaak om niet ten gebruike geeft, onder voorwaarde van teruggave; zie voor: aansprakelijkheid bruiklener: art. 7A:1782 BW; gebreken geleende zaak: art. 7A:1790 BW; kostenvergoeding door uitlener: art. 7A:1789; verplichtingen van de bruiklener: art. 7A: 1781  1786 BW, van de uitlener: art. 7A:1787  1790 BW; voortijdig terugvragen art. 7A:1788 BW; waardevermindering geleende zaak: art. 7A: 1784 BW; zorgplicht: art. 7A:1781 BW.


Uitlevering
Uitlevering 1 (art. 2, lid 3 GW), overdracht van personen door organen van de ene staat aan die van een andere, ter berechting of bestraffing wegens een in een uitleveringsverdrag genoemd misdrijf, slechts mogelijk van vreemdelingen; ontoelaatbaar wegens strafbare feiten van politieke aard, met inbegrip van daarmede samenhangende feiten (Uitleveringswet van 9 maart 1967, S. 139, art. 11);  Politieke delicten; Europees verdrag betreffende uitlevering van 13 december 1957, Trb 1965, 9 en 1994, 7; 2 (art. 105 e.v. Sv), op bevel van de rechter-commissaris in strafzaken aan hem overgedragen of op de griffie van de rechtbank deponeren van voor in beslagneming vatbare voorwerpen; 3 (art. 8:360 e.v. BW), aflevering van per schip vervoerde goederen krachtens cognossement.


Uitlokking
Uitlokking (Str art. 47 lid 1, 2°), of provocatie, van strafbare feiten door een van de in de wet genoemde middelen, een uitlokker wordt als dader gestraft; vele uitlokkingshandelingen zijn zelfstandig strafbaar gesteld; zie voor: poging tot ~: art. 46a Str; ~ van desertie, muiterij: art. 203, 204 Str.


Uitloving
Uitloving (art. 6:220 BW), openbaar aanbod, waarbij aan een willekeurige derde die een bijzondere prestatie verricht, een beloning in het vooruitzicht wordt gesteld.


Uitoefenen van een beroep, ongeoorloofd -
Uitoefenen van een beroep, ongeoorloofd  (art. 436 Str), vordert de wet toelating tot een beroep dan mag dat beroep slechts in geval van noodzaak door niet-toegelatenen worden uitgeoefend.


Uitrit
Uitrit (RVV 1990, S. 459, art. 54), uitgang van een gebouw of besloten erf of uitgang door middel van een verlaagd trottoir of een verlaagde trottoirband. Bij het uitrijden moet men al het overige verkeer voor laten gaan.


Uitroepgelden
Uitroepgelden, ook: oproepgelden (Deurwaardersreglement S. 598 1934), leges die aan de deurwaarder toekomen voor het oproepen van burgerlijke zaken op de rol.


Uitschuld
Uitschuld, schuldverplichting van een bepaalde schuldenaar uit gezien; tegenstelling: inschuld.


Uitsluitende bevoegdheid
Uitsluitende bevoegdheid (volkenrecht),  Compétence exclusive


Uitsluiting
Uitsluiting 1 arbeidsrecht: het uitsluiten van werknemers van tewerkstelling door werkgevers, als economisch pressiemiddel in arbeidsconflicten; de Arbeidsvoorzieningswet, S. 1990, 402, geeft geen definitie; ~ is mogelijk als tegenmaatregel tegen een staking; 2 strafrecht: ~ van de strafbaarheid (art. 39 e.v. Str),  Strafuitsluitingsgrond.


Uitspannen
Uitspannen (verzekeringsrecht), een verzekeringnemer bewegen zijn lopende verzekeringsovereenkomst te beëindigen en een nieuwe verzekering bij een andere verzekeraar te sluiten; ~ van een verzekeringnemer is onrechtmatig, als het wordt gedaan met gebruikmaking van onware of onoorbare argumenten.


Uitspraak
Uitspraak, algemene benaming van ter terechtzitting gegeven oordeelvellende uitingen van een rechter: arresten en vonnissen, in tegenstelling tot beschikkingen (voor het strafrecht: Sv art. 138); openbaarmaking van de ~ als bijkomende straf: Str art. 36; ook de oordeelvellende, beslissende uitingen van scheidslieden, arbiters, waarvoor inhouds- en vormvoorschriften zijn gegeven (Brv art. 1020  1061).


Uitstel van betaling
Uitstel van betaling,  Terme de grâce; ~ van omzet- of loonbelasting: art. 24a Uitvoeringsbeschikking AWR.


Uitvaartverzekering
Uitvaartverzekering;  Begrafenisverzekering.


Uitvinder
Uitvinder (art. 2 Rijksoctrooiwet 1995, S. 1995, 52), degene die een voor octrooi vatbare uitvinding doet; rechthebbende op een octrooi is degene aan wie octrooi wordt verleend, hij behoeft niet de ~ te zijn.


Uitvinding
Uitvinding (art. 2 Rijksoctrooiwet 1995, S. 1995, 52 en art. 52 Europees Octrooiverdrag, Trb. 1975, 108 en 1976, 101), de werkzaamheid van het uitvinden, het resultaat van die werkzaamheid en de waarde van dat resultaat;  Octrooi.


Uitvoerbaar bij voorraad
Uitvoerbaar bij voorraad (art. 52, 53 Brv), van vonnis of arrest, onmiddellijk executabel, niettegenstaande de mogelijkheid van verzet, hoger beroep of cassatie; instelling van een van deze gewone rechtsmiddelen heeft dan geen schorsende werking; een rechter kan niettemin de eiser verplichten tot borgstelling, opdat gedaagde, ingeval de kans mocht keren, zijnerzijds verhaal heeft op de eiser terzake van terugbetaling of schadevergoeding; bij faillietverklaring is een vonnis eveneens ~ want de staat van faillissement treedt onmiddellijk na het uitspreken van het vonnis in.


Uitvoerende macht
Uitvoerende macht, of executieve: het bestuur, naar de leer van de trias politica onderscheiden van de wetgeving en de rechtspraak; de uitvoerende macht wordt uitgeoefend door de koning en zijn verantwoordelijke ministers.


Uitvoering in besloten kring
Uitvoering in besloten kring (art. 12 Auteurswet 1912 S. 308), een ~ geldt als openbaarmaking in geval de voordracht, op- of uitvoering tegen betaling toegankelijk is, zodat auteursrechten verschuldigd zijn.


Uitvoeringshandeling
Uitvoeringshandeling (art. 45 Str), pogingsleer, voorwaarde voor de strafbaarheid van een poging; een voorbereidingshandeling is daartoe onvoldoende; de grens daartussen is niet scherp: het gebruik van een absoluut ondeugdelijk middel wordt daarbij niet, dat van een relatief ondeugdelijk middel wèl als een ~ aangemerkt.


Uitvoeringsinstelling sociale zekerheid
Uitvoeringsinstelling sociale zekerheid, voert de sociale wetgeving uit voor de bedrijfsverenigingen en de overheid (art. 51 Organisatiewet sociale verzekeringen, S. 1994, 790); erkend zijn: 1 BVG/Detam BV (Bedrijfsvereniging voor de Gezondheid, Geestelijke en Maatschappelijke Belangen met de Bedrijfsvereniging voor Detailhandel, Ambachten en Huisvrouwen); 2 GUO BV (Gezamenlijk Uitvoeringsorgaan voor de bedrijfsverenigingen voor het Slagers- en Vleeswarenbedrijf en de Pluimveelslachterijen en de Bedrijfsvereniging voor Tabaksverwerkende en Agrarische bedrijven; 3 SFB (Uitvoeringsorganisatie Sociale Verzekering BV voor de bedrijfsvereniging voor de Bouwnijverheid; 4 USZO (Uitvoeringsinstelling sociale zekerheid voor Overheid en Onderwijs); 5 GAK Nederland BV (voor de overige bedrijfsverenigingen).


Uitvoeringsmandaat
Uitvoeringsmandaat (art. 1A. 1.1.1 # Awb), bevoegdheidsoverdracht waarbij de mandaatgever zelf beslist maar de uitvoering van het besluit aan de gemandateerde overlaat.


Uitvoeringsorgaan
Uitvoeringsorgaan, instantie belast met de uitvoering van een of meer (sociale verzekerings) wetten; heeft enerzijds zorg te dragen voor het verlenen van  uitkeringen en  verstrekkingen, anderzijds voor de registratie van de werkgevers en het vaststellen en invorderen van de premies, zoals de Sociale Verzekeringsbank met haar districtskantoren, de Raden van Arbeid voor de volksverzekeringswetten en kinderbijslagwet; de Uitvoeringsinstellingen sociale zekerheid; de ziekenfondsen die tot taak hebben de aanspraak op genees- en heelkundige behandeling op grond van de Ziekefondswet te verwerkelijken en de ziektekostenverzekeraars, die hun medewerking moeten verlenen bij de bijzondere ziektekostenverzekering krachtens de Algemene wet bijzondere ziektekosten, S. 1992, 392.


Uitvoeringsrecht
Uitvoeringsrecht, het recht om beschermde muziek ten gehore te brengen in een concertzaal, of voor radio of televisie.


Uitwatering
Uitwatering, voorgeschreven afstand tussen waterspiegel en dek bij zeeschepen om te voorkomen dat het schip te diep geladen wordt; daartoe is op de huid van het schip een uitwateringsmerk aangebracht, naar de initiatiefnemer in Engeland Plimsollmerk genoemd.


Uitweg
Uitweg (BW art. 5:57), of noodweg, weg van een ingesloten erf over de naburige erven naar de naastbijgelegen gemene weg of gemene vaart, krachtens burenrecht gevorderd door de eigenaar van een ingesloten stuk land of erf; als ~ moet worden aangewezen de kortste weg die de minste schade veroorzaakt; deze schade moet vergoed worden door hem die van de weg gebruik maakt.


Uitwinning
Uitwinning, actie tot ontneming, elke rechtsvordering waardoor iemand een goed kan verliezen, bijvoorbeeld door revindicatie, verhaal, executie.


Uitwijzing
Uitwijzing (art. 22  28 van de Vreemdelingenwet 1965 S. 401),  Uitzetting


Uitzendbureau
Uitzendbureau (art. 34 IW, art. 16, sub a Coördinatiewet), stelt zich ten doel bij hem in dienst zijnde werknemers aan derden (`inleners') ter beschikking te stellen, teneinde onder toezicht en leiding van de inlener werkzaam te zijn, evenwel met in standhouding van de dienstverhouding tussen uitleenkracht en het ~; het ~ is dan te zamen met de `inlener' hoofdelijk aansprakelijk voor de door het ~ verschuldigde loonbelasting en sociale premies; heeft het ~ evenwel een uitleenvergunning van het Centraal Bestuur voor de arbeidsvoorziening (art. 2, lid 1, sub a van de Wet op het ter beschikking stellen van arbeidskrachten) en meldt de inlener de inlening terstond aan de bedrijfsvereniging dat hij gebruik maakt van door derden ter beschikking gestelde werkkrachten dan is alleen het ~ aansprakelijk.


Uitzetting
Uitzetting (art. 22  28 van de Vreemdelingenwet 1965 S. 401), verwijdering van vreemdelingen van het Nederlandse grondgebied op grond van de Vreemdelingenwet;  Uitlevering.


Uitzicht, erfdienstbaarheid van -
Uitzicht, erfdienstbaarheid van  omvat erfdienstbaarheid van licht en stelt het bepaalde in de art. 5:50 BW terzijde.


Uitzonderingstoestand, burgerlijke -
Uitzonderingstoestand, burgerlijke  (GW art. 103, Wet Buitengewone Bevoegdheden Burgerlijk Gezag, Wet van 23 juni 1952, S. 361), maatregel ter handhaving van de uit- of inwendige veiligheid van het Rijk in buitengewone omstandigheden; zwaarder dan de toestand van verhoogde waakzaamheid, maar minder verstrekkend dan de staat van oorlog; tijdens de ~ kan de Minister van Binnenlandse Zaken de bevoegdheden van de Commissarissen der Koningin en Burgemeesters m.b.t. de openbare orde tot zich trekken, vertoning van films voor meer dan 10 personen verbieden, de drukpersvrijheid beperken, censuur uitoefenen op de post, personen interneren e.a.


Ultra petita
Ultra petita 1 civiele uitspraak (art. 382 sub 2° en 3° Brv), een rechter, wijst in strijd met de hem voorgeschreven lijdelijkheid, iets anders of meer toe dan was geëist; 2 strafvonnis (art. 348 Sv), een strafrechter heeft niet op de grondslag van de telastlegging beslist; ~ non cognoscitur, de rechter mag slechts op grond van de hem ter beoordeling voorgelegde dagvaarding beslissen.


Ultra vires
Ultra vires (art. 2:6 BW), situatie waarin handelingen in strijd met het doel van de rechtspersoon zijn verricht en waarvan de nietigheid slechts door de rechtspersoon kan worden ingeroepen, en wel indien de wederpartij van die doeloverschrijding niet onkundig was of kon zijn; daarmee wordt de wederpartij en niet de rechtspersoon verre gaand beschermd.


Unanimiteitsbeginsel
Unanimiteitsbeginsel, een voorstel kan slechts met algemene stemmen worden aangenomen, of, zoals bij de Veiligheidsraad van de VN het geval is, wanneer bepaalde leden zich hiermede kunnen verenigen;  Veto, recht van .


Undercover-agent
Undercover-agent, infiltrant die zich met medeweten van justitie in een misdadige organisatie inwerkt teneinde op deze wijze het bewijs tegen verdachten te versterken doordat dan delicten onder min of meer controleerbare omstandigheden worden gepleegd; dit bewijs wordt evenwel onrechtmatig verkregen indien het opzet bij de verdachte eerst door optreden van de undercover-agent werd gewekt (HR 4 december 1979, NJ 1980, 356, Tallonarrest); agent-provocateur.


Underwriter
Underwriter, Engelse benaming voor assuradeur; een ~ beperkt zich echter tot de beoordeling en acceptatie van posten, terwijl een assuradeur vaak ook andere werkzaamheden in het bedrijf verricht, bijvoorbeeld beoordeling van schaderekeningen, behandeling van schadegevallen, bepaling van reassurantie, belegging van de ontvangen premies.


Unie
Unie, vereniging van soevereine staten of gebieden tot een statenbond of bondsstaat; ook: dergelijke vereniging met beperkter doelstelling, zoals een tolunie.


Uniformverbod
Uniformverbod (Str art. 435a), verbod in het openbaar kledingstukken of opzichtige onderscheidingstekens te dragen of te voeren, die uitdrukking zijn van een bepaald staatkundig streven.


Unilateraal
Unilateraal, eenzijdig: unilaterale overeenkomst waarbij slechts door één van de partijen een verbintenis wordt aangegaan, in tegenstelling tot de bilaterale of multilaterale overeenkomst.


United Nations
United Nations, of UN; Verenigde Naties; enkele instellingen: ~ Children's Fund, oorspronkelijk: UNICEF, ~ International Children's (Emergency) Fund; verleent  hulp aan kinderen vooral in de ontwikkelingslanden en wordt gevoed door bijdragen van staten en particulieren; ~ Conference on Trade and Development, Conferentie inzake Handel en Ontwikkeling van de Verenigde Naties, een instelling van de Algemene Vergadering van de VN; bevordert de internationale handel, in het bijzonder die tussen landen met een verschillend niveau van ontwikkeling, tussen landen met verschillende economische en sociale stelsels en tussen ontwikkelingslanden onderling; ~ Disengagement Observer Force in Syria, de groep waarnemers die Israëlische en Syrische strijdkrachten op de Golanhoogte moet uit elkaar houden; ~ Educational, Scientific and Cultural Organization, Organisatie van de Verenigde Naties voor Onderwijs, Wetenschap en Cultuur, opgericht in 1946, gevestigd te Parijs; statuut in Trbl. 1960, 131; ~ Guards, Ordepolitie van de Verenigde Naties in het hoofdkwartier te New York; ~ Institute for Training and Research, Instituut voor Opleiding en Onderzoek der Verenigde Naties, een autonoom instituut dat zich bezig houdt met problemen en behoeften der VN met name voor zover deze de ontwikkelingslanden betreffen; ~ Temporary Executive Authority (UNTEA) for the administration of West New Guinea, tijdelijk gezagsorgaan van de Verenigde Naties dat op 1 oktober 1962 het bestuur over Nederlands Nieuw-Guinea van Nederland had overgenomen en het gebied al op 1 mei 1963 aan Indoensië overdroeg; ~ War Crimes Commission (UNWCC), ingesteld in 1943 om onderzoek te doen naar oorlogsmisdrijven, gepleegd door onderdanen van de As-mogendheden; ~ World Rescue Agency (UNWRA), belast met de hulp aan vluchtelingen en andere oorlogsslachtoffers, bijvoorbeeld in het Midden-Oosten.


Uniting for peace resolutie
Uniting for peace resolutie, resolutie van de Algemene Vergadering van de VN uit 1950 die wijziging heeft gebracht in de taakverdeling tussen de Algemene Vergadering en de Veiligheidsraad.


Universaliteitsbeginsel
Universaliteitsbeginsel (Str art. 4), verklaart, veelal op grond van een verdrag, onze nationale strafwet toepasselijk op een bepaald misdrijf, waar ook, door wie ook en tegen wie ook gepleegd; zie Str art. 4, sub 3°, 5°, 6° en 7°.


Universele Auteursrecht Conventie
Universele Auteursrecht Conventie, multilateraal Verdrag gesloten te Genève op 6 september 1952, Trbl. 1955, 46 en 72; herzien in 1971 te Parijs (Trbl. 1972, 114); de ~ tracht het auteursrecht op werken van letterkunde, wetenschap of kunst in alle landen te beschermen; bepaalde formaliteiten worden als constitutief vereiste gesteld, zoals het voorbehouden van het auteursrecht door het vermelden van het copyright notice © bij de eerste openbaarmaking van een werk.


Universele Decimale Classificatie
Universele Decimale Classificatie (UDC), een op basis van de decimale classificatie van Dewey opgebouwd systeem van bibliografische classificatie naar de in 1927 - 1929 te Brussel verschenen Classification Décimale Universelle.


Unus judex
Unus judex, enkelvoudige kamer, rechter die alleen rechtspreekt, zoals de rolrechter, politierechter, kinderrechter.


Usantie
Usantie (art. 6:248 BW), handelsgebruik, dat bij voldoende support door de bedrijfsgenoten tot gewoonterecht kan uitgroeien.


Uso
Uso (art. 134 WvK), zicht-termijn van 30 dagen bij wissels.


Usucapio
Usucapio (art. 3:99  106 BW), verkrijgende verjaring.


Usufructuarius
Usufructuarius (art. 3:201 e.v. BW),  Vruchtgebruiker.


Usus
Usus (art. 3:226 BW), zakelijk recht van gebruik.


Ususfructus
Ususfructus (BW 3:201 e.v.), vruchtgebruik, een aan het leven van de gerechtigde gebonden, beperkt recht, waaraan de rechthebbende de bevoegdheid ontleent  om een goed van een ander te gebruiken en daarvan de vruchten te trekken.


Uti possidetis theorie
Uti possidetis theorie, theorie bij grensconflicten inhoudende dat, bij beëindiging van een strijd het feitelijk bezit beslissend is voor de rechtsaanspraak; ook (vooral bij Latijns-Amerikaanse landen), dat als grenzen moeten worden aanvaard de grensscheiding, zoals die bij het beëindigen van het koloniaal regime in 1810 tussen de verschillende territoriale administraties bestond.


Utilis
Utilis, in rechtstermijnen: dies ~; annus ~ vrije termijn, volle termijn, in het bijzonder zodanig berekend dat de laatste dag ten volle benut kan worden; valt deze op een zon- of feestdag, dan is de eerstvolgende werkdag de laatste dies ~.


Utilistische theorieën
Utilistische theorieën, de leer dat het recht uitsluitend de nuttigheid of de doelmatigheid beoogt.


Utilitarisme
Utilitarisme;  Eudaemonisme.


VA
VA (het) Verzekeringsarchief, juridisch tijdschrift


V.a.
V.a., vrijblijvend aanbod


VABEF-systeem
VABEF-systeem, Vereenvoudigde Administratie en Bewaring van Effecten


VAR
VAR, Vereniging voor Administratief Recht


VB
VB, vermogensbelasting


V.d.
V.d., voortgezet delict


VEVAM
VEVAM, Vereniging ter Exploitatie van Vertoningsrechten op Audiovisueel Materiaal


VI
VI, Vervroegde invrijheidstelling


VIC's
VIC's, Veiligheids-, informatie- en controlefunctionarissen in trams en bussen


Vid.
Vid., vide …, videatur …, zie …


V.l.b.
V.l.b., vrij langs boord


VN
VN, Verenigde Naties


VNG
VNG, Vereniging van Nederlandse Gemeenten


V.o.f.
V.o.f., vennootschap onder firma (art. 16 e.v. WvK)


V.o.h.g.
V.o.h.g., verklaring omtrent het gedrag


Vpb.
Vpb., vennootschapsbelasting


VR
VR, 1 verkeersrecht, juridisch tijdschrift; 2 Veiligheidsraad


VUT
VUT, vervroegde uittreding van personeel


VV of V.Ver.
VV of V.Ver., 1 voorwaardelijke veroordeling; afkorting gebruikt in het strafregister'; 2 Verenigde vergadering


V.v.
V.v., voorlopig verslag


V.v.E.
V.v.E., Vereniging van eigenaars, Vereniging van appartementseigenaren, art. 5:124 BW.


VWS
VWS, Volksgezondheid, Welzijn en Sport,  ministerie van ~ (voorheen WVC)


Vaargeul
Vaargeul, van belang voor grensbepaling; is er meer dan één ~, dan moet als grenslijn de dalweg in de voornaamste geul worden aanvaard;  Dalweg.


Vaartuig
Vaartuig (art. 3 Str), opvarenden van een Nederlands ~ zijn onderworpen aan de Nederlandse strafwet; zie voor: tot zinken brengen van ~ Str art. 168, 169, 328, 352; scheepvaartmisdrijven: art. 381 e.v. Str.


Vacatie
Vacatie (Wet tarieven in burgerlijke zaken art. 29, lid 1 sub c, 43 sub j), beloning.


Vader
Vader, de wetgever bezigt de term ~ in  verschillende betekenissen: 1 degene die de rechtspositie bekleedt van `ouder' ten aanzien van een kind, de `juridische' vader; hij behoeft niet de verwekker (`biologische' vader) te zijn (art. 1:5, art. 1:19a, art. 19e, art. 1:25c, art.1: 197, art. 1:221, art. 1:222, art. 1:393 BW); 2 verwekker van een kind (`biologische' vader, die niet de juridische status van ouder van het kind behoeft te hebben (art. 1:199 e.v. BW, art. 1: 253b, lid 1 en 5, art. 1:394, art. 1:395a, lid 1, art. 1:395b, lid 1, art. 1:405, lid 1, art. 1:406, lid 3 BW);  3 degene die noch de rechtspositie heeft van ouder, noch de verwekker van het kind behoeft te zijn (art. 1:20, lid 1, art. 1:20f, art. 1:23b, art. 1:253b, art. 1:287, lid 4 BW);  4 zowel 1) als 2)  (art. 1:253c, lid 1, art. 1:253d, art. 1:288, lid 1 BW).


Vaderschapsactie
Vaderschapsactie (art. 1:394 e.v. BW), juister: verwekkerschapsactie, vordering tegen de verwekker (`vader in betekenis 2) van een buitenechtelijk kind, ten einde een uitspraak van de rechter te verkrijgen dat hij vermoed wordt de verwekker te zijn, teneinde hem te doen veroordelen tot zijn onderhoudsverplichtingen jegens het door hem verwekte kind; verwekker wordt vermoed te zijn hij, die tussen de 307de en de 179ste dag voor de geboorte gemeenschap met de moeder heeft gehad, tenzij mocht blijken dat het kind daaruit niet kan zijn geboren, namelijk als de rechter in gemoede overtuigd is dat de verweerder niet de vader van het kind is, of dat wordt bewezen, dat de moeder in dat tijdvak ook met anderen gemeenschap heeft gehad, tenzij mocht blijken dat het kind daaruit niet kan zijn ontvangen.


Vagebond
Vagebond, landloper, art. 432 sub 2° Str.


Vage termen
Vage termen, juister: open termen in de wet, bieden een rechter de mogelijkheid tot nadere invulling, hetgeen de discretionaire bevoegdheid van de rechter bevordert.


Vakantie
Vakantie 1 van werknemers (BW art. 7A:1638bb e.v.): iedere werknemer in Nederland heeft recht op een minimum-vakantie van ten minste viermaal het bedongen aantal arbeidsdagen per week; als de werknemer zulks verlangt moet hijzo mogelijk ten minste twee aaneengesloten weken ~ krijgen, of, wanneer de bedrijfsvoering dit noodzakelijk maakt of de werknemer zulks wenst, tweemaal een volle week (art. 7A:1638ee BW); 2 rechterlijke macht: (art. 17 Wet RO), de ~ der gerechten valt in de maanden juli en augustus; spoedeisende zaken worden dan door een kantonrechter-plaatsvervanger, een rechter-plaatsvervanger of een vakantiekamer van de arrondissementsrechtbank behandeld.


Vakantiegeld
Vakantiegeld (art. 15 Wet minimumloon en minimumvakantiegeld, S. 1968, 657),  Vakantietoeslag


Vakantiegenot, derven van
Vakantiegenot, derven van  (art. 7:510 BW), bij een georganiseerde reis (pakketreis) is een reisorganisator, die wanprestatie pleegt, verplicht het daardoor gederfde genot van de reiziger te vergoeden (smartegeld).


Vakantiekamer
Vakantiekamer (art. 18 Wet RO), kamer van een rechterlijke instantie aangewezen voor de behandeling van zaken gedurende de gerechtelijke vakantie.


Vakantietoeslag
Vakantietoeslag (art. 15 Wet minimumloon en minimumvakantiegeld, S. 1968, 657), een werknemer heeft jegens zijn werkgever aanspraak op een ~ van ten minste 8% van zijn ten laste van de werkgever komende loon, alsmede van de uitkeringen waarop hij tijdens de dienstbetrekking krachtens de ZW en de WW aanspraak heeft; bedraagt de som van dit loon en deze uitkeringen méér dan driemaal het minimumloon, dan mag het meerdere daarbij buiten de berekening blijven; de ~ moet betaald worden voorafgaande aan de vakantie van de werknemer (art. 7A: 1638ff BW), maar niet later dan in juni; in de meeste CAO's is uitbetaling in de maand mei voorgeschreven; bij CAO of publiekrechtelijke regeling kan worden bepaald dat de ~ wordt uitgekeerd in de vorm van vakantiebonnen, dan gelden aparte tabellen voor de loonhefing (zie art. 22 Uitvoeringsregeling LB); het recht ~ te vorderen vervalt twee jaar na het tijdstip waarop betaling had moeten plaats vinden.


Vakbeweging
Vakbeweging (art. 5 Europees Sociaal Handvest), georganiseerde samenwerking van werknemers ter behartiging van hun met de arbeidsverhouding samenhangende belangen zoals ter verbetering van lonen en arbeidsvoorwaarden, arbeidstijden, veiligheidsmaatregelen, sociale verzekering; ook de gezamenlijke arbeidersvakverenigingen.


Vakcentrale
Vakcentrale, vereniging van vakverenigingen; de grootse zijn: de Federatie Nederlandse Vakbeweging (de FNV) en het Christelijk Nationaal Vakverbond (het CNV).


Vakgroep
Vakgroep (art. 9.40 e.v. Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek S. 1992, 593), onderdeel van een faculteit, waarvan leden zijn degenen wier taken liggen op hetzelfde vakgebied.


Vakvereniging
Vakvereniging, organisatie van werknemers die de economische en sociale belangen van haar leden behartigt.


Vals alarm, verwekken van -
Vals alarm, verwekken van  (Str art. 142), opzettelijk de rust verstoren door het geven van overbodig alarm.


Valschermzweeftoestel
Valschermzweeftoestel (Regeling valschermzweven 1982, Stcrt nr. 110 14 juni 1982 blz. 4), toestel zwaarder dan lucht in de vorm van een scherm met harnas, dat met een lijn of lijnen is bevestigd aan een voertuig of vaartuig, waardoor het in de lucht kan worden voortbewogen; zie ook S. 344, 1981.


Valse sleutel
Valse sleutel (art. 90 Str), nagemaakte sleutel maar ook elk tot opening van een slot niet bestemd voorwerp zoals een creditcard; zie voor gebruiken van een ~: art. 138, lid 2, 202, 311 lid 1 sub 5° Str; ~-clausule, clausule in inbraakpolis, bepalende dat met inbraak gelijk wordt gesteld het zich door de inbreker toegang verschaffen met een ~;  Echte-sleutelclausule.


Valse vlag
Valse vlag (art. 409 Str), vlag, gevoerd door een schip zonder toestemming van de staat waaraan de vlag toebehoort.


Valsheid
Valsheid 1 valsheiddelicten (Str art. 208  235): verandering (vermindering) van hoeveelheid of hoedanigheid van een zaak of wijziging van de inhoud van een oorspronkelijk echt geschrift of het valselijk opmaken daarvan, opzettelijk en met het oogmerk om het als echt en onvervalst te gebruiken; 2 ~ in geschrifte (Str art. 225  235), opzettelijke wijziging van de inhoud van een geschrift of het valselijk opmaken daarvan, ter misleiding; intellectuele ~ betreffende de inhoud; materiële ~ betreffende de vorm; valsheid in een authentiek geschrift, die bij strafvonnis is vastgesteld, wordt op het stuk zelf door de griffier aangetekend (Sv art. 356);  ~ in ambtelijke administratie: art. 360 Str.


Valutaclausule
Valutaclausule (art. 6:121, lid 2 BW), beding bij geldlening (verbruiklening), dat teruggave of betaling moet geschieden hetzij naar de waarde berekend volgens een buitenlandse waardemeter (valuta), hetzij effectief in vreemde valuta (clausule effectief).


Valutaschuld
Valutaschuld (art. 6:121 e.v. BW), verbintenis tot betaling van ander geld dan dat van het land waar de betaling moet plaatsvinden; de schuldenaar mag dan, wanneer daaromtrent niets afgesproken is, kiezen tussen de geldsoort die in de verbintenis is uitgedrukt en die van de plaats van betaling; omrekening vindt plaats naar de dagkoers op de datum van betaling (art. 6:124 BW); zie voor: betaling effectief: art. 6:121 lid 2, art. 122, lid 2 en art. lid 3 BW; betekenis van de term koers: art. 6:126 BW; koerswijzigingsschade, geleden door schuldeiser: art. 6:125 BW; onmogelijkheid van betaling in vreemde valuta: art. 6:122 BW.


Valvae
Valvae, deuren; ad valvas curiae, aan de deuren van het gerechtsgebouw bevestigd.


Van-waarde-verklaring
Van-waarde-verklaring, rechterlijke bevestiging van een revindicatoir of conservatoir beslag en van derden-arrest en consignatie.


Variaverzekeringen
Variaverzekeringen, algemene benaming voor verzekeringen, die niet onder levens-, transport- of brand-, resp. brandbedrijfs-, soms ook inbraakverzekering gerangschikt kunnen worden.


Vast recht
Vast recht (Wet tarieven in burgerlijke zaken art. 2 e.v.), aan de staat verschuldigd bedrag voor het voeren van een civiele procedure; voorheen: griffierecht.


Vaste activa
Vaste activa (art. 2:364  368 BW), verplichte balanspost, op de balans moeten de activa onderscheiden worden in vlottende en ~; voor ~ is beslissend dat zij bestemd zijn om de uitoefening van de werkzaamheid van de rechtspersoon duurzaam te dienen.


Vaste inrichting
Vaste inrichting (art. 58 AWR, Uitvoeringsbeschikking AWR 1964, art. 5, lid 2), vaste bedrijfsinrichting door middel waarvan de werkzaamheden van een onderneming geheel of gedeeltelijk worden uitgeoefend; doorslaggevend element voor beantwoording van de vraag of Nederlandse belastingwetten van toepassing zijn is veelal of de belastingplichtige in Nederland een ~ heeft; zie Besluit voorkoming dubbele belasting 1989 art. 2 lid 2, zoals gewijzigd bij besluit van 7 november 1991, S. 577; Wet OB art. 6, lid 1; art. 7, lid 4, art. 12, lid 3; art. 32, art. 32 lid 3; Uitvoeringsbeschikking OB 1968, art. 18 e.v.; Wet IB 1964 art. 48, lid 4; art. 6 lid 2 sub a Wet LB 1964; Wet VB 1964, art. 13, lid 1.


Vaste kamercommissie
Vaste kamercommissie (art. 16 t/m 20 RvO II), er is voor ieder ministerie (met uitzondering van het ministerie van Algemene Zaken) en eveneens voor een aantal speciale onderwerpen (zoals voor de Verzoekschriften), een ~ ingesteld met als taak de voorbereiding van wetsvoorstellen en andere onderwerpen, die speciaal op het terrein van die commissie liggen; tevens kent de Kamer een ~ voor Nederlands-Antilliaanse en Arubaanse zaken.


Vaste taxatie
Vaste taxatie (art. 275 WvK), de waarde van het te verzekeren object is al voordat een schadebrengend voorval plaatsvond in een taxatierapport vastgelegd door één of meer, door partijen aangewezen, deskundigen; slechts aanvechtbaar in geval van bedrog en het in art. 619 WvK bepaalde.


Vaststellingsovereenkomst
Vaststellingsovereenkomst (art. 7:900  906 BW), overeenkomst tot nadere vaststelling van tussen partijen bestaande rechtsverhouding ter beëindiging of voorkoming van onzekerheid of geschil omtrent hetgeen tussen hen rechtens geldt; strijdigheid van een ~ op vermogensrechtelijk terrein met dwingend recht tast haar geldigheid slechts aan (art. 7:902 BW), voorzover zij daardoor tevens naar inhoud en strekking in strijd komt met de goede zeden of de openbare orde (art. 3:40, lid 1 BW); zie voor: ontbinding van een ~ wegens wanprestatie wederpartij: art. 7:905; vereisten voor totstandkoming: art. 7:901 BW; vernietigbaarheid van een ~ wegens strijd met de redelijkheid en billijkheid: art. 7:904 BW.


Vaststellingswet
Vaststellingswet, wet, waarbij in eerste lezing een deel van het NBW als wet wordt vastgesteld, zonder dat het nog wordt ingevoerd; dat laatste geschiedt bij een invoeringswet, die meestal ook gebruikt wordt om op de valreep nog ingrijpende wijzigingen aan te brengen.


Vastzetting
Vastzetting (art. 1:263 e.v. BW), gedwongen opname van een kind dat onder gezinsvoogdij staat, teneinde het bijzondere tucht bij te brengen.


Vechterij
Vechterij (Str art. 306), vechtpartij, het opzettelijk deelnemen aan een aanval of ~ waarin verscheidene personen zijn gewikkeld.


Veem
Veem, maatschap of vennootschap die zich bezighoudt met opslag, bewaring, bewerking, aflevering en expeditie van goederen, soms aanduiding voor pakhuis; een ~ kan een ceel afgeven voor de opgeslagen goederen.


Veerrecht
Veerrecht (Verenwet 1921 S. 838 hoofdstuk II), zakelijk recht om met uitsluiting van ieder ander personen en goederen over een bevaarbaar water te zetten, alsook het brugrecht of tolrecht waarin een veerrecht is omgezet.


Veiligheid van de staat
Veiligheid van de staat, misdrijven tegen de  (Str art. 61  107a), zoals hoogverraad: aanslagen tegen het leven van de Koning en tegen de grondwettige regeringsvorm en landverraad: zoals hulpverlening aan de vijand, bespieding, uitlokking tot desertie.


Veiligheidsdienst
Veiligheidsdienst (art. 19 Arbeidsomstandighedenwet, Arbowet, S. 1990, 94), verplicht in een bedrijf of inrichting waarin 500 of meer werknemers in dienst van de werkgever werkzaam zijn en waarin tevens uitsluitend of in hoofdzaak arbeid in een fabriek of werkplaats als bedoeld in art. 1a, tweede lid, onderdeela t/m e en g t/m n van het Veiligheidsbesluit voor fabrieken of werkplaatsen 1938 (S. 872) wordt verricht; zie Besluit verplichtstelling veiligheidsdiensten Arbowet (S. 1989, 304); Besluit eisen veiligheidsdiensten Arbowet (S. 1989, 305).


Veiligheidsfouillering
Veiligheidsfouillering (art. 8, lid 3 Politiewet 1993), onderzoek aan kleding van personen, indien zulks nodig is ter afwending van een onmiddellijk gevaar, dat uit feiten of omstandigheden blijkt te dreigen voor: hun leven of veiligheid, die van de ambtenaar van politie zelf of van derden; zie ook: art.  7  12 Ambtsinstructie voor de politie, de Koninklijke marechaussee en de buitengewoon opsporingsambtenaar, d.d. 8 april 1994, S. 1994, 275.


Veiligheidsraad
Veiligheidsraad (Handvest van de Verenigde Naties, art. 23  32), orgaan van de VN, belast met het waken voor vrede en veiligheid waartoe hij voor de leden dwingende besluiten kan nemen inzake: bemiddeling tot vreedzame beslechting van geschillen, gevaarlijk voor de vrede en de veiligheid, regelingen i.v.m. het optreden der VN bij bestaande bedreiging van de vrede en veiligheid, waaronder militair optreden; permanente leden zijn of worden de Volksrepubliek China (Duitsland #), Frankrijk, het Gemenebest van Onafhankelijke Staten, Groot-Brittannië (Japan #) en de Verenigde Staten, met veto-recht en zes leden die voor twee jaar door de Algemene Vergadering der VN gekozen worden.


Veiligheidsrapport
Veiligheidsrapport (Arbowet, S. 1980, 664, art. 5), verplicht gesteld verslag voor per categorie of individueel aangewezen inrichtingen, waarin zich bijzondere gevaren kunnen voordoen voor de veiligheid en de gezondheid van de daar werkzame werknemers.


Veiligheidswet
Veiligheidswet,  Arbeidsomstandighedenwet.


Veiling
Veiling (Wet ambtelijk toezicht bij openbare verkopingen S. 1971, 748), openbare verkoping bij opbod (auctie) of bij afslag, waarbij aan alle (toegelaten) gegadigden gelegenheid wordt gegeven te bieden; een ~ wordt gehouden ten overstaan van een notaris of van een gerechtsdeurwaarder; een executoriale verkoop van onroerende zaken geschiedt ten overstaan van een bevoegde notaris, en wel, teneinde een `bodem' in de markt te leggen, eerst bij opbod en vervolgens bij afmijning (Brv art. 519): ingezet wordt tegen een (te) lage prijs, vervolgens bieden gegadigden tegen elkaar op; de notaris of veilingmeester verhoogt het daaruit volgende eindbod met een bepaald bedrag en vervolgens vindt de (definitieve) verkoop bij afmijning plaats; teneinde het opbieden te stimuleren wordt er een premie (Strijkgeld), uitgeloofd voor de hoogste bieder bij opbod, doorgaans bestaande uit een percentage van het verschil tussen het door hem gedane hoogste bod en het laagste bij het afmijnen; de premie is bedoeld om `strijkgeldschrijvers' te bewegen zo hoog mogelijk te bieden; de hoogste `strijkgeldschrijver' loopt het risico, als bij het afmijnen dat bod niet wordt gehaald, aan zijn bod te blijven `hangen'; zie voor bescherming van koper op een ~: art. 3:81, lid 3 BW.


Veilingcondities
Veilingcondities voorwaarden van een veiling, 1 (art. 517 Brv), executoriale verkoop van onroerende zaken ten overstaan van een notaris (Brv art. 514 e.v.), 2 overige verkopen; hiervoor zijn door bepaalde bedrijfsgroepen ~ vastgesteld (Amsterdamse, Rotterdamse ~, die een integrerend deel van de op die veilingen gesloten koopovereenkomsten uitmaken).


Veld
Veld (Jachtwet 1954 S. 523), stranden, schorren, gorzen, kwelders, slikken, wadden, binnenwateren en territoriale wateren alsook wegen en paden, voorzover deze geacht kunnen worden deel uit te maken van een tot jachtbedrijf bestemd of geschikt terrein.


Veldpolitie
Veldpolitie (Str art. 458  461), deeltaak van het bestuur (`politie') terzake van het betreden van andermans percelen grond; overtredingen betreffende de ~ raken de ordemaatregelen nopens ongebouwde onroerende zaken, speciaal landbouwgronden, zoals overtreding van art. 461 Str (verboden toegang).


Veldstroperij
Veldstroperij (Str art. 314), het zich zonder geweld toeëigenen van op open velden achtergebleven zaken, zoals veldvruchten, grint, sprokkelhout.


Vennoot
Vennoot (art. 7A:1662 BW, art. 17 WvK) deelnemer in een maatschap (of `maat') en vennootschap onder firma (of `firmant'); ook wel: `aandeelhouder' in NV of BV.


Vennoot, beherende -
Vennoot, beherende  (art. 17 WvK), elke vennoot, voorzover niet uitgesloten van het beheer, in een vennootschap onder firma of commanditaire vennootschap; moet worden ingeschreven in het Handelsregister; elke vennoot, ook de niet-beherende, met uitzondering van de commanditaire, is voor alle in naam van de vennootschap aangegane verplichtingen hoofdelijk voor het geheel aansprakelijk.


Vennootschap
Vennootschap (WvK art. 15 e.v.), elke vorm van commerciële samenwerking; speciaal: ~ onder firma, ~ bij wijze van geldschieting of commanditaire ~, besloten en naamloze vennootschap (maatschappij).


Vennootschap onder firma
Vennootschap onder firma (WvK art. 16), maatschap tot uitoefening van een bedrijf onder een gemeenschappelijke naam; moet worden aangegaan bij authentieke of onderhandse akte, maar deze is geen bestaansvoorwaarde (art. 22 WvK); geen rechtspersoon, maar wel afscheiding van vermogen van dat der vennoten (WvK art. 16  34); vennoten zijn ieder voor het geheel voor vennootschapschulden aansprakelijk (art. 18 WvK) en ieder der vennoten mag, mits hij daarvan niet is uitgesloten, in naam van de vennootschap handelen (art. 17, lid 1 BW); aanduiding van meer dan één persoon in een handelsnaam duidt aan dat de onderneming toebehoort aan een vennootschap onder firma (Handelsnaamwet 1921 S. 842, art. 4); zie voor: aandeel firmant in winst en verlies: art. 7A:1670 BW; commanditaire ~: art. 19 e.v. WvK; einde van ~: art. 7A:1683 e.v. BW; faillissement van ~: art. 4 Fw; hoofdelijke aansprakelijkheid van firmanten: art. 18 WvK; inbreng: art. 7A:1662 BW; inschrijving in Handelsregister: art. 23 WvK, art. 6 Handelsregisterwet; ontbinding: art. 31 e.v. WvK; oprichting: art. 22 WvK; opzegging: art. 7A:1686 BW; vereffening: art. 32 e.v. WvK.


Vennootschapsbelasting
Vennootschapsbelasting (Wet op de vennootschapsbelasting 1969, S. 469, 1969), directe belasting geheven van de winst van lichamen zoals NV's, BV's Coöperatieve Verenigingen, Onderlinge Verzekeringsmaatschappijen en andere rechtspersonen voor zover zij een onderneming drijven, fondsen voor gemene rekening en bepaalde publiekrechtelijke rechtspersonen; de winst van een vennootschap wordt dubbel belast: eerst bij de vennootschap krachtens de ~ en vervolgens de dividenden bij de aandeelhouders krachtens de inkomstenbelasting (Klassiek stelsel, in de meeste landen verlaten van wege zijn rigiditeit); tarief van de ~: 35% maar 40% van het gedeelte dat ƒ 100.000, niet te boven gaat (art. 22 Wet Vpb).


Ventris, curator -
Ventris, curator  (art. 1:284 BW),  Curator ventris.


Venture capital
Venture capital (Garantieregeling Particuliere Participatiemaatschappijen 1981, Stcrt. 1981, 77, wijziging: Stcrt. 1986, 230), risicodragend kapitaal dat aan ondernemers ter beschikking wordt gesteld ter ontwikkeling en het op de markt brengen van nieuwe produkten of diensten; ~ wordt vaak verschaft door participatiemaatschappijen die onder bepaalde voorwaarden de helft van de geleden verliezen vergoed kunnen krijgen van de overheid.


Verandering van eis
Verandering van eis (Brv art. 134), wijziging van de conclusie van eis tijdens de procedure bij conclusie of akte ter rolle; op dezelfde voet toegestaan als vermeerdering van eis;  Wijziging van eis.


Verantwoordelijkheid
Verantwoordelijkheid, plicht tot verantwoording, vaak verward met zeggenschap, daderschap (de verantwoordelijkheid hebben of opeisen); ministeriële ~ (GW art. 42 lid 2), strafrechtelijke en politieke ~ voor door de ministers gecontrasigneerde of bevolen handelingen (art. 47 Wet betreffende de ministeriële ~ 1855 S. 33); de politieke ~ is een uitvloeisel van de onschendbaarheid des Konings.


Verantwoording
Verantwoording (art. 771 e.v. Brv), doen van rekening en ~: niet slechts aantonen dat alle te verwachten inkomsten zijn ontvangen, en tevens welke uitgaven gedaan zijn en waarvoor (formele deugdelijkheid van de rekening), maar ook het gevoerde beleid verdedigen, voor de materiële juistheid van de uitgaven instaan.


Verbaal
Verbaal, ambtelijk geschrift (oorspronkelijk omtrent een mondelinge verhandeling), 1 proces-verbaal; 2 ontwerp ~, minuutbrief of -besluit van een bestuursinstelling, speciaal van ministeries.


Verbalisant
Verbalisant (art. 141 Sv), opsporingsambtenaar, steller van een proces-verbaal ter vaststelling van een strafbaar feit.


Verband
Verband, rechtsbetrekking, speciale verbondenheid van een zaak voor een vordering: hypothecair ~, legaal ~, verbandbrief: akte van scheepshypotheek, zoals in de maatregel schepen 1948 S. I 359, art. 27 lid 2.


Verbeteringsgesticht
Verbeteringsgesticht (art. 77i, lid 4 Str), Rijks- of gesubsidieerde inrichting waar jeugddetentie ten uitvoer wordt gelegd; zie art. 65 en 66 Wet op de jeugdhulpverlening.


Verbeurdverklaring
Verbeurdverklaring (Str art. 33 e.v.), of confiscatie van goederen, als (vermogens)straf: t.a.v. bepaalde goederen: als bijkomende straf, a van goederen en vorderingen de veroordeelde toebehorende, die geheel of grotendeels door middel van of uit de baten van het strafbare feit zijn verkregen, b voorwerpen met betrekking tot welke het feit is begaan, c voorwerpen met behulp van welke het feit is begaan of voorbereid, d voorwerpen met behulp van welke de opsporing van het misdrijf is belemmerd, e voorwerpen die tot het begaan van het misdrijf zijn vervaardigd of bestemd; na inbeslagneming, opbrenging of aanhouding, zoals in verband met vijandelijke eigendom of bestemming en wat goederen betreft ook omdat zij contrabande zijn: soms vindt ~ plaats van onzijdige particuliere eigendom.


Verbindendverklaring
Verbindendverklaring 1 CAO (art. 4 e.v. Wet op het algemeen verbindend en onverbindend verklaren van CAO's),  Algemeen ~; 2 mededingingsregeling (Wet Economische Mededinging art. 6),  Ondernemersovereenkomst.


Verbintenis
Verbintenis 1 verbintenissenrecht (BW boek 6), vermogensrechtelijke rechtsbetrekking tussen twee partijen krachtens welke de ene partij (schuldenaar, debiteur) tot een prestatie verplicht is waarop haar wederpartij (schuldeiser, crediteur) recht heeft; ontstaan indien zulks uit de wet of uit het stelsel daarvan voortvloeit (art. 6:1 BW); bij een ~ moet de rechtsplicht van de één zijn tegenhanger hebben in een subjectief vermogensrecht van de ander (art. 6:261 BW), zodat een op iedereen rustende rechtsplicht, andermans eigendom niet te schenden géén verbintenis is; taalkundig: een verbintenis wordt aangegaan, een overeenkomst wordt gesloten; zie voor: alternatieve ~: art. 6:17  20 BW; bepaalbaarheid van ~: art. 6:227; hoofdelijke ~: art. 6:6  14 BW; natuurlijke ~: art. 6:3  5 BW; ~ ten behoeve van de gewone gang der huishouding: art. 1:85 e.v. BW; ~ tot betaling geldsom: art. 6:111  126 BW; ~ tot ongedaanmaking na ontbinding overeenkomst: art. 6:271 e.v. BW; voorwaardelijke ~: art. 6:21  26 BW; 2 internationaal privaatrecht, zie Verdrag inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst, Rome 19-06-1980, Trb. 1980, 156, 1989, 49 en 50, 1991, 109 en 1993, 100 en 107.


Verbintenis, natuurlijke -
Verbintenis, natuurlijke  (art. 6:3, lid 1 BW), een in rechte niet afdwingbare verbintenis; voor het overige zijn aan een ~ in beginsel dezelfde rechtsgevolgen verbonden als aan een afdwingbare (civiele) verbintenis; voldoen aan een ~ is vrijgesteld van schenkingsrecht (art. 33, lid 1 sub 12° Successiewet).


Verbintenisopheffende overeenkomst
Verbintenisopheffende overeenkomst (art. 216 BW), bevrijdende of liberatoire overeenkomst), overeenkomst waardoor een schuld of verbintenis wordt opgeheven; zie voor regels betrekking hebbende op een ~: art. 6:216 j° art. 6:213  260 BW.


Verbintenisscheppende overeenkomst
Verbintenisscheppende overeenkomst (art. 6:213, lid 1 BW), obligatoire overeenkomst, waardoor ten minste één verbintenis in het leven wordt geroepen; de regels van titel 6:5 BW zijn door de schakelbepaling van art. 6:216 BW ook op andere dan de ~ van toepassing.


Verbintenissenrecht
Verbintenissenrecht (BW boek 6), geheel van rechtsregels aangaande verbintenissen.


Verblijvensbeding
Verblijvensbeding (art. 7.3.12b # BW), 1 beding in huwelijkse voorwaarden dat goederen die tot een gemeenschap van goederen behoren na ontbinding van het huwelijk door overlijden van een der partners bij de langstlevende zullen verblijven onder de last de schulden van de gemeenschap te voldoen; hetgeen meer ontvangen wordt dan de helft van de gemeenschappelijke goederen is met successierecht belast (art. 7 Successiewet 1956); 2 beding krachtens hetwelk de rechtsopvolgers van een vennoot in een maatschap of vennootschap onder firma diens aandeel verwerven bij uittreden, overlijden of faillissement; behoeven de overblijvende vennoten voor de overname minder te betalen dan de reële waarde van het vennootschapsaandeel dan is het verschil belast met successierecht (art. 11 Succesiewet 1956).


Verboden oorlogswapenen
Verboden oorlogswapenen, in het algemeen alle wapens die nodeloos leed veroorzaken, zoals verstikkende of vergiftige gassen, kernwapenen en bacteriologische wapenen; zie Trbl. 1972, 142 verdrag tot verbod van de ontwikkeling, de produktie en de aanleg van voorraden van bacteriologische (biologische) en toxine wapens en inzake de vernietiging van deze wapens; en Trbl. 1977, 141 waarin het op 18 mei 1977 te Genève tot stand gekomen verdrag inzake het verbod van militair of enig ander vijandelijk gebruik van milieuveranderingstechnieken staat.


Verboden rechtspersoon
Verboden rechtspersoon 1 civiel recht (art. 2:15 BW), rechtspersoon wiens doel of werkzaamheden in strijd is met de openbare orde of goede zeden; kan door de rechtbank op vordering van het OM verboden worden verklaard en worden ontbonden; 2 strafrecht (Str art. 140), deelneming aan een ~ dat wil zeggen die tot oogmerk heeft het plegen van misdrijven of anderszins bij de wet verboden is.


Verboden toegang
Verboden toegang (art. 461 Str); een bordje met ~ ontzegt onbevoegden de toegang en verbiedt daarop vee te laten lopen.


Verborgen gebrek
Verborgen gebrek (art. 7:24, lid 2 BW), bij consumentenkoop;  Gebrek.


Verbruikbare zaken
Verbruikbare zaken, zaken die door eenmaal gebruiken (overeenkomstig hun bestemming) te niet gaan; vandaar dat in art. 3:207, lid 1 BW aan de vruchtgebruiker, teneinde van in vruchtgebruik gegeven ~ zaken te kunnen genieten, uitdrukkelijk de bevoegdheid tot verbruiken is toegekend.


Verbruiklening
Verbruiklening 1 (BW art. 7A:1791 e.v.), mutuum, overeenkomst waarbij de ene partij aan haar wederpartij een zekere hoeveelheid vervangbaar gestelde goederen overdraagt, onder de verplichting dat de laatstgemelde even zovele van gelijke soort en hoedanigheid zal teruggeven; de ontvanger wordt daardoor rechthebbende op de goederen, zodat ~ een titel voor overdracht is (art. 3:84 BW); zie voor: aansprakelijkheid uitlener voor gebreken: art. 7A:1799 BW; overdracht goed bij ~: art. 3:90 en 93 BW; rente bij ~: art. 7A: 1804 e.v. BW; risico bij ~: art. 7A: 1792 BW; verplichtingen van de lener: art. 7A:1800 e.v. BW; verplichtingen van de uitlener: art. 7A:1796 e.v. BW; 2 (Geldschieterswet 1932 S. 19, art. 2), het onmiddellijk of middellijk ter beschikking stellen van geldsommen of geldswaarden aan personen, die zich verplichten geldsommen of geldswaarden terug te geven; zie voor: rente moet schriftelijk worden vastgelegd: art. 7A:1804 BW; terugbetaling geleende: art. 7A:1796 BW; uitstel bij lening zonder termijn van terugbetaling: art. 7A:1797 BW; vermoeden van betaling van de rente bij kwijting voor hoofdsom zonder voorbehoud van rente gegeven: art. 7A:1806 BW; wettelijke rente (vanaf 1 juli 1996: 5%) is verschuldigd als het percentage niet is vastgelegd: art. 7A:1806 BW.


Verdachte
Verdachte (Sv art.27 e.v.), voor de aanvang van de strafvervolging: degene te wiens aanzien uit feiten of omstandigheden een redelijk vermoeden van schuld aan enig strafbaar feit voortvloeit; daarna: degene tegen wie de vervolging is gericht; de benaming ~ spoort niet met art. 6, lid  2 EVRM en art. 14, lid 2 BUPO, omdat degene die vervolgd wordt vanwege een strafbaar feit voor onschuldig gehouden moet worden, totdat zijn schuld in rechte is komen vast te staan; derhalve hebben alle openbare ambtenaren tot taak zich te onthouden van het vooruitlopen op de uitkomst van een strafproces.


Verdediger
Verdediger (art. 37  51 Sv),  Raadsman.


Verdeling
Verdeling 1 gemeenschap; a ~ van een eenvoudige gemeenschap (art. 3:177  188 BW), verdeling van een gemeenschappelijk goed of van gemeenschappelijke goederen onder de deelgenoten; op de ~ van de eenvoudige gemeenschap zijn de art. 189 e.v. BW niet van toepassing; definitie van een ~: een rechtshandeling waartoe alle deelgenoten meewerken en krachtens welke één of meer van hen één of meer goederen van de gemeenschap voor hem (hen) alleen verkrijgt (verkrijgen) (art. 3:182 BW); ~ kan geschieden doordat bij opheffing van een gemeenschap alle goederen worden verdeeld maar ook doordat de gemeenschap blijft gehandhaafd maar één of meer goederen uit de gemeenschap worden gehaald, bijvoorbeeld om een schuld van de gemeenschap te voldoen (art. 3:174 BW); een ~ is vormloos, tenzij één of meer van de deelgenoten niet het vrije beheer over hun goederen hebben; in dat geval moet de ~ bij notariële akte geschieden (art. 3:183, lid 2 BW); b ~ van bijzondere gemeenschappen (art. 193, 194 BW): de regels voor de ~ van een gemeenschap, neergelegd in art. 3:166  200 BW, gelden niet voor de huwelijksgemeenschap, maatschap, vennootschap of rederij en in appartementsrecht gesplitst gebouw zolang die nog `in werking' zijn (art. 3:189 BW); voor de situatie ná de ontbinding c.q. opheffing van de splitsing en voor de gemeenschap van een nalatenschap zijn van toepassing (art. 3:189 BW) de art. 166  188 BW en speciaal de art. 3:190  194 BW; zie voor: benoeming onzijdig persoon ~: art. 3:181 BW; beschikkingsbevoegdheid over aandeel in ~: art. 3:175 BW; boedelbeschrijving bij bijzondere gemeenschappen: art. 3:194 BW; levering toebedeeld goed na ~: art. 3:186 BW; nietige ~: art. 3:195 BW; oplegregel bij ~: art. 3 :197 BW; overdracht aandeel: art. 3:176 BW; rechtsgevolgen van ~: art. 3:177, 186 e.v. BW; schuldeiser vordert ~: art. 3:180 BW; ~ van gemeenschapsgoed: art. 3:177, 178 BW; vernietigbare ~: art. 3:196, 199, 200 BW; verzet door schuldeisers tegen ~: art. 3:193; vordering tot ~: art. 3:178  180 BW; vorm der ~: art. 3:183 BW; 2 bewijsrecht: ~ van de bewijslast.


Verdiepingseigendom
Verdiepingseigendom (art. 5:106, lid 4 BW),  Appartementsrecht.


Verdisconteren
Verdisconteren, wissels verkopen voor de vervaldag met berekening van disconto.


Verdovende middelen
Verdovende middelen (Opiumwet van 23 juni 1976, S. 424), middelen die de werking van de geest nadelig beïnvloeden, zoals cocaïne, opium en de derivaten van opium; morfine, codeïne en heroïne;  Hard Drugs.


Verdrag
Verdrag (GW art. 91 lid 1), overeenkomst gesloten tussen staten of tussen staten en internationale organisaties; bij een open ~ is voorzien in toetreding (adhesie) van meer partijen; een ~ tussen twee partijen is een tweezijdig of bilateraal ~; een ~ tussen meer partijen is een meerzijdig of multilateraal ~; zie Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht, Trbl. 1977, 169; 1985, 79 en 1987, 137; Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen S. 1994, 542.


Verdrag van Maastricht
Verdrag van Maastricht (7 februari 1992, van kracht 1 november 1993), verdrag tot oprichting van een Europese Unie; deze Europese Unie is gegrond op de Europese Gemeenschappen (de eerste pijler, bestaande uit de EG, de EGKS en Euratom), aangevuld met een gemeenschappelijk buitenlands- en veiligheidsbeleid (de tweede pijler) en de samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse zaken (de derde pijler); het EEG-verdrag is op grond hiervan omgedoopt tot Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap (EG-verdrag); het einddoel is een ruimte zonder binnengrenzen, een Economische en Monetaire Unie met één gemeenschappelijke munt, een gemeenschappelijke buitenlandse politiek die uiteindelijk vaststelling van een gemeenschappelijke defensie omvat; tenslotte instelling van een burgerschap van de Unie; zie Trb. 1992, 74, Goedkeuringswet S. 1992, 692.


Verdrag van Parijs
Verdrag van Parijs (18 april 1951), tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, EGKS (van kracht 10 augustus 1952); doel: economische expansie, groei van de werkgelegenheid, hogere levensstandaard en een rationele distributie van de produktie; voorzag in de opheffing van handelsbelemmeringen op de kolen- en staalmarkt van de lidstaten en van discriminatie door de producenten op het gebied van prijzen, leveringsvoorwaarden en vervoerskosten; de EGKS wordt gefinancierd via heffingen die gevormd worden door een overeengekomen percentage van de produktiewaarde.


Verdrag van Rome
Verdrag van Rome 1 EEG: van 25 maart 1957, Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap (van kracht op 1 januari 1958), vanaf 1 november 1993: Europese Gemeenschap (EG); de EG bevordert door het instellen van een gemeenschappelijke markt en door het geleidelijk nader tot elkaar brengen van het economisch beleid van de lidstaten een de harmonische ontwikkeling van de economische activiteit binnen de gehele Gemeenschap, een gestadige en evenwichtige expansie, een grotere stabiliteit, een toenemende verbetering van de levensstandaard en nauwere betrekkingen tussen de in de Gemeenschap verenigde staten (art. 2);  2 EVRM:  Europese Conventie ter bescherming van de Rechten van de Mens.


Verdrag van Schengen
Verdrag van Schengen (14-06-1985, Trb. 1985, 102), gesloten tussen de Benelux, Duitsland en Frankrijk; Italië, Spanje en Portugal hebben zich er later bij aangesloten;  doel: het afschaffen van de grenscontroles aan de binnengrenzen en een gelijkwaardig niveau van bewaking aan de buitengrenzen; verder zal worden gestreefd naar een gemeenschappelijk visumbeleid (er komt één gemeenschappelijk visum voor de Schengenlanden), strafbaarstelling van vervoerders die geweigerde vreemdelingen het gebied binnenbrengen, uniformering van het asielbeleid (asiel kan slechts in één Schengenland worden gevraagd) en intensivering van de samenwerking tussen politie en justitie met de mogelijkheid van grensoverschrijdende achtervolging; zie Uitvoeringsovereenkomst d.d. 19 juni 1990 Trb. 1990, 145 en Goedkeuringswet S. 1993, 138.


Verdragen van Genève
Verdragen van Genève (12 augustus 1949), omtrent oorlogvoering: 1 voor verbetering van het lot van de gewonden en zieken, die zich bevinden bij de strijdkrachten te velde; 2 voor verbetering van het lot van de gewonden, zieken en schipbreukelingen van de strijdkrachten ter zee; 3 betreffende de behandeling van krijgsgevangenen; 4 betreffende de bescherming van burgers in oorlogstijd; zie S. 1954, 246  249; aanvullend Protocol inzake bescherming van slachtoffers van internationale gewapende conflicten: zie Trbl. 1978, 41.


Verdrijvingsvlak
Verdrijvingsvlak (RVV 1990, S. 459, art. 1 sub ai), gedeelte van de rijbaan waarop schuine strepen zijn aangebracht mag door bestuurders niet worden gebruikt (art. 77).


Verduistering
Verduistering 1 (Str art. 321), malversatie: het zich opzettelijk toeëigenen van een goed door hem die dat goed anders dan door misdrijf onder zich heeft; zie Str art. 359, 361; ook ruimer: verdonkeremanen, aan de bestemming onttrekken, zonder dat van toeëigening sprake behoeft te zijn: zo in de uitdrukking: `vervreemd of verduisterd' in notariële akten van boedelscheiding; 2 ~ van staat (Str art. 236), het door een handeling opzettelijk de afstamming van een ander onzeker maken.


Vereenvoudigde behandeling
Vereenvoudigde behandeling (art. 8:54 e.v. Awb), sluiten van het onderzoek in een bestuurszaak door de rechtbank, nog voordat partijen zijn uitgenodigd ter zitting te verschijnen, omdat de rechtbank voortzetting ervan niet nodig oordeelt, bijvoorbeeld omdat zij geen redelijke twijfel koestert dat het beroep kennelijk (on)gegrond is; een belanghebbende kan tegen deze beslissing in verzet komen (art. 8:55 Awb).


Vereffenaar
Vereffenaar,  Likwidateur.


Vereffenbaarbeid
Vereffenbaarbeid (art. 6:127 e.v. BW), twee vorderingen kunnen zonder meer tegen elkaar worden weggestreept;  Verrekening.


Vereffening
Vereffening (art.173 e.v. Fw), het tot effenheid brengen, likwidatie; voor vereffening van rechtspersonen gelden speciale regels (art. 2:23 e.v. BW);  Faillissement.


Verenigde Naties
Verenigde Naties (VN), United Nations, internationale organisatie van staten ter handhaving van de internationale vrede en veiligheid, ontwikkeling van vriendschappelijke betrekkingen tussen de naties, tot stand brengen van internationale samenwerking bij het oplossen van internationale vraagstukken en het zijn van een centrum om al deze doeleinden te harmoniseren; Nederland heeft zich in 1945 bij deze organisatie aangesloten; de ~ telden begin 1996 185 leden; belangrijkste organen van de ~ zijn: de Algemene Vergadering, het hoogste orgaan, waarin alle leden zijn vertegenwoordigd, de Veiligheidsraad, het Secretariaat-Generaal onder leiding van een Secretaris-Generaal en het Internationaal Gerechtshof, gevestigd te 's-Gravenhage.


Verenigde Vergadering
Verenigde Vergadering (art. 51, 62 GW), gemeenschappelijke bijeenkomst van beide kamers der Staten-Generaal, onder leiding van de voorzitter van de Eerste Kamer; vindt plaats bij het uitspreken van de Troonrede, bij behandeling van enkele speciale wetsvoorstellen, zoals benoeming van voogden over de koning en van een regent, instelling van een regentschap, keuze van een troonopvolger (art. 28, e.v. GW) en bij zeer speciale gebeurtenissen, zoals bij de huldiging van Churchill.


Vereniging
Vereniging 1 (art. 2:26 e.v. BW), vrijwillige organisatie door enkele personen tot stand gebracht, ontstaat door een meerzijdige rechtshandeling, waarbij betrokkenen (de leden-oprichters) een rechtspersoon tot stand brengen, waarin, zij, volgens regels en voor een doel door hen gesteld willen samenwerken; een ~ die niet is een coöperatieve ~ of een onderlinge waarborgmaatschappij mag niet ten doel hebben het maken van winst ter verdeling onder de leden (art. 2:26 BW); vormen: 1 formele, met volledige rechtsbevoegdheid, indien de vereniging bij notariële akte is opgericht, of waarvan de statuten later in een notariële akte zijn opgenomen; 2 informele ~, met beperkte rechtsbevoegdheid; zij kan geen registergoederen (zoals onroerende zaken) in eigendom verkrijgen en kan evenmin erfgenaam zijn, maar wel kan zij legaten aanvaarden; degene die namens een informele ~ een rechtshandeling verricht (koopt, verkoopt of een andere overeenkomst sluit) is hoofdelijk aansprakelijk naast de ~;  Verenigingenregister; 3 ~ van eigenaars (art. 5:124 e.v. BW), ~ van appartementseigenaren, gerechtigden tot een appartementsrecht; iedere appartementseigenaar is van rechtswege lid, voert het beheer over de gemeenschap met uitzondering van de gedeelten die bestemd zijn afzonderlijk te worden gebruikt; het bestuur wordt gevormd door de administrateur; de ~ kan binnen de grenzen van haar bevoegdheid de gezamenlijke appartementseigenaren in en buiten rechte vertegenwoordigen; 4 coöperatie, coöperatieve ~ (art. 2:53 lid 1 BW), ~ die zich ten doel stelt in bepaalde stoffelijke behoeften van haar leden te voorzien door met hen overeenkomsten te sluiten in het bedrijf dat zij te dien einde ten behoeve van haar leden uitoefent of doet uitoefenen; in de naam van de vereniging moet het woord `coöperatief' voorkomen met aanwijzing van het doel en van de regeling omtrent de aansprakelijkheid der leden bij vereffening (WA, wettelijke aansprakelijkheid; BA, beperkte aansprakelijkheid; UA uitgesloten aansprakelijkheid, art. 2:56 BW); zie voor: aansprakelijkheid leden bij vereffening: art. 2:55 BW; algemene vergadering: art. 2:38 e.v. j° art. 53a BW; benoeming en ontslag bestuursleden: art. 2:37 j° art. 53a BW; jaarrekening: art. 2:58 BW; raad van commissarissen: art. 2:57, 57a BW, bij grote coöperatie: art. 2:63f BW; voorwaarden voor uittreding: art. 2:60 BW; statutenwijziging: art. 2:43 j° art. 53a BW; toelating leden: art. 2:33 j° art. 53a BW.


Vereniging, recht tot -
Vereniging, recht tot , een door de GW (art. 8) te zamen met het recht van vergadering gewaarborgd recht; zie Wet openbare manifestaties (S. 1988, 157); voor de vereniging: Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek, art. 26 e.v.


Vereniging ter Exploitatie van Vertoningsrechten op Audiovisueel Materiaal
Vereniging ter Exploitatie van Vertoningsrechten op Audiovisueel Materiaal (VEVAM), de auteursrechten-organisatie op het gebied van het filmauteursrecht die vrijwel alle freelance televisiemakers en filmers in Nederland vertegenwoordigt.


Vereniging voor de effectenhandel
Vereniging voor de effectenhandel, de vereniging die de effectenhandel in Nederland regelt; organiseert de effectenhandel door het beschikbaar stellen van de effectenbeurs in Amsterdam en het uitgeven van een officiële prijscourant, houdt toezicht op de beurstransacties, verschaft algemene en bijzondere voorlichting over de effectenhandel en tracht de efficiency van het effectenverkeer te verbeteren.


Verenigingenregister
Verenigingenregister (art. 2:29 BW), bijgehouden door elke Kamer van Koophandel en Fabrieken, waarin alle verenigingen met volledige rechtsbevoegdheid moeten worden ingeschreven; zolang dat niet is gebeurd, is iedere bestuurder naast de vereniging aansprakelijk; ingeschreven dienen te worden de namen en verdere gegevens van bestuursleden en van anderen, die volgens de statuten bevoegd zijn namens de vereniging op te treden; een vereniging met beperkte rechtsbevoegdheid kan zich in het ~ laten inschrijven.


Verevening
Verevening 1 comptabiliteit (art. 51 e.v. Comptabiliteitswet): ~van uitgaven in de overheidscomptabiliteit; het, na onderzoek, doel- en rechtmatig verklaren door de toezichthoudende instantie; de ~ die naar haar aard vóór het doen van de uitgave moest plaats hebben, geschiedt nu bijna steeds daarna; 2 echtscheidingsrecht (art. 1:153 BW), toekenning van een deel van het pensioen van de partner aan de andere partner die onvoldoende eigen pensioenvoorzieningen heeft; zie Wet ~ pensioenrechten bij echtscheiding, S. 1994, 342.


Verfassungsrecht
Verfassungsrecht (droit constitutionnel), constitutioneel recht, staatsrecht in engere zin; geeft de dragers van het overheidsgezag aan en de grenzen van hun gezag.


Vergadering, recht tot -
Vergadering, recht tot  (GW art. 9), te zamen met het recht tot betoging gewaarborgd grondrecht, vrijheidsrecht; zie Wet openbare manifestaties, art. 4, 7 en 8.


Vergadering, verstoring van openbare -
Vergadering, verstoring van openbare  (Str art. 144), misdrijf, het schaden van het rustig verloop van een geoorloofde openbare vergadering door wanorde te verwekken of lawaai te maken.


Vergeldingstheorie
Vergeldingstheorie, absolute theorie, omtrent de grond van het strafrecht en de rechtvaardiging van de straf: de leer waarnaar uitsluitend op het bijzondere geval en de vergelding daarvan wordt gelet, in tegenstelling tot de, thans gangbare, relatieve theorie.


Vergelijk
Vergelijk, schikking, ook: dading.


Vergelijking
Vergelijking, van schuld: verrekening (art. 6:127 e.v.), van gelijksoortige vorderingen, in dier voege dat de wederzijdse vorderingen ten belope van de kleinste vordering tegen elkaar wegvallen; zie voor: beperking van mogelijkheid tot ~ bij algemene voorwaarden: art. 6:237 sub g BW; bij faillissement: art. 53 Fw; bij volstorting aandeel BV: art. 2:191 BW, NV art. 2: 80 BW; positie borg bij ~: art. 6:138 BW; vereisten voor ~: art. 6:127 BW; ~ bij overmacht: art. 6:79 BW; ~ met arbeidsloon: art. 7A:1638r BW; ~ na ontbinding overeenkomst: art.6:134 BW; ~ na verleend uitstel van betaling of executie: art. 6:131, lid 2 BW; ~ van pensioenen en bezoldiging ambtenaren: art. 117 Ambtenarenwet 1929; ~ van rechtswege: art. 6:140 BW; ~ van verjaarde vordering: art. 6:131, lid 1 BW; ~ van voordeel: art. 6:100 BW; wijze van ~: art. 6:127, lid 1 BW.


Vergunning
Vergunning, consent, beschikking waarbij iets wordt toegestaan wat voordien verboden was: 1 op aanvraag verleende overheidstoestemming (art. 1:2 Awb); door wet of verordening vereiste toestemming, voorgeschreven voor tal van handelingen waarop in het algemeen belang speciaal toezicht vereist is, maar die, in het algemeen, niet als ontoelaatbaar worden beschouwd (bouwvergunning, ~ voor waterstaatswerken e.d.); 2 ~ tot verkoop van alcoholhoudende drank als slijter of tot het uitoefenen van een horecabedrijf (art. 3 Drank- en Horecawet 1964 S. 386).


Verhaal
Verhaal 1 civiel recht (art. 3:276 en 277, lid 1 BW), gerechtelijke of buitengerechtelijke executie van vorderingen op vermogensbestanddelen die aan de schuldenaar toebehoren of anderszins voor de schuld verbonden zijn; 2 bijstand (art. 92 e.v. ABW), ~ van de kosten van bijstand dient op de onderhoudsplichtigen te geschieden tot de grens van hun onderhoudsplicht; daaraan staat een overeenkomst waarbij echtgenoten of gewezen echtgenoten zijn overeengekomen dat zij (of één hunner) niet of slechts beperkt tot een bijdrage in het levensonderhoud verplicht zijn (art. 1:159 BW) niet in de weg (art. 94 ABW).


Verhaalsaansprakelijkheid
Verhaalsaansprakelijkheid, `Haftung', als tegengesteld aan de schuldaansprakelijkheid;  Schuld.


Verhaalsrecht op goederen
Verhaalsrecht op goederen (art. 3:276  295 BW), een schuldeiser kan in beginsel zijn vordering op alle goederen van zijn schuldenaar verhalen; zie voor: rangorde bij pand, hypotheek: art. 3:279 BW; tijdelijke regeling ~ door verzekeraars: art. 6:197 BW; ~ voor geldboete te betalen door minderjarige: art. 77o Str; ~ van retentor: art. 3:292 BW; voorrang bij ~: art. 3:278 BW; voorrechten bij ~: art. 3:280, 281 BW.


Verhandlungsmaxime
Verhandlungsmaxime, procesrechtelijke theorie waarin betoogd wordt dat de partijen in het burgerlijk geding de verplichting hebben alle feiten ter tafel te brengen, waarbij de rechter hooguit een aanvullende taak heeft.


Verhoogde waakzaamheid
Verhoogde waakzaamheid, toestand van ~ (Wet Buitengewone Bevoegdheden Burgerlijk Gezag, Wet van 23 juni 1952, S. 361), maatregel ter handhaving van de in- of uitwendige veiligheid, minder ver strekkend dan die der Burgerlijke Uitzonderingstoestand; de burgerlijke autoriteiten kunnen na de afkondiging van de verhoogde waakzaamheid o.a. filmvertoningen voor meer dan 25 personen verbieden, een avondklok instellen, bepaalde personen bevelen bepaalde gebieden te verlaten.


Verhuisovereenkomst
Verhuisovereenkomst (art. 8:1170  1201 BW), overeenkomst tussen vervoerder (verhuizer) en afzender (opdrachtgever) om verhuisgoederen te vervoeren, hetzij uitsluitend in een gebouw of woning, hetzij uitsluitend ten dele in een gebouw of woning en ten dele over de weg, hetzij uitsluitend over de weg; vervoer langs spoorstaven wordt niet als vervoer over de weg beschouwd; zie voor: aansprakelijkheid vervoerder: art. 8:1175 e.v. BW; opzegging ~: art. 8:1186 e.v. BW; schuldeisersverzuim opdrachtgever: art. 8:1197 BW; verkoop verhuisgoederen: art. 8:1198 BW.


Verhuizer
Verhuizer (art. 8:1170 BW), vervoerder bij verhuizing; zie voor: aansprakelijkheid ~: art. 8:1175 e.v. BW; heeft géén retentierecht: art. 8:1196 BW; in- en uitpakken door ~: art. 8:1172 BW; verkoop opgeslagen verhuisgoederen: art. 8:1198 BW; verplichtingen van ~: art. 8:1172 BW.


Verhuizing
Verhuizing 1 vervoersrecht (art. 8:1170  1201 BW), van woonplaats veranderen; zie voor: bijzonder belang bij aflevering: art. 8:1184 BW; in- en uitpakken door verhuizer: art. 8:1172 BW; onvoorziene omstandigheden bij ~: art. 8:1193 BW; opslaan verhuisgoederen: art. 1197 BW; schade of verliezen bij ~: art. 8:1199 BW; verhuisprijs: art. 8:1194 BW; verplichtingen van de opdrachtgever: art. 8:1187 e.v. BW; ~ ging niet door: art. 8:1189 BW; waardevolle zaken bij ~: art. 8:1178 BW; 2 fiscaal aftrekbaarheid van de kosten van een ~ naar een andere woonruimte (art. 8b, lid 2 sub a sub 1° Wet IB; art. 36, lid 2 sub d; art. 15, lid 2 sub d Wet LB 1964); aftrekbaar zijn de kosten van het overbrengen van de inboedel, vermeerderd met de overige kosten, die echter aan een maximum gebonden zijn: voor een ondernemer ƒ12.000,; voor degene die inkomsten geniet: 12% van de jaarinkomsten met een maximum van ƒ12.000, (1996).


Verificateur
Verificateur, functionaris, ambtenaar belast met onderzoekingswerkzaamheden, speciaal op het gebied van de financiële overheidsadministratie en op dat van de belastingen.


Verificatie
Verificatie, 1 (Fw art. 108 e.v.), het na onderzoek ter verificatievergadering gerechtelijk als deugdelijk verklaren van vorderingen op een failliete boedel; zij komt ook voor bij andere executies waarbij meer schuldeisers betrokken zijn en bij vorderingen op een reder in geval van beroep op beperking van aansprakelijkheid; een ~ brengt kracht van gewijsde mee; 2 (Brv art. 184), valsheidsproces, burgerlijk geding over de echtheid of onechtheid van geschriften.


Verificatie-vergadering
Verificatie-vergadering (Fw art. 108  137), bijeenkomst van schuldeisers met de debiteur en/of zijn bewindvoerder (curator), onder rechterlijke leiding, ter verrichting van de verificatie (sub 1) en ter vaststelling van de uitdelingslijst.


Verjaring
Verjaring 1 privaatrecht: a verkrijgende of acquisitieve ~ (art. 3:99  106 BW), wijze van verkrijging van goederen door tijdsverloop; zie voor: aanvang der ~: art. 3:101 BW; bij bezit te goeder trouw: art. 3:99 BW, te kwader trouw: art. 3:105 BW; geen invloed van onvrijwillig bezitsverlies: art. 3:103 BW; inschrijving in openbare registers: art. 3: 17, lid 1 sub i BW; stuiting van ~: art. 3:104 BW; verlenging van ~: art. 3:104 BW; voltooiing ~: art. 3:105 BW; voortzetting lopende ~: art. 3:102 BW; b ~ van rechtsvordering (art. 3:306  326 BW), bevrijdende, extinctieve, ~; tenietgaan van de vordering tot nakoming van een verbintenis (de vordering als zodanig blijft als natuurlijke verbintenis (art. 6:3 BW) bestaan; zie voor: geen ambtshalve toepassing: art. 3:222, lid 1 BW; korte termijnen voor ~: art. 3:307 BW; stuiting van de ~: art. 3:316  319 BW; verlenging van termijn voor ~: art. 3:320; verkorting van de termijn voor ~ bij algemene voorwaarden tot minder dan één jaar (zwarte lijst), art. 6:236 sub g BW; verrekeningsmogelijkheid na ~: art. 6:131, lid 1 BW; 2 strafrecht (art. 70 e.v. Str), a ~ van het recht tot strafvordering, oplopend naar gelang van de zwaarte van de strafbedreiging van twee (overtredingen) tot achttien (delicten waar levenslang op staat) jaren; b ~ van recht tot executie van straffen (art. 76 e.v. Str), de termijn is een derde langer dan de termijn voor verjaring der strafvordering;  Verval.


Verkeersmiddelen en vervoer
Verkeersmiddelen en vervoer (titel van Boek 8 BW). Het eerste stuk van dit Boek (art. 8:1  1022) omvat: algemene bepalingen omtrent de vervoersovereenkomst en de verkeersmiddelen, een nieuwe regeling van het zeerecht en van het binnenvaartrecht; het tweede stuk (art. 8:1080  1769) bevat de privaatrechtelijke regeling van het wegvervoersrecht, het derde stuk bevat het luchtrecht (art. 8: 1300  1321).


Verkeersopvattingen
Verkeersopvattingen, aan verandering onderhevige opvattingen die in de maatschappelijke omgang heersen; rechtsovertuiging, omtrent hoe het behoort te zijn of te gebeuren, open formule, die de rechter een grote vrijheid geeft en hem mogelijk maakt veranderende opvattingen in de samenleving op de voet te volgen.


Verkeersplein
Verkeersplein (art. 47 en 48 RVV), rotonde, aangeduid door een blauw bord met drie witte rondgaande pijlen; op vele verkeerspleinen wordt door borden aangegeven dat het verkeer daarop voorrang heeft boven dat op de toeleidende wegen.


Verkeersrecht
Verkeersrecht, het geheel van rechtsregels betreffende het recht betreffende het verkeer op de openbare weg.


Verkeersschout
Verkeersschout@ (art. 59e  59g Wet RO), functionaris bij het OM speciaal belast met zaken, die liggen op het terrein van het verkeersrecht; heeft een speciale opleiding in het strafrecht en verkeersrecht, de aansprakelijkheidswetgeving en auto- en motortechniek genoten; de functie van ~ wordt opgeheven, de ~ wordt dan substituut officier van justite (Wet van 26 februari 1996, S. 1996, 155).


Verkeerstekens
Verkeerstekens 1 algemeen (RVV 1990, S. 459, art. 62 e.v.): verkeerslichten (stoplichten e.d.), verkeerstekens op borden en verkeerstekens op het wegdek (zoals pijlen); 2 ~ op borden (Besluit administratieve bepalingen inzake het wegverkeer, BABW 1990, S. 460, art. 4), worden ingedeeld in ~ die een gebod (doorgaans blauw) of verbod (doorgaans wit met rode rand) aanduiden, gevaar-aanduidende tekens (doorgaans driehoek met rode rand)  en andere tekens.


Verkeersvoorschriften, administratiefrechtelijke handhaving -
Verkeersvoorschriften, administratiefrechtelijke handhaving ,  Administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften (Lex-Mulder).


Verkeerswetgeving
Verkeerswetgeving, wettelijke voorschriften voor het verkeer op de openbare wegen (verkeersrecht), neergelegd in de Wegenverkeerswet 1994 (WvW) van 21 april 1994, S. 1994 S. 475, in het Wegenverkeersreglement van 28 augustus 1950 (WvR) S. K. 377 (bevat in hoofdzaak technische voorschriften), in het Reglement verkeersregels en verkeerstekens (RVV 1990, KB van 26 juli 1990, S. 459), en in het Besluit administratieve bepalingen inzake het wegverkeer (BABW 1990, S. 460).


Verkiesbaarheid
Verkiesbaarheid (GW art. 56, Kieswet art. X, 1), passief kiesrecht, de voorwaarden waaraan de gekozenen moeten voldoen die bij krachtens wettelijk voorschrift uitgeschreven verkiezingen werden verkozen tot leden van algemene of bijzondere vertegenwoordigende lichamen.


Verkiezingen
Verkiezingen, procedure volgens welke de kiesgerechtigde burgers de leden van vertegenwoordigende lichamen of andere bekleders van openbare ambten aanwijzen,  Kiesrecht.


Verklaring
Verklaring 1 rechtshandeling (art. 3:33 BW), een openbaar maken van de wil, noodzakelijk voor het tot stand brengen van een rechtshandeling; zie: voor het intrekken van een ~: art. 3:37, lid 5 BW; onjuist overgebrachte ~: art. 3:37, lid 4 BW; niet ontvangen ~: art. 3:37, lid 3 BW; ~ onder tijdsbepaling: art. 3:38 BW; verkeerd begrepen ~: art. 3:35 BW; ~ zonder dragende wil: art. 3:34, lid 1 BW; vertrouwen op ~: art. 3:36 BW; vorm der ~: art. 3:37, lid 1 BW; 2 vennootschapsrecht (NV art. 2:64, 68 BW, BV art. 2:175, 179 BW), ~ van geen bezwaar, ~ van de Minister van Justitie, dat hem niet is gebleken van bezwaren tegen de oprichting van een naamloze vennootschap of besloten vennootschap; ~ vereist voor de oprichting van een NV of een BV; ook statutenwijziging van een NV of BV wordt eerst van kracht na een dergelijke ~ (art. 2:125 resp. 2:235 BW); 3 erfrecht: ~ van erfrecht (art. 4:5.1.5a # BW); ~, waarin een notaris verklaart wie erfgenamen zijn in een bepaalde nalatenschap en voor welk gedeelte (zie Wet op het Notarisambt art. 38, lid 3); 4 civiel vonnis, ~ van recht (art. 3:302 BW), rechterlijke uitspraak (declaratoir vonnis), omtrent iemands subjectief recht, gedaan op vordering van een bij dat recht onmiddellijk belanghebbende; 5 Justitiële documentatie (art. 19 lid 3 Wet op de Justitiële documentatie en op de verklaringen omtrent het gedrag, S. 1955, 395, laatstelijk gewijzigd bij S. 1995, 355), ~ omtrent het gedrag, een schriftelijke verklaring van de burgemeester, opgesteld in een nauwkeurig voorgeschreven vorm, waarin deze meedeelt dat hem uit het onderzoek, met betrekking tot het gedrag van de betrokkene ingesteld, gelet op het doel waarvoor de afgifte is gevraagd, van bezwaren tegen de betrokkene niet is gebleken.


Verklaringsleer
Verklaringsleer (bij het totstandkomen van overeenkomsten); de ~ zoekt de gebondenheid van partijen bij overeenkomsten niet primair in de wilsovereenstemming der betrokken partijen (Wilsleer), maar in de door hen afgelegde (bindende) verklaringen.


Verklaringsplicht
Verklaringsplicht (art. 191 Brv), een getuige heeft na verschenen en beëdigd te zijn, de plicht getuigenis af te leggen, behoudens beroep op zijn verschoningsrecht;  Verschoning.


Verknocht
Verknocht (Brv art. 158, 159), of connex; twee zaken zijn aan elkaar ~, wanneer de beslissing in de ene zaak rechtstreeks en noodwendig op die in de andere van invloed zal zijn; dienen die zaken voor dezelfde rechter, dan kunnen partijen (door eiser bij conclusie van eis, door gedaagde voor alle andere weren) voeging vragen; is dat niet het geval dan kan door de partijen in de laatst aangebrachte zaak verwijzing worden verzocht.


Verkoop
Verkoop (art. 7:1 e.v. BW),  Koop


Verkoopbelofte
Verkoopbelofte, overeenkomst tot het sluiten van een koop, voor-overeenkomst (pactum de contrahendo); veelal in wezen een koop onder opschortende voorwaarde.


Verkoping, openbare
Verkoping, openbare , verkoping, hetzij bij opbod (auctie), hetzij bij afslag of bij inschrijving; tot het houden van een ~ bij opbod en bij afslag van roerende goederen zijn uitsluitend notarissen en deurwaarders bevoegd (Wet ambtelijk toezicht bij openbare verkopingen S. 748, 1971); zonder ambtelijk toezicht mogen veilingen gehouden worden die gedurende ten minste zes weken van het jaar ten minste eenmaal per week in hetzelfde gebouw of op hetzelfde terrein plaatshebben en waarbij uitsluitend voortbrengselen van eenzelfde tak van bedrijf worden verkocht of van te velde staande gewassen (bloembollen); voor veilingen bij afslag kan de Minister van Justitie dispensatie verlenen.


Verkorting
Verkorting (van verjarings- of vervaltermijn, art. 6:236 sub g BW), een ~ in algemene voorwaarden tot minder dan één jaar wordt als onredelijk bezwarend aangemerkt (zwarte lijst).


Verkrachting
Verkrachting (Str art. 242), het door geweld of een andere feitelijkheid of bedreiging daarmee een ander dwingen tot handelingen die (mede) bestaan uit het seksueel binnendringen van diens lichaam; voor ~ wordt niet meer de eis gesteld dat het buiten echt is geschied.


Verkregen recht
Verkregen recht 1 recht dat van die aard is, dat het bij wetswijziging, onder overgangsrecht, in stand blijft, in tegenstelling tot de aanspraken; 2 van erfgenamen of legatarissen in geval van erfstelling of making onder opschortende voorwaarde (BW art. 4:1045).


Verkrijgende verjaring
Verkrijgende verjaring (art. 3:99  106 BW), acquisitieve verjaring, wijze van verkrijging van recht; voor roerende zaken, die geen registergoederen zijn, is een termijn van drie jaren onafgebroken bezit vereist, voor andere goederen een termijn van tien jaren (art. 3:99 BW); voor de termijn van drie jaar is goede trouw van de verkrijger vereist: de verkrijger moet niet anders hebben geweten en kunnen hebben weten dan dat hij rechthebbende was; is zulks niet het geval dan wordt hij dat pas na twintig jaar, doordat de rechtsvordering van de rechthebbende tot opvordering is verjaard (art. 3:105 j° art. 3:306 BW); zie voor: aanvang der ~: art. 3:101 BW; ~ levert verkrijging onder bijzondere titel op: art. 3:80, lid 3 BW; inschrijfmogelijkheid in openbare registers: art. 3:17, lid 1 sub i BW; onvrijwillig bezitsverlies brengt geen stuiting mee van de ~: art. 3:103 BW; stuiting: art. 3:104 BW; verlenging van de ~: art. 3:104 BW; voortzetting van lopende verjaring door rechtsopvolger: art. 3:102 BW.


Verkrijging van een goed
Verkrijging van een goed (art. 3:80  106 BW), wijzen waarop iemand rechthebbende kan worden op een goed; belangrijkste vormen onder bijzondere titel: overdracht, zie levering: (art. 3:89  97 BW), verkrijgende verjaring (art. 3:99  106 BW) en onder algemene titel: erfgenaamschap.


Verlaten van plaats van ongeval
Verlaten van plaats van ongeval (art. 7 WvW), vluchtmisdrijf (art. 178 WvW), vóór 1994: doorrijden na een ongeval: a hulpverlening: verboden en strafbaar is het een gewonde die naar men weet of redelijkerwijs moet vermoeden, bij een ongeval letsel heeft opgelopen, in hulpeloze toestand achterlaten; een hulpplicht rust op een ieder (dus ook op voetgangers, ruiters) die bij een verkeersongeval is betrokken (ruim) of door wiens gedraging een verkeersongeval is veroorzaakt; b identificatieplicht: degene die bij een verkeersongeval is betrokken, of door wiens gedraging een verkeersongeval is veroorzaakt, mag de plaats van het ongeval niet verlaten, indien daarbij iemand werd gedood of gewond of indien schade ontstond, tenzij hij behoorlijk de gelegenheid heeft geboden tot vaststelling van zijn identiteit, en als bestuurder van een motorrijtuig tevens van de identiteit van dat motorrijtuig heeft laten vaststellen; wanneer een bestuurder evenwel binnen 12 uren na het ongeval en voordat de politie hem heeft opgespoord, en voordat hij als verdachte is aangehouden of verhoord, vrijwillig kennis van het ongeval geeft aan een opsporingsambtenaar en daarbij de nodige inlichtingen geeft, is strafvervolging op grond van b uitgesloten (art. 184 WvW 1994).


Verlating van hulpbehoevenden
Verlating van hulpbehoevenden 1 (Str art. 450), het nalaten hulp te verlenen of te verschaffen aan iemand die in ogenblikkelijk levensgevaar verkeert als men deze hulp zonder redelijkerwijs te duchten gevaar voor zichzelf of anderen verlenen of verschaffen kan; 2 (art. 255 en 256 Str),  het opzettelijk in hulpeloze toestand brengen of laten van iemand tot wiens onderhoud, verpleging of verzorging men verplicht is krachtens de wet of overeenkomst en het te vondeling leggen van een kind jonger dan 7 jaar met het oogmerk om zich daarvan te ontdoen; 3 hulpbehoevend dier: een ieder is verplicht hulpbehoevende dieren de nodige zorg te verlenen: Gezondheids- en welzijnswet voor dieren, S. 1992, 585, art. 36, lid 3 (overtreding, maximaal zes maanden hechtenis of geldboete van maximaal ƒ10.000,).


Verleggingsregeling
Verleggingsregeling 1 ~ van invoer-OB (art. 23 Wet OB), regeling waarbij de omzetbelasting niet direct bij invoer in Nederland behoeft te worden betaald; de betaling wordt dan `verlegd' naar degene (in het binnenland), voor wie deze goederen zijn bestemd; particulieren kunnen geen gebruik maken van deze ~; het voordeel van een ~ is dat de ondernemer de verschuldigde belasting op dezelfde wijze als die wegens levering van diensten periodiek op eigen aangifte kan voldoen en daarbij de vooraftrek in aftrek kan brengen; 2 ~in de bouw, bij uitlening van personeel en in de confectie-industrie (art. 12, lid 4 Wet OB); de heffing van de omzetbelasting wordt verlegd van degene die de prestatie verricht (onderaannemer, lener van personeel), naar degene die de prestatie afneemt  (hoofdaannemer, opdrachtgever, projectontwikkelaar); de uiteindelijke afnemer van de prestatie, naar wie de OB verlegd is, kan bij zijn aangifte tegelijkertijd het betaalde bedrag als voorbelasting aftrekken.


Verlengde opzegtermijn
Verlengde opzegtermijn (BW art. 7A: 1639j), geldt voor werknemers ouder dan 45 jaar: een week extra voor elk vol jaar dat de arbeider na zijn 45ste jaar in dienst was met een maximum van 13 weken; voor een werknemer ouder dan 50 jaar die ten minste een vol jaar in dienst is geweest geldt een minimumopzegtermijn van 3 weken.


Verlengde uitkering
Verlengde uitkering (art. 42 WW),  Vervolguitkering


Verlies
Verlies (Wet IB 1964, art. 51, 52), in belastingtechnische zin: de berekening van het (jaar)inkomen leidt tot een negatief bedrag.


Verliescompensatie
Verliescompensatie (art. 51, 2e lid, art. 52 Wet IB), een verlies in enig kalenderjaar geleden mag worden verrekend met inkomens van de drie voorafgaande jaren en de acht volgende kalenderjaren;  ~ met positieve inkomens uit het verleden is achterwaartse ~ of carry back; hetgeen daarna als compensabel verlies overblijft komt in aanmerking voor compensatie met de positieve inkomens van de acht volgende kalenderjaren (voorwaartse ~ of carry forward); voor aanloopverliezen geldt een onbeperkte ~ (art. 51, lid 3 wet IB).


Verliezen, verrekenbare -
Verliezen, verrekenbare  (art. 3 lid 2 Wet IB), op het inkomen over een bepaald kalenderjaar komen in mindering de ~; `verlies' is derhalve een negatief inkomen.


Verlof
Verlof 1 ~ van een ambtenaar of militair; ~ tot afwezigheid, tot niet-uitoefening van zijn functie gedurende bepaalde tijd, in gewone gevallen met behoud van inkomsten; 2 ~ zonder behoud van loon tijdens afwezigheid vanwege het lidmaatschap van sommige vertegenwoordigende organen (art. 7A:1638nn BW).


Verloren zaak
Verloren zaak 1 positie verliezer (art. 3:117 BW), de eigenaar blijft in beginsel eigenaar, maar zijn bezit gaat verloren als een ander het bezit van de zaak verkrijgt; zijn eigendom verliest hij aan de eerlijke vinder die aan de op hem rustende verplichtingen heeft voldaan; voor weggelopen dieren geldt een speciale regeling (art. 5:19 BW); voordien kan de verliezer de ~ opvorderen van de vinder tegen vergoeding van de kosten en eventueel vindersloon (art. 5:10); van een volgende bezitter te goeder trouw, die om baat verkreeg, is in beginsel geen opvordering mogelijk (art. 3:86, lid 1 BW); opvordering van een bezitter te kwader trouw is twintig jaar mogelijk (art. 3:306), het verjaren van het opvorderingsrecht maakt de vinder eigenaar, waarmee de eigendom voor de verliezer verloren gaat (art. 3:105 BW); 2 positie vinder (art. 5:5 e.v. BW), hij wordt, mits hij aan een aantal voorwaarden heeft voldaan (aangifteplicht bij gemeente e.a.) na één jaar eigenaar (art. 5:6 BW); is de zaak bij de gemeente in bewaring gegeven en heeft de eerlijke vinder zich niet binnen één maand tot in ontvangstname bij de gemeente gemeld dan kan de gemeente met de gevonden zaak naar goeddunken handelen (art. 5:11 BW); vordert de verliezer de zaak binnen die periode terug, dan heeft de vinder recht op een redelijke beloning (vindersloon); een vinder kan ook de gevonden zaak afgeven aan de gemeente, die dan, afhankelijk van de houdbaarheid ervan, ze na kortere of langere periode van de hand mag doen (art. 5:8 BW); van kostbare zaken kan de gemeente, waarin aangifte werd gedaan, eisen, dat ze haar in bewaring worden gegeven; zaken gevonden in een woning, gebouw of vervoermiddel moeten worden afgegeven aan de bewoner, resp. gebruiker of exploitant van het gebouw of vervoermiddel, die eveneens de gevonden zaken in bewaring kan nemen; voor het overige is een vinder vrij in zijn keuze van de gemeente van aangifte; een oneerlijke vinder, die zijn vondst niet heeft aangegeven, wordt in ieder geval na twintig jaar eigenaar (art. 3:306 j° 3:105 lid 1 BW); zie voor: gevonden dier: art. 5:8, lid 3 BW; gevonden geld: art. 5:9 BW; gevonden schat: art. 5:13 BW; kostenvergoeding voor vinder: art. 5: 10, lid 1 BW; overdracht rechtspositie van vinder aan gebruiker of exploitant van gebouw, waar de zaak gevonden werd: art. 5:7 BW; retentierecht vinder: art. 5:10, lid 1 BW.


Verloskundige
Verloskundige (Wet BIG art. 3, lid 1 en 30, 31), titel voorbehouden aan degene die in het door het ministerie van VWS bijgehouden register voor verloskundigen staat ingeschreven; een ~ valt onder het wettelijk tuchtrecht (art. 47, lid 2 Wet BIG).


Verloving
Verloving (BW art. 1:49), overeenkomst tot het aangaan van een huwelijk; het wederzijds geven van een trouwbelofte geeft géén rechtsvordering tot het aangaan van het huwelijk, noch tot vergoeding van kosten, schaden en interessen uit hoofde van de niet-vervulling van de belofte.


Verlijden
Verlijden, het passeren door de notaris die, met meewerking van de partij of partijen al dan niet in tegenwoordigheid van getuigen, het betrokken stuk in de vereiste vorm brengt en vaststelt; volledige voorlezing is vereist bij akten die in tegenwoordigheid van getuigen worden verleden, zoals testamenten, akten van openbare verkopingen, verhuringen, verpachtingen en aanbestedingen (art. 30 Wet op het Notarisambt).


Vermeerdering van eis
Vermeerdering van eis (Brv art. 134), verhoging van het gevorderde in de conclusie van eis; toegestaan, tenzij de rechter oordeelt dat de gedaagde daardoor in zijn verdediging onredelijk wordt bemoeilijkt, of het geding daardoor onredelijk wordt vertraagd; niet mogelijk als een of meer gedaagden niet in het geding zijn opgekomen.


Vermenging
Vermenging 1 ~ van zaken (art. 5:15 BW): tot één zaak worden van zaken, die aan verschillende eigenaren toebehoren; is geen der zaken als hoofdzaak aan te merken, dan krijgen die eigenaars medeëigendom van de nieuwe zaak; 2 ~ van erfdienstbaarheid (art. 3:81, lid 2 sub e, 83 BW), een heersend en een lijdend erf komen in dezelfde hand; 3 ~ van schuldvorderingen (art. 6:161 BW), de hoedanigheid van schuldenaar en schuldeiser verenigen zich in één persoon; alsdan gaat de vordering teniet.


Verminderd toerekenbaar
Verminderd toerekenbaar (art. 39 Str), of vermindere toerekeningsvatbaar; niet-wettelijke term: vanwege een bijzondere gemoedstoestand kan een strafbaar feit niet ten volle aan de dader worden toegerekend, omdat hij de draagwijdte van zijn daad niet (geheel) kon overzien en/of zijn wil niet ten volle naar zijn inzicht kon bepalen, zoals bij tijdelijke of blijvende psychische afwijkingen; (Toerekeningsvatbaarheid).


Vermissing
Vermissing (BW art. 1:412 e.v.), vermist wordt degene wiens bestaan onzeker is geworden, ook al heeft hij voor zijn vertrek orde op zaken gesteld (zodat hij niet afwezig is in de zin van art. 1:409 BW); de rechtbank kan in geval van ~ op verzoek van belanghebbenden of op vordering van het Openbaar Ministerie een bewindvoerder benoemen.


Vermoedelijk overlijden
Vermoedelijk overlijden (BW art. 1:413  425), verklaring van ~; de rechtbank kan het ~ uitspreken van iemand wiens bestaan onzeker geworden is, 1 nadat vijf jaar van hem geen levensteken werd vernomen of 2 al na drie jaar als hij vermist werd tengevolge van oorlog of een andere ramp of 3 al na een jaar, wanneer de vermiste aan boord was van een (lucht)vaartuig, waarvan sedert die tijd geen berichten zijn binnengekomen of dat is verongelukt; zie Trbl. 1968, 102, overeenkomst van Athene van 14 september 1966.


Vermoeden
Vermoeden 1 civiel proces: a wettelijk ~: bewijsvoordeel, door de wetgever toegekend aan degene die zich op het normale geval beroept, waarna de tegenpartij tegenbewijs mag leveren, zoals in art. 3:109 en 119 BW ten aanzien van bezit; zie ook: art. 3:46, lid 1 en 43 Fw (~ van wetenschap bij actio Pauliana); art. 6:237 BW aanhef: ~ van onredelijk bezwarend zijn bij algemene voorwaarden; b feitelijk: indirect bewijs: de rechter concludeert uit een vaststaand feit een daaruit logischer wijze voortvloeiend ander feit (als vaststaat dat A in New York verbleef, kan hij niet tezelfder tijd in Utrecht hebben vertoefd); processueel ~, gevolgtrekking getrokken uit de houding van een partij tijdens het proces (bijvoorbeeld zij weigert openlegging van boeken, art. 8, lid 2 WvK); 2 strafprocesrecht: redelijk ~ van schuld, nodig om iemand als verdachte aan te merken; ~ van onschuld, voordat iemand terzake onherroepelijk veroordeeld is, art. 6, lid 2 EVRM, art. 14, lid 2 BUPO).


Vermogen
Vermogen 1 (art. 3:6 BW), goederen en schulden van een rechtssubject; 2 vennootschap: onderscheiden in eigen ~ (geplaatst kapitaal plus de gekweekte reserves) en vreemd ~ (totaal aan schulden en voorzieningen op lange termijn (obligatieleningen, onderhandse leningen enz.) en op korte termijn (bankschuld, leverancierskrediet); 3 vermogensbelasting, directe belasting geheven naar de grondslag van het ~ van een natuurlijk persoon: de waarde van de bezittingen verminderd met die der schulden (Wet VB 1964, S. 520).


Vermogensaftrek
Vermogensaftrek (art. 14a, lid 1 Wet IB), fiscale faciliteit voor ondernemers die onder de inkomstenbelasting vallen teneinde het effect van de inflatie enigszins te nivelleren; het percentage bedraagt 1 en wordt verleend op basis van het ondernemingsvermogen op 1 januari; het aftrekpercentage voor de vennootschapsbelasting bedraagt nihil (art. 8, lid 9 Wet Vpb).


Vermogensbelasting
Vermogensbelasting (Wet op de vermogensbelasting 1964, S. 1964, 520), geheven van personen die in Nederland wonen (binnenlandse belastingplichtigen) of, indien zulks niet het geval is, in Nederland vermogen hebben; het percentage bedraagt 8‰ voor elk geheel bedrag van ƒ1000, dat in de belastbare som is begrepen; er geldt een belastingvrije som (art. 14 Wet VB).


Vermogensdelicten
Vermogensdelicten (art. 310  354 Str), misdrijven ten nadele van andermans goederen.


Vermogensrecht
Vermogensrecht 1 (art. 3:6 BW), subjectief recht, eigendom en andere rechten, in beginsel overdraagbaar, maar ook indien niet overdraagbaar is nog een ~ aanwezig indien het recht de strekking heeft de rechthebbende stoffelijk voordeel te verschaffen ofwel indien het recht verkregen is in ruil voor reeds verstrekt of in het vooruitzicht gesteld ~; 2 objectief recht, geheel van regels betreffende de subjectieve vermogensrechten, zulks in tegenstelling tot personen- en familierecht en erfrecht.


Vermogensstraffen
Vermogensstraffen, straffen die de veroordeelde treffen in zijn vermogen, te weten geldboete en verbeurdverklaring van een bepaald voorwerp.


Vernieling
Vernieling (Str art. 159 e.v. 350  354), beschadiging van goederen; ook gemeengevaarlijk misdrijf, zoals ~ van elektrische installaties, van werken die dienen voor openbaar verkeer, van schepen.


Vernietigbaar
Vernietigbaar 1 privaatrecht (art. 3:49 e.v. BW), van rechtshandeling: aantastbaar, bijvoorbeeld overeenkomsten tot stand gekomen onder invloed van dwaling (art. 6:228 BW); rechtshandelingen zijn ~ wanneer zij door bedreiging, bedrog of door misbruik van omstandigheden zijn tot stand gekomen (art. 3:44 BW), in tegenstelling tot nietigheid blijven de rechtshandelingen van kracht totdat zij met succes worden aangevochten (vernietigd); bevestiging door hem die bevoegd is te vernietigen is mogelijk (art. 3:55 BW); zie voor vernietigbaarheid besluit van orgaan van rechtspersoon: art. 2:15 BW, van vereniging van eigenaars (appartementsrecht), art. 5:130 BW; 2 publiekrecht: vatbaar voor vernietiging door hoger gezag; gezegd van besluiten van besturen van lagere publiekrechtelijke lichamen, op grond van strijd met de wet of met het algemeen belang (art. 8:72 Awb).


Vernietiging, politionele
Vernietiging, politionele,  Politionele ontneming.


Vernietigingsrecht
Vernietigingsrecht 1 bestuursrechtspraak (art. 8:72 Awb), bevoegdheid van een onafhankelijke administratieve rechter tot vernietiging van besluiten van bestuursorganen; 2 repressief toezicht (art. 268 Gemeentewet, art. 261 Provinciewet e.a.), repressief toezicht (meestal van de regering) op besluiten van lagere organen, waarbij verordeningen of beschikkingen worden vastgesteld, of overeenkomsten worden gesloten.


Verontreiniging van water
Verontreiniging van water (wetgeving terzake van ~), 1 oppervlaktewater: Wet Verontreiniging oppervlaktewateren (S. 1992, 628) bevat regels tot het tegengaan en tot het voorkomen van verontreiniging van oppervlaktewateren; zie ook twee verontreinigingsdelicten in het Wetboek van Strafrecht (art. 173a en b), verbiedende respectievelijk het opzettelijk en het door schuld lozen in een water van een stof, waaruit voor anderen nadeel ontstaat ten aanzien van het gewoonlijk van dat water gemaakte gebruik; 2 zeewater: a Wet verontreiniging zeewater (S. 1981, 695); b Wet voorkoming van verontreiniging door schepen (S. 683, 1983), geeft opsporingsambtenaren de bevoegdheid op te treden tegen schepen die vervuilende stoffen lozen; zie Trbl. 1975, 147, 1978, 187, 188 en 1992, 29; Internationaal Verdrag ter voorkoming van verontreiniging door schepen (1973) met Protocollen en Bijlagen met Aanhangsels en Besluit voorkoming olieverontreiniging door schepen S. 1986, 160; c verontreiniging volle zee door olie, zie Trbl. 1970, 197 en 196 resp. Internationaal verdrag inzake optreden in volle zee bij ongevallen die verontreiniging door olie kunnen veroorzaken en internationaal verdrag inzake de wettelijke aansprakelijkheid voor schade door verontreiniging door olie; de eigenaar van het schip is in principe aansprakelijk, maar hij kan zijn aansprakelijkheid beperken tot 2000 goudfranken per ton; zie ook Trbl. 1978, 9, verdrag inzake de wettelijke aansprakelijkheid voor schade door verontreiniging door olie ten gevolge van opsporing en winning van minerale rijkdommen in de zeebodem en Trbl. 1973, 101 verdrag ter oprichting van een internationaal fonds voor vergoeding van schade door verontreiniging door olie en Besluit voorkoming olieverontreiniging door schepen (S. 1986, 160); d verontreiniging van zee door andere stoffen dan olie, zie Trbl. 1977, 162: Protocol inzake het optreden in volle zee in gevallen van verontreiniging door andere stoffen dan olie, Goedkeuringswet S. 630, 1979.


Veroordeling, voorwaardelijke -
Veroordeling, voorwaardelijke  (art. 14a e.v. Str),  Voorwaardelijke veroordeling.


Veroorzaking
Veroorzaking,  Causaliteit.


Verordening
Verordening 1 nationaal: algemeen verbindende regeling, uitgaande van een minister of van lagere publiekrechtelijke lichamen (provincie, gemeente, waterschap, openbare lichamen voor beroep en bedrijf), ook wel: reglement of keur; 2 internationaal: ~ EG (EC Regulation), wettelijk instrument voor de uitvoering van het beleid van de Gemeenschappen; direct toepasbaar in de lidstaten, gaat boven de nationale wetgeving.


Verordeningenblad Bedrijfsorganisatie
Verordeningenblad Bedrijfsorganisatie, het publikatie-orgaan van de Sociaal-Economische Raad, waarin de verordeningen van de Raad die algemeen bindende regels inhouden moeten worden afgekondigd.


Verpachter
Verpachter (art. 17 e.v. Pachtwet), hij die een hoeve of los land (c.q. visrecht) in pacht uitgeeft; ook gebruikt voor verhuurder van een bedrijf, café, e.d.


Verpanding
Verpanding (art. 3:227 e.v. BW),  Pandrecht.


Verpleegde
Verpleegde 1 in een rijksinstelling (Gevangenismaatregel 1953, S. 237, art. 2 en 134), opgenomene in een rijkswerkinrichting of rijksinrichting voor de verpleging van ter beschikking gestelden; 2 in particuliere inrichting voor verpleging van ter beschikking gestelden (art. 37d, lid 1 Str); zie ook: Wet BOPZ, art. 8 e.v.


Verpleegster, gediplomeerd -
Verpleegster, gediplomeerd  of verpleger (art. 34 Wet BIG), ook: verplegende, beroepsbeoefenaar in de gezondheidszorg op het tweede deskundigheidsniveau; de (beschermde) titel van ~ is een opleidingstitel: iedereen die de vereiste opleiding heeft gevolgd mag de titel ~ voeren; aan een ~ kan een functioneel zelfstandige bevoegdheid ten aanzien van de voorbehouden handelingen worden toegekend (art. 39, lid 2 sub b Wet BIG); in tegenstelling tot de ongekwalificeerde verplegende is zij niet strafbaar voor het veroorzaken van een aanmerkelijke kans op schade aan de gezondheid van een ander, mits zij binnen haar deskundigheidsgebied gebleven is; de ~ valt niet onder het wettelijk tuchtrecht.


Verpleegkundige
Verpleegkundige (art. 3 lid 1 Wet BIG), beroepsbeoefenaar in de gezondheidszorg op het eerste deskundigheidsniveau, eindverantwoordelijke voor de verpleegkundige zorg; ingevolge de Wet BIG is er een constitutief register ingesteld voor verpleegkundigen, dat door de minister van VWS wordt beheerd; de titel ~ is voorbehouden aan degenen die in het register voor verpleegkundigen staan ingeschreven (art. 4 Wet BIG); een ~ is wettelijk bevoegd om, indien zij daartoe bekwaam is, voorbehouden handelingen uit te voeren mits de uitvoering ervan plaatsvindt in opdracht van, onder toezicht van en met de mogelijkheid van tussenkomst van de opdrachtgever met een zelfstandige bevoegdheid (meestal een arts); bovendien kan haar een functioneel zelfstandige bevoegdheid voor bepaalde voorbehouden handelingen worden toegekend, zoals het verrichten van injecties, catheterisaties en puncties (art. 39 Wet BIG); een ~ valt onder het wettelijk tuchtrecht (art. 47, lid 2 Wet BIG).


Verpleging van geestelijk gestoorden
Verpleging van geestelijk gestoorden (art. 90quinqies Str, art. 51 en 52 Wet Bijzondere Opnemingen in Psychiatrische Ziekenhuizen, Wet BOPZ, S. 1992, 669 en 671), twee vormen: a gedwongen verpleging van hen, die in `gesloten' afdelingen van de psychiatrische ziekenhuizen verblijf houden (art. 2 Wet BOPZ); daarin kan iemand slechts geplaatst worden na machtiging van de rechter; b vrijwillig verpleegden (art. 60 e.v. Wet BOPZ), zij, die in sanatoria, ziekenhuizen, verpleeghuizen of `open' afdelingen van gestichten e.d. verblijven.


Verplichte loonbesteding, verbod van -
Verplichte loonbesteding, verbod van  (BW art. 7A:1637s), verboden beding waarbij de werknemer zich tegenover de werkgever verbindt om zijn loon of andere inkomsten op een bepaalde wijze te besteden; uitzonderingen: deelneming aan een pensioen- of oudedagsspaarregeling overeenkomstig de Pensioen- en spaarfondsenwet, deelneming door minderjarigen aan een regeling tot sparen bij de Postbank of bij een speciaal spaarfonds e.a.


Verplichte vertegenwoordiging
Verplichte vertegenwoordiging (art. 133, 136, 146 e.a Brv), houdt in dat procespartijen in een proces niet zelf de processuele handelingen mogen verrichten, maar zich moeten laten vertegenwoordigen door een procureur bij Rechtbank en Hof en door een advocaat bij de cassatieprocedure voor de HR; voor de kantonrechter mogen partijen wèl zelf optreden.


Verrekening
Verrekening (art. 6:127 e.v.), compensatie of schuldvergelijking van gelijksoortige vorderingen, in dier voege dat de wederzijdse vorderingen ten belope van de kleinste vordering tegen elkaar wegvallen; voldoende daarvoor is dat één van beide partijen zich daarop beroept; zie voor: beperking van mogelijkheid tot ~ bij algemene voorwaarden: art. 6:237 sub g BW; gedwongen ~ bij boedelscheiding: art. 4:1132 BW; kwitantie na ~: art. 6:141 BW; onbevoegdheid tot ~: art. 6:135 BW; positie borg bij ~: art. 6: 138 BW; terugwerkende kracht van ~: art. 6:129 BW; uitsluiting of beperking van mogelijkheid tot ~ voor consument in algemene voorwaarden (grijze lijst): art. 6:237 sub g BW; positie borg bij ~: art. 6:138 BW; vereisten voor ~: art. 6:127 BW; ~ bij cheques (art. 6:128 BW); ~ bij faillissement: art. 53 Fw; ~ bij niet-nakoming door schuldenaar zie art. 6:79 BW; ~ bij overmacht: art. 6:79 BW; ~ bij rekening-courant: art. 6:140 BW; ~ bij valutaschulden: art. 6:129, lid 3 BW; ~ bij volstorting aandeel BV: art. 2:191 BW, NV art. 2: 80 BW; ~ met arbeidsloon: art. 7A:1638r BW; ~ na ontbinding overeenkomst: art. 6:134 BW; na verjaring van de rechtsvordering: art. 6:131, lid 1 BW; ~ na verleend uitstel van betaling of executie: art. 6:131, lid 2 BW; ~ van pensioenen en bezoldiging ambtenaren: art. 117 Ambtenarenwet 1929; ~ van rechtswege bij doorlopende verrekening: art. 6:140 BW; ~ van verjaarde vordering: art. 6:131, lid 1 BW; ~ van voordeel: art. 6:100 BW; verrekeningsverklaring: art. 6:127, lid 1 BW; volgorde van toerekening: art. 6:137 BW; wijze van ~: art. 6:127, lid 1 BW.


Verrekeningskamer
Verrekeningskamer, of clearinginstituut: instelling voor de verrekening van vorderingen op en van het buitenland. Ten aanzien van cheques en wissels geldt de aanbieding aan de verrekeningskamer als aanbieding ter betaling (WvK art. 137, 208, 215 lid 4; S. 1936 no. 242).


Verschoning
Verschoning, het zich onttrekken aan verplichte verrichtingen bij de rechtspleging, of het rechtsleven, omdat een hoger (rechts)belang dit rechtvaardigt, of omdat bij deelneming de onpartijdigheid niet genoegzaam gewaarborgd zou zijn; 1 ~ van een rechter heeft plaats op eigen verzoek, indien zich te zijnen aanzien feiten of omstandigheden voordoen waardoor in het algemeen de rechterlijke onpartijdigheid schade zou kunnen lijden (Sv art. 512 e.v.),  Wraking; 2 ~ van getuigen in strafzaken of burgerlijke zaken, geschiedt op hun verzoek, zowel van het geven van getuigenis in het algemeen als van de beantwoording van bepaalde vragen, op grond van de familierelatie, het ambts-, stands- of beroepsgeheim of het gevaar voor strafrechtelijke veroordeling van getuige zelf of diens naaste betrekkingen (Sv art. 217  219; art. 191 Brv);  Ambtsgeheim, beroepsgeheim en  standsgeheim,  Geheimhouder,  Journalist,  Zwijgplicht.


Verschoningsgronden
Verschoningsgronden (Sv art. 217  219), strafproces; verschonen kunnen zich: a bloed- of aanverwanten van de verdachte in rechte lijn en in de zijlijn tot en met de derde graad, alsook diens (vroegere) echtgeno(o)t(e), b zij die uit hoofde van hun stand, beroep of ambt tot geheimhouding verplicht zijn;  Ambtsgeheim,  Beroepsgeheim; c zij die door het beantwoorden van de vraag zich zelf of een van de personen, onder a genoemd, aan een veroordeling zouden blootstellen.


Verslag
Verslag (RvO I art. 58, 64, RvO II art. 94), ~ van de voorbereidende behandeling van een wetsvoorstel in commissies en afdelingen van de Eerste en Tweede Kamer; alleen in de Eerste Kamer een voorlopig ~.


Versnelde behandeling
Versnelde behandeling (art. 8:52 Awb), onderzoek in de hoofdzaak door de bestuurssector van de rechtbank met verkorting van de procedure wegens het spoedeisend karakter van de zaak.


Verso
Verso, keerzijde van een blad in een register, tegenstelling: recto.


Verspieder
Verspieder 1 commune strafrecht (Str art. 102, 104), spion, degene die in tijd van oorlog aan de vijand hulp verleent; zie voor: het opnemen, verbergen of voorthelpen van een ~: art. 104, sub 2° Str; 2 militair strafrecht (Wb van Militair Str art. 78), spionage, zoals het door een militair opzettelijk ten behoeve van de vijand een inlichting betreffende een krijgsbelang proberen in te winnen op aangegeven militaire plaatsen, of een afbeelding of beschrijving maken van een object van militair belang e.d.


Verspreidingsdelicten
Verspreidingsdelicten (Str art. 113, 119, 132, 134, 137b, 147a, 240, 271), misdrijven bestaande in het verspreiden van geschriften met verboden inhoud.


Verstek
Verstek, niet-verschijnen (~ laten gaan) door een procespartij en het gerechtelijk vaststellen daarvan (~ verlenen); 1 strafzaken (Sv art. 271, 272): het niet verschijnen van verdachte ter terechtzitting; de rechtbank kan dan ~ tegen hem verlenen en a de zaak buiten zijn aanwezigheid behandelen of b bepalen, dat de verdachte op een bepaald tijdstip aanwezig zal zijn en tevens diens meebrenging gelasten; 2 burgerlijke zaken (Brv art. 75 e.v.): (bij Rb en Hof) het niet per procureur verschijnen; ~ brengt in de regel toewijzing van de eis van de tegenpartij mee; het rechtsmiddel tegen een ~-vonnis is verzet.


Verstekeling
Verstekeling (WvK art. 371a), blinde passagier, persoon die zich aan boord van een zeeschip heeft verborgen zonder geldig reisbiljet en niet in staat of bereid is de passage te betalen; de kapitein heeft het recht een ~ aan boord werk te laten verrichten en hem bij de eerste gelegenheid, die zich voordoet, van boord te verwijderen.


Versterf
Versterf (BW art. 4:877 e.v.), erfopvolging is bij ~ (intestaat), indien de erflater niet bij uiterste wil over zijn gehele nalatenschap heeft beschikt; ~ erfgenamen zijn de wettige en de natuurlijke bloedverwanten en de langstlevende echtgenoot, volgens de orde van erfopvolging: bij gebreke hiervan, de staat.


Verstrekkingen
Verstrekkingen (Ziekenfondswet, S. 1992, 391), uitkeringen in natura, alle verzekerden hebben recht op diverse ~ zoals volledige geneeskundige hulp door de huisarts; specialistische hulp op verwijzing door de huisarts; tandheelkundige hulp onder bepaalde voorwaarden en tot een bepaalde grens; verloskundige hulp door een vroedvrouw of huisarts (art. 6 ZFW); opname in een ziekenhuis wordt alleen vergoed op medische indicatie.


Vertaler, beëdigde -
Vertaler, beëdigde  tolk; krachtens art. 6, lid 3 sub e EVRM en art. 14, lid 3 sub f BUPO heeft een ieder tegen wie een vervolging is ingesteld, en de taal die ter zitting wordt gesproken niet verstaat, recht op gratis bijstand door een tolk.


Vertalingsrecht
Vertalingsrecht, recht om een werk van letterkunde, wetenschap of kunst te mogen vertalen in een andere taal.


Vertegenwoordiger
Vertegenwoordiger 1 privaatrecht: degene die namens een ander rechtshandelingen verricht, zodat ze die ander worden toegerekend; zie voor: aansprakelijkheid voor fouten van ~: art. 6:172 BW; aanwijzingen door opdrachtgever aan ~: art. 7:402 BW; dienen van twee heren: art. 7:417 BW; dood, faillissement, curatele van ~: art. 7:422, lid 1 BW; exclusieve last maakt een lastgever onbevoegd zelf nog terzake te handelen: art. 7:423 BW; onbekwame ~: art. 3:63 BW; onbevoegde ~: art. 3:61, lid 2, 3:76 BW; ongebruikelijke beperkingen opgelegd aan ~, die derde niet behoefde te verwachten: art. 3:61, lid 3 BW, verder gaande beperking bij algemene voorwaarden: art. 6:238, lid 2 BW; onverschuldigde betaling aan onbevoegde ~: art. 6:204, lid 2 BW; recht van ~ op loon: art. 7:405, 411, 416 lid 4, 417, lid 3 en 418 lid 2 BW; op onkostenvergoeding: art. 7:406 BW; rekenplicht: art. 403, lid 2 BW; Selbsteintritt: art. 7: 416 BW; verplichtingen van ~: art. 7:401 e.v. BW; ~ is zelf belanghebbende bij volvoering der last: art. 7:418 BW; volmacht: art. 3:60 BW; zorg als goed lasthebber: art. 7:401 BW; 2 strafproces: advocaat die optreedt als vertegenwoordiger van de verdachte in minder ernstige strafzaken, echter zonder de hoedanigheid van raadsman (Sv art. 270); bij kantongerechtszaken: hetzij een advocaat, hetzij een schriftelijk hiertoe gemachtigd persoon (Sv art. 398 sub 2°); 3 in het spraakgebruik: handelsreiziger.


Vertegenwoordiging
Vertegenwoordiging 1 het verrichten van een rechtshandeling (onmiddellijke ~) in naam van de vertegenwoordigde of opdrachtgever zodat de rechtsgevolgen van die rechtshandeling voor rekening van de vertegenwoordigde komen; voor het in naam van de vertegenwoordigde handelen is het niet nodig dat de derde de naam van de vertegenwoordiger kent; voldoende is dat hij er mee bekend is dat de vertegenwoordiger niet namens zichzelf optreedt (art. 3:67, lid 1 BW); aanwijzen als vertegenwoordiger kan berusten op de wet (ouders vertegenwoordigen hun minderjarige kinderen) of op volmacht (arbeidsovereenkomst, overeenkomst met advocaat als procureur op te treden) en op overeenkomst (lastgeving, art. 7:414 e.v. BW); zie voor: aansprakelijkheid van opdrachtgever voor fouten van vertegenwoordiger art. 6:172 BW; bevoegdheid tot ~ op grond van volmacht: art. 3:60 BW, op grond van lastgeving: art. 7:414 BW, op grond van zaakwaarneming: art. 6:201 BW; opdracht aan echtgenoot tot ~ van andere echtgenoot: art. 1:91, lid 4 BW; 2 middellijk vertegenwoordiger (BW art. 7:419  421), hij die bevoegd is op eigen naam maar voor rekening van een opdrachtgever (lastgever, principaal) één of meer rechtshandelingen te verrichten; middellijke ~ is niet aanwezig indien een gevolmachtigde handelt op naam van een nader te noemen meester (art. 3:67 BW), mits de gevolmachtigde de naam van de opdrachtgever tijdig noemt (art. 3:67, lid 2 BW); de overeenkomst waaraan een middellijk vertegenwoordiger zijn bevoegdheid ontleend, wordt, naar het meest sprekende voorbeeld van middellijke ~, de commissionair, ook wel commissiecontract genoemd; een middellijk vertegenwoordiger is géén vertegenwoordiger van zijn opdrachtgever, zodat de benaming misleidend is; de bepalingen omtrent volmacht (art. 3:60  79 BW) zijn dan ook niet rechtstreeks van toepassing, omdat volmacht vertegenwoordigingsbevoegdheid verlangt, hetgeen bij middellijke ~ nu juist ontbreekt; wel laat de schakelbepaling van art. 3:79 BW toe dat de volmachtbepalingen, geschreven voor het vermogensrecht, in het verbintenissenrecht worden toegepast, voorzover de aard van de rechtshandeling of van de rechtsbetrekking zich daartegen niet verzet; zie ook Middellijk vertegenwoordiger; 3 ~ bij rechtspersonen: BV art. 2:240 BW, NV art. 2:130 BW; stichting: art. 2: 202 BW; vereniging: art. 2:45 BW;  internationaal privaatrecht: Verdrag betreffende het toepasselijk recht op ~, Den Haag 14-03-1978, Trb. 1992, 130.


Verticale werking van grondrechten
Verticale werking van grondrechten, de (normale) werking van de grondrechten tussen de overheid en burgers; grondrechten zijn rechten en vrijheden die de staat heeft te eerbiedigen; met ~ wordt een valse tegenstelling geschapen tot een zogenaamde horzontale werking van grondrechten, werking van grondrechten in het verkeer tussen de burgers onderling; dan is er evenwel geen sprake meer van grondrechten, maar van `reflexwerking', de waarden die in grondrechten verankerd liggen, worden weerspiegeld in de relaties tussen burgers onderling.


Vertoogschrift
Vertoogschrift (art. 8a, lid 6, art. 9 lid 1 Wet administratieve rechtspraak belastingzaken), memorie; gebruikelijk in administratieve procedures.


Vertrouwensarts
Vertrouwensarts, arts aangesteld op initiatief van het ministerie van volksgezondheid om als tussenpersoon te dienen voor het doorgeven van klachten over kindermishandeling; de ~ adviseeert en onderhoudt in eerste instantie contact met de huisarts van het gezin.


Vertrouwensbeginsel
Vertrouwensbeginsel 1 bestuursrecht: beginsel van behoorlijk bestuur dat van het bestuur vraagt om gerechtvaardigde verwachtingen, zo zulks enigszins mogelijk is, te honoreren; 2 privaatrecht (art. 3:35 BW): op het ontbreken van een met een verklaring overeenstemmende wil kan geen beroep gedaan worden tegen degene die eens anders verklaring of gedraging heeft opgevat overeenkomstig de zin die hij er onder de gegeven omstandigheden redelijkerwijze aan mocht toekennen; voor het ~ bij ondeugdelijke volmacht: art. 3:61, lid 2 BW.


Vertrouwensleer
Vertrouwensleer (art. 3:35 BW), rechtshandeling, degene tot wie een verklaring is gericht mag er op vertrouwen dat zij correspondeert met de daaraan ten grondslag liggende wil, zulks in tegenstelling tot de verklaringsleer en de zuivere wilsleer.


Verval
Verval 1 civiel recht: a van een rechtsvordering door enkel tijdsverloop, door het overschrijden van een fatale termijn, waarbij, tenzij de wet anders bepaalt, stuiting, verlenging of afstand van de termijn niet mogelijk is, terwijl evenmin, zoals bij verjaring een natuurlijke verbintenis overblijft; in rechte wordt een vervallen vordering ambtshalve afgewezen; een verkorting van een (verjarings- of) ~-termijn in algemene voorwaarden tot minder dan één jaar wordt als onredelijk bezwarend aangemerkt (art. 6:236 sub g BW, zwarte lijst); zie voor enkele gevallen van ~: bij actie tot ontkenning wettigheid: art. 1:203 BW; produktaansprakelijkheid: art. 6:191, lid 2 BW, bij recht van reclame: art. 7:44 BW; bij reclameren wegens gebrekkige prestatie: art. 6:89 BW, art. 7:23 BW; bij verdeling van een gemeenschap: art. 3:200 BW; b ~ van legaat (art. 4:1046 BW) door het tenietgegaan zijn van de gelegateerde zaak; c ~ van nalatenschap aan de staat (art. 4:1175 BW), wanneer zich drie jaar na het openvallen ervan zich nog geen erfgenaam heeft gemeld; d ~ van instantie (art. 279 e.v. Brv), van de rol schrappen van een zaak, kan gevraagd worden wanneer partijen drie jaar lang daarin geen processuele handelingen hebben verricht; 2 strafrecht (art. 68 e.v. Str), ~ van het recht tot strafvordering, ~ van de straf.


Vervaldag
Vervaldag 1 verschijndag: dag waarop voldoening van een schuld uiterlijk moet plaats hebben; bij niet-voldoen op de (fatale) ~ raakt de schuldenaar in verzuim (wanprestatie), 2 wissel, cheque (art. 132 e.v. WvK) dag waarop de betaling van een wissel of cheque moet plaats hebben; is geen ~ aangegeven, dan is het papier betaalbaar op zicht (WvK art. 132 e.v.).


Vervalsen
Vervalsen (Str art. 330), door bijmenging van vreemde bestanddelen de waarde of bruikbaarheid van stoffen verminderen, zoals bij ~ van eet- of drinkwaren.


Vervaltermijn, verkorten van -
Vervaltermijn, verkorten van  (art. 6:236 sub g BW), het ~ in een algemene voorwaarde tot minder dan een jaar ten nadele van de consument staat op de zwarte lijst.


Vervangbare zaak
Vervangbare zaak (art. 7A:1791 BW), zaak die door partijen vervangbaar is gesteld (niet dezelfde zaak behoeft te worden teruggeven), in het geciteerde artikel minder juist verbruikbare zaken genoemd.


Vervangende hechtenis
Vervangende hechtenis (art. 24c Str),  Hechtenis.


Vervangende verbintenis
Vervangende verbintenis (art. 6:142 BW),  Bijkomende verbintenis.


Vervanging
Vervanging (art. 7:21, lid 1 sub c BW), kan door de koper geëist worden indien het afgeleverde niet aan de overeenkomt beantwoordt; internationale handelskoop: Weens koopverdrag art. 46, lid 2.


Vervangingsreserve
Vervangingsreserve (art. 14 Wet IB), reserve gevormd voor een verloren gegaan of beschadigd bedrijfsmiddel of in geval van vervreemding van een bedrijfsmiddel voor een hogere prijs dan de fiscale boekwaarde.


Verveelvoudiging voor eigen gebruik
Verveelvoudiging voor eigen gebruik (Auteurswet 1912, S. 308, art. 16b), van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst;  toegestaan, mits de ~ beperkt blijft tot enkele exemplaren, uitsluitend voor  eigen oefening, studie of gebruik.


Vervoer
Vervoer transport, overbrenging van personen of goederen; zie voor: algemene bepalingen omtrent vervoer: art. 8:20  121 BW; binnenlands openbaar personenvervoer: art. 8:100  116 BW; binnenvaartrecht: art. 8:770  1022 BW; doen vervoeren van goederen (expeditie): art. 8:60  73 BW; gecombineerd goederenvervoer: art. 8:40  52 BW; gecombineerd personenvervoer: art. 8:120, 121 BW; goederenvervoer over binnenwateren: art. 8:890  961 BW; goederenvervoer over de weg: art. 8:1090  1138 BW; internationaal ~: Verdrag betreffende de overeenkomst tot internationaal vervoer van goederen over de weg (CMR), Trb. 1957, 84 en EG-verdrag art. 74  84; luchtvervoer: art. 8:1300   1321 BW; personenvervoer: art. 8:80  92 BW; personenvervoer over binnenwateren: art. 8:970  986 BW; personenvervoer over de weg: art. 8:1140  1166 BW; personenvervoer over zee: art. 8:500  528 BW; rechtspleging inzake verkeersmiddelen en ~: art. 641, 642 Brv; verhuisovereenkomst: art. 8:1170  1201 BW; wegvervoersrecht: art. 8:1080  1832 BW.


Vervoeradres
Vervoeradres, vrachtbrief ontworpen door de Stichting Vervoeradres te 's-Gravenhage, voor het vervoer van goederen over de weg, goedgekeurd door de minister van verkeer en waterstaat.


Vervoercondities
Vervoercondities (art. 8:890 e.v., art. 8:1080 e.v. BW), samenstel van voorwaarden, waarin de wederzijdse rechten en verplichtingen van vervoerder en ladingbelanghebbende zijn neergelegd; hierop zijn de voorwaarden voor transportverzekeringen meestal gebaseerd; a binnenlands vervoer van goederen per beurtvaart, tram en over de weg: Algemene ~ gebaseerd op de Wet overeenkomst wegvervoer (S. 1982, 670); b vervoer per spoor binnen Nederland: Reglement Vervoer van de Nederlandse Spoorwegen, vastgesteld krachtens de Spoorwegwet; c internationaal vervoer per spoor: Berner Conventie; d voor internationaal vervoer over de weg: Convention relative au contrat de Transport international de Marchandises par Route (CMR); e internationaal luchtvervoer: Warschau Conventie.


Vervoerder
Vervoerder, degene die zich verbindt tot het vervoeren van personen of zaken; ~ bij goederenvervoer zie art. 8:20 e.v. BW; bij gecombineerd goederenvervoer zie art. 8:40 e.v. BW; bij personenvervoer zie art. 8:80 BW e.v.; bij gecombineerd vervoer van personen zie art. 8:120 BW; bij zeevervoer zie art. 8:370 BW; bij goederenvervoer over binnenwateren zie art. 8:890 BW; een transportondernemer is vervoerder voor de verschillende onderdelen van het transport.


Vervoerovereenkomst
Vervoerovereenkomst, overeenkomst waarbij een van de partijen (vervoerder) op zich neemt, tegen betaling personen of zaken te vervoeren van de ene plaats naar de andere, en die geregeerd wordt door verschillende bepalingen naar gelang het vervoer geschiedt te land, te water of door de lucht; zie voor: a goederenvervoer: algemeen: art. 8:20 BW; doen vervoeren (expeditie): art. 8:60 BW; gecombineerd: art. 8:40 BW; over binnenwateren: art. 8:890 BW; verhuisovereenkomst: art. 8:1170 BW; zeevervoer: 8:370 BW; b personen: algemeen: art. 8:80 BW; over binnenwateren: art. 8:970 BW; gecombineerd vervoer: art. 8:120 BW; over de weg: art. 8:1140 BW; over zee: art. 8:500 BW; reisovereenkomst art. 7:500 BW.


Vervoersrecht
Vervoersrecht (Boek 8 BW), het geheel van de regels betreffende het landvervoer (door de voerman en door openbare middelen van vervoer: spoorwegen, lokaalspoor- en tramwegen enz.), het zeerecht, het binnenvaartrecht, het luchtrecht.


Vervolging
Vervolging, 1 strafvervolging, het stadium waarin een verdachte in rechte betrokken wordt door inverzekeringstelling, instellen van een gerechtelijk vooronderzoek of dagvaarding; 2 civiel proces: het instellen en voortzetten van een burgerlijke rechtsvordering met de eventuele executie van de uitspraak.


Vervolguitkering
Vervolguitkering (art. 42 WW), verlengde uitkering van werkloosheidsgeld na het verstrijken van de basisuitkering (70% van het voorheen verdiende loon) van een half jaar; beslissend voor de beantwoording van de vraag of een werknemer recht heeft op een ~ is zijn arbeidsverleden: recht op een aan het loon gerelateerde vervolguitkering van 70% ontstaat pas als de werknemer in de periode van vijf kalenderjaren onmiddellijk voorafgaande aan het jaar waarin zijn werkloosheid is ingetreden, in ten minste drie (vier #) kalenderjaren over 52 of meer dagen per jaar loon heeft ontvangen, de zogenaamde drie (vier #) uit vijf eis, terwijl bovendien # moet zijn voldaan aan de eis voor het ontvangen van een basisuitkering (referte-eis);  Referte-eis,  Weken- en jareneis.


Vervrachter
Vervrachter (art. 8:373, lid 2; 8:502, 8:892, lid 2, 8:972, 8:1093, lid 2 BW), vervoerder bij bevrachtingsovereenkomst, die het schip anders dan bij wijze van rompbevrachting voor reis- of tijdbevrachting ter beschikking stelt (dan rompbevrachter, art. 8:530 BW).


Vervrachting
Vervrachting (art. 8:361  502 BW), vorm van exploitatieovereenkomst: ter beschikking stellen van scheepsruimte tot vervoer van goederen of personen, of beide, tegen betaling van een zekere prijs; hetzij zeevervoer, hetzij met binnenschepen; tegenstelling tot bevrachting.


Vervreemden
Vervreemden (art. 3:86 e.v. BW), in andere handen doen overgaan, overdragen, vaak in tegenstelling tot bezwaren.


Vervroegde invrijheidstelling
Vervroegde invrijheidstelling (v.i.) (art. 15  15d Str), vindt in beginsel steeds plaats bij onvoorwaardelijk opgelegde vrijheidsstraffen of onvoorwaardelijk opgelegde gedeelten van ten minste zes maanden; het gerechtshof te Arnhem kan, indien de toestand van de veroordeelde of diens gedrag tijdens de detentie daartoe aanleiding geeft, op vordering van het OM uitstel van de vervroegde invrijheidstelling gelasten; zie ook: Reclasseringsregeling 1995 S. 1994, 875).


Vervroegde uittreding
Vervroegde uittreding (VUT, art. 5a en 5b Uitvoeringsregeling LB), het reeds voor het bereikt hebben van de pensioengerechtigde leeftijd met (VUT)pensioen gaan; een VUT-premie is onbelast, de uitkering is belast (omkeerregel, art.10, lid 1 Wet LB); de VUT wordt in veel branches collectief geregeld en de voorzieningen ervoor worden dan gestort in een gemeenschappelijk fonds; de jaarlijkse dotaties aan dat fonds komen dan ten laste van de jaarwinst; is er geen collectieve regeling, maar heeft de werkgever wel harde beloften gedaan inzake de mogelijkheid met de ~ te gaan dan mag hij daarvoor een egalisatiereserve vormen voor werknemers die <=15 jaar van hun pensionering verwijderd zijn.


Verwachter
Verwachter (BW art. 4:1020 e.v.), bij erfstelling over de hand: degene aan wie de bezwaarde erfgenaam moet uitkeren.


Verwantschap
Verwantschap (art. 1:3 BW),  Aanverwantschap,  bloedverwantschap.


Verweer
Verweer (art. 141, lid 2, 348 Brv), verweermiddel; 1 ~ ten gronde of ten principale, materieel ~, waarbij de juistheid van de door eiser gestelde feiten wordt ontkend; 2 exceptief ~ dat de rechtsverhouding tussen partijen buiten beschouwing laat en een debat daarover juist wil voorkomen door het opwerpen van een exceptie.


Verweerder
Verweerder (burgerlijk rechtsgeding): de tegenpartij van de verzoeker of eiser.


Verwerking
Verwerking,  Rechtsverwerking.


Verwerping
Verwerping (BW 4:1103 e.v.), ~ van een nalatenschap bevrijdt de erfgenaam van de aansprakelijkheid voor de lasten daarvan; ~ moet uitdrukkelijk geschieden, op de door de wet voorgeschreven wijze;  Aanvaarding.


Verwijdering van de openbare weg
Verwijdering van de openbare weg (art. art. 25 Ambtsinstructie voor de politie, de Koninklijke marechaussee en de buitengewoon opsporingsambtenaar van 8 april 1994, S. 1994, 275), een ambtenaar van politie is verplicht personen, die door drankgebruik, dan wel door andere oorzaken, onmiddellijk gevaarlijk zijn, hetzij voor de openbare orde, veiligheid of gezondheid, hetzij voor zichzelve, op de meest geschikte wijze van de openbare weg te verwijderen.


Verwijzen
Verwijzen 1 het veroordelen,  speciaal in uitdrukkingen als: iemand ~ in de kosten, veroordeling tot voldoening van de kosten; 2 doorsturen (o.a. art. 8:71 Awb), rechterlijke handeling tot voorleggen van een geschil aan een andere rechter; een dagvaarding voor deze rechter blijft dan veelal achterwege; ook: het ~ naar een meervoudige kamer (art. 8:10 Awb);  Renvooi.


Verwijzingsregel
Verwijzingsregel (internationaal privaatrecht), rechtsregel die aangeeft welk (nationaal) recht op een bepaald geval toepasselijk is;  Aanknopingspunt IPR.


Verzachtende omstandigheden
Verzachtende omstandigheden (§ 27 Voorschrift administratieve boeten 1993, VAB 1993), aanleiding tot het door de inspecteur (gedeeltelijk) kwijtschelden van een opgelegde boete; daarbij moet met name worden gedacht aan omstandigheden die geleid hebben tot het beboete feit, maar buiten de directe invloedssfeer van de belanghebbende lagen.


Verzamelaarsauteursrecht
Verzamelaarsauteursrecht (art. 5 Auteurswet 1912 S. 308), het auteursrecht van de samensteller van een verzamelwerk of bloemlezing; afgeleid auteursrecht dat auteursrechten van de schrijvers der delen van het verzamelwerk onaangetast laat.


Verzameldepot
Verzameldepot (art. 9 e.v. Wet giraal effectenverkeer), collectie effecten van dezelfde soort.


Verzamelwerk
Verzamelwerk (art. 5 Auteurswet 1912 S. 308), bloemlezing, werk van letterkunde, wetenschap of kunst dat bestaat uit afzonderlijke werken van twee of meer personen; onverminderd het auteursrecht van ieder der schrijvers afzonderlijk wordt diegene als maker (verzamelingsauteur) aangemerkt onder wiens leiding en toezicht het gehele werk is tot stand gebracht, of die de verschillende werken heeft verzameld.


Verzegeling
Verzegeling (Brv art. 658 e.v.), van een nalatenschap, kan o.m. gevorderd worden door alle rechthebbenden op en schuldeisers van de nalatenschap en door de executeur-testamentair; geschiedt in tegenwoordigheid van de griffier door de kantonrechter, die een bewaarder aanstelt; ontzegeling kan door dezelfde rechthebbenden gevorderd worden.


Verzekeraar
Verzekeraar (art. 246 e.v. WvK), of assuradeur: hij die zijn beroep of bedrijf maakt van het afsluiten van overeenkomsten van verzekering met verzekerden; hij die tegen een vergoeding (premie) op zich neemt het in de polis omschreven risico te zullen dragen en bij verwezenlijking daarvan de daardoor veroorzaakte schade vergoedt (schadeverzekering) c.q. de daarvoor overeengekomen uitkering doet (sommenverzekering); zie voor: subrogatie van de ~: art. 284 WvK.


Verzekerbaar belang
Verzekerbaar belang (art. 268 WvK), bij schadeverzekering: de mogelijkheid dat men door een bepaalde onzekere gebeurtenis aantoonbare schade in zijn vermogen lijdt; iedereen die belang heeft bij het behoud van een bepaalde zaak, kan dit belang verzekeren, zoals de bruiklener, bewaarnemer, of vervoerder, zodra er aansprakelijkheid voor eventuele schade bestaat; ook mogelijke contractuele of wettelijke aansprakelijkheid vormt een ~; de eis wordt niet gesteld bij sommenverzekering (art. 305 WvK).


Verzekerbare waarde
Verzekerbare waarde (art. 273 e.v. WvK), de waarde van een zaak, die met inachtneming van de wettelijke bepalingen ten hoogste verzekerd kan worden; zij wordt bepaald door het belang, dat de verzekerde, economisch gezien, bij het gevaarsobject heeft, zodat verzekering van affectiewaarde niet mogelijk is.


Verzekerd belang
Verzekerd belang (art. 250 WvK), het belang, zoals dit in de polis wordt omschreven of dat men uit de bewoordingen daarvan kan opmaken: indien de polis zonder nadere aanduiding `schade aan voorwerpen' verzekert, dan zijn die voorwerpen verzekerd tegen materiële schade, die alleen door de eigenaar van het gevaarsobject kan worden geleden; moet een ander belang gedekt worden, zoals dat van de vervoerder, dan dient dit nadrukkelijk in de polis tot uiting te komen; te onderscheiden van gevaarsobject.


Verzekerde
Verzekerde (art. 250, 264, 265, 266 en 280 WvK), 1 schadeverzekering: in het algemeen degene, die de belanghebbende is bij de verzekeringsovereenkomst, onverschillig of zijn naam in de polis is vermeld of niet; tijdens de looptijd van de verzekering kan, bijvoorbeeld door koop of erfenis, de persoon van de ~ wisselen (art. 263 WvK); 2 sommenverzekering: de persoon op wiens lijf of leven de verzekering is gesloten; de belanghebbende is de begunstigde, d.w.z. degene die het recht op de uitkering heeft (art. 302 WvK); zie voor: merkelijke schuld of nalatigheid van ~: art. 294 WvK; verkeerde opgave door ~: art. 251 WvK; verplichtingen ~: art. 283 WvK; verzwijging ~: art. 251 WvK;  Verzekeringnemer.


Verzekerde bewaring
Verzekerde bewaring 1 strafvordering: voorlopige hechtenis (art. 63 e.v. Str); 2 faillissement (Fw art. 87  90): maatregel tegen de gefailleerde, onder andere als hij hem opgelegde verplichtingen opzettelijk niet nakomt, hetzij in een huis van bewaring, hetzij in zijn eigen woning onder ambtelijk opzicht.


Verzekerde som
Verzekerde som (art. 256 WvK), het bedrag in de polis genoemd; functies: a juridisch: aanduiding van de grens van de aansprakelijkheid van de verzekeraar; b assurantie-technisch: grondslag van de berekening van de premie; de ~ geeft op zichzelf generlei aanwijzing omtrent de waarde van het verzekerde of de grootte van het verzekerde belang; ~ bij levensverzekering: art. 304 WvK.


Verzekerde waarde
Verzekerde waarde (art. 273 e.v. WvK), die waarde van het verzekerde voorwerp, die men door de verzekering beoogde te dekken;  Verzekerbare waarde.


Verzekerd gevaar
Verzekerd gevaar (WvK art. 246), het onzekere voorval dat in de polis moet worden omschreven (art. 256 onder 5° WvK), dat het verlies of de schade moet hebben veroorzaakt, willen deze onder de verzekering verhaalbaar zijn.


Verzekerd voorwerp
Verzekerd voorwerp (art. 253, 273 WvK),  Gevaarsobject.


Verzekering
Verzekering 1 (art. 264 e.v. WvK), assurantie; overeenkomst (kansovereenkomst), waarbij de verzekeraar (assuradeur) zich aan de verzekerde, tegen genot van een premie, verbindt om hem schadeloos te stellen wegens verlies, schade of gemis van verwacht voordeel, te lijden door een onzeker voorval;  zeeverzekering: WvK art. 592 e.v.; verzekering tegen de gevaren van vervoer te land en op binnenwateren, WvK art. 686 e.v.); onderscheiden in schadeverzekering en sommenverzekering; zie voor: bedrog bij ~: art. 327 Str; brandverzekering: art. 287 e.v. WvK; dubbele ~: art. 277 WvK; eigen gebrek, bederf: art. 249 WvK; herverzekering: art. 271 WvK; meer dan de waarde verzekerd: art. 278 WvK; onder- en oververzekering: art. 253 WvK; premier risque: art. 253, lid 3 WvK; premie restorno: art. 281 WvK; subrogatie: art. 284 WvK; ~ volgt belang: art. 263 BW; ~ voor rekening van derde: art. 264, 265 WvK; voorrecht op de te betalen uitkering van schadeverzekering: art. 3:287 BW; 2 ~ tegen het risico van bijzondere ziektekosten (Algemene wet bijzondere ziektekosten 1967, S. 655, gewijzigde tekst in S. 1992, 392), algemene, de gehele bevolking omvattende, verplichte verzekering tegen het risico van bijzondere ziektekosten in verband met de geneeskundige verzorging bij langdurige ziekte of ernstige gebreken van lichamelijke en/of geestelijke aard; 3 ~ krachtens de Ziektewet 1913 (ingrijpend gewijzigd in 1996), verzekert werknemers tegen geldelijke gevolgen van zwangerschap en bevalling  en voorts tegen ziekte en gebreken maar slechts voorzover die werknemer niet krachtens art. 7A:1638c BW recht heeft op doorbetaling van 70% van het loon door de werkgever (art. 29 ZW).


Verzekeringnemer
Verzekeringnemer, persoon (natuurlijke of rechtspersoon), die een verzekeringsovereenkomst heeft gesloten, hetzij ten behoeve van zichzelf, hetzij ten behoeve van derden, wel aangeduid door: of wie het anders geheel of ten dele zoude mogen aangaan; doordat de verzekeringnemer dikwijls ook de belanghebbende, dus de verzekerde is, worden beide benamingen vaak door elkaar gebruikt; dit wordt in de hand gewerkt doordat het Wetboek van Koophandel de term verzekeringnemer niet gebruikt (zie de art. 256, 257, 264, 265, 266 en 280 WvK); wel noemt het (WvK art. 265) de verzekering ten behoeve van een derde;  Verzekerde.


Verzekeringsbedrog
Verzekeringsbedrog 1 strafrechtelijk (art. 327, 328 Str),  door listige kunstgrepen de verzekeraar in dwaling brengen omtrent de omstandigheden die tot de verzekering betrekking hebben, zodat deze een overeenkomst sluit, die hij niet of niet onder dezelfde voorwaarden zou hebben gesloten, indien hij de ware staat van zaken gekend had; ook: het bewegen hetzij tot het geven van een schadevergoeding (bij schadeverzekering) of het doen van een uitkering (bij sommenverzekering) in verband met een al dan niet plaats gehad hebbend onzeker voorval waarop geen recht bestaat ten aanzien van het geheel of een gedeelte daarvan - en dus met het oogmerk zichzelf of een ander ten nadele van de verzekeraar wederrechtelijk te bevoordelen; een variant: het `wegbrengen' van schepen (art. 328 Str); 2 civielrechtelijk (art. 251 WvK), ~ brengt nietigheid van de verzekeringsovreenkomst mee; voor die nietigheid is al voldoende dat (zelfs te goeder trouw) verzwegen omstandigheden de verzekering nietig maken, indien zij van dien aard waren dat de verzekeraar, had hij ze gekend, de verzekering niet, althans niet onder dezelfde omstandigheden zou hebben afgesloten.


Verzekeringsbedrijf
Verzekeringsbedrijf (Wet toezicht ~ 1993, S. 1994, 252), beveiliging van de belangen van hen, die als verzekeringnemers of verzekerden betrokken zijn of zullen worden bij overeenkomsten van verzekering door het toezicht van overheidswege op de verzekeraars te leggen bij de Verzekeringskamer; de wettelijke regeling geldt voor in Nederland gevestigde ondernemingen die het ~ uitoefenen, alsook op buiten Nederland gevestigde ondernemingen, voorzover deze in Nederland het ~ uitoefenen; het ~ mag alleen worden uitgeoefend door NV's of BV's, onderlinge waarborgmaatschappijen en, onder zekere voorwaarden, stichtingen.


Verzekeringsbewijs
Verzekeringsbewijs (Wet aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen art. 14, S. 1984, 269),  document dat een bestuurder van een niet- kentekenplichtig  motorrijtuig verplicht is bij zich te hebben om te kunnen aantonen dat de burgerrechtelijke aansprakelijkheid, waartoe het motorrijtuig aanleiding kan geven, overeenkomstig deze wet verzekerd is; geldt speciaal voor bromfietsbestuurders.


Verzekeringskamer
Verzekeringskamer (Wet toezicht verzekeringsbedrijf 1993, S. 1994, 252), instelling tot het houden van toezicht op verzekeraars; verzekeringsondernemingen zijn verplicht elk jaar staten, voorzien van een accountantsverklaring bij de ~ in te leveren die een duidelijk en volledig beeld moeten geven van het door de onderneming gevoerde beheer en van haar financiële toestand; is bevoegd nadere inlichtingen aan de onderneming te vragen, getuigen en deskundigen op te roepen en inzage te (doen) nemen van de boeken en bescheiden van de onderneming.


Verzekeringspenningen, voorrecht op -
Verzekeringspenningen, voorrecht op  (art. 3:287 BW), een benadeelde is bevoorrecht op de claim die zijn schuldenaar op zijn verzekeraar heeft terzake van de schadevergoeding die die schuldenaar aan de benadeelde moet doorvergoeden.


Verzekeringsplaat
Verzekeringsplaat, metalen plaat van voorgeschreven model, voorzien van letters en cijfers, die bij het sluiten van een WA-Bromfietsverzekering, samen met het daarmee corresponderende verzekeringsbewijs door de verzekeraar wordt verstrekt; moet op de voorgeschreven plaats op de bromfiets worden aangebracht.


Verzekeringsrecht
Verzekeringsrecht geheel van rechtsregels, die de onderlinge betrekkingen tussen verzekeraar enerzijds en verzekeringnemer en/of verzekerde anderzijds bepalen.


Verzendtheorie
Verzendtheorie, doet bij twee met elkaar corresponderende partijen de overeenkomst tot stand komen of verbreken op het moment dat de acceptatie van een aanbod of de opzegging wordt verzonden (bijvoorbeeld: opzegging van CAO's).


Verzet
Verzet 1 civiel proces (art. 75, 83 e.v. Brv), a oppositie: rechtsmiddel tegen een uitspraak of beschikking bij verstek gewezen, die door een rechtsprekende instantie niet op tegenspraak is genomen of gegeven; degene die in verzet komt heet opposant, zijn tegenpartij geopposeerde; ook toegelaten tegen: beslag, dwangbevel, een uitspraak in kort geding, zo daartegen geen hoger beroep openstaat, stuiting van een huwelijk, rekening en verantwoording van de beneficiaire erfgenaam, hetgeen een rangregeling ten gevolge heeft, tegen uitdelingslijst bij faillissement (art. 184 e.v. Fw); b ~ door derden (art. 376  380 Brv), of derdenverzet, rechtsmiddel van buitenstaanders om op te komen tegen een te hunnen nadele strekkend gewijsde van een vonnis; 2 strafproces (Sv art. 399 e.v.): door tegen een verstekvonnis in ~ te komen kan executie van het vonnis voorkomen worden, maar ~ is alleen mogelijk als hoger beroep uitgesloten is; 3 administratief beroep (art. 8:55 Awb), rechtsmiddel van ieder belanghebbende na sluiting van het onderzoek dat als kansloos niet werd voortgezet, teneinde te laten nagaan of deze vereenvoudigde behandeling terecht heeft plaats gevonden; het ~ wordt behandeld door een geheel anders samengestelde kamer van de rechtbank.


Verzoekschrift
Verzoekschrift 1 (art. 5 GW), geschrift waarmee een burger zich kan wenden tot een overheidsinstantie of tot de Staten-Generaal ter verkrijging van een beslissing daarop; grondrecht, recht van petitie; 2 middel om een kwestie aan een rechter voor te leggen, inleidend ~; zie Beroepschrift, Verzoekschriftprocedure.


Verzoekschriftprocedure
Verzoekschriftprocedure (art. 429a  429t Brv), inleidend geschrift ter vervanging van de dagvaarding; de wettelijke regeling is van toepassing op alle verzoekschriftprocedures uit het BW en verscheidene andere bijzondere wetten;  Contentieuze jurisdictie.


Verzoening
Verzoening (art. 1:166, 176 BW), `het weer goed maken' tijdens een echtscheidingsprocedure of procedure tot scheiding van tafel en bed, hetgeen meebrengt dat alle gevolgen van het huwelijk van rechtswege herleven alsof er geen echtscheiding had plaatsgehad.


Verzuim van de schuldeiser
Verzuim van de schuldeiser (art. 6:58  73 BW), mora creditoris, toerekenbaar verhinderen door de schuldeiser dat zijn schuldenaar zijn verbintenis jegens hem kan nakomen door de daarvoor noodzakelijke medewerking niet te verlenen of door een omstandigheid die voor zijn risico komt; zie voor: ~ bij koop: art. 7:31, 32 BW; intreden van ~: art. 6:59 BW; verlegging risico bij ~: art. 6:64, 65 BW; ~ en van de schuldenaar: art. 6:61 BW; wegvallen bevoegdheid tot ontbinding bij ~: art. 6:266 BW, tot executie: art. 6:62 BW.


Verzuim van de schuldenaar
Verzuim van de schuldenaar (art. 6:81 e.v. BW), mora, wanprestatie, termijn waarin de schuldenaar toerekenbaar, eventueel ondanks in gebreke stelling, een opeisbare schuld niet voldoet; ook de toestand van het in verzuim zijn (art. 6:83 BW); gevolgen: a over de periode waarin de schuldenaar in verzuim verkeerd is hij tot schadevergoeding (voor vertragingsschade) verplicht (art. 6:85 BW); b het risico van de verschuldigde zaak springt op hem over (art. 6:84 BW), c en bij een wederkerige overeenkomst kan de schuldeiser de overeenkomst ontbinden (art. 6:265, lid 2 BW); zie voor: ingebrekestelling als vereiste voor intreden van ~: art. 6:82; geen ingebrekestelling nodig voor ~: art. 6:83, bij kwade trouw: 6:205, 6:274 BW; voor schadevergoeding: art. 6:74, lid 2 BW; zuivering van ~: art. 6:86 BW; zie ook schuldeisersverzuim (art. 6:58 e.v. BW).


Verzuim van vormen
Verzuim van vormen, niet naleving van vormvoorschriften, 1 (art. 99 RO), in vonnis of arrest, kan leiden tot cassatie; 2 (art. 3:39 BW), bij rechtshandeling leidt, tenzij het tegendeel uit de wet voortvloeit, tot nietigheid; 3 (Sv art. 21, 362, 374, 393 e.a.), in het strafproces onderscheidt de wet al dan niet op straffe van nietigheid voorgeschreven vormvoorschriften.


Verzwijging
Verzwijging (WvK art. 251, 269, 270, 282, 597, 598 en 603), het niet meedelen door de verzekerde aan de verzekeraar van hem bekende feiten, die als de verzekeraar ze had gekend, zouden hebben meegebracht dat de overeenkomst van verzekering niet of niet onder dezelfde voorwaarden zou zijn gesloten; ~ brengt nietigheid van de verzekering mee, ook indien de verzekerde te goeder trouw was, omdat hij meende dat het feit niet voor meedeling in aanmerking kwam.


Vestigen van beperkt recht
Vestigen van beperkt recht (art. 3:98 BW), geschiedt op dezelfde wijze als de levering; speciale regelingen: appartementsrecht: art. 5:106 BW; hypotheek: art. 3:260 BW; stil pand van roerende zaken, niet-registergoederen: art. 3:237 BW; vruchtgebruik: art. 3:203 BW; vuistpand: art. 3:236 BW.


Vestiging
Vestiging 1 natuurlijk persoon, na verhuizing, zich metterwoon vestigen, in een bepaalde gemeente woonstede kiezen (art. 1: 10 e.v. BW); 2 rechtspersoon, bedrijf, aanvangen van de bedrijfsuitoefening ten aanzien van het publiek (Vestigingswet Bedrijven 1964, S. 66, Vestigingsbesluit bedrijven S. 1995, 609), zulks met het oog op de benodigde vestigingsvergunningen; 3 van beperkt recht (art. 3:81 j° 98 BW): bezwaren van een registergoed met een beperkt recht; geschiedt op dezelfde wijze als voor overdracht van dat goed is voorgeschreven; 4 vrijheid van ~ binnen de EU: art. 52 e.v. EG-verdrag.


Veto
Veto (art. 27, lid 3 Handvest VN), in de Veiligheidsraad der VN kan het tegenstemmen van één van de vijf permanente leden in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties het nemen van een besluit blokkeren.


Vexatoir
Vexatoir, onnodig aanwenden van rechts- of executiemiddelen (~ beslag).


Vinder
Vinder (art. 5:5  13 BW), een ~ van roerende zaak wordt, mits hij aan een aantal voorwaarden heeft voldaan (aangifteplicht bij gemeente e.a.) na één jaar eigenaar van de gevonden zaak (art. 5:6 BW); is de zaak bij de gemeente in bewaring gegeven en heeft de eerlijke ~ zich niet binnen één maand tot in ontvangstname bij de gemeente gemeld dan kan de gemeente met de gevonden zaak naar goeddunken handelen (art. 5:11 BW); vordert de verliezer de zaak binnen die periode terug, dan heeft de ~ recht op een redelijke beloning (vindersloon); een ~ kan ook de gevonden zaak afgeven aan de gemeente, die dan afhankelijk van de houdbaarheid ervan, ze na kortere of langere periode van de hand mag doen (art. 5:8 BW); van kostbare zaken kan de gemeente, waarin aangifte werd gedaan, eisen, dat ze haar in bewaring worden gegeven; zaken gevonden in een woning, gebouw of vervoermiddel moeten worden afgegeven aan de bewoner, respectievelijk. gebruiker of exploitant van het gebouw of vervoermiddel, die eveneens de gevonden zaken in bewaring kan nemen; voor het overige is een ~ vrij in zijn keuze van de gemeente van aangifte; een oneerlijke ~, die zijn vondst niet heeft aangegeven, wordt in ieder geval na twintig jaar eigenaar (art. 3:306 j° 3:105 lid 1 BW); zie voor: eigendomsverkrijging door eerlijke ~: art. 5:6, 5:11 BW, door oneerlijke ~: art. 3:105 j° art. 3:306 BW; gevonden dier: art. 5:8, lid 3 BW; gevonden geld: art. 5:9 BW; gevonden schat: art. 5:13 BW; kostenvergoeding voor ~: art. 5: 10, lid 1 BW; in bewaring geven aan gemeente: art. 5:5, lid 3 BW; kostenvergoeding aan ~: art. 5:10, lid 1 BW; meldingsplicht ~: art. 5:5 lid 1 BW; overdracht rechtspositie van ~ aan gebruiker of exploitant van gebouw, waar de zaak gevonden werd: art. 5:7 BW; redelijke beloning voor de eerlijke ~, vindersloon (art. 5:10, lid 2 BW); retentierecht van ~: art. 5:10, lid 1 BW; ~ van dier: art. 5:8, lid 3 BW; ~ van schat: art. 5:13 BW.


Virtueel
Virtueel, uit zichzelf, uit eigen kracht, tegenstelling: formeel; virtuele nationaliteit (IPR), nationaliteit die iemand van nature heeft, hetgeen blijkt uit de taal die men spreekt, de mensen in wier gezelschap men meestal verkeert en het land waarin men zich doorgaans ophoudt of waar men het centrum van zijn bestaansmogelijkheid heeft; van belang bij apatridie en bij dubbele nationaliteit.


Vis
Vis, geweld, dwang; ~ absoluta, niet weerstaanbare dwang, direct op de afgedwongen handeling zelf gericht (b.v. het iemands hand vasthouden bij het afdwingen van een ondertekening), in tegenstelling tot de ~ compulsiva, die indirect dwingt (b.v. het afdwingen van een handtekening met het pistool op de borst); in dergelijke gevallen komt er civielrechtelijk géén overeenkomst tot stand, zelfs geen nietige, omdat de vereiste wilsovereenstemming ontbrak.


Visakte
Visakte (art. 10 lid 2 Visserijwet 1963 S. 312), verplicht document om te mogen vissen, behalve in de kustwateren, het zeegebied en de visserijzone; indeling: in grote visakte voor beroepsvissers en kleine of sportvisakte voor sportvissers; de laatste ~ wordt aangevraagd op het postkantoor en na betaling van een bepaald bedrag van een viszegel voorzien; daarenboven is meestal nog een vergunning nodig van degene die het visrecht bezit op het water  waar men wil vissen (vaak een hengelsportvereniging), maar niet wanneer men met één hengel vist in de meeste bevaarbare en vlotbare wateren, mits de hengel is voorzien van een aangewezen aassoort; jeugd beneden de 15 jaar heeft voor vissen met één hengel en een aangewezen aassoort geen sportvisakte nodig (eventueel wel een visvergunning).


Visitatie
Visitatie onderzoek 1 strafrecht, ~ aan den lijve (art. 56 Str); 2 belastingrecht: onderzoek van verkeersmiddelen, reizende personen en vervoerde goederen, in verband met de heffing van in- en uitgaande rechten en accijnzen; 3 volkenrechtelijk: onderzoek van schepen op contrabande.


Visrecht
Visrecht (Visserijwet 1963 S. 312), zakelijk recht tot bevissing van wateren die aan anderen toebehoren; kan (schriftelijk) worden verhuurd, maar dat behoeft de goedkeuring van de Kamer voor de binnenvisserij te 's-Gravenhage.


Visserijzone, machtigingswet instelling -
Visserijzone, machtigingswet instelling  (S. 665, 1977), van maximaal 200 zeemijlen, gemeten van de basislijn van de territoriale zee van het Koninkrijk; mogelijk gemaakt door een besluit van de Raad van Ministers van de EU d.d. 27 juli 1976;  Kustvisserij.


Visstroperij
Visstroperij (Visserijwet 1963 S. 312, art. 21), vissen zonder vergunning in een water waarop een ander een visrecht heeft.


Vivisectie
Vivisectie (Wet op de dierproeven 12 januari 1977, S. 67), in het kader van wetenschappelijk onderzoek proeven nemen op levende dieren; kan in bepaalde gevallen dierenmishandeling opleveren (Gezondheids- en welzijnswet voor dieren S. 1992, 585, art. 36 e.v.).


Vlag
Vlag (Zeebrievenwet S. 1992, 544, art. 3), nationaliteitsaanduiding voor zeeschip; mag gevoerd worden op grond van een zeebrief.


Vletten, overeenkomst van -
Vletten, overeenkomst van  (art. 8:892, lid 2 BW), tijdbevrachting strekkende tot vervoer van zaken binnen een havencomplex.


Vlieger
Vlieger (art. 429 sub 5° Str), mag niet opgelaten worden binnen 500 m van een hoogspanningsleiding.


Vliegtuigkaping
Vliegtuigkaping (art. 385a Str), het wederrechtelijk in zijn macht brengen van vliegtuigen en deze van koers doen veranderen. Het met geweld of bedreiging met geweld of vreesaanjaging bemachtigen van een vliegtuig teneinde dit koers te doen zetten naar een land dat langs de legale weg voor de kaper niet bereikbaar is of teneinde politieke eisen kracht bij te zetten onder dreiging van vernietiging van vliegtuig en doding van de passagiers, vaak in combinatie met gijzeling;  Luchtpiraterij; zie Verdrag van 's-Gravenhage tot bestrijding van het wederrechtelijk in zijn macht brengen van luchtvaartuigen 1970 (Trbl. 1971, 50) en verdrag van Montréal (Trbl.1971, 218; Protocol daarbij 24-2-1988, Trb. 1988, 88); door het laatste verdrag is de rechtsmacht van de verdragsluitende partijen over luchthavens, vliegtuigen en de luchtruimte vergroot, is in de verplichting tot strenge strafbepalingen voorzien en zijn uitgebreide mogelijkheden tot uitlevering aangenomen, benevens bepalingen om de naleving zo effectief mogelijk te maken.


Vlottende activa
Vlottende activa (art. 2:364  368 BW), verplichte balanspost; op de balans moeten de activa onderscheiden worden in vaste en ~; voor ~ is beslissend dat zij niet bestemd zijn om de uitoefening van de werkzaamheid van de rechtspersoon duurzaam te dienen (zoals voorraden).


Vluchteling
Vluchteling 1 in het volkenrecht een vreemdeling, die om politieke redenen zijn land ontvlucht is en vaak door die vlucht zijn nationaliteit heeft verloren; het land waarin hij vertoeft, verstrekt hem meestal een speciaal legitimatiepapier, waardoor hij gemakkelijker woonplaats en werk kan vinden; 2 vluchtelingenstatus (art. 15 Vreemdelingenwet), een asielzoeker kan de A-status verkrijgen als hij individueel gevaar loopt als gevolg van godsdienst, nationaliteit, het behoren tot een bepaalde sociale groep of wegens politieke overtuiging, hetgeen meebrengt recht op gezinshereniging, een woning, een paspoort, een cursus Nederlands en eventueel een beroepsopleiding; de C-status wordt verleend aan degene die op humanitaire gronden wel als ~ wordt erkend, maar geen vluchtelingenpas krijgt; hij  heeft dan wel recht op bijstand en na een half jaar op een woning; de G-status is een gunst: een ~ wordt voor één jaar gedoogd; na drie jaar komt de gedoogde in aanmerking voor een verblijfsvergunning; zie Verdrag betreffende de status van vluchtelingen (Trbl. 1966, 197), nadien herzien en aangepast bij het protocol betreffende de status van vluchtelingen (Trbl. 1968, 183), op 31 januari 1967 te New York voor toetreding opengesteld; voormalige Joegoslaven vallen onder de Tijdelijke Regeling Opvang Ontheemden (TROO) en blijven buiten de asielprocedure.


Voedsel- en Landbouworganisatie
Voedsel- en Landbouworganisatie (FAO), van de Verenigde Naties, opgericht ter bevordering algemeen welzijn door acties tot verhoging van het voedselniveau en de levensstandaard van de volkeren (zetel te Rome).


Voeging
Voeging, of interventie: 1 burgerlijk proces: het zich aansluiten bij een partij in de door haar gevoerde procedure, waardoor de gevoegde mede partij wordt, zonder dat de oorspronkelijke partij buiten het geding wordt gesteld:  Tussenkomst (Brv art. 285  288); 2 strafzaken: a verenigde behandeling van zaken door de rechter; geschiedt bij feiten waartussen verband bestaat of die door dezelfde persoon zijn begaan (Sv art. 259, 276); b voeging van de beledigde partij, tot bekoming van schadevergoeding (Sv art. 332  337); er bestaat geen limiet voor de te vorderen bedragen, mits de vordering van eenvoudige aard is.


Voetbalpool
Voetbalpool, kansspel geregeld in de Wet op de kansspelen 1964 S. 483 en het Lotto-toto-besluit (S. 1974, 477);  Kansspelen.


Voetganger
Voetganger (art. 1 sub ap RVV 1990), weggebruiker, mag gebruik maken van het fietspad indien trottoir en voetpad ontbreken; ontbreekt een fietspad eveneens, dan mag hij de berm of de uiterste zijde van de rijbaan (art. 4 RVV) gebruiken, maar binnen een woonerf mag hij de weg over de volle breedte gebruiken (art. 44 RVV); bestuurders moeten een ~ laten voorgaan als hij een zebra oversteekt, of dat kennelijk van plan is te doen (art. 49 RVV).


Voetgangerslichten
Voetgangerslichten (RVV 190 art. 74), bij voetgangersoversteekplaatsen geplaatste verkeerslichten voor overstekende voetgangers, waarbij rood verbiedt met oversteken te beginnen, groen het oversteken toestaat en knipperend licht waarschuwt, dat spoedig het rode licht verschijnt.


Voetgangersoversteekplaats
Voetgangersoversteekplaats (RVV 1990, S. 459, art. 49, lid 2), zebra, door wit-zwarte markering aangeduide ~ voor voetgangers (vandaar de naam zebrapad), die eventueel (bijvoorbeeld buiten de bebouwde kom) nog nader kan worden aangeduid door oranje waarschuwingslichten; vlak voor en op een ~ geldt een inhaalverbod (art. 12 RVV).


Voetoverheveling
Voetoverheveling (art. 55 Wet IB), overdracht van de basisaftrek aan de belastingplichtige door de, met de belastingplichtige gehuwde of samenlevende partner, die in het kalenderjaar meer dan zes maanden met de ander was gehuwd of samenwoonde; ~ wordt verleend op gezamenlijk schriftelijk verzoek van de (huwelijks)partners bij de aangifte van de belastingplichtige die ervoor in aanmerking komt.


Voetstoots
Voetstoots, met uitsluiting van elke garantie van de kant van de verkoper bij verkoop betreffende de hoeveelheid, verborgen gebreken etc.; verkoop op openbare veiling geschiedt veelal voetstoots.


Vogelwet
Vogelwet (S. 1994, 739), bevat beschermende bepalingen voor in het wild levende vogels.


Voldingen der zaak
Voldingen der zaak (Brv art. 135 e.v.), het tot het einde toe voltooien van het proces, zodat een definitieve uitspraak van de rechter kan volgen.


Volenti non fit injuria
Volenti non fit injuria, aan hem die in een bepaalde handeling te zijnen aanzien toestemt geschiedt geen onrecht; toestemming is een rechtvaardigingsgrond.


Volgbriefje
Volgbriefje, machtiging tot afgifte van opgeslagen goederen.


Volkenrecht
Volkenrecht, geheel van de regels voor het rechtsverkeer tussen staten en tussen staten en internationale of supranationale organisaties; bestaat uit verdragen (tractaten), rechtsbeginselen, rechterlijke en arbitrale uitspraken, en  regels van gewoonterecht (vgl. Wet AB art. 13a).


Volkenrechtelijke organisaties
Volkenrechtelijke organisaties (art. 61 GW), organisaties die door een aantal soevereine staten gezamenlijk bij verdrag zijn opgericht; bevoegdheden tot wetgeving, bestuur en rechtspraak kunnen er krachtens internationale overeenkomst aan worden opgedragen; is dat geschied dan gelden de besluiten van de volkenrechtelijke organisaties met voorrang boven de nationale wettelijke bepalingen.


Volksgroep
Volksgroep (Str art. 137c, d), combinaties van mensen op grond van ras, godsdienst/levensovertuiging, hetero- of homoseksuele gerichtheid; belediging als ~ is strafbaar.


Volkskredietbank
Volkskredietbank, overheidsinstelling die zich belast met het verstrekken van kredieten (die in een bepaald aantal termijnen moeten worden afgelost) voor het aanschaffen van duurzame goederen.


Volksoploop
Volksoploop (Str art. 186), samenscholing, bij een ~ dient een ieder zich onmiddellijk te verwijderen, maar eerst na het derde bevel door of vanwege het bevoegd gezag gegeven.


Volkssoevereiniteit
Volkssoevereiniteit, staatsrechtelijke theorie die de wil van het gezamenlijke volk als bron van het staatsgezag beschouwt; hangt samen met die van het maatschappelijke verdrag, zoals deze vooral door Jean Jacques Rousseau is ontwikkeld en was de grondslag van de door de Franse Revolutie geschapen instellingen.


Volksstemming
Volksstemming (plebisciet, referendum), beslissing over een belangrijke het gehele volk rakende zaak door het gehele volk (alle stemgerechtigde burgers) genomen.


Volksvertegenwoordiging
Volksvertegenwoordiging,  Parlement.


Volksverzekering
Volksverzekering, het gehele volk omvattende wettelijk verplichte algemene verzekeringen zoals AOW, AWW, AKW, AWBZ, enz., krachtens welke,  in tegenstelling tot de werknemersverzekeringen, alleen werknemers en daarmee gelijkgestelden verplicht verzekerd zijn.


Volmacht
Volmacht (art. 3:60  79 BW) 1 procuratie die vertegenwoordigsbevoegdheid meebrengt; een uitdrukkelijk of stilzwijgend (art. 3:61, lid 1 BW) door een volmachtgever aan een gevolmachtigde verleende bevoegdheid om in zijn naam rechtshandelingen te verrichten; 2 de opdracht als zodanig (art. 3:74, lid 2 BW); 3 de van volmachtverlening opgemaakte akte (Wet op het Notarisambt 1842, S. 20, art. 32); onderscheiden in (art. 3:62 BW): algemene ~, tot behandeling van alle zaken, behoudens hetgeen uitdrukkelijk is uitgesloten en bijzondere ~, elke andere ~; een algemene ~ geeft slechts bevoegdheid tot beschikken (vervreemden, bezwaren van een goed), indien zulks schriftelijk en ondubbelzinnig is bepaald (art. 3:62, lid 1 BW); zie voor: authentieke ~ bij vestiging hypotheek: art. 3:260, lid 3 BW; bekrachtiging ~ door pseudo-volmachtgever: art. 3:69 BW; bewijs van ~: art. 3:71, 75 BW; bewijsstuk van ~: art. 3:75 BW; einde van de ~: art. 3:72  76 BW; gebondenheid erfgenamen van volmachtgever aan ~: art. 3:77 BW; gerechtvaardigd vertrouwen op bestaan van toereikende ~: art. 3:61 lid 2 BW, op voortduren van ~: art. 3:65 BW; gezamenlijke ~: art. 3:65 BW; huwelijk bij ~: art. 1:66 BW; huwelijkse voorwaarden bij schriftelijke ~: art. 1:115, lid 2 BW; instaan van gevolmachtigde voor bestaan en omvang van ~: art. 6:70 BW; onherroepelijkheid volmacht ~: art. 3:74 BW, bij algemene voorwaarden verstrekt (grijze lijst), art. 6:237, sub n BW; schakelbepalingen: art. 3:78, 79 BW; Selbsteintritt: art. 3:68 BW, bij lastgeving: art. 7:416 BW; vervanging gevolmachtigde: art. 3:64 BW; ~ bij levering onroerende zaken: art. 3:89, lid 3 BW.


Volmachtbewijs
Volmachtbewijs (art. L1  L17 Kieswet S. 1989, 423), schriftelijke verklaring ten bewijze van de bevoegdheid om voor een ander een stem uit te mogen brengen bij verkiezingen voor vertegenwoordigende organen; kan door schriftelijke aanvraag (art. L7  L13) of door overdracht na invulling en ondertekening van de oproepingskaart aan een andere kiezer (art. L14  L16). In beide gevallen mag de gemachtigde niet meer dan twee aanwijzingen als gemachtigde aannemen en dient de gemachtigde in hetzelfde stemdistrict als de volmachtgever te zijn ingeschreven.


Volmachtgever
Volmachtgever, degene die volmacht geeft, veelal lastgever; zie voor bekrachtiging achteraf door pseudo ~: art. 3:69 BW; faillissement ~: art. 72 sub a BW; gebondenheid erfgenamen van ~ aan volmacht: art. 3:77 BW; gevolmachtigde als wederpartij ~ (Selbsteintritt): art.3: 68 BW; herroeping volmacht door ~: art. 3:72 sub c, 74 BW; nader te noemen ~: art. 3:67 BW; onder curatele stelling ~: art. 3:72 sub a, 73 BW; overlijden ~ art. 3:72, sub a, 73 en 77 BW.


Volstorting
Volstorting (art. 2:80, 191 BW), betaling van aandeel; door deelneming in het kapitaal van een NV of BV ontstaat voor de aandeelhouder de verplichting tot storting van het nominaal bedrag van het aandeel of van zodanig ander bedrag als, niet in strijd met de wet, daarvoor mocht zijn bedongen.


Voluntaire jurisdictie
Voluntaire jurisdictie, voluntaire rechtspraak: vrijwillige of oneigenlijke rechtspraak of rechtsmacht: in het algemeen die taakuitoefening van de rechter waarbij geen geding tussen partijen plaats heeft; tegenstelling: Contentieuze jurisdictie.


Vondeling
Vondeling (art 1:17 lid 2 BW), geregeld is geboorteaangifte van kinderen van wie de geboortegegevens niet bekend zijn; een `vinder' is niet tot aangifte bevoegd verklaard; wel de burgemeester; te ~ leggen van een kind beneden de leeftijd van 7 jaar is strafbaar (Str art. 256).


Vondst
Vondst,  Schat (art. 5:13 BW),  verloren voorwerpen (art. 5:5 e.v. BW).


Vonnis
Vonnis, in ruime zin: uitspraak door de rechter gegeven ter voorlopige of definitieve beëindiging van een voor hem gebracht geding, in de vereiste vorm gegeven (Brv art. 44 e.v.; Sv art. 345  366), in tegenstelling tot: beschikkingen.; een ~ moet volgens art. 121 GW inhouden de gronden waarop het rust, een strafvonnis moet bovendien nog aanwijzen de wettelijke voorschriften, waarop de veroordeling rust; uitspraken van de Hoge Raad en van Gerechtshoven heten arresten, die van militaire rechters: sententies.


Voogd
Voogd (art. 1:280 e.v. BW), degene die voogdij uitoefent; onderscheiden in de bij testament benoemde voogd (testamentaire voogd, art. 1:292 BW) en door de rechter aangestelde voogd (datieve voogd, art. 1:295 BW); zie voor: benoeming: art. 1:299 BW; bewind door de ~: art. 1:337 BW; loon van ~: art. 1:358 BW; ontheffing en ontzetting van de ~: art. 1:327 e.v. BW; ontslag van ~: art. 1:322 BW; ontucht met pupil: art. 249, lid 1 Str.; rekening en verantwoording: art. 1:359 e.v., 372 e.v. BW; taak van de ~: art. 1:336 BW;  schorsing van ~: art. 1:331 BW; testamentaire ~: art. 1:292 BW; toezicht op persoon minderjarige: art. 1:336 BW; verduistering door ~: art. 323 Str; zekerheidsstelling door ~: art. 1:363 BW; zonder wettelijke verhindering niet verschijnen van ~: art. 445 Str.


Voogdij
Voogdij (art. 1:280 e.v. BW), de zorg, krachtens rechterlijke aanwijzing of met rechterlijke kennisneming of goedvinden uitgeoefend, over de persoon en de goederen van een minderjarige die niet onder ouderlijk gezag valt; een natuurlijk kind staat van rechtswege onder de voogdij van de meerderjarige moeder (art. 1:287 BW); zie voor: ~ van rechtspersoon: art. 1:302  306 BW; ~ over minderjarige koning: art. 34 GW; zie Besluit Voogdijregisters van 26 november 1969 S. 526, 1969.  Curatele,  gezinsvoogdij.


Voogdijkind
Voogdijkind, minderjarige gesteld onder de voogdij van een van Rijkswege gesteunde vereniging of instelling.


Voogdijregister
Voogdijregister (art. 1:244 BW) thans: register betreffende het over minderjarigen uitgeoefende gezag; wordt bijgehouden op de griffie van het kantongerecht; erin worden vermeld alle rechtsfeiten die op het over minderjarigen uitgoefende gezag betrekking hebben.


Voorarrest
Voorarrest (art. 63 e.v. Str),  Voorlopige hechtenis.


Voorbaat, levering bij -
Voorbaat, levering bij  (art. 3:97 BW), levering van toekomstige goederen, de laatste te onderscheiden in goederen die nog niet bestaan en goederen die reeds wèl bestaan, maar nog niet aan de vervreemder toebehoren; ~ van toekomstige goederen is mogelijk indien die voldoende bepaalbaar zijn (art. 3:84 BW), met uitzondering van registergoederen (art. 3:97, lid 1 BW); levering ~ geschiedt hetzij bij akte (art. 3:95 BW) hetzij (bij vorderingen op naam) door cessie met kennisgeving aan de debiteur uit de vordering; de overdracht geschiedt dan, indien de levering reeds was voltooid, van rechtswege op het moment dat de vervreemder het goed onder zich krijgt (als houder voor de verkrijger, cf. art. 3:110 BW); een cessie is echter pas voltooid als de schuldenaar uit de vordering daarvan een mededeling heeft ontvangen (art. 3:94 BW); een cessie van een vordering tegen een onbekende schuldenaar (bijvoorbeeld een pleger van een onrechtmatige daad) werkt, mits hem de mededeling met spoed werd gedaan, terug tot op de dag waarop de akte van cessie werd opgemaakt (art. 3:94, lid 2 BW); pand en hypotheek verschaffen voor toekomstige vordering: art. 3:231 BW; verpanding daarvan: 3:84, lid 2 en 97 j° art. 98 BW.


Voorbedachte raad
Voorbedachte raad, voorafgaande overweging bij de dader van de daad en haar gevolgen, versterkte mate van opzet bij strafbare feiten, het kalm overleg van de dader; vereiste voor de gekwalificeerde delicten: aanslag met dodelijke afloop op lid Koninklijk huis (art. 105, lid 2 Str) of bevriend staatshoofd (art. 108, lid 2 Str), doodslag (art. 289 Str), mishandeling en zware mishandeling met ~ (art. 301 Str); met ~ gepleegde doodslag is moord, moord met is ~ een tautologie.


Voorbehoud
Voorbehoud 1 procesrecht: een restrictie toegevoegd aan een verklaring strekt om het verbinden van een bepaald rechtsgevolg daaraan te voorkomen; bij een erkentenis van een positum geeft de toevoeging van een ~ daaraan het karakter van een ontkentenis; 2 auteursrecht: ~ van auteursrecht, claim van de rechthebbende op het auteursrecht; de Universele Auteursrecht Conventie (art. III) schrijft daartoe voor: vermelding van een , de copyright notice, gevolgd door de naam van de rechthebbende en het jaar van eerste openbaarmaking op alle exemplaren van het werk; wordt niet door de Nederlandse Auteurswet geëist.


Voorbelasting, aftrek van -
Voorbelasting, aftrek van  (art. 15 en 16 Wet OB), door een ondernemer in mindering brengen van de omzetbelasting die andere ondernemers hem in rekening hebben gebracht; bij verkoop van goederen draagt dus een ondernemer alleen het verschil tussen de in- en verkoop OB af; het Besluit Uitsluiting Aftrek omzetbelasting (BUA) van 23 september 1968 zondert in art. 1  van vooraftrek uit van goederen of diensten a. voor het voeren van een zekere staat; b. gedaan als giften of relatiegeschenken aan niet volledig aftrekgerechtigden; c. ten dienste van verstrekkingen aan het personeel (niet in de vorm van voedsel of vervoer);  wel ~ is toegestaan indien alle prestaties te zamen voor eenzelfde belanghebbende in een bepaald jaar niet meer dan ƒ500, hebben belopen (art. 4 BUA).


Voorbereidend onderzoek
Voorbereidend onderzoek 1 strafrecht (Sv art. 181 e.v.): instructie, het onderzoek door de rechter-commissaris dat aan de behandeling ter terechtzitting voorafgaat; 2 wetgeving: (art. 49 e.v. Regl. I; art. 16 e.v. Regl II), het voorbereidend onderzoek van wetsvoorstellen e.d. in de afdelingen en commissies van de Kamers der Staten-Generaal; dit ~ wordt bij de Tweede Kamer afgesloten door een verslag en bij de Eerste Kamer door een voorlopig verslag en een (eind)verslag, waarin geen namen van leden worden genoemd, maar inbrengers worden aangeduid als `enkele leden', `vele leden' enz.


Voorbereidingsbesluit
Voorbereidingsbesluit (Wet op de Ruimtelijke Ordening art. 21 j° 19), besluit van een gemeenteraad dat voor een bepaald gebied een bestemmingsplan wordt voorbereid; bij een ~ kunnen voorschriften worden gegeven voorzover zulks noodzakelijk is om te voorkomen dat een terrein minder geschikt wordt voor de verwerkelijking van een daaraan bij het plan te geven bestemming, zoals het vereiste van een aanlegvergunning.


Voorbereidingshandeling
Voorbereidingshandeling (art. 46 Str), tot het plegen van een misdrijf, waarop een gevangensstraf staat van >= 8 jaar; een ~ is een handeling die nog voorafgaant aan een uitvoeringshandeling, zoals het huren van een clubhuis voor de plannensmederij; alleen strafbaar bij een in vereniging te begaan misdrijf (georganiseerde criminaliteit); de (voorwaardelijke) opzet van de dader moet zich niet alleen gericht hebben op het voltooien van het delict maar ook op het `in vereniging begaan'; er onder valt echter ook de individuele voorbereider die nog een organisatie `uit de grond moet stampen'; er is geen ~ indien het misdrijf niet voltooid werd door omstandigheden, die de dader in zijn macht had (art. 46b Str).


Voordeelsverrekening
Voordeelsverrekening (art. 6:100 BW), in mindering op de te vergoeden schade brengen van voordelen, die de benadeelde genoten heeft ten gevolge van een schadeberokkenende gebeurtenis.


Voordeurdelers
Voordeurdelers (art. 3 ABW), niet met elkaar gehuwde personen van verschillend of gelijk geslacht die duurzaam een gezamenlijke huishouding voeren, en op het zelfde adres hun hoodverblijf hebben; met uitzondering van bloedverwanten in de eerste graad; zij moeten gezamenlijk voorzien in huisvesting en bovendien beiden een bijdrage leveren in de kosten van de huishouding dan wel op andere wijze in elkaars verzorging voorzien;  Samenwonen; voor uitbrengen van exploiten: art. 4, sub 9° Brv.


Voorgeleiding
Voorgeleiding (Sv art. 53, 54), bij aanhouding na ontdekking op heterdaad moet de verdachte worden voorgeleid voor de OvJ of een hulpofficier; buiten het geval van heterdaad kunnen de OvJ en de hulpofficier aanhouding en ~ bevelen in de gevallen waarin voorlopige hechtenis is toegestaan, en in het geval dat iemand die aangehouden wordt ervan verdacht wordt een valse naam op te geven; kan dit optreden van officier of hulpofficier niet worden afgewacht, dan moet de tot aanhouding bevoegde opsporingsambtenaar de verdachte zonder verwijl voor officier of hulpofficier geleiden.


Voorheffingen
Voorheffingen, belastingen die in mindering komen op hetgeen krachtens een andere belasting verschuldigd zal zijn, zoals de loon- en dividendbelasting (~ op de inkomstenbelasting); voor belastingplichtigen die niet voor een aanslag in de inkomstenbelasting in aanmerking komen, is de loonbelasting echter steeds, de dividendbelasting soms, tevens eindheffing.


Vooringenomenheid
Vooringenomenheid (art. 2:4, lid 1 Awb), partijdigheid; een bestuursorgaan moet zijn taak vervullen zonder ~, evenals een rechter (art. 6, lid 1 EVRM, lid 1, art. 14, lid 1 BUPO).


Voorkennis
Voorkennis (Wet toezicht effectenverkeer, art. 31a), inside information met betrekking tot het te verwachten koersverloop van effecten; hij die  beschikt over ~ mag geen transacties verrichten of bewerkstellingen in effecten, die genoteerd staan op een effectenbeurs, indien daaruit enig voordeel kan ontstaan; ~ houdt in: een bekendheid met een bijzonderheid omtrent het lichaam dat de effecten uitgeeft of omtrent de handel in die effecten, die hetzij niet openbaar is en slechts door schending van de geheimhoudingsplicht naar buiten kan komen, hetzij bij openbaarmaking, naar redelijkerwijs valt te verwachten, van invloed zal zijn op de koers van de effecten;  Voorwetenschap, misbruik van ~; zie Verdrag van Straatsburg van 20 april 1989, inzake handel met voorkennis, Trb. 1993, 111 en 112, 1994, 117 en 158.


Voorkeursrecht
Voorkeursrecht 1 aandeelhouder (NV: art. 2:96a BW; BV: art. 2:206a BW), tenzij de statuten anders bepalen, heeft een aandeelhouder bij emissie van aandelen een ~ naar evenredigheid van het bedrag van zijn aandelen; geen ~ bestaat op aandelen die worden uitgegeven aan werknemers of aan een groepsmaatschappij; 2 pachter (art. 56a e.v. Pachtwet), een pachter heeft een ~ bij vervreemding van het gepachte of een deel daarvan; 3 gemeente (Wet ~ gemeenten S. 1981, 236), voorrang van gemeenten tot verwerving van registergoed dat gezien zijn feitelijk gebruik en zijn planologische bestemming in beginsel in aanmerking komt voor verwerving door de gemeente; het betreft goederen die begrepen zijn in een structuurplan, waarbij aanwijzingen zijn gegeven voor de bestemming of in een bestemmingsplan waartoe de gemeenteraad een uitdrukkelijk besluit tot aanwijzing krachtens art. 2 van de wet heeft genomen; in de Wet op de stads- en dorpsvernieuwing wordt aan gemeenten een ~ verleend in stadsvernieuwingsgebieden; zie Besluit op de Stads- en dorpsvernieuwing, S. 1994, 799  en Besluit  ~ gemeenten, S. 1990, 613.


Voorkeurstemmen
Voorkeurstemmen (art. P 15 Kieswet), stemmen die niet worden uitgebracht op nummer 1 van een lijst, maar op een lager geplaatste kandidaat; een kandidaat wordt reeds met ~ gekozen indien hij meer dan de helft van de kiesdeler heeft behaald.


Voorlichtingsraad
Voorlichtingsraad, coördineert de voorlichting van de onderscheiden ministeries en rijksdiensten en het gebruik van de publiciteitsmedia.


Voorlichtingsrapport
Voorlichtingsrapport,  Reclasseringsrapport.


Voorlopig getuigenverhoor
Voorlopig getuigenverhoor (art. 214 e.v. Brv), kan op verzoek van een belanghebbende in een civiele procedure de rechtbank bevelen voordat een geding aanhangig is of ook tijdens een aanhangig geding; zijn alle partijen bij het verhoor aanwezig geweest, dan hebben de verklaringen uit het voorlopig getuigenverhoor dezelfde bewijskracht als die welke op de gewone wijze in een aanhangig geding zijn afgelegd, zo niet, dan kan de rechter de daarin afgelegde verklaringen buiten beschouwing laten.


Voorlopig koopcontract
Voorlopig koopcontract (art. 3:84, lid 1 BW j° art. 7:9 BW), koopakte van een registergoed, bevattende de rechtstitel voor de overdracht; de naam is misleidend; de koop is definitief, maar zij heet ~ omdat er nog een transportakte op volgt.


Voorlopig verslag
Voorlopig verslag, verslag van de voorbereidende behandeling van een wetsvoorstel in commissies en afdelingen van de Eerste Kamer.


Voorlopige aanslag
Voorlopige aanslag (AWR art. 13  15),  vooruitbetaling van een op te leggen belastingaanslag; bij IB doorgaans  eindheffing bij een inkomen < ƒ78.500, (1996).


Voorlopige dagvaarding
Voorlopige dagvaarding,  Summiere dagvaarding.


Voorlopige executie
Voorlopige executie,  Uitvoerbaarheid bij voorraad.


Voorlopige hechtenis
Voorlopige hechtenis (art. 133 Sv), voorlopige vrijheidsbeneming, voorafgaande aan de behandeling op de terechtzitting toepasbaar in de gevallen en op de gronden genoemd in de art. 67, 67a en 67b Sv, strafprocessueel dwangmiddel; soms is op verzoek van verdachte schorsing van de ~ mogelijk, eventueel tegen zekerheidsstelling (zie art. 80 e.v. Sv); zie voor: aftrek van preventief: art. 27, 77hh Str; toevoeging raadsman bij ~: art. 41 e.v. Sv.


Voorlopige Raad
Voorlopige Raad 1 voor de persoonsinformatievoorziening,  2 ~ voor de waardering van onroerende zaken: thans Waarderingskamer geheten, zie S. 1994, 874, art. 4 e.v.; 3 ~ voor het ouderenbeleid@, adviseert de regering in aangelegenheden betreffende het ouderenbeleid, zie Besluit ~ voor het ouderenbeleid, S. 1988, 28; 4 ~ voor het zeeonderzoek;  Raad voor het zeeonderzoek, voorlopige .


Voorlopige voorziening
Voorlopige voorziening 1 kort geding (art. 289, lid 1 en 292 Brv), ordemaatregel door de rechter genomen in kort geding; 2 (art. 821 e.v. Brv), regelingen voor de duur van de echtscheidingsprocedure met betrekking tot het samenwonen, het gebruik van de echtelijke woning, de zorg voor de kinderen en alimentatiebetaling.


Voornamen, keuze van -
Voornamen, keuze van  (art. 1:4 BW), vrij behoudens de beperking dat geen voornamen mogen worden gegeven die ongepast zijn, en in het algemeen evenmin voornamen die overeenstemmen met bestaande geslachtsnamen; zie overeenkomst van München inzake het recht dat van toepassing is op geslachtsnamen en voornamen (Trbl. 1981, 72, Goedkeuringswet S. 1989, 287 en de Wet conflictenrecht namen S.1989, 288).


Vooronderzoek
Vooronderzoek (art. 181 e.v. Sv), in strafzaken,  Voorbereidend onderzoek.


Voorovereenkomst
Voorovereenkomst (art. 6:226 BW), aan de eigenlijke overeenkomst voorafgaand contract, waarbij een partij zich verplicht tot het sluiten van die overeenkomst; voor een ~ gelden dezelfde vormvereisten als voor de hoofdovereenkomst.


Voorperiode vennootschap
Voorperiode vennootschap (art. 2:93 en 203 BW), tijdperk gelegen tussen het besluit tot het oprichten van een vennootschap (het sluiten van de voorovereenkomst) en het moment dat de vennootschap rechtspersoonlijkheid verkrijgt; een NV of BV dient zich in die periode meestal aan als `in oprichting' (afgekort tot: i.o.); de oprichters kunnen in die periode voor rekening en risico van de vennootschap zaken doen; deze rechtshandelingen moeten na de oprichting nog formeel worden bekrachtigd; de winst of het verlies waarin het handelen in de voorperiode resulteert kunnen in aanmerking genomen worden bij het bepalen van de winst van de (inmiddels opgerichte) vennootschap.


Voorraad
Voorraad (art. 51 e.v. Brv), voorziening bij voorraad; voorbereidende beslissing in afwachting van de afdoening van de hoofdzaak, beslissing genomen voor de eigenlijke behandeling.


Voorrang
Voorrang 1 privaatrecht (BW art. 3:278, lid 1), vloeit voort uit pand, hypotheek en voorrecht en uit andere in de wet aangegeven gronden; zie voor andere redenen van ~: art. 3:264 BW (huurbeding bij hypotheek); art. 3:282 BW (beperkt gerechtigde wiens recht door executie vervalt); art. 3:292 (retentor) BW; art. 6:127 (verrekening); 2 fiscaal (art. 21 IW), vorderingen van de fiscus zijn preferent: ze geven een recht van ~ bij verhaal op alle goederen van de belastingschuldige; ze komen in rangorde onmiddellijk na de boedel- en uitwinningskosten en na hypotheek; zie ook: Bodemrecht (art. 22 IW).


Voorrecht
Voorrecht 1 bevoorrechte vorderingen, privilege of preferentie; a privaatrecht, onderscheiden in 1° bevoorrechting van bepaalde vorderingen op alle goederen (art. 3:288 BW) en 2° op bepaalde goederen (art. 284  289 BW) van de schuldenaar, uit hoofde van de aard van de vordering; zie voor: ontstaan van ~: art. 3:278, lid 2 BW; ~ op alle goederen: art. 3:288 e.v. BW; ~ op appartementsrecht: art. 3:286, 5:114 BW; ~ op bepaalde goederen: art. 3:280, 283 BW; ~ op binnenschepen en hun ladingen (8:820 e.v. 830 e.v. BW); ~ op zeeschepen en hun ladingen art. 8:210  215 BW; ~ van een schuldeiser op de claim van zijn schuldenaar op een uitkering door een verzekeraar die door de schuldenaar aan zijn schuldeiser doorvergoed moet worden: art. 3:287 BW; ~ wegens bearbeiding van een zaak: art. 3:285 BW; ~ wegens kosten tot behoud gemaakt: art. 3:284 BW; voor zaaksvervanging: art. 3:283 BW; b fiscaal recht: ~ van 's Rijks belastingen (IW art. 21), vorderingen van de fiscus zijn preferent: ze geven een ~ op alle goederen van de belastingschuldige; ze komen in rangorde onmiddellijk na de boedel- en uitwinningskosten en na hypotheek; zie ook: Bodemrecht (art. 22 IW); c waterstaatsrecht: ~ van de waterschapslasten (art. 138, lid 3 Waterschapswet, S. 1991, 379); 2 erfrecht: bevoegdheid, ~ van boedelbeschrijving (BW art. 4:1070  1089), beneficie van inventaris; vreest een erfgenaam dat de nalatenschap meer schulden dan baten zal opleveren, dan kan hij die aanvaarden onder het ~, waardoor hij niet aansprakelijk is voor de schulden van de erflater voorzover deze de baten van de boedel overtreffen; hij moet een daartoe strekkende verklaring afleggen ter griffie van de arrondissementsrechtbank waar de nalatenschap is opengevallen; vervolgens heeft hij vier maanden voor boedelbeschrijving en zich te beraden; zie voor ~ bij nalatenschap opengevallen tijdens faillissement van erfgenaam: art. 41 Fw;  Zuivere aanvaarding.


Voorschot
Voorschot 1 (Wet Tarieven in burgerlijke zaken art. 48), het door de advocatenprocureurs van de cliënten verlangde voorschot op het honorarium, ter onderscheiding van het verschot; 2 (Wet van 5 juli 1910 S. 182, S. 1929 no. 527 art. 4), storting bij voorraad aan de griffiers van de rechterlijke instellingen, ter dekking van de vermoedelijke griffierechten en dergelijke.


Voorschrift, algemeen verbindend -
Voorschrift, algemeen verbindend , wet in materiële zin, algemene regeling van een tot wetgeving bevoegd orgaan die rechtsgevolgen heeft die verder strekken dan de interne organisatie van dat orgaan, dus niet louter interne dienstvoorschriften bevat.


Voorschriften
Voorschriften 1 vergunning: aan een vergunning kunnen ~ worden verbonden (ook financiële), bij de uitoefening ervan in acht te nemen, mits die de strekking hebben het wettelijk voorschrift, waarop de vergunning stoelt, te dienen (zie bijvoorbeeld art. 8:11 en 12 Wet Milieubeheer) en het geen gebonden beschikking is; 2 bouwrecht: Algemene ~,  Bouwrecht.


Voorsorteren
Voorsorteren (art. 17 RVV), het door bestuurders voor het van richting veranderen reeds een bepaald gedeelte van rijbaan kiezen hetgeen bij linksafslaan als regel het uiterste linker en bij rechtsafslaan het uiterste rechter gedeelte zal zijn.


Vóórtaxatie
Vóórtaxatie (WvK art. 274, 275), zo genoemd omdat zij gedaan wordt voordat het schadebrengende voorval heeft plaats gevonden; kan zowel geschieden door verzekeringnemer en verzekeraar (art. 274 WvK) als door daartoe door partijen benoemde deskundigen (art. 275 WvK).


Voortbouwende overeenkomst
Voortbouwende overeenkomst (art. 6:229 en 230 BW), wederkerige overeenkomst die een tussen partijen bestaande rechtsverhouding nader uitwerkt; zij is vernietigbaar, indien deze rechtsverhouding ontbreekt, tenzij dit in verband met de aard van de overeenkomst, de in het verkeer geldende opvattingen of de omstandigheden van het geval voor rekening van degene die zich op dit ontbreken beroept, behoort te blijven.


Voortdurende delicten
Voortdurende delicten, bestaan in het in stand houden van een verboden toestand.


Voortdurende erfdienstbaarheid
Voortdurende erfdienstbaarheid, erfdienstbaarheid voor de uitoefening waarvan geen menselijke handeling nodig is; zoals het servituut van goot tot afvoer van regenwater.


Voortgezette handeling
Voortgezette handeling (Str art. 56), strafbare feiten die in nauw onderling verband staan worden beschouwd als één voortgezette handeling: vorm van samenloop.


Voortrein
Voortrein (NBW), een wetsvoorstel betreffende een onderdeel van de hercodificatie, dat bij voorrang werd ingevoerd, een voorbeeld daarvan is titel 5.9 BW (appartementsrecht).


Voorwaarde
Voorwaarde (art. 6:21 e.v. BW), toekomstige, onzekere gebeurtenis, waarvan het intreden van een aan een rechtshandeling verbonden rechtsgevolg afhankelijk gesteld is; onderscheiden in (art. 6:22 BW) opschortende (vervulling van de voorwaarde doet eerst de verbintenis ontstaan) en ontbindende (doet de verbintenis vervallen); zie voor: definitie ~: art. 6:21 BW; inschrijving ~in openbare registers: art. 3:17, lid 1 sub c BW; levering ter uitvoering van verbintenis onder ~: art. 3:84, lid 4 BW, 3:91 BW; rechtshandeling onder ~: art. 3:38 BW; voorwaardelijke verbintenis: art. 6:21 BW; vervulling van de ~ heeft geen terugwerkende kracht: art. 3:38, lid 2 BW; ook beding in overeenkomst (afd. 6:231 e.v., Algemene Voorwaarden) en bijzonder voorschrift verbonden aan een verleende vergunning of begunstigende beschikking, waarvoor de benaming voorschrift meer passend is.


Voorwaardelijk eindvonnis
Voorwaardelijk eindvonnis (art. 51 e.v. Brv),  Interlocutoir


Voorwaardelijk opzet
Voorwaardelijk opzet, dolus eventualis, schuldvorm waarbij het (primair) niet gewilde gevolg door de dader op de koop toe genomen wordt; mogelijkheidsbewustzijn waarbij wel voorziene nadelige gevolgen voor lief worden genomen (Hoornse taart-arrest, 19 juni 1911, W 9203).


Voorwaardelijke invrijheidstelling
Voorwaardelijke invrijheidstelling (art. 15 e.v. Str),  Vervroegde invrijheidstelling.


Voorwaardelijke niet-tenuitvoerlegging
Voorwaardelijke niet-tenuitvoerlegging (art. 14a e.v. Str),  Voorwaardelijke veroordeling


Voorwaardelijke niet-vervolging
Voorwaardelijke niet-vervolging (art. 244 lid 3 Sv), van strafbare feiten door het Openbaar Ministerie, toegelaten krachtens het opportuniteitsbeginsel.


Voorwaardelijke verbintenis
Voorwaardelijke verbintenis (art. 6:21 e.v. BW), ~ is afhankelijk van een toekomstige onzekere gebeurtenis;  Voorwaarde.


Voorwaardelijke veroordeling
Voorwaardelijke veroordeling (Str art. 14a  l4k), populaire benaming voor een veroordeling waarbij wordt bepaald dat de opgelegde straf gedurende een proefperiode geheel of gedeeltelijk niet ten uitvoer zal worden gelegd; dat gebeurt pas nadat de rechter alsnog de tenuitvoerlegging beveelt omdat de veroordeelde zich voor het einde van de proeftijd opnieuw aan een strafbaar feit heeft schuldig gemaakt of gedurende die proeftijd een bij het bevel gestelde bijzondere voorwaarde niet heeft nageleefd; voor jeugdstrafrecht: zie art. 77x e.v. Str.


Voorwaarden, huwelijkse -
Voorwaarden, huwelijkse  (art. 1:114  148 BW), regeling van de vermogensrechtelijke toestand van de echtgenoten in verband met het huwelijk, voor of gedurende het huwelijk vastgesteld; zie voor deelgenootschap: art. 1:129 BW; derdenwerking: art. 1:116 BW; giften gedaan bij ~: art. 1:146 e.v. BW; maken van ~: art. 1:117, 118 BW; vast te leggen in notariële akte: art. 1:115 BW; ~ en reparatiehuwelijk: art. 1:166 BW.


Voorwerp
Voorwerp 1 van een verbintenis: het object, de prestatie (in de wet soms minder juist aangeduid als: onderwerp); 2 ~ van de verzekering (art. 250 WvK),  Verzekerde belang.


Voorwetenschap
Voorwetenschap (Wet Toezicht Effectenverkeer, art. 31a), inside information met betrekking tot het te verwachten koersverloop van effecten; hij die  beschikt over ~ mag geen transacties verrichten of bewerkstellingen in effecten, die genoteerd staan op een effectenbeurs, indien daaruit enig voordeel kan ontstaan; ~ houdt in: een bekendheid met een bijzonderheid omtrent het lichaam dat de effecten uitgeeft of omtrent de handel in die effecten, die hetzij niet openbaar is en slechts door schending van de geheimhoudingsplicht naar buiten kan komen, hetzij bij openbaarmaking, naar redelijkerwijs valt te verwachten, van invloed zal zijn op de koers van de effecten;  zie Verdrag van Straatsburg van 20 april 1989, inzake handel met voorkennis, Trb. 1993, 111 en 112, 1994, 117 en 158.


Voorzienbaarheid der schade
Voorzienbaarheid der schade (Weens koopverdrag art. 74), de schadevergoeding wegens tekortkoming, bestaande uit geleden verlies en gederfde winst, mag niet hoger zijn dan de schade die de tekortschietende partij bij het sluiten van de overeenkomst voorzag of had behoren te voorzien als mogelijk gevolg van de tekortkoming, gegeven de feiten die zij kende of die zij had behoren te kennen.


Voorziening
Voorziening (art. 2:374 BW), onder de passiva van een balans opgenomen reservering tegen risico's, en naar omvang nog niet nauwkeurig bekende verplichtingen.


Vordering
Vordering 1 privaatrecht: vorderingsrecht, recht op naam, aan order of toonder; zie voor overdracht: art. 3:93, 94 BW; 2 burgerlijk proces: rechtsvordering, eis in rechte ingesteld; 3 strafzaken: eis, rekwisitoir door het Openbaar Ministerie na het onderzoek van de zaak op de terechtzitting en behelst de kwalificatie van het telastegelegde feit, en aanduiding van de straf of de maatregel waarvan de oplegging wordt geëist (Sv art. 311); 4 onteigeningsrecht: ~ van eigendomsrecht of van recht tot gebruik van goederen voor de staat of voor een ander persoon of lichaam, indien dit naar het oordeel van de betrokken minister in overeenstemming is met het algemene belang: over de te betalen schadeloosstelling oordeelt de rechter of kantonrechter afhankelijk van wat gevorderd wordt (Vorderingswet 1962 S. 587); onderscheiden van onteigening; 5 oorlogsrecht: ~ van leveringen door gemeenten en inwoners aan het leger te doen (Inkwartieringswet 1953 S. 305, Landoorlogreglement); 6 fiscaal recht: rechtsmiddel tot inning van belastingen door verhaal op onder anderen berustende goederen: vereenvoudigd derden-beslag (IW art. 51, lid 2).


Vorderingsrecht
Vorderingsrecht of vordering zonder meer, bevoegdheid om iets van een ander te verlangen; een ~ heeft twee aspecten: 1 verbintenisrechtelijk: aanspraak op presteren door de schuldenaar; 2 goederenrecht, een ~ is een absoluut, dus tegenover iedereen te handhaven recht op die vordering, een zelfstandig goed, een in beginsel overdraagbaar vermogensbestanddeel en vatbaar voor pand, art. 3:83, leden 1 en 2 BW; voor wijze van overdracht van een ~: zie art. 3:93, 94 BW (cessie); ~ moet worden onderscheiden van rechtsvordering (art. 3:296 e.v. BW) of actie, vordering tot nakoming, voldoening van een schuld; voor het instellen van een rechtsvordering baseert de eiser zich doorgaans op een ~.


Vormgeving
Vormgeving 1 wijze van eigendomsverkrijging (art. 5:16 BW),  Zaaksvorming; 2 gebruiksvoorwerp: geven van een nieuw uiterlijk aan een voortbrengsel dat een gebruiksfunctie heeft; Eenvormige Beneluxwet inzake tekeningen of modellen van 26 oktober 1966, Trb. 1966, 292, art. 1.


Vormvereisten
Vormvereisten (art. 3:37 BW), gesteld aan rechtshandelingen; inbreuk op het algemene beginsel, dat rechtshandelingen vormvrij zijn; stelt de wet voor de geldigheid van een rechtshandeling een bepaalde vorm (meestal een geschrift) als eis, dan brengt vormverzuim nietigheid mee, tenzij uit de wet het tegendeel volgt; een beding in algemene voorwaarden dat hogere vormvereisten stelt dan een door de consument te ondertekenen onderhandse akte wordt, behoudens tegenbewijs, vermoed onredelijk bezwarend te zijn (art. 6:237, sub m BW, grijze lijst).


Vraagpunten BW
Vraagpunten BW, voordat E.M. Meijers begon met het werk aan het BW heeft hij eerst een lijst met belangrijke te beslissen vraagpunten aan de Tweede Kamer voorgelegd waarop de Tweede Kamer conclusies heeft genomen.


Vracht
Vracht (art. 8:484 e.v. en 947 e.v. BW), de door de vervoerder of tijd- of reisbevrachter van zijn wederpartij bedongen geldelijke hoofdprestatie; daarenboven kan overliggeld verschuldigd zijn.


Vrachtauto's
Vrachtauto's (RVV 1990, art. 1 sub ao), motorvoertuigen, niet ingericht voor het vervoer van personen, waarvan het ledig gewicht, vermeerderd met het laadvermogen, de 3500 kg overschrijdt; in het Rijtijdenbesluit 1977 S. 547 worden hiertoe ook gerekend trekkers waarvan de toegestane snelheid meer dan 30 km per uur bedraagt en een motorrijtuig, waarvan het gedeelte achter de voorste zitplaats of zitplaatsen voor tenminste 3/4 is of door een eenvoudige handeling kan worden ingericht voor het vervoer van goederen (art. 1 sub m).


Vrachtbrief
Vrachtbrief (art. 8:915, 939 e.v. BW), bewijsstuk van de vervoersovereenkomst, speciaal betreffende vervoer te land tussen de afzender of expediteur en de vervoerder of de schipper; de inhoud daarvan is wettelijk bepaald; een open, tot de geadresseerde van vervoerde goederen gerichte geleidebrief die in handen van de vervoerder meegaat met deze goederen en bevat de voorwaarden waaronder het vervoer geschiedt; voor vervoer per spoor is een bepaald soort ~ voorgeschreven evenals voor luchtvervoer;  Cognossement.


Vragenrecht
Vragenrecht (GW art. 68), bevoegdheid van de leden van de Staten-Generaal aan een minister inlichtingen te vragen; het ~ is een uitbreiding van het grondwettelijk recht van interpellatie en opgenomen in de reglementen van orde van de Kamers; zie RvO I, art. 140; schriftelijk RvO II, art. 134, 135.


Vredespaleis
Vredespaleis, zetel van het Permanente Hof van Arbitrage en van het Internationale Gerechtshof, te 's-Gravenhage, gesticht in 1903 door Carnegie; er bevindt zich een belangrijke bibliotheek op internationaalrechtelijk gebied.


Vreemdeling
Vreemdeling, ieder die de Nederlandse nationaliteit niet bezit (art. 1 sub e Rijkswet op het Nederlanderschap S. 628, 1984), en die niet op grond van een andere wet als Nederlander wordt behandeld (art. 1 Vreemdelingenwet 1965 S. 40); zie ook het Vreemdelingenbesluit (S. 1966, 387) en het Voorschrift Vreemdelingen (Stcrt. 188, 1966).


Vreemdelingenkamer
Vreemdelingenkamer, bij de rechtbank te 's-Gravenhage, beroepsinstantie voor elke beschikking die bij of krachtens de Vre emdelingenwet wordt gegeven ten laste van een vreemdeling, zoals afwijzing van een verzoek om asiel.


Vreemdelingenzaken, kort geding in -
Vreemdelingenzaken, kort geding in  (S. 1990, 95 en 146), zijn geconcentreerd bij de president van de arrondissementsrechtbank te 's-Gravenhage; procedures kunnen evenwel ook gevoerd worden te Amsterdam, Haarlem, 's-Hertogenbosch en Zwolle.


Vreemd vermogen
Vreemd vermogen,  Vermogen.


Vreemde krijgsdienst
Vreemde krijgsdienst (in ~ treden) (art. 101 Str), strafbaar, indien het een Nederlander betreft die in het vooruitzicht van een oorlog met een buitenlandse mogendheid vrijwillig bij deze mogendheid in ~ treedt, en vervolgens de oorlog metterdaad uitbreekt.


Vroeghulp
Vroeghulp (art. 40 Sv), hulp van een advocaat tijdens de inverzekeringstelling van een verdachte of hulp van de reclassering tijdens deze inverzekeringstelling (art. 59 lid 5 Sv,  Reclasseringsregeling 1995, S. 1994, 875).


VROM-raad
VROM-raad, vervangt de adviesraden voor Volkshuisvesting, voor Ruimtelijke Ordening en voor Milieubeheer.


Vrouwenhandel
Vrouwenhandel (Str art. 250ter), alle handelingen die rechtstreeks ten doel hebben een vrouw te brengen in een toestand van afhankelijkheid van anderen, teneinde haar over te leveren aan prostitutie.


Vruchtafdrijving
Vruchtafdrijving (art. 296 Str),  Afdrijving.


Vruchten
Vruchten (BW art. 3:9), opbrengsten, onderscheiden in natuurlijke (~ van andere zaken, met name van de grond en van dieren) en burgerlijke ~ (rechten die als opbrengsten van rechten worden aangemerkt, zoals dividenden); natuurlijke ~ worden zelfstandig door afscheiding (bevalling, werpen, oogsten); zie voor: afvallende ~: art. 5:45 BW; gemeenschap van ~ en inkomsten: art.1:123 e.v. BW.


Vruchtgebruik
Vruchtgebruik 1 goederenrecht (BW art. 3:201  226), ususfructus, beperkt recht om binnen het kader van het beperkte recht eens anders goed te gebruiken en daarvan de vruchten te genieten; een bijzondere vorm is het ~ met bevoegdheid tot gehele of gedeeltelijke vervreemding of verteringen van de aan ~ onderworpen goederen (art. 3:215 BW); zie voor: einde van ~: art. 3:203, 224, 225 BW; ontstaan van ~: art. 3:202, 203 BW; onttrekken aan ~: art. 348 Str; pandrecht op ~: art. 3:236  239 BW; vestigen van ~: zie de wijzen van overdracht van de afzonderlijke goederen: art. 3:89, BW (registergoederen), 3:90 BW (roerende zaken, niet-registergoederen), 3:93 BW (waardepapieren), art. 3:94 BW (vorderingen op naam), art. 3:95 (andere goederen), j° art. 3:98 BW; ~ van aandeel, NV art. 2:85 e.v. BW, BV 2:194 e.v. BW; ~ van appartementsrecht: art. 5:123 BW; ~ van geld: art. 3:214 BW; ~ van soortzaken: art. 3:211 BW; wettelijk ~ van ouders: art. 1:251 e.v. BW; zaaksvervanging bij ~: art. 3:213 BW; 2 erfrecht (afd. 4. 2A. 1 # BW), in het ontwerp-NBW is, behoudens een testamentaire andere regeling, aan de langstlevende echtgenoot een ~ toegedacht met de bevoegdheid over de in ~ verkregen goederen vrij te beschikken waardoor evenwel de andere erfgenamen een claim krijgen op de nalatenschap van de langstlevende; 3 vermogensbelasting (art. 6 Wet VB), bezittingen belast met ~ of recht van gebruik worden aangemerkt als bezittingen van de vruchtgebruiker of de gebruiker (voor 80% belast); schulden behorende tot een met ~ belast vermogen worden aangemerkt als schulden van de vruchtgebruiker.


Vruchtgebruiker
Vruchtgebruiker, usufructuarius: degene die recht van vruchtgebruik heeft; zie voor rechten van de ~: ius tollendi van ~: art. 3:208, lid 2 BW; stemrecht van ~: art. 3:219 BW; tot beheer: art. 3:207, lid 2 BW; tot procederen: art. 3:218 BW; tot verhuren of verpachten: art. 3:217 BW; tot vervreemden of bezwaren van goederen: art. 3:212 BW; tot vruchttrekking: art. 3:216 BW; verplichtingen ~: art. 205 e.v. BW; wegneemrecht: art. 3:208, lid 2 BW.


Vruchtgenot, ouderlijk -
Vruchtgenot, ouderlijk  1 privaatrecht (art. 1:253l en 253m BW), het genot van de ouders van de opbrengst van de goederen van hun minderjarige kinderen, onder verantwoordelijkheid voor de eigendom van die goederen en onder de last, het onderhoud en de opvoeding van de kinderen overeenkomstig hun vermogen te verzorgen; zij hebben ook recht op het arbeidsinkomen van hun inwonende minderjarige kind (Fw art. 21); 2 fiscaal (art. 2, lid 6 Wet LB; art. 7, lid 1 onder a en 21 Wet VB); loon geldt voor de loonbelasting evenwel als loon door het kind genoten en de waarde van het vruchtgenot is voor de vermogensbelasting niet bij de ouders belast.


Vruchttrekking
Vruchttrekking (art. 3:13, lid 4; art. 5:1, lid 3 BW), wijze van eigendomsverkrijging door afscheiding; de vruchttrekker behoeft niet de eigenaar van de vruchtdrager te zijn (erfpachter, pachter, huurder).


Vrij beroep
Vrij beroep, zelfstandig uitgeoefend beroep (S. F. 196, 1945, art. 16, lid 2), beroep waarin iemand onder eigen verantwoordelijkheid, als regel zonder aanstelling en niet in dienstverband werkt; speciaal: beroep waartoe wettelijke toelating vereist is en dat onder tuchtrechtelijke controle staat, in tegenstelling tot de ondernemers van vrije bedrijven enerzijds, en tot ambtenaren en arbeiders anderzijds.


Vrij goedvinden
Vrij goedvinden, van de overheid (`Freies Ermessen'): bevoegdheid van de overheid om in bepaalde - door de wet voorziene of veronderstelde - gevallen naar eigen inzicht te handelen, waarbij rechterlijke controle niet is toegestaan.


Vrij schip, vrij goed
Vrij schip, vrij goed, de neutrale vlag dekt de lading. De vlag beslist over de neembaarheid van de lading; vijandelijk goed aan boord van een onzijdig schip mag met uitzondering van contrabande niet neembaar zijn.


Vrij van
Vrij van [...] (verzekeringsrecht), geeft gevallen aan die van de verzekering zijn uitgesloten: ~ … %, eigen risico van … %; ~ alle neming (WvK art. 647), beding in transportmolestverzekering dat assuradeuren niet aansprakelijk zijn voor neming, kaperij, roverij, aanhouding op last van hoger hand, waaronder begrepen rekwisitie en verbeurdverklaring; ~ beschadigdheid (WvK art. 646), beding bij transportverzekering dat de verzekeraar niet aansprakelijk is voor schade, wanneer de verzekerde voorwerpen bedorven of beschadigd op de plaats van bestemming aankomen; ~ molest, beding tot uitsluiting van de aansprakelijkheid van assuradeuren voor molestschaden; zie voor transportverzekeringen art. 647 t/m 649 WvK; ook: vrij onder … %,  franchise van … %.


Vrijblijvend aanbod
Vrijblijvend aanbod (art. 6:219 lid 2 BW), aanbod dat in beginsel ook na aanvaarding ervan, mits onverwijld (zonder nodeloze vertraging), nog herroepen kan worden.


Vrije beschikking
Vrije beschikking, beschikking, waarbij het orgaan, dat de beschikking mag uitvaardigen, naar eigen inzicht kan handelen, ruime discretionaire bevoegdheid heeft; het is bij de uitvaardiging van de beschikking niet, zoals bij de gebonden beschikking, aan strenge regels gebonden; zulks brengt mee, dat het maar beperkt mogelijk is tegen een dergelijke beschikking op te komen.


Vrije bewijstheorie
Vrije bewijstheorie (art. 179 Brv), staat geen, of althans zo weinig mogelijk, bindende bepalingen in het bewijsrecht voor; door de wetgever in het civiel procesrecht gevolgd.


Vrije dagen
Vrije dagen 1 (Sv art. 130), strafproces: termijn van volle dagen, werkdagen, waarbij een reeds gedeeltelijk verstreken dag niet meetelt; 2 (art. 7A:1638c BW), ~ wegens zeer bijzondere omstandigheden, zoals bevalling echtgenote, overlijden en lijkbezorging van naaste verwanten; zie voor vakantie: art. 7A:1638bb  1638mm BW; ouderschapsverlof: art. 7A:1638oo BW.


Vrije middag huispersoneel
Vrije middag huispersoneel (art. 7A:16 38w, leden 3 en 4 BW), huishoudelijk personeel dat per week ten minste op 6 dagen en ten minste 42 uur in dienst van dezelfde werkgever werkzaam is heeft recht op ten minste één vrije middag  per week van 13  18 uur.


Vrije rechtsleer
Vrije rechtsleer, Freirechtslehre: de leer volgens welke het recht, naast en eventueel tegen de geschreven regels in ontstaat en zich ontwikkelt, en door de rechter zelfstandig gevonden moet worden; het geschreven recht is daarbij slechts een, zij het belangrijk, hulpmiddel.


Vrijgeleide
Vrijgeleide (Brv art. 600 sub 5e), bevel van de rechter dat een persoon, die hij gelast voor zich te verschijnen, gedurende de daartoe nodige tijd niet in gijzeling gesteld mag worden.


Vrijgevigheid
Vrijgevigheid (art. 7A:1703 BW), element van een schenking: zij moet de strekking hebben de begiftigde te verrijken ten koste van eigen vermogen; voldoen aan een natuurlijke verbintenis is door het ontbreken van dit element geen schenking of gift.


Vrijheid van drukpers
Vrijheid van drukpers (GW art. 7), grondrecht dat niemand voorafgaand verlof nodig heeft om door de drukpers gedachten of gevoelens te openbaren, behoudens zijn verantwoordelijkheid achteraf op grond van wetten in formele zin, zodat preventieve censuur op de inhoud ervan niet toegestaan is; het recht tot openbaren sluit evenwel niet een onbeperkte vrijheid tot verspreiding van gedrukte stukken in, zodat een gemeente verspreiding van drukwerken aan banden mag leggen, maar zij mag daarbij niet zo ver gaan dat er van een bepaald verspreidingsmiddel in de praktijk nauwelijks meer iets overblijft;  Drukpersdelicten.


Vrijheid van godsdienst
Vrijheid van godsdienst (GW art. 6), grondrecht, waarbij een ieder het recht heeft op zijn wijze zijn godsdienstige mening te belijden; ~ omvat (EVRM art. 9 en art. 18 BUPO) ook de vrijheid van godsdienst te veranderen, die te belijden door erediensten, door het onderwijzen ervan, door de praktische toepassing ervan en door het onderhouden van geboden en voorschriften.


Vrijheidsbeneming
Vrijheidsbeneming, van de verdachte geschiedt tijdens het vooronderzoek, bij de preventieve hechtenis en later van de veroordeelde bij de tenuitvoerlegging van de vrijheidsstraf.


Vrijheidsberoving
Vrijheidsberoving (Str art. 282), technische (buitenwettelijke) benaming voor het misdrijf van opzettelijke en voortdurende vrijheidsberoving.


Vrijheidsrechten
Vrijheidsrechten,  Grondrechten.


Vrijheidsstraf
Vrijheidsstraf (art. 9, lid 1 sub 1° en 2° en 77g a en b sub 1° Str), straffen die de vrijheid van de persoon aantasten: gevangenisstraf, hechtenis, plaatsing in een inrichting voor jeugdigen; in tegenstelling tot de overige, speciaal de geldelijke straffen.


Vrijspraak
Vrijspraak (Sv art. 352 lid 1), van een verdachte in gewone strafzaken: het niet bewezen verklaren van het telastegelegde feit; te onderscheiden van ontslag van rechtsvervolging, waarbij dader of ten laste gelegd feit niet strafbaar worden geoordeeld; onzuivere ~: de rechter heeft tot zijn vrijspraak alleen kunnen komen door de wet en dientengevolge ook de tenlastelegging onjuist uit te leggen; slechts een niet zuivere ~ (bedekt ontslag van rechtsvervolging) is vatbaar voor cassatie.


Vrij tekenen
Vrij tekenen (art. 8:383 e.v. BW), exoneratie, uitsluiting van eigen aansprakelijkheid door clausule in standaardvoorwaarde (met name in vervoerscontract).


Vrijwaring
Vrijwaring 1 bij koop (art. 7:15 BW), a juridische vrijwaring: verplichting van de verkoper er voor te zorgen, dat de koper de ongestoorde eigendom van het gekochte verwerft; b vrijwaring voor feitelijke gebreken: verplichting van de verkoper eventuele gebreken aan het verkochte te herstellen of voor vervanging zorg te dragen; de plichten tot ~ zijn bij de consumentenkoop van dwingende aard; 2 incident in civiele procedure (art. 68  74 Brv) beroep (door de gewaarborgde eiser of gedaagde) in een procedure op de waarborg of principaal opdat die hem in bescherming neemt tegen acties van de wederpartij of in ieder geval hem vrijhoudt van de nadelige gevolgen van een eventuele veroordeling.


Vrijwillig
Vrijwillig, vrijwillige verkoping, verkoping die krachtens eigen intitiatief van de verkoper plaats vindt, in tegenstelling tot een executoriale verkoop; een onderhandse verkoop is altijd ~.


Vrijwillige rechtspraak
Vrijwillige rechtspraak,  Voluntaire jurisdictie.


Vrijwilliger
Vrijwilliger, hij die een vrijwillig militair dienstverband heeft aangegaan (Wb van Militair Str art. 60).


Vrijwilligerswerk
Vrijwilligerswerk 1 onbetaalde arbeid (Resolutie 7-1-1985, nr. 284-18935), werkzaamheden verricht door iemand die niet beroepshalve werkt voor een particuliere instelling, mits dat lichaam niet onderworpen is aan de vennootschapsbelasting; een kostenvergoeding voor dit ~ is onbelast, mits zij (1996) niet meer bedraagt dan ƒ20, per week, noch meer dan ƒ1000,  per jaar; 2  ~ als straf (art. 22b e.v. Str),  Dienstverlening.


Vuistpand
Vuistpand (art. 3:236 BW), pandrecht waarbij de verpande roerende zaak uit de macht van de schuldenaar (pandgever) wordt gebracht; in tegenstelling tot stil pand (art. 3:237 BW); ook het pandobject wordt wel het vuistpand genoemd; zie voor vestiging ook: art. 3:84  88, 90, j° art. 98 BW.


Vulgaire substitutie
Vulgaire substitutie (art. 4:888 BW e.v), erfrechtelijke plaatsvervulling; ondererfstelling voor het geval de eerst ingestelde geen erfgenaam zal worden.


Vuurwapen
Vuurwapen a (Wet Wapens en Munitie, S. 1986, 41, art. 1, lid 1 sub 3°), schietwapen, wapen geschikt om projectielen of stoffen door een loop af te schieten; zie voor brandgevaar door ~: art. 429 Str; b handvuurwapen, waarmee niet automatisch vuur kan worden gegeven; gebruik van ~ door ambtenaar van politie: art. 7  12 Ambtsinstructie voor de politie, de Koninklijke marechaussee en de buitengewoon opsporingsambtenaar van 8 april 1994, S. 1994, 275.


Vijand
Vijand (Str art. 87 lid 1; Wb van Militair Str art. 71 slot), 1 buitenlandse ~, onderdaan van een staat waarmee Nederland in oorlog verkeert; 2 binnenlandse ~: opstandeling tegen wie in tijd van oorlog wapengeweld mag worden gebruikt.


Vijandelijk eigendom
Vijandelijk eigendom,  Buitrecht.


W
W, 1 Weekblad van het Recht, juridisch tijdschrift, overgegaan in de Nederlandse Jurisprudentie; 2 Wissel


WA
WA, wettelijke aansprakelijkheid


WABB
WABB, Wet Assurantiebemiddelingsbedrijf S. 1995, 179


WABM
WABM, Wet Algemene Bepalingen Milieuhygiëne S. 1988, 133


WAGW
WAGW, Wet arbeid gehandicapte werknemers, S. 1986, 300


WAM
WAM, Wet Aansprakelijkheidsverzekering Motorrijtuigen S. 1984, 269


WAO
WAO, Wet op de Arbeidsongeschiktheidsverzekering S. 1987, 89


WAV
WAV, Wet arbeid vreemdelingen


WB
WB, Waterschapsbelangen, tijdschrift voor de waterschappen


Wb.
Wb, Wetboek


WED
WED, Wet op de economische delicten S. 1950 K 258


WEM
WEM, Wet Economische Mededinging S. 1990, 17


Wet AB
Wet AB, Wet houdende algemene bepalingen van het Koninkrijk, S. 1829, 28


Wet GBA
Wet GBA, Wet gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens, S. 1994, 565


Wet IB
Wet IB, Wet op de inkomstenbelasting S. 1990, 103


Wet LB
Wet LB, Wet op de loonbelasting S. 1990, 104


Wet OB
Wet OB, Wet op de omzetbelasting S. 1968, 329


Wet Vpb
Wet Vpb, Wet op de vennootschapsbelasting 1969 S. 1969, 469


Wet VB
Wet VB, Wet op de vermogensbelasting 1964 S. 1964, 520


W-en-V
W-en-V, winst-en-verliesrekening, art. 2:361 e.v. BW


WEU
WEU, Western European Union, Westeuropese Unie, Westeuropäische Union (UEO)


WFC
WFC, World Food Council, Wereld Voedselraad


WFP
WFP, World Food Programme, Wereld-voedselprogamma van de Verenigde Naties


WFR
WFR, Weekblad voor Fiscaal Recht, fiscaal-juridisch tijdschrift


WHO
WHO, World Health Organization, Wereldgezondheidsorganisatie


WHW
WHW, Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek, S. 1992, 593


WIPO
WIPO, ook: OMPI, World Intellectual Property Organization, Organisation Mondiale de la Propriété Intellectuelle Wereldorganisatie voor de Intellectuele Eigendom zie Trbl. 145, 1969


WIR (afk)
WIR (art. 11 Wet IB), Wet Investeringsrekening S. 1978, 368, thans: Investeringsaftrek


WMO
WMO, World Meteorological Organization, Wereld Meteorologische Organisatie


WOB
WOB, Wet openbaarheid van bestuur, S. 1991, 703


WOR
WOR, Wet op de ondernemingsraden, S. 1990, 93


WOTS
WOTS, Wet overdracht tenuitvoerlegging strafvonnissen, S. 1986, 464


WPNR
WPNR, Weekblad voor Privaatrecht, Notariaat en Registratie, juridisch-notarieel tijdschrift


WR
WR, Welzijnsraad


WRO
WRO, Wet op de ruimelijke ordening, S. 1985, 626


WRR
WRR, Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid


WTO
WTO, World Trade Organization (WTO), wereldhandelsorganisatie, opvolger van de GATT, belast met de uitvoering van de afspraken gemaakt in Marrakech van 12  15 april 1994.


WULBZ
WULBZ, Wet uitbreiding loondoorbetalingsplicht bij ziekte, S. 1996, 134


WvBrv
WvBrv, Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering


WVC
WVC, ministerie; na 22-08-1994: VWS,  Volksgezondheid, welzijn en sport


WvK
WvK, Wetboek van Koophandel


WvS(tr.)
WvS(tr.), Wetboek van Strafrecht


WvSv
WvSv, Wetboek van Strafvordering


WvR
WvR, Wegenverkeersreglement 1950 S. K. 377


WvW
WvW, Wegenverkeerswet 1994, S. 1995, 348


WW
WW, Werkloosheidswet S. 1987, 93


WWM
WWM, Wet wapens en munitie, S. 1995, 580


WWV
WWV, Wet Werkloosheidsvoorziening 1964, S. 485


Waakzaamheid
Waakzaamheid, Toestand van verhoogde ,  Buitengewone Bevoegdheden Burgerlijk Gezag, Wet- en Burgerlijke Uitzonderingstoestand


Waarborg
Waarborg 1 civiel proces (Brv art. 68  74): degene die wordt opgeroepen in vrijwaring; 2 strafproces (art. 80, lid 3 en 5, art. 81 lid 2 en 3 Sv: derde die zich persoonlijk zeker stelt voor nakoming van de voorwaarden door de verdachte bij schorsing van zijn preventieve hechtenis; 3 ~ van de gouden en zilveren werken: regels omtrent de bepaling van het gehalte en de hoedanigheid van platina, gouden en zilveren werken: geprivatiseerde dienst daarmee belast en met het aanbrengen van de keurmerken als blijk van het onderzoek (Waarborgwet 1986 S. 1987, 39); ook wel het keurmerk zelf.


Waarborgfonds Motorverkeer
Waarborgfonds Motorverkeer (Wet aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen van S. 1984, 269), fonds waaruit benadeelden hun schade door een aanrijding ontstaan, vergoed kunnen krijgen wanneer die niet verhaalbaar blijkt op de schuldige (art. 23  27).


Waarborgnorm
Waarborgnorm, of garantienorm: wetsregel gesteld ter bescherming van het individu, waarvan de werking ter handhaving ook voor de rechter kan worden ingeroepen; tegenstelling: instructienorm.


Waarde
Waarde 1 fiscaal recht: ~ in het economisch verkeer, objectieve waarde waarvoor het goed aan de meest gerede koper kan worden verkocht nadat die koop op de daartoe geëigende wijze is voorbereid en onder normale omstandigheden heeft plaats gevonden (art. 4, lid 1 en 9 lid 1 Wet VB 1964): onder bezittingen worden verstaan goederen waaraan in het economisch verkeer ~ kan worden toegekend; zie ook: Gemeentewet art. 222 (belasting onroerende zaak); art. 21 lid 1, 22 e.v. Successiewet; art. 13, lid 1 Wet LB 1964, Wet op belastingen van rechtsverkeer: art. 52; zie voor ~ van een periodiodieke uitkering: art. 2 e.v. Uitvoeringsbesluit vermogensbelasting 1964 art. 2 e.v., art. 5 e.v. Uitvoeringsbesluit Successiewet 1956; 2 koop (art. 7:36 BW), dagwaarde, gemiddelde prijs waartegen vergelijkbare goederen op een bepaalde dag ter markt of beurze worden verkocht; 3 zeeverzekering: ~ van door ruilhandel verkregen zaken: hetgeen de in ruiling gegeven zaken gekost hebben met toevoeging van de transportkosten (art. 620 WvK); 4 toetsing door de rechter van de innerlijke ~ der wet (art. 11 AB), aan hogere, boven de wet uitgaande normen; 5 schuldbekentenis: ~ genoten, aanduiding dat het geleende geld ontvangen werd.


Waardeloos
Waardeloos (art. 3:28, 29 BW), rechtens zonder belang zijn van een inschrijving in een openbaar register voor registergoederen, zodat doorhaling ervan gevraagd kan worden; zie Kadasterwet art. 35.


Waardepapier
Waardepapier (art. 13, lid 1 Wet LB), bewijsstuk op vertoon waarvan de betaling van een schuld uitsluitend kan geschieden, waarvan het tonen de houder er van als rechthebbende schuldeiser legitimeert, zoals schuldbekentenis, wissel, cheque.


Waarderingskamer
Waarderingskamer (Wet waardering onroerende zaken, S. 1994, 874, art. 4  15), Toezichthoudend orgaan op de waardebepaling en -vaststelling van onroerende zaken ten behoeve van de fiscus.


Waarschuwing
Waarschuwing, maatregel in de tuchtrechtspraak, lichtste straf die aan advocaten kan worden opgelegd; zie Advocatenwet, S. 1952, 365, art. 48 lid 2 sub a.


Waarschuwingsplicht
Waarschuwingsplicht, eis van correcte bejegening door het bestuur van de burgers, met name wanneer het bestuur voornemens is een maatregel te treffen die een burger schade zal berokkenen en hij door tijdig voorzieningen te treffen die schade nog kan voorkomen, zoals bij een aanzegging tot bestuursdwang, vergelijk art. 5:2.4, lid 3 # Awb.


Waarschuwingsschot
Waarschuwingsschot (art. 12 Ambtsinstructie voor de politie, de Koninklijke marechaussee en de buitengewoon opsporingsambtenaar van 8 april 1994, S. 1994, 275); een ambtenaar van politie dient onmiddellijk voordat hij gericht met een vuurwapen gaat schieten, met luider stem of op andere, niet te miskennen wijze, te waarschuwen dat er geschoten zal worden, indien het gegeven bevel niet onmiddellijk wordt opgevolgd; deze waarschuwing kan zo nodig worden vervangen door een ~; een ~ moet op zodanige wijze worden gegeven dat gevaar voor personen of goederen zoveel mogelijk wordt vermeden.


Wachtgeld
Wachtgeld, aflopende uitkering aan een ambtenaar of werknemer, die anders dan wegens ouderdom, invaliditeit of als straf is ontslagen (onvrijwillig werkloos is); ~ en pensioen sluiten elkaar in de regel uit: wel kan pensioen op ~ volgen (Rijkswachtgeldbesluit 1959, S. 1991, 332; Uitkeringsregeling S. 1991, 333).


Wachtgeldfonds
Wachtgeldfonds (art. 1, lid 1 sub e en 80 WW), fonds, waarin de door de bedrijfsverenigingen ingehouden wachtgeldpremies worden gestort en waaruit wachtgelden worden betaald.


Wachttijd
Wachttijd 1 tijd, die in sommige verzekeringsbranches (bijvoorbeeld ziekengeld- of ziektekostenverzekering) na ingang van de verzekering moet zijn verlopen, voordat de aansprakelijkheid van de verzekeraar voor een door de polis gedekte gebeurtenis een aanvang neemt; 2 (art. 36, lid 2 ABW), ~ voor schoolverlaters voor bijstand.


Waddenadviesraad
Waddenadviesraad@ (KB van 10 febr. 1982 S. 66, 1982, S. 1987, 147): dient de regering van advies omtrent aangelegenheden, die van algemeen belang zijn voor het Waddengebied.


Walvisachtigen kleine
Walvisachtigen kleine , overeenkomst inzake de instandhouding van ~ in de Oostzee en de Noordzee, New York 17-03-1992, Trb. 1994, 114.


Wanbetaling
Wanbetaling (art. 6:48 e.v., 74 e.v. en 111 e.v. BW), toerekenbaar tekortschieten, het niet of niet tijdig voldoen van een geldschuld.


Wanprestatie
Wanprestatie (BW art. 6:74  94), tekortschieten, niet nakomen van een verbintenis, hoewel de prestatie opeisbaar is, staat los van de vraag of de ~ aan de schuldenaar kan worden verweten; zie  voor: anticipatory breach, dat wil zeggen de gevolgen van ~  treden al  in, voordat de vordering opeisbaar is: art. 6:80 BW; in algemene voorwaarden mag de beoordeling van de vraag of er sprake is van een ~ van de kant van de gebruiker niet aan de laatstgenoemde worden overgelaten (zwarte lijst): art. 6:236 sub d BW; keuzeplicht van schuldeiser tussen nakoming dan wel ontbinding: art. 6:88 BW; ontbinding overeenkomst wegens ~: art. 6:265 e.v. BW; overmacht: art. 6:75 e.v. BW; verlies van recht door schuldeiser terzake van een gebrek in de prestatie, omdat hij niet binnen bekwame tijd na de ontdekking ervan een beroep op de ~ doet: art. 6:89 BW; schadevergoeding wegens ~: art. 6:74, 87, 277 BW; ~ bij geldschulden: art. 6:119, 120 BW; verjaring vordering wegens ~: art. 3:311 BW; internationale handelskoop: Weens koopverdrag art. 35.


WAO-gat
WAO-gat (art. 21a en 21b Wet op de Arbeidsongeschiktheidsverzekering, S. 1987, 89), verschil tussen de aanspraak op een arbeidsongeschiktheidsuitkering van vóór 1 augustus 1993 en die daarna (beperking van de loongerelateerde uitkering, afhankelijk van de leeftijd van de arbeidsongeschikte); in vele CAO`s wordt dat gat geheel of gedeeltelijk `gedicht';  Arbeidsongeschiktheidsverzekering, Wet op de


Wapens
Wapens 1 onderscheidingstekens gevoerd door openbare lichamen, publieke en private personen en door geslachten; de ~ van het Koninkrijk, de Koning en andere leden van het Koninklijk Huis zijn vastgesteld bij Koninklijk Besluit; ~ van andere openbare lichamen worden verleend of bevestigd door de Hoge Raad van Adel; het wapen van het Zwitserse Eedgenootschap mag niet als merk of als onderdeel daarvan worden gebruikt (art. 435d Str); 2 strijdmiddelen (Wet Wapens en Munitie, S. 1995, 580), in het algemeen is het vervaardigen, verhandelen, vervoeren, voorhanden hebben, dragen enz. van ~ en munitie verboden zonder erkenning door of vergunning van de minister van justitie; opsporingsambtenaren kunnen daartoe te allen tijde (dus ook 's nachts) op plaatsen waar zij redelijkerwijs kunnen vermoeden dat ~ of munitie aanwezig zijn, ter inbeslagneming huiszoeking doen (art. 49); bij verdenking van verboden wapenbezit door bepaalde personen is laten stoppen en het onderzoeken van vervoermiddelen reeds geoorloofd indien daartoe redelijkerwijs aanleiding bestaat (art. 51); fouillering op ~ is mogelijk voorzover ernstige bezwaren tegen een persoon bestaan; die eis wordt niet gesteld bij de veiligheidsfouillering op luchthavens (art. 52); indeling van ~ (art. 2): 1 stiletto's, valmessen, boksbeugels, katapulten, e.d.; 2 verschillende soorten schietwapens, buisjes met traangas, bajonetten, e.d.; 3 degens, zwaarden, sabels en wapenstokken, alarm- en startpistolen en -revolvers e.d.; 4 restgroep voor voorwerpen die niet onder 1, 2 of 3 vallen en toch redelijkerwijs bestemd zijn om letsel aan personen toe te brengen of om iemand te bedreigen; zie Besluit wapens en munitie (S. 1989, 190) en de Regeling wapens en munitie (Stcrt. 1989, 128 blz. 4 e.v.).


Warenmerk
Warenmerk (Beneluxverdrag inzake de warenmerken van 19 maart 1962, Trbl. 1962, 58), teken ter onderscheiding en individualisering van door de gerechtigde gevoerd produkt.


Warenwet
Warenwet (S. 1988, 360), stelt eisen ten aanzien van veiligheid en deugdelijkheid van waren (art. 18) en regelt de bescherming van de consument met betrekking tot levensmiddelen en non-food produkten; ook van toepassing op de produktiefase, de opslag en de reclame; medische claims bij levensmiddelenreclame zijn niet toegelaten; claims op het gebied van veiligheid of de gezondheid van de mens voor andere produkten zijn verboden wanneer zij onjuist zijn en zo de gezondheid of veiligheid in gevaar kunnen brengen.


Warrant
Warrant 1 bewijsstuk; speciaal pakhuisceel voor opgeslagen waren, strekkende als bewijsstuk bij verkoop en levering; soms op naam, en dan orderpapier; 2 recht waartegen op een vastgesteld tijdstip en in een bepaalde verhouding aandelen of obligaties kunnen worden verkregen, langlopend claimrecht.


Waterhuishouding, Wet op de -
Waterhuishouding, Wet op de  (S. 1989, 285), geeft regels in het belang van een samenhangend en doelmatig beleid en beheer m.b.t. de waterhuishouding in haar geheel en nadere regelen m.b.t. het kwantiteitsbeheer over het oppervlaktewater.


Waterkering, Wet op de -
Waterkering, Wet op de  (S. 1996, 8), geeft regels ter verzekering van de beveiliging door waterkeringen tegen overstromingen door het buitenwater en regeling van enkele daamee verband houdende aangelegenheden.


Waterloop en drop, erfdienstbaarheid van -
Waterloop en drop, erfdienstbaarheid van , geeft het recht om, in afwijking van het bepaalde in art. 5:52 en 53 BW, schoon water op buurerf te doen uitlopen.


Waterrecht
Waterrecht, rechtsregels betreffende openbare wateren; internationaal ~ (gewoonterecht en tractaten) betreffende internationale rivieren (Rijn c.s., Maas, tussenwateren, Rijn- en Scheldemondingen), nationaal ~ betreffende de grote rivieren (Rivierenwet 1908, S. 339 e.a.); ook: het recht van watermolens ten aanzien van watertoevoer en waterstand; zakelijk recht, onderhevig aan regeling in provinciale verordening resp. waterschapsreglement.


Waterschap
Waterschap (GW art. 133), doelcorporatie op territoriale grondslag, publiekrechtelijk lichaam tot uitoefening van een taak op waterstaatsgebied (waterkering, waterlozing, verkeer), door de hiertoe bevoegde wetgever (de Kroon, de Provinciale Staten) als zodanig opgericht of erkend, en gereglementeerd; zie Waterschapswet S. 1991, 379 (tekst in S. 1991, 444), Waterstaatswet 1900 S. 176 herhaaldelijk gewijzigd; komt onder verschillende benamingen voor: droogmakerij, dijkbestuur, heemraadschap, hoogheemraadschap, polder, watering; deelhebbers van een waterschap zijn geërfden of ingelanden; hun (eventuele) vertegenwoordigers; hoofdgeerfden, hoofdingelanden.


Waterschapskeur
Waterschapskeur (art. 59 Waterschapswet), verordening met strafbepaling van een waterschap, dat in zijn reglement tot het maken van zulke verordeningen bevoegd is.


Waterstaatsbestuur
Waterstaatsbestuur (GW art. 133), omvat behalve zorg voor 's Rijkswaterstaat ook het toezicht op de waterstaatswerken verzorgd door lagere publieke lichamen en door particulieren.


Waterstaatsrecht
Waterstaatsrecht (Waterschapswet S. 1991, 379, 444), de algemene en bijzondere rechtsregels betreffende de waterstaat; zie Waterstaatswet 1900 S. 176, herhaaldelijk gewijzigd, Wet houdende bepalingen omtrent het ondernemen van droogmakingen en indijkingen, S. 1904, 147, e.a.; de desbetreffende provinciale verordeningen en reglementen, en de keuren of politieverordeningen van de waterschappen.


Waterverontreiniging
Waterverontreiniging,  Verontreiniging van water


Weddenschap
Weddenschap (art. 7A:1825 e.v.)  Spel en weddenschap.


Wedereis
Wedereis (art. 250 e.v. Brv)  Eis in reconventie


Wederkerige overeenkomst
Wederkerige overeenkomst (art. 6:261, lid 1 BW), overeenkomst waarbij elk van beide partijen een verbintenis op zich neemt ter verkrijging van de prestatie waartoe de wederpartij zich daartegenover jegens haar verbindt; heeft een ruilkarakter, brengt voor beide partijen enigszins evenredige verplichtingen mee; het onderscheid ~ en eenzijdige overeenkomst is met name van belang voor de mogelijkheid tot ontbinding, art. 6:265 e.v. BW en tot opschorting (exceptio non adimpleti contractus, art. 6:262 BW); zie voor: ontbinding door de rechter: art. 6:267 BW; onzekerheidsexceptie: art. 6:263 BW; vereisten voor ontbinding: art. 6:265 BW; ~ bij faillissement: art. 37 e.v. Fw; bij surséance: art. 236 e.v. Fw; wijze van ontbinding (door middel van een schriftelijke verklaring), art. 6:267, lid 1 BW.


Wederpartij
Wederpartij (art. 6:231 sub c BW), in Algemene Voorwaarden degene die door ondertekening van een geschrift of op andere wijze de toepasselijkheid van algemene voorwaarden heeft erkend, ook zonder dat hij de inhoud ervan kende (art. 6:232 BW).


Wederrechtelijk
Wederrechtelijk (strafrecht), 1 facet-~: element in de delictsomschrijving, speciaal bij handelingen die ook zeer wel met recht kunnen worden verricht, zoals vernieling (art. 350 Str); het OM moet in de telastlegging deze wederrechtelijkheid stellen en zij moet ter zitting worden bewezen; 2 formeel ~: in strijd met de letter van de wet, materieel ~: onrechtmatig, in strijd met de in het maatschappelijk verkeer jegens anderen of andermans goed betamelijke zorgvuldigheid; het onderscheid gaat uit van een verlaten formalistische opvatting van het recht, namelijk dat niet de omstandigheden van het geval, noch de bedoeling van de wetgever, maar louter de letterlijke wettekst bepaalt of een feit strafbaar is; 3 ~ verkregen voordeel (art. 36e Str), dat een veroordeelde, dankzij het feit waarvoor hij werd veroordeeld, heeft verkregen kan hem bij strafrechtelijke maatregel ontnomen worden;  Pluk-ze-wetgeving.


Wederspannigheid
Wederspannigheid (Str art. 180  183), het zich met geweld of bedreiging met geweld verzetten tegen een ambtenaar in de rechtmatige uitoefening van zijn functie (daarover behoeft pleger van het feit echter geen zekerheid te hebben om het feit te kunnen plegen) of jegens hen, die de ambtenaar in functie krachtens wettelijke verplichting of op zijn verzoek bijstand verlenen.


Weduwe, huwelijk van -
Weduwe, huwelijk van  (BW art. 1:34); voor een ~ geldt een wachttijd van 306 dagen voordat zij mag hertrouwen; uitzonderingen: a indien zij een verklaring van een gynaecoloog kan overleggen dat zij op enig tijdstip na de dood van haar man niet zwanger was, of b indien zij 52 jaar of ouder is, of c wanneer zij na de dood van haar man een kind ter wereld heeft gebracht.


Weduwen- en Wezenverzorging
Weduwen- en Wezenverzorging, voorheen geregeld in de Algemene Weduwen- en Wezenwet (AWW), S. 1990, 130, thans: Algemene Nabestaandenwet (ANW).


Weens koopverdrag
Weens koopverdrag (CISG), eenvormige koopwet (Verdrag van de Verenigde Naties inzake internationale koopovereenkomsten betreffende roerende zaken, Wenen 1980, Trb. 1986, 61, 1990, 41), internationale regeling betreffende de handelskoop, ter vervanging van de in de praktijk slecht werkende LUVI (Loi uniforme sur la vente internationale des objets mobiliers corporels); Nederland is onder opzegging van de LUVI tot het ~ toegetreden op 1 januari 1992; de LUVI heeft evenwel nog een belangrijke invloed op ons nationale kooprecht doordat de eveneens op 1 januari 1992 ingevoerde titels 1 en 5 van Boek 6 en 1 van boek 7 BW daar in grote trekken op gebaseerd zijn.


Weerkorps
Weerkorps (Wet op de weerkorpsen en de particuliere beveiligingsorganisaties, S. 1991, 594), iedere organisatie van particulieren die gericht is op of voorbereidt tot het in onderling verband verrichten van of deelnemen aan hetgeen tot de taak behoort van weermacht of politie in de handhaving van de uit- en inwendige veiligheid en van de openbare orde en rust; voor oprichting, deelneming of steun aan een ~ is nodig een vergunning, verleend bij of krachtens AMvB (art. 1); bij de Tweede Kamer is (sedert 1994) aanhangig een voorstel van wet: `particuliere beveiligingsorganisaties en  recherchebureaus'.


Weg
Weg, openbare ~, als voorwerp van bestuurszorg, niet uniform omschreven; art. 1 sub b WvW 1994: wegen zijn alle voor het openbaar verkeer openstaande wegen of paden met inbegrip van de daarin liggende bruggen en duikers en de tot die wegen behorende paden en bermen of zijkanten; in art. 1 Wegenwet 1930 S. 342, ook verkeersbanen voor beperkt gebruik, zoals jaagpaden, dreven, molenwegen, kerkwegen.


Wegbrengen van schepen
Wegbrengen van schepen (Str art. 328), buitenwettelijke term voor het doen opzettelijk laten vergaan of beschadigen van een schip, dat verzekerd is (of waarvan de lading of de vrachtpenningen zijn verzekerd); zie art. 352 Str en Verzekeringsbedrog.


Wegenlegger
Wegenlegger (Wegenwet art. 27 e.v.), register van de buiten de bebouwde kom gelegen openbare wegen, dat in iedere gemeente wordt gehouden.


Weggebruikers
Weggebruikers (RVV 1990, S. 459, art. 1 sub ap): voetgangers, fietsers, bromfietsers, bestuurders van invaliden- of motorvoertuigen, bestuurders van trams, ruiters, geleiders van rij- of trekdieren of vee, en bestuurders van bespannen of onbespannen wagens.


Wegschap
Wegschap, waterschap dat tot taak heeft: aanleg, onderhoud en beheer van bepaalde wegen, waarbij een omslag gelegd kan worden op de gebruikers; wordt opgezet en gereglementeerd door Provinciale Staten onder goedkeuring van de Kroon; de Kiltunnel tussen Dordrecht en 's-Gravendeel wordt geëxploiteerd door een ~.


Wegslepen van voertuigen
Wegslepen van voertuigen (art. 170 WvW 1994), vorm van reële executie; indien een verbalisant of een parkeerwachter van oordeel is dat het noodzakelijk is voor a het belang van de veiligheid op de weg of b de vrijheid van het verkeer, dan wel c het vrijhouden van parkeerplaatsen voor invaliden, dan is de burgemeester bevoegd dat voertuig naar een door hem aangewezen plaats te doen overbrengen en het in bewaring te doen stellen; het voertuig kan dan terugverkregen worden tegen betaling van de kosten van de overbrenging en de bewaring; door sommige gemeenten wordt de hand gelicht met de (strikte) eis van `noodzakelijk voor de veiligheid of de vrijheid van het verkeer'; zie ook: Besluit gemeentelijke parkeerbelasting, 22 november 1990, S. 574, art. 6  17.


Wegvervoer
Wegvervoer (art. 8:1080  1138 BW); vervoer van zaken uitsluitend over de weg en anders dan langs spoorstaven (art. 8:1090 BW), maar niet het vervoer van verhuisgoederen of post krachtens een postconcessie; zie voor: limitering aansprakelijkheid: art. 8:1105 en S. 1991, 109; opzegging ~: art. 8:1109 e.v. BW; overmacht vervoerder: art. 8:1098 BW; retentierecht vervoerder: art. 8:1131 BW; transportbrief: art. 8:1122 e.v. BW; verloren gegane zaken: art. 8:1137 BW; verzending onder rembours: art. 8:1130 BW; vrachtbrief: art. 8:119 e.v. BW, bewijskracht: art. 8:1124 BW; zie ook Openbaar vervoer en Personenvervoer.


Wegwijsplicht
Wegwijsplicht (art. 3:87 BW), verplichting van een te goeder trouw zijnde verkrijger van een goed dat hij verwierf van een beschikkingsonbevoegde vervreemder, om de nodige informaties te verschaffen aan degene die het goed onvrijwillig kwijtraakte, zodat die voorganger kan worden opgespoord; voldoet de verkrijger daaraan niet dan kan hij geen beroep doen op zijn goede trouw en moet hij het goed afstaan aan degene die het goed onvrijwillig kwijt raakte (hetgeen de mogelijkheid tot andere sancties onverlet laat).


Weigering
Weigering 1 (art. 1:3, lid 2 Awb), afwijzing van een beschikking, op zichzelf géén beschikking, maar in het bestuursrecht onder de beschikking begrepen; 2 (art. 6:2 sub b Awb), het niet tijdig nemen van een besluit, wordt met een besluit gelijkgesteld.


Weken- en jareneis
Weken en jareneis (art. 17 en 42 WW), maatstaf, gerelateerd aan het arbeidsverleden (26 van 39 weken en vier van vijf jaren), ter vaststelling van de hoogte en de duur van de WW-uitkering waarop een werkloze werknemer recht heeft,  Werkloosheidsuitkering.


Welstandsbepalingen
Welstandsbepalingen, stellen in gemeentelijke bouwverordeningen maar ook in reglementen van flateigenaren eisen met betrekking tot de draagkracht van toekomstige huiseigenaren of het in gebruik nemen van een flat door een nieuwe eigenaar enz.


Welstandscommissie
Welstandscommissie (art. 12 jo 48 Woningwet S. 1991, 439), door de gemeenteraad aangewezen college van deskundigen dat schriftelijk advies uitbrengt bij de toepassing van de voorschriften omtrent de esthetische voorwaarden waaraan bij het bouwen moet worden voldaan; ook: schoonheidscommissie.


Welstandsgrens
Welstandsgrens (sociaal verzekeringsrecht), inkomensgrens voor sommige verzekeringen; werknemers van wie het vast loon beneden deze ~ ligt zijn verzekerd krachtens de Ziekenfondswet (voor 1996: ƒ59.700,).


Welvaartsvastheid
Welvaartsvastheid, indexering van de pensioenen en uitkeringen, door het niveau ervan te koppelen aan de loonindex; in tegenstelling tot waardevastheid, waarbij het niveau van de uitkeringen gekoppeld is aan de prijsindex van bepaalde goederen en diensten.


Welzijnswet
Welzijnswet 1 mensen (Welzijnswet, S. 1987, 73), geregeld is de beleidsvorming en de uitvoering en bekostiging van voorzieningen op de volgende deelterreinen van het gebied van het maatschappelijk en sociaal-cultureel welzijn: openbaar bibliotheekwerk, vorming en sociaal-cultureel werk, emancipatie- en opbouwwerk, maatschappelijke opvang en hulpverlening, sport en sportieve recreatie; 2 dieren (Gezondheids- en welzijnswet voor dieren, S. 1992, 586),  Dier.


Wereldbank
Wereldbank,  International Bank for Reconstruction and Development.


Wereldgezondheidsorganisatie
Wereldgezondheidsorganisatie (World Health Organization, WHO), organisatie der VN (Genève), streeft naar het bereiken van een zo hoog mogelijk gezondheidspeil door alle volken, door de actieve bestrijding van ziekten in de gehele wereld en de opleiding van medisch en verplegend personeel; fungeert tevens als waarschuwingsinstantie voor epidemische ziekten en plagen en als clearing-house voor medische informatie.


Wereldinkomen
Wereldinkomen (art. 53a, lid 2 Wet IB), grondslag van de inkomsten- en vennootschapsbelasting voor de binnenlandse belastingplichtigen; al hun inkomsten, waar ter wereld ook genoten, worden onbeperkt in de heffing van de Nederlandse inkomstenbelasting betrokken; gebaseerd op het woonplaatsbeginsel; het ~ van een buitenlandse belastingplichtige is het belastbare inkomen dat hij zou hebben genoten als hij binnenlands belastingplichtige zou zijn geweest.


Wereld Meteorologische Organisatie
Wereld Meteorologische Organisatie,  World Meteorological Organization


Werkdag
Werkdag (Algemene Termijnenwet, 1964 S. 314), een dag die niet is een zaterdag, een zondag of een feestdag.


Werkgever
Werkgever, patroon of onderneming, ieder die een of meer arbeiders in dienst heeft (BW art. 7A:1637 e.v.); zie voor: bescherming van werknemvers tegen gevaren: art. 7A:1638x BW; boetebeding opgelegd door ~: art. 7A:1637u BW; dringende reden voor een ~ tot ontslag van zijn werknemer: art. 7A:1639p BW; gelijke behandeling door ~: art. 7A:1637ij BW; gewichtige reden voor ontbinding arbeidsovereenkomst voor werkgever: art. 7A:1639w BW; kennelijk onredelijke beëindiging dienstbetrekking door ~: art. 7A:1639s BW; kost en inwoning te verstrekken door ~: art. 7A:1638t, 1638u BW; loonbeslag onder ~: art. 7A:1638g BW; loonbetaling door ~: art. 7A:1638 e.v. BW; opzegging door ~: art. 7A:1639g e.v.; overgang onderneming van ~: art. 7A:1639aa e.v. BW; overlijden van ~: art. 7A:1639m BW; schadeplichtigheid bij onregelmatig ontslag door ~: art. 7A:1639o BW; toestemming, te geven door de regionaal directeur voor de arbeidsvoorziening voor ontslag, zie: art. 6 BBA; wettelijke schadeloosstelling: art. 7A:1639r BW.


Werkingssfeer
Werkingssfeer (van wet, regel), gebied waarop een regel of wet van toepassing is, gevallen die er onder vallen; te preferen boven bereik en reikwijdte.


Werklandbeginsel
Werklandbeginsel (art. 13, lid 2 sub a EEG-verordening van 14 juni 1971, 1408/71, herplaatst in PB EG 1992, C325), betreffende de toe te passen sociale wetgeving; op degene die op het grondgebied van een Lid-Staat werkzaamheden in loondienst uitoefent, is de wetgeving van die Staat van toepassing, zelfs indien de zetel van de onderneming of het domicilie van de werkgever bij wie hij werkzaam is, zich bevindt op het grondgebied van een andere Lid-Staat; zie voor tijdelijke (<= 12 maanden) detachering art. 14 EEG-verordening.


Werkloosheidsuitkering
Werkloosheidsuitkering (art. 17 en 42 WW),  a recht op een WW-uitkering van 70% van het minimumloon (gedurende een ½ jaar) ontstaat pas als  een werknemer gedurende de39 weken onmiddellijk voorafgaande aan de eerste dag van zijn werkloosheid in ten minste 26 weken als werknemer arbeid heeft verricht (referte-eis); het aantal uren dat hij per week heeft gewerkt is daarbij irrelevant;  b recht op een aan het loon gerelateerde vervolguitkering ontstaat pas als de werknemer in de periode van vijf kalenderjaren onmiddellijk voorafgaande aan het jaar waarin zijn werkloosheid is ingetreden, in ten minste vier kalenderjaren over 52 of meer dagen per jaar loon heeft ontvangen, de zogenaamde vier uit vijf eis, terwijl bovendien moet zijn voldaan aan a.; de duur van deze loongerelateerde uitkering wordt bepaald aan de hand van iemands arbeidsverleden.


Werkloosheidswet
Werkloosheidswet (6 november 1986 S. 566, gewijzigde tekst in S. 93, 1987), verzekert werknemers alsook dienstplichtige militairen tegen geldelijke gevolgen van onvrijwillige werkloosheid; verzekerd is ieder, die in loondienst werkzaam is, aan welke begrenzing de wet enige verruiming heeft gegeven; niet verzekerd zijn: huispersoneel voorzover in loondienst werkzaam op minder dan 3 dagen per week bij dezelfde werkgever en personen die 65 jaar of ouder zijn; uitvoering geschiedt door de Bedrijfsverenigingen en het Algemeen Werkloosheidsfonds te 's-Gravenhage.


Werkmap
Werkmap (Rijtijdenbesluit 1977 S. 547, art. 19), bestaat uit een omslag met stamblad, een verantwoordingsblad en een werkboekje, waarin werktijd, rijtijd, wachttijd en rusttijd moeten worden vermeld.


Werknemer
Werknemer 1 arbeider (BW); in het BBA 1945 (art. 6 jo art. 1 sub b) wordt onder ~ ook verstaan degene die persoonlijk arbeid verricht voor een ander, tenzij a hij dergelijke arbeid in de regel verricht voor meer dan twee anderen of b hij zich door meer dan twee andere personen (niet zijn echtgenote of bij hem inwonende verwanten of pleegkinderen) laat bijstaan of c deze arbeid van hen slechts van bijkomstige aard is; zie voor: boete te betalen door ~: art. 7A:1637u e.v., 1638r BW; concurrentiebeding ~: art. 7A:1637x BW; dringende reden voor ~ ontslag te nemen: art. 7A:1639q BW; dringende reden voor ontslag van ~: art. 7A:1639p BW; gelijke behandeling ~: art. 7A:1637ij BW; getuigschrift voor ~: art. 7A:1638aa BW; gewichtige reden voor ontbinding arbeidsovereenkomst: art. 7A:1639w BW; kennelijk onredelijke beëindiging dienstbetrekking: art. 7A:1639s BW; kost en inwoning van ~: art. 7A:1638t, 1638u BW; loon van ~: art. 7A:1637o e.v.; loonbetaling: art. 7A: 1638h e.v. BW; minderjarige ~: art. 7A:1637g en 1637h BW; onbetaald verlof ~: art. 7A:1638jj, 1638mm BW; ontslag op staande voet van ~: art. 7A:1639p BW; ontslagverbod: art. 7A:1639e, 1639h, 1639o BW; opzegging ~: art. 7A:1639g e.v. BW; ouderschapsverlof ~: art. 7A: 1638oo BW; overlijden van ~: art. 7A :1639l BW; proeftijd ~: art. 7A: 1639n BW; schadeloosstelling ~: art. 7A:1639o, 1639r BW; schadeplichtigheid werkgever bij onregelmatig ontslag ~: art. 7A:1639o BW; toestemming van regionaal directeur voor de arbeidsvoorziening voor ontslag van ~: art. 6 BBA; vakantie van ~: art. 7A:1639bb e.v. BW; verplichtingen van ~: art. 7A:1639 BW; wettelijke schadeloosstelling: art. 7A:1639r BW; ziekte van ~: art. 7A:1638c, 1638ij BW; zondagsarbeid door ~: art. 7A:1638w BW; 2 fiscaal en sociaal recht: a ~ voor de loonbelasting (art. 2 Wet op de LB): natuurlijk persoon die tot een inhoudingsplichtige in privaatrechtelijke of publiekrechtelijke dienstbetrekking staat of van een inhoudingsplichtige loon geniet uit een (bestaande of vroegere) privaatrechtelijke of publiekrechtelijk dienstbetrekking van hem zelf of van een ander; b ~ voor de sociale verzekeringswetgeving (WAO, WW, Zfw, ZW telkens art. 3 lid 1): natuurlijk persoon, jonger dan 65 jaar, die in privaatrechtelijke of publiekrechtelijke dienstbetrekking staat en WW'ers; voor zowel de loonbelasting als de sociale verzekeringswetten geldt: onder ~ valt ook degene die een fictieve dienstbetrekking heeft (art. 3 en 4 LB, art. 4 en 5 WAO, WW, ZW); niet als dienstbetrekking wordt beschouwd het (nagenoeg) uitsluitend huishoudelijke of persoonlijke diensten verrichten in de huishouding van een natuurlijk persoon voor doorgaans op minder dan drie dagen per week (art. 5); wie zijn dienstbetrekking buiten Nederland vervult wordt niet als ~ beschouwd, tenzij de ~ in Nederland woont en zijn werkgever eveneens in Nederland woont; een werkgever wordt óók geacht in Nederland te wonen als hij òf a hier te lande een vaste inrichting voor de uitoefening van zijn bedrijf of beroep dan wel hier een vaste vertegenwoordiger heeft, òf in Nederland één of meer personen in dienst heeft en door of vanwege de minister van sociale zaken en werkgelegenheid als werkgever is aangewezen; zie voor anonieme ~: art. 26b Wet LB (N. N. - werknemer, inhouding 60% van het loon).


Werkstaking
Werkstaking (art. 6, lid 4 Europees Sociaal Handvest),  Staking.


Werkvergunning
Werkvergunning,  Tewerkstellingsvergunning.


Westerse Unie
Westerse Unie, Western Union van 17 maart 1948, gesloten tussen de Benelux, Frankrijk en Groot-Brittannië, vervangen door West Europese Unie.


West-Europese Unie (WEU)
West-Europese Unie (WEU) (23 oktober 1954), opvolger van de Westerse Unie; leden zijn de leden van de Westerse Unie met Duitsland, Griekenland, Italië, Portugal en Spanje; wil een kader zijn van contacten tussen de aangesloten landen op politiek, economisch, sociaal en cultureel gebied.


Wet
Wet 1 ~ in formele zin (art. 81 e.v. GW), besluit in wetsvorm genomen door de regering en de Staten-Generaal; 2 ~ in materiële zin: een algemene, de burgers bindende rechtsregel, veelal onder sanctie; behalve de meeste wetten in formele zin zijn ook de AMvB's en de verordeningen van de lagere openbare lichamen wetten in materiële zin; 3 organieke ~, publiekrechtelijke wet vastgesteld ter voldoening aan een opdracht gegeven in de Grondwet betreffende de organisatie van de staat, zoals Provinciewet, Gemeentewet, Kieswet; 4 ~ Mulder,  Administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften, Wet ; 5 ~ Terwee,  Schadevergoedingsmaatregel,  voeging in strafproces.


Wetboek
Wetboek 1 algemeen (art. 107 GW), wet die een (belangrijk) onderdeel van het recht systematisch regelt; door de Grondwet voorgeschreven voor het burgerlijk recht, het strafrecht, het burgerlijk procesrecht en het strafprocesrecht (het codificatiebeginsel), `behoudens de bevoegdheid tot regeling van bepaalde onderwerpen in afzonderlijke wetten', waarvan een ruim gebruik gemaakt is; 2 commune strafrecht: a ~ van strafrecht (Str), bevat de algemene beginselen van strafrecht (Eerste boek), de strafbaarstelling van de belangrijkste misdrijven (Tweede boek) en een klein deel der overtredingen (Derde Boek); voltooid in 1881 en in 1886 ingevoerd; b ~ van strafvordering (Sv), het algemeen deel van het strafprocesrecht; in werking getreden in 1926.


Wetenschap, eigen -
Wetenschap, eigen  van de rechter (art. 176, lid 2 Brv, art. 339, lid 2 Str), wordt verondersteld voor feiten die aan ieder maatschappelijk ontwikkeld mens bekend kunnen zijn, bekend behoren te zijn of uit algemeen toegankelijke bronnen bekend kunnen worden; bij zijn bewijsvoering moet een rechter zijn uitspraak in deze data verankeren, maar hij behoeft die data zelf niet te beargumenteren; ook: notoire feiten.


Wetenschappelijke eigendom
Wetenschappelijke eigendom, of intellectuele eigendom;  Auteursrecht.


Wetenschappelijke Raad
Wetenschappelijke Raad @ voor het Regeringsbeleid (Wet van 30 juni 1976, S. 413), verschaft de regering ten behoeve van haar beleid wetenschappelijk verantwoorde informatie over ontwikkelingen die op langere termijn de samenleving kunnen beïnvloeden,formuleert probleemstellingen t.a.v. de grote beleidsvraagstukken en moet een wetenschappelijk gefundeerd kader ontwikkelen, dat de regering ten dienste staat voor het stellen van prioriteiten en het voeren van een samenhangend beleid.


Wetgevende macht
Wetgevende macht (Statuut art. 4, lid 2; GW art. 81  89), in de driemachtenleer die tak van overheidswerkzaamheid die bestaat in het vaststellen van algemene, de burgers bindende regels, in Nederland wordt de ~ uitgeoefend door regering en Staten-Generaal gezamenlijk; in de provincies en gemeenten komt de ~ toe aan de Provinciale Staten, resp. de gemeenteraden.


Wetgeving
Wetgeving 1 procedure van ~ (art. 81 e.v. GW), bij wet in formele zin: als regel zendt de Koning een voorstel van wet, na advies van de Raad van State, naar de Tweede Kamer, vergezeld van een memorie van toelichting, maar een wetsvoorstel kan ook van (één of meer leden van) de Tweede Kamer uitgaan (recht van initiatief); een initiatiefvoorstel wordt pas na aanneming door de Eerste Kamer voor advies naar de Raad van State gezonden terwijl de verdediging in memories van toelichting en antwoord, alsook bij openbare behandeling geschiedt door de voorsteller(s) zelf; 2 techniek van ~: wijze van redigeren van wetten,  Aanwijzingen voor de regelgeving, Stcrt. 1992, 230).


Wetgevingsoverleg
Wetgevingsoverleg (RvO II, art. 39), één van de vormen van mondeling overleg van de Tweede Kamer met de regering.


Wetgevingsreferendum, correctief
Wetgevingsreferendum, correctief ,  kiezersraadpleging, waarbij het mogelijk wordt bepaalde inmiddels reeds aangenomen wetsvoorstellen alsnog te laten verwerpen; de regering heeft voorgesteld een drempel voor deze correctie in te bouwen van 30%.


Wethouder
Wethouder (Gemeentewet, S. 1992, 96, art. 35  60), raadslid, tevens lid van het dagelijks bestuur van een gemeente (college van B&W); zie S. 1994, 243.


Wetlandsconventie
Wetlandsconventie, in 1971 is te Ramsar in Iran een conventie tot stand gekomen ter bescherming van watergebieden van internationale betekenis in het bijzonder als verblijfplaats van watervogels (Trbl. 1975, 84, zie ook Trbl. 1983, 91, door Nederland geratificeerd op 23 mei 1980, S. 1979, 482); vijftien Nederlandse gebieden zijn als `Wetland' ingebracht.


Wet-Mulder
Wet-Mulder, zie Wet Administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften,  (S. 1990, 435), afdoening van niet ernstige gedragingen gesteld bij of krachtens de Wegenverkeerswet en enkele andere wetten langs administratiefrechtelijke in plaats van langs strafrechtelijke weg.


Wet op de Accijns
Wet op de Accijns (Wet van 31-10-1991, S. 561, 54, S. 1993, 670, voor 10-12-1992 een onderdeel van de AWDA, de Algemene Wet inzake de Douane en de Accijnzen), waarin de heffing van accijns op alcoholhoudende produkten, minerale oliën en tabaksprodukten wordt geregeld.


Wetsbesluiten
Wetsbesluiten, tijdens de Tweede Wereldoorlog de naam van die besluiten van de Londense regering die in normale omstandigheden behoren tot de taak van de gewone wetgever (Regering en Staten-Generaal), maar toen zonder medewerking van de Staten-Generaal tot stand kwamen.


Wetschennis
Wetschennis, overtreding van een wetsvoorschrift door iemand die geroepen is voor wets handhaving zorg te dragen, zoals rechter, OvJ, opsporingsambtenaar; ~ is te onderscheiden van wetsovertreding door een gewone burger.


Wetsconflict
Wetsconflict (internationaal recht): organen van staten achten op eenzelfde geval van weerskanten de eigen, niet met de andere overeenstemmende, bepalingen van toepassing.


Wetsconflicten, leer van de -
Wetsconflicten, leer van de , Statutentheorie.


Wetsdelict
Wetsdelict, delict strafbaar krachtens wettelijke bepaling, in tegenstelling tot het rechtsdelict, strafbaar naar algemeen rechtsbewustzijn en dat ook zonder wettelijk verbod afkeurenswaardig is.


Wetsduiding
Wetsduiding, door een wettelijke definitie wijzigen, uitbreiden of beperken van een bestaande term, zulks in afwijking van de algemeen daaraan gehechte betekenis.


Wetshistorische interpretatie
Wetshistorische interpretatie, uitleg van een wetsartikel door de totstandkoming van dat artikel na te gaan aan de hand van de Witte Stukken en de tijdens de totstandkoming ervan gevoerde debatten in de Kamers der Staten-Generaal.


Wetsinterpretatie
Wetsinterpretatie,  Wetsuitleg.


Wetsontduiking
Wetsontduiking (art. 31  36 AWR), of fraus legis, gebruik maken door de belastingplichtige van een constructie die in strijd is met doel en strekking van de wet en waarbij verijdeling van belastingheffing het doorslaggevende motief is geweest voor de gewraakte constructie.


Wetsuitleg
Wetsuitleg (wetsinterpretatie), vaststellen van de betekenis die een algemeen luidende wettekst voor een bepaald geval heeft; doel ervan moet steeds zijn nagaan welke zin in de huidige tijd aan de wettekst gegeven moet worden, zodat het resultaat zowel past in het stelsel van het geldend recht, als beantwoordt aan de eis van sociale rechtvaardigheid.


Wettelijk
Wettelijk, 1 krachtens de wet; ~ erfrecht, erfrecht bij versterf, in tegenstelling tot testamentair erfrecht; zo ook: ~ erfgenaam, of wettige erfgenaam; 2 overeenkomstig de wet; ~ erfdeel (BW art. 4:960  976), legitieme portie, een bepaald minimumgedeelte van een nalatenschap dat de wet aan bepaalde bloedverwanten in de rechte linie toekent, waardoor de beschikkingsbevoegdheid van de erflater over zijn vermogen wordt beknot; recht op een ~ erfdeel hebben legitimarissen, wettige en natuurlijke kinderen; bij één kind heeft dit recht op de helft (van zijn aandeel bij versterf); bij twee moet elk 2/3 deel daarvan hebben en bij drie of meer dan drie dient elk ¾ te ontvangen; ~ vruchtgenot van de ouders (art. 1:251 e.v. BW).


Wettelijk deelgenootschap
Wettelijk deelgenootschap, huwelijksgoederenrecht (BW art. 1:129, 132  145); wettelijk geregelde variant van een goederenregiem krachtens huwelijkse voorwaarden; uitgangspunt is uitsluiting van elke gemeenschap evenwel met de bijzonderheid, dat bij ontbinding van het huwelijk tussen de echtgenoten of eventueel tussen de langstlevende en de erfgenamen van de andere (in contanten) wordt afgerekend, alsof er gemeenschap van winst en verlies was geweest; de praktijk laat een voorkeur zien voor het Amsterdamse verrekeningsstelsel (stelsel Van der Ploeg).


Wettelijk depot
Wettelijk depot, verplichting om van elk gedrukt stuk, in sommige landen ook van elk stuk audiovisueel materiaal een of meer exemplaren in te leveren bij een overheidsinstantie, meestal een nationale bibliotheek; met behulp daarvan wordt dan de nationale bibliografie gemaakt.


Wettelijk erfdeel
Wettelijk erfdeel (art. 4:490  976 BW),  Legitieme portie


Wettelijke aansprakelijkheid
Wettelijke aansprakelijkheid (WA, BW art. 6:162 e.v.), gehoudenheid tot schadevergoeding uit onrechtmatige daad; bestaat behalve voor de eigen onrechtmatige daad voor fouten van kinderen, personeeel, gebrekkige zaken, gevaarlijke stoffen en dieren, waartegen men zich verzekeren kan door een WA-verzekering; voor motorrijtuigen en bromfietsen is een dergelijke verzekering verplicht: zie Wet Aansprakelijkheidsverzekering Motorrijtuigen, S. 1984, 269; a zie voor ~ van: aannemer: art. 7A:1645 BW, ketenaansprakelijkheid voor loonbelasting en premieheffing: art. 35 IW en art. 16b Coördinatiewet sociale verzekeringen; appartementseigenaar voor schulden van gemeenschap: art. 5:113, lid 2 BW; bewaarnemer (zorgplicht): art. 7:602 BW, voor onderbewaarnemer: art. 6:608 BW; bruiklener voor verlies door toeval: art. 7A:1782 BW; dierenbezitter: art. 6:179 BW; eigenaar motorrijtuig: art. 185 WvW 1994; erfpachter voor opstal (art. 6:174 BW; expediteur: art. 8:70 BW; gecombineerd vervoerder: art.8:42 BW; gehandicapte: art. 6:165 BW; gevolmachtigde: art. 3:76, lid 2 BW; groepslid: art. 6:166 BW; handelsagent: art. 7:429 BW; hotelhouder: art. 7:609 BW; huurder: art. 7A:1600 BW; kind: art. 6:169 BW; ondergeschikte: art. 170, lid 3 BW; opdrachtnemer: art. 7:407 BW; ouders: art. 6:169 BW; producent: art. 6:186 e.v. BW; reiziger: art. 8:509, 979, 1173 BW; uitlener: art. 7A:1790 BW; vennoot firma: art. 18 WvK, maat: art. 7A:1679 BW; vertegenwoordigde: art. 172 BW; werkgever: art. 6:170 BW; vervoerder: art. 8:23, 81 e.a. BW; b ~ voor: aanrijding: art. 185 WvW 1994; dier: art. 6:169 BW; gebrekkig produkt: art. 6:186 e.v. BW; gebrekkige zaak: art. 6:173 BW; gebruikte zaak (contractueel): art. 6:77 BW; gehandicapte: art.6:165 BW; gevaarlijke stof: art. 6:180 e.v. BW groepsgedrag: art. 6:166 BW; huispersoneel: art. 6:170, lid 2 BW; ingeschakelde hulppersoon (contractueel): art. 6:76 BW; kernenergie,  Kernenergie, Wet -; kind: art. 6:169 BW; niet-ondergeschikte: art. 6:171 BW; onderaannemer: art. 35 IW en art. 16b Coördinatiewet sociale verzekeringen; ondergeschikte: art. 6:170 BW; opstal: art. 6:174 BW; publikatie: art. 6:167 BW; reiziger: art. 8:105 e.v. BW (pakketreis): art. 7:508 BW; vertegenwoordiger: art. 6:172 BW; werknemer: art. 6:170 BW.


Wettelijke rente
Wettelijke rente (BW art. 6:119 en 120), rentepercentage verschuldigd als vergoeding voor vertragingsschade bij tekortschieten in een verbintenis tot betaling van een geldschuld; wordt berekend vanaf de dag waarop van de schuldenaar die rente in rechte wordt gevorderd, of vanaf de dag dat hij schriftelijk wordt aangemaand zijn schuld te voldoen met mededeling dat hij in geval van verdere vertraging ook rente moet betalen; de ~ wordt  zonodig per 1 januari of 1 juli bij AMvB aangepast op basis van het promessedisconto, vermeerderd met 2½ procentpunten (wet van 7 oktober 1970, S. 458); op 1 juli 1996 is de ~ verlaagd van 7 naar 5%.


Wettelijke tijd
Wettelijke tijd, zomer- en wintertijd in Europees verband vastgesteld (zie o.a. S. 1992, 477).


Wettelijke voogdij
Wettelijke voogdij (art. 1:283 e.v. BW), voogdij uitgeoefend krachtens rechtstreeks wettelijk voorschrift, zo is de langstlevende van rechtswege voogd(es) in tegenstelling tot de datieve en testamentaire voogdij, waarvoor nadere aanwijzing vereist is.


Wettelijk minimumloon
Wettelijk minimumloon,  Minimumloon


Wettelijk voorschrift
Wettelijk voorschrift (Str art. 42), rechtvaardigingsgrond, niet strafbaar is degene die een in het algemeen strafbaar feit begaat ter uitvoering van een ~.


Wettelijk vruchtgenot
Wettelijk vruchtgenot 1 privaatrechtelijk (art. 1:251 e.v. BW), vruchtgebruik van een ouder die het gezag over zijn wettige of natuurlijke kinderen uitoefent van het vermogen van dat kind; van een inwonend kind omvat het ~ ook het arbeidsinkomen van het kind; 2 fiscaal (art. 2, lid 6 Wet LB; art. 7, lid 1 onder a en art. 21 Wet VB); arbeidsloon van het kind geldt voor de loonbelasting evenwel als loon door het kind genoten en de waarde van het ~ is voor de vermogensbelasting niet bij de ouders belast.


Wet-Terwee
Wet-Terwee,  Schadevergoedingsmaatregel


Wettig
Wettig, 1 conform de wet: wettige maatregel, ~ huwelijk; 2 ~ kind, wettige nakomeling (art. 1:197  213 BW); een kind is door geboorte ~ als het tijdens het huwelijk of binnen 307 dagen na de ontbinding daarvan is geboren (art. 1:197); een moeder kan ontkennen dat een binnen 306 dagen na de huwelijksontbinding geboren kind verwekt werd door haar vroegere echtgenoot (art. 1:198 BW); daartoe moet zij binnen een jaar na de geboorte een verklaring afleggen bij de ambtenaar van de burgerlijke stand; zie ook Adoptie, Wettiging 2; 3 door de overheid als gangbaar gekwalificeerd: ~ betaalmiddel (Muntwet 1987, S. 451, KB van 15 maart 1990, S. 156), de door de staat uitgegeven munten benevens de bankbiljetten en c. q. muntbiljetten; in het BW (art. 6:113 en 114): `gangbaar geld'; bankbiljetten zijn ~ betaalmiddel tot een onbeperkt bedrag, de munten niet (ƒ5, voor stuivers, ƒ25, voor kwartjes en dubbeltjes, ƒ100, voor guldens en rijksdaalders, ƒ500, voor vijf- en tienguldenmunten en ƒ1000, voor vijftigguldenmunten); de cent is per 1 maart 1983 geen wettig betaalmiddel meer (KB 7 febr. 1983 nr. 75, Stcrt. 24 febr. 1983); 4 volgens de voorschriften van de octrooiwetten ingeschreven: ~ gedeponeerd; 5 door de overheid toegelaten: wettige bewijsmiddelen (art. 338 Sv), een strafrechter kan het bewijs dat de verdachte het telastegelegde feit heeft begaan slechts bewezen achten indien hij daarvan uit het onderzoek ter zitting overtuigd is geworden en wel door de inhoud van ~ wettig èn overtuigend bewijs, waarbij de klemtoon zeer sterk ligt op het `overtuigend', want aan de eis van ~ kan zeer gemakkelijk worden voldaan; één procesverbaal van een opsporingsambtenaar is daartoe voldoende, mits het een onderwerp betreft waarvoor hij opporingsbevoegdheid heeft (art. 344, lid 2 Sv); ~ bewijs kan ontleend worden aan: a eigen waarneming van de rechter; b verklaring van de verdachte; c getuigenverklaring; d deskundigenverklaring; e schriftelijke bescheiden (o.a. processen-verbaal).


Wettiging
Wettiging, of legitimatie: 1 rechtskrachtig, verbindend maken, vormgebreken opheffen, alsnog goedkeuren, bevestigen: van maatregelen, handelingen; 2 erkennen van natuurlijk kind, door het de status te geven van wettig kind; ~ geschiedt door huwelijk van de ouders, indien het kind tevoren of op de dag van de huwelijksvoltrekking door een man is erkend of ook door koninklijke brieven van wettiging (BW art. 1:214  220), indien het voorgenomen huwelijk door de dood van een van de ouders onmogelijk is geworden.


White collar criminaliteit
White collar criminaliteit, Amerikaans voor de criminaliteit van de man uit de hogere maatschappelijke klassen, die in de uitoefening van zijn beroep overtredingen pleegt tegen de sociaal-economische regels in zijn beroep, zoals van de reglementen van beurs- en verzekeringswezen, van het handelsnaam-, octrooi- en merkenrecht, van anti-trustwetten enz.


Wiebeltax
Wiebeltax, beïinvloeding cultuurschommelingen door belastingdruk; bij de wet van 24 december 1970, S. 605 tot tijdelijke verhoging of verlaging van belasting op grond van conjuncturele overwegingen is de mogelijkheid geschapen de conjunctuur door verhoging of verlaging van diverse belastingen te beïnvloeden.


Wielklem
Wielklem (art. 235 Gemeentewet), mechanisch hulpmiddel, dat verhindert dat een voertuig wordt weggereden, aangebracht teneinde zekerheid te verkrijgen dat de naheffingsaanslag (parkeerbelasting) wordt voldaan; zie Besluit gemeentelijke parkeerbelasting, 22-11-1990, S. 574, art. 4.


Wig
Wig, het verschil tussen de brutoloonkosten ten laste van de werkgever en het daaruit resulterende netto-inkomen van zijn werknemer, uitgedrukt in een percentage van de loonkosten.


Wil, uiterste -
Wil, uiterste  (art. 4:922 e.v. BW),  Uiterste wil


Wildstroperij
Wildstroperij (Jachtwet 1954 S. 523), vangen en/of vervoeren van in de natuur vrij levend wild zonder jachtakte of met ongeoorloofde middelen;  Stroperij.


Willekeur
Willekeur (art. 3:4 Awb), druist in tegen de eis van stelselmatigheid die aan de bevoegdheidsuitoefening door het bestuur gesteld moet worden.


Willige
Willige, of vrijwillige;  ~ verkoping; verkoping die krachtens buitengerechtelijk initiatief in opdracht van de verkoper plaats vindt, in tegenstelling tot de executoriale verkoop; een onderhandse verkoop is altijd een ~ verkoop.


Wilsgebrek
Wilsgebrek (art. 3:44 e.v. BW,art. 6:228 BW), de wil heeft zich bij een of meer van de personen die een rechtshandeling verrichten niet zuiver kunnen vormen, hetzij door dwaling, dwang of bedreiging, bedrog of misbruik van omstandigheden; een onder invloed van een ~ verrichte rechtshandeling is vernietigbaar.


Wilsovereenstemming
Wilsovereenstemming (BW art. 6:217, lid 1), wederzijdse toestemming van partijen, essentie van een overeenkomst.


Wilsleer
Wilsleer (bij overeenkomsten), neemt de wilsovereenstemming als grondslag voor de gebondenheid van de contractanten aan de overeenkomst, in tegenstelling tot de verklaringsleer, die uitgaat van de door partijen afgelegde verklaring.


Wilsrecht
Wilsrecht, recht waarvan sprake is indien de geldigheid of de nietigheid van een rechtshandeling uitsluitend afhangt van een der bij die rechtshandeling betrokken personen of van een derde.


Wimpel
Wimpel, onderscheidingsteken, toevoegsel aan de vlag of ook op zichzelf gebruikt, speciaal in de zeevaart en bij de zeemacht; daar onderworpen aan dezelfde rechtsbescherming als de vlag.


Winkel
Winkel (Winkeltijdenwet 1996, S. 182), een voor het publiek toegankelijke besloten ruimte, waarin goederen aan particulieren plegen te worden verkocht; een ~ mag op werkdagen geopend zijn van 6  22 uur;  hij moet, behoudens vrijstelling verleend door B&W, gesloten zijn op: zondag, Nieuwjaarsdag, Goede Vrijdag (na 19 uur), Tweede Paasdag, Hemelvaartsdag; Tweede Pinksterdag, 24 december (na 19 uur); Eerste en Tweede Kerstdag en op 4 mei (na 19 uur); voor vrijstelling zie: Vrijstellingenbesluit Winkeltijdenwet (S. 1996, 183).


Winkelnering, gedwongen -
Winkelnering, gedwongen  (art. 7A:1637s BW),  Truckstelsel.


Winkelweekactie
Winkelweekactie (Wet op de kansspelen S. 1964, 483 resp. 1974, 441 art. 7b), kansspelen, die bij bijzondere gelegenheden door een groepering van tien of meer middenstanders worden georganiseerd; eenzelfde groepering kan hoogstens tweemaal per jaar voor een periode van hoogstens vier weken een ~ houden met vergunning van de Kamer van Koophandel en Fabrieken, voorzover het totale prijzenpakket niet meer beloopt dan een, regelmatig verhoogd, maximum.


Winst
Winst 1 belastingrecht (Wet IB art. 7 e.v.), bedrag van de gezamenlijke voordelen die, onder welke naam en in welke vorm ook, worden verkregen uit een onderneming; de in een kalenderjaar genoten ~ moet worden bepaald volgens goed koopmansgebruik, met inachtneming van een bestendige gedragslijn, welke onafhankelijk is van de vermoedelijke uitkomst en welke slechts gewijzigd kan worden indien goed koopmansgebruik zulks rechtvaardigt (art. 9 Wet IB); zie ook: Wet Vpb art. 8 e.v.; Wet OB, art. 11, lid 2, laatste volzin; 2 huwelijksgoederenrecht: gemeenschap van ~ en verlies (BW art. 1:124  126, 128).


Winstbewijs
Winstbewijs (Wet op de Dividendbelasting 1965, art. 1, lid 1), bewijsstuk recht gevend op een aandeel in de winst van een vennootschap (dividend); waardepapier zonder nominale waarde, geen eigenlijk aandeel, daar het de houder ervan geen recht geeft als aandeelhouder (Wet IB art, 25, lid 1 sub f, 39 lid 1; Wet op belastingen van rechtsverkeer S. 611, 1970, art. 34 sub d).


Winstdelingsregeling
Winstdelingsregeling (art. 11, lid 7 Wet LB), een inhoudingsplichtige geeft zijn werknemers een aandeel in de winst; het winstaandeel behoort tot een bedrag van (1995) ƒ1580, of (1996)  ƒ1615, niet tot het loon; bij het maximum tellen mee een eventueel spaarloon en de waarde van eventuele optierechten ingevolge een aandelenoptieregeling.


Winst-en-verliesrekening
Winst-en-verliesrekening (art. 2:101 e.v. 210 e.v. BW), opstelling van de bedrijfsresultaten over een boekjaar volgens de regels van goed koopmansgebruik; gewichtig onderdeel van de boekhouding, voorgeschreven voor ieder die een bedrijf uitoefent en in het bijzonder voor vennootschappen; onderdeel van de jaarrekening; wettelijke voorschriften: art. 2:377 e.v. BW;  Balans.


Winstmargeregeling
Winstmargeregeling (art. 4b Uitvoeringsbeschikking OB 1968),  Margeregeling.


Winstoverdracht
Winstoverdracht (art. 6:104 BW), de winst door de dader verkregen uit zijn onrechtmatige daad of wanprestatie kan door de rechter geheel of gedeeltelijk aan de gelaedeerde worden toegekend.


WIR
WIR (art. 11 Wet IB), de ~ is in 1990 vervangen door een investeringsaftrek, een jaarlijkse procentuele vermindering (van 18%  2%) van de winst,  verleend voor  investeringen in bedrijfsmiddelen volgens een schijventabel > ƒ3.500,, maar <= ƒ527,000, per jaar (1996); aftrek wordt verleend voor bij een investeringsbedrag > ƒ1000,,  maar niet voor aankoop van woonhuizen, schepen, dieren, effecten, goodwill, grond, personenauto's zonder grijs kenteken, bedrijfsmiddelen  (hoofdzakelijk) bestemd voor het gebruik door derden;  WIR-knip.

            Investeringsaftrek 1996

      <	    <=	%

   3.500	  60.000	24

  60.000	118.000	21

118.000	176.000	19

176.000	235.000	16

235.000	293.000	13

293.000	351.000	11

351.000	410.000	 8

410.000	469.000	 5

469.000	527.000	 3


WIR-knip
WIR-knip (Wet temporisering van de uitbetaling van de investeringsbijdragen en beëindiging op termijn van de verrekening van die bijdragen, 1991, S. 356); omdat de WIR-premies (WIR = Wet op de Investeringsrekening) op de investeringen schrikbarend stegen, werd in 1988 de nadien te ontvangen WIR-premie gesteld op 0%; de uitkering van nog bestaande  WIR-claims werd bij de genoemde wet getemporiseerd tot het jaar 2000, dat heet de ~.


Wissel
Wissel of wisselbrief (WvK art. 100 e.v.), waardepapier, houdende een door de opdrachtgever (trekker) aan de betrokkene gegeven opdracht tot het betalen van een geldsom aan een bepaald aangewezen persoon (nemer) of diens order (het trekken van een ~); de plaats van betaalbaarstelling is het domicilie (art. 103 WvK); een ~ moet voldaan worden op zicht (art. 133 WvK) of op een aangewezen vervaldag (art. 120 e.v., 137 e.v. WvK) en aan bepaalde formele vereisten voldoen; zie voor: ~ aan eigen order: WvK art. 102; acceptatie van een ~: WvK art. 120 e.v.; aval: WvK art. 129 e.v.; betaling van een ~: WvK art. 137 e.v.; endossement: WvK art. 110 e.v.; fondsbezorging: WvK art. 109b en c; ~ in meer exemplaren: WvK art. 163 e.v.; incassowissel: WvK art. 102a; interventie bij de ~: WvK art. 154 e.v.; protest: WvK art. 143 e.v.; regres: WvK art. 142; tussenkomst: WvK art. 154 e.v.; vermiste ~: WvK art. 167a e.v.; zie Verdrag van Genève van 7 juni 1930, S. 1932 no 397, 1933 no. 699).


Wisselborgtocht
Wisselborgtocht (art. WvK 129 e.v.),  Aval.


Wisselruiterij
Wisselruiterij, het op bedrieglijke wijze zich krediet verschaffen door het uitgeven van ongedekte wissels, ruiterwissels; vaak aan te merken als oplichting.


Wisselschuldenaren
Wisselschuldenaren, wisseldebiteuren: benaming voor degenen die tegenover de rechtmatige houder van een wissel aansprakelijk zijn voor de voldoening van het daarin gestelde bedrag: in de eerste plaats  de acceptant, in geval van protest of van non-betaling de vroegere endossanten bij wijze van regres; ~ zijn allen hoofdelijk aansprakelijk.


Witboek
Witboek, gedrukte, incidentele mededeling van de (Nederlandse) regering omtrent een diplomatieke aangelegenheid; de naam is ontleend aan de kleur van het omslag.


With average clause
With average clause, d.w.z. with particular average; onderdeel van de Institute Cargo clauses; clausule, voorkomend in de goederentransportverzekering naar Engels recht, aangevend of voor de vergoeding van particular average een franchise geldt en, zo ja, in welke gevallen particular average vergoed wordt ook indien de franchise niet wordt bereikt.


Witte plaat
Witte plaat (art. 31, 32 Auteurswet 1912, S. 308), of bootleg, resultaat van het ongeautoriseerd opnemen van muziekuitvoeringen door deze heimelijk op een cassetteband vast te leggen en hiervan een persing te maken voor de verkoop.


Witwassen van geld
Witwassen van geld (EG-richtlijn 91/308/ EEG PbEG L 166 van 28 juni 1991), het langs allerlei sluipwegen zwart geld terugvoeren in de legale circulatie; in onze wetgeving is de genoemde EG-richtlijn deels geïmplementeerd door de Wet melding ongebruikelijke transacties (S. 1993, 705) en de Wet identificatieplicht bij financiële dienstverlening (S. 1993, 704) en deels door de uitbreiding van de bepalingen omtrent heling (Begunstiging); teneinde te voorkomen dat criminele organisaties hun vermogen in het buitenland gaan onderbrengen, is bij verdragen overeengekomen dat landen over en weer elkaars vonnnissen tot ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel tenuitvoer gaan leggen en elkaar daarbij rechtshulp verlenen; daarbij is tevens een regeling tot verdeling van de buit getroffen (asset sharing);  zie a VN-Verdrag tegen de sluikhandel in verdovende middelen en psychotrope stoffen, Wenen, 20 december 1988, Trbl. 1989, 97, Rijkswet van 2 juli 1993 tot goedkeurings van dit verdrag: S. 1993, 387,   en b Verdrag van de Raad van Europa inzake het ~, de opsporing, de inbeslagneming en de confiscatie van opbrengsten van misdrijven (is dus niet beperkt tot opiumdelicten), van 8 november 1990, Trbl. 1990, 172, Trb. 1993, 188 (goedkeuringswet S. 1993, 164),   zie art. 36e Str.


Woeker
Woeker (Wet op het consumentenkrediet S. 1992, 722, art. 35), te hoge vergoeding voor het lenen van geld; ~ wordt ook beteugeld door voorschriften voor het afbetalingscontract en voor de huurkoop.


Woelingen
Woelingen (art. 7 lid 1 sub c, Ambtsinstructie voor de politie, de Koninklijke marechaussee en de buitengewoon opsporingsambtenaar van 8 april 1994, S. 1994, 275), straatbendes die een ernstige en onmiddellijke bedreiging vormen voor de openbare orde, zodat daartegen in gesloten verband moet worden opgetreden; het gebruik van een vuurwapen door een politieambtenaar bij het beteugelen van ~ is slechts geoorloofd krachtens een opdracht van het bevoegd gezag onder leiding van een meerdere.


Woestijnwet
Woestijnwet, niet-officiële benaming voor  het wetsvoorstel Herzieningswet adviesstelsel, waarbij talrijke adviesraden de woestijn werden ingestuurd.


Woningbouwvereniging
Woningbouwvereniging (Woningwet S. 1991, 439, art. 70 e.v.), privaatrechtelijke rechtspersoon, niet zijnde een coöperatieve vereniging of een stichting, met als doel uitsluitend op het gebied van de volkshuisvesting werkzaam te zijn en slechts uitkeringen te doen in het belang van de volkshuisvesting.


Woningruil
Woningruil (art. 7A:1623l BW), mogelijk tegen de wil van de verhuurder door een machtiging van de kantonrechter.


Woningsplitsing
Woningsplitsing (Woningwet S. 1991, 439, art. 124), door de woning te splitsen in appartementen (art. 5:106 BW); daarvoor  is een vergunning van B&W nodig.


Woningwetwoning
Woningwetwoning, woning gebouwd in opdracht van gemeenten en woningbouwverenigingen.


Woonerf
Woonerf (RVV 1990, S. 1990, 459, art. 44  46),  Erf.


Woonforensenbelasting
Woonforensenbelasting (Gemeentewet, art. 223), gemeentelijke belasting te heffen van natuurlijke personen, die zonder in de gemeente hoofdverblijf te hebben, er gedurende het belastingjaar meer dan 90 malen nachtverblijf houden, anders dan als verpleegde of verzorgde in een inrichting tot verpleging of verzorging van zieken, van gebrekkigen, van hulpbehoevenden of ouden van dagen, of er op meer dan 90 dagen voor zich of hun gezin een gemeubileerde woning beschikbaar houden.


Woonkeet
Woonkeet (art. 1 Woningwet S. 1991, 439), loods, keet of soortgelijke inrichting, bestemd om te voorzien in een tijdelijke behoefte aan woongelegenheid.


Woonlandbeginsel
Woonlandbeginsel 1 nationaal (art. 1, lid a Wet IB en art. 2 Wet Vpb), onderworpen aan de belastingplicht van een bepaalde staat zijn alle natuurlijke personen die op het grondgebied van die staat wonen en de ondernemingen die aldaar gevestigd zijn; 2  EU-recht (EEG-verordening van 14 juni 1971, 1408/71, herplaatst in PB EG 1992, C325, art. 14, lid 2 sub b i ), betreffende de toe te passen sociale wetgeving; als hoofdregel geldt het werklandbeginsel: op degene die op het grondgebied van een Lid-Staat werkzaamheden in loondienst uitoefent, is de wetgeving van die Staat van toepassing, zelfs indien de zetel van de onderneming of het domicilie van de werkgever bij wie hij werkzaam is, zich bevindt op het grondgebied van een andere Lid-Staat; het ~ geldt evenwel wanneer een persoon een deel van zijn werkzaamheden verricht in het land, waarin hij woont, en voor het overige in andere landen of indien hij verbonden is aan méér dan één onderneming of aan méér dan één werkgever, die hun zetel of domicilie hebben op het gebied van verschillende Lid-Staten; behoort iemand tot het rijdend, varend of vliegend personeel bij het internationaal vervoer van een onderneming die haar zetel in één Lid-Staat heeft, dan is de sociale wetgeving van dat laatste land op hem van toepassing.


Woonplaats
Woonplaats (art. 1:10  15 BW), domicilie; van een natuurlijk persoon te zijner woonstede, en bij gebreke van woonstede ter plaatse van zijn werkelijk verblijf; minderjarigen en onder curatele gestelden hebben een afhankelijke ~; hun woonplaats volgt die van hun ouders respectievelijk van hun curator; de wet kan verplichten tot een gekozen ~ zoals in Brv art. 5 sub 1, of men kan dat zelf doen wanneer aan de volgende voorwaarden is voldaan: a de keuze moet bij overeenkomst zijn geschied; b de overeenkomst moet schriftelijk zijn gesloten; c de keuze kan slechts voor een of meer bepaalde rechtshandelingen of rechtsbetrekkingen geschieden; d voor de keuze moet een redelijk belang aanwezig zijn.


Woonruimte
Woonruimte (art. 7A:1623a  1623o BW), gebouwde onroerende zaak die als een zelfstandige woning is verhuurd of een als woning verhuurd gedeelte van zo'n zaak, alsook de onroerende aanhorigheden; de huurder ervan geniet bescherming tegen ontijdige opzegging van de huur; voor huuropzegging moet de kantonrechter worden ingeschakeld; ook een onderhuurder geniet bescherming (art. 7A:1623k); zie voor: dringend nodig hebben voor eigen gebruik door verhuurder of zijn naaste verwanten: art. 7A:1623e, lid 1 sub 3° BW; echtgenoot als medehuurder: art. 7A:1623g BW; gebreken aan de ~: art. 7A:1588 BW; geen gedrag als goed huurder: art. 7A:1623e, lid 1 sub 1° BW; kamerverhuur: art. 7A:1595, lid 2, j° 1623a, lid 1 BW; medehuurders: art. 7A:1623h BW; nietige opzegging: art. 7A:1623b, lid 4 BW; onderhoud en reparatiekosten van de ~: art. 7A:1590, 1619, 1623j BW; opzegging ~: art. 7A:1623b BW; overlijden huurder: art. 7A:1611, 1623i BW; ruil van ~: art. 6:1623l BW; schadevergoeding na opzegging: art. 7A: 1623e, lid 7 BW; tegemoetkoming in verhuis- en inrichtingskosten: art. 7A: 1623e BW; vaststelling huurprijs: art. 7A:1623a, lid 4 BW en Huurprijzenwet ~ S. 1991, 606; veranderingen door huurder aan ~: art. 7A:1590 BW; verhuizing, wegneemrecht: art. 7A:1603 BW; verlenging huur: art. 7A:1623d, 1623f BW; wanprestatie door huurder: art. 7A: 1623n j° 6:265 BW.


Woonvergunning
Woonvergunning (art. 60 Woningwet S. 1991, 439), schriftelijke toestemming van B&W om een gebouw of een gedeelte daarvan dat laatstelijk niet of wederrechtelijk als woonverblijf werd gebezigd als woonverblijf in gebruik te geven of te nemen.


Woon-werkverkeer
Woon-werkverkeer, het plegen te reizen door een belastingplichtige tussen zijn woon- of verblijfplaats en zijn arbeidsplek; voor het bepalen van de enkele reisafstand geldt de meest gebruikelijke  route van voordeur van het woonhuis tot de voordeur van de  arbeidsplaats; 1 inkomstenbelasting (art. 23, lid 3 Wet IB, j° 8 Uitvoeringsregeling IB en art. 36, lid 6 Wet IB); de wetgever heeft forfaitaire bedragen vastgesteld voor het ~; deze bedragen worden verhoogd indien de belastingplichtige een openbaarvervoerverklaring  overlegt; de bedragen worden jaarlijks aan de inflatie aangepast; 2 loonbelasting (art. 15, lid 1 sub a Wet LB j° art. 17 Uitvoeringsregeling LB); ook hier gelden twee tabellen, een algemene tabel en een tabel voor de werknemer met een openbaarvervoerverklaring; 3 reiskostenvergoeding (art. 11, lid 12 Wet LB, j° art. 8 Uitvoeringsregeling LB), de belastingvrije vergoeding verschilt ook hier naarmate de werknemer al dan niet een openbaarvervoerverklaring kan overleggen.


World Food Programme
World Food Programme (VS 1962), wereld voedselprogramma, beheert een fonds met als voornaamste doel een bestemming te geven aan de in verschillende landen beschikbare voedseloverschotten; de FAO speelt hierbij een belangrijke rol.


World Meteorological Organization
World Meteorological Organization (WMO), Wereld Meteorologische Organisatie, stelt zich ten doel de samenwerking bij het vestigen van een netwerk van stations voor meteorologische waarnemingen en in het algemeen het bevorderen van een snellere uitwisseling vanweerberichten en standaardisering van meteorologische waarnemingen.


World Peace through Law Center
World Peace through Law Center, opgericht in 1963 door de American Bar Association met als doel: de versterking van het internationale recht en van de internationale rechtsinstellingen, teneinde te bereiken dat internationale geschillen zoveel mogelijk op vreedzame wijze worden opgelost.


World Trade Organization
World Trade Organization (WTO), wereldhandelsorganisatie, opvolger van de GATT, belast met de uitvoering van de afspraken gemaakt in Marrakech van 12  15 april 1994, het afbreken van tolmuren, de controle op de naleving van handelsregels en de bemiddeling bij handelsconflicten.


Wortelvast
Wortelvast (BW art. 3:3), al hetgeen door wortels (of soortgelijke organen) in de bodem is ingehecht en ermee is verbonden; het verbondene wordt door natrekking eigendom van de grondeigenaar (art. 5:3 BW).


Wraking
Wraking, het bezwaar maken tegen deelneming van een rechter aan de berechting van een bepaalde zaak, omdat te zijn aanzien feiten of omstandigheden bestaan waardoor in het algemeen de rechterlijke onpartijdigheid ernstig schade zou kunnen lijden, hetgeen van invloed kan zijn op zijn beslissing; verschoning op intitiatief van de betrokken rechter zelf, heeft plaats op dezelfde gronden en dezelfde gevolgen als ~; ~ van getuigen wegens het bevooroordeeld zijn is niet mogelijk; de waarde van getuigenverklaringen wordt aan de rechter overgelaten; 1° burgerlijke zaken (Brv art. 29 e.v.), op initiatief van een der partijen; 2° strafzaken (art. 516  524 Sv), op voordracht van het openbaar ministerie of van de verdachte; 3° administratieve sector (art. 8:15 Awb), door een der partijen.


Wijnkoop
Wijnkoop (art. 7A:1637e BW), Godspenning


Wijziging van eis
Wijziging van eis (Brv art. 134), een eiser mag tot de afloop van het geding zijn eis bij conclusie of akte ter rolle verminderen, vermeerderen, of veranderen; de gedaagde kan van zijn kant, bij akte ter rolle, zich verzetten tegen een vermeerdering of verandering (niet tegen vermindering), indien hij daardoor in zijn verdediging onredelijk wordt bemoeilijkt of het proces daardoor onredelijk wordt vertraagd.


X + 1 regel
X + 1 regel, het aantal faillissementen dat na faillietverklaring van een vennootschap onder firma ontstaat is gelijk aan het aantal firmanten (X) + 1 (de firma)


XL
XL, excess of loss


XS
XS, excess


IJken
IJken (IJkwet 1937 S. 627 gewijzigde tekst in S. 1989, 10), waarmerken door het aanbrengen op de gecontroleerde maten, gewichten en weegwerktuigen van een bepaald teken (ijkteken of ijkmerk); op afgekeurde voorwerpen komt een afkeuringsmerk.


IJkwezen BV
IJkwezen BV, geprivatiseerd instituut belast met onderzoek naar de deugdelijkheid van maten, gewichten en weegwerktuigen die in de handel worden gebruikt; behalve ~ is er ook een Meetinstituut NV (S. 1988, 672).


York-Antwerp Rules 1974
York-Antwerp Rules 1974, gewoonteregels, samengesteld voor de toepassing van het avarij-grosse recht; ter uniformering van de verschillende wetgevingen in de zeevarende landen in 1864 te York opgesteld; herzien in 1877 door de Association for the Reform and Codification of the Law of the Nations te Antwerpen, vandaar ~; opnieuw herzien in 1974; in vrijwel alle overeenkomsten inzake het vervoer van goederen ter zee wordt naar deze regels verwezen; hoewel zonder wetskracht, hebben de ~ in feite de desbetreffende bepalingen van het WvK (art. 696 e.v.) nagenoeg terzijde gesteld; in Boek 8 BW is de regeling van de avarij-grosse (art. 8:610 e.v.) beperkt tot het aangeven van enkele hoofdregels die geheel in overeenstemming zijn met de ~ terwijl voor het overige daarnaar wordt verwezen (art. 8:613 BW);  Avarij-grosse.


YUN
YUN, Yearbook of the United Nations, Jaarboek der Verenigde Naties.


IJzeren voorraad
IJzeren voorraad (art. 2:385, lid 3 BW), waardering van materiële vaste activa en voorraden van grond- en hulpstoffen telkenjare tegen een vaste hoeveelheid van gelijke samenstelling en waarde; toegestaan is het boekhoudkundig een ~ aan te houden, indien die voorraad 1 qua omvang weinig verandert, 2 een geringe totale waarde vertegenwoordigt en 3 de samenstelling weinig verandert.


ZFR
ZFR, Ziekenfondsraad


Zfw
Zfw, Ziekenfondswet 1964 S. 1992, 391


Zk.
Zk., zonder kosten


ZOAVO
ZOAVO, Zuid-Oost-Aziatische Verdragsorganisatie; ook SEATO of OTASE


ZW
ZW, Ziektewet, S. 1987, 88, gew. in 1996


Zaak
Zaak, 1 privaatrecht (art. 3:2 BW): voorwerp, voor menselijke beheersing vatbaar stoffelijk object; ingedeeld in roerend en onroerend (art. 3:3 BW); 2 sociaal-economische wetgeving: affaire, onderneming; 3 algemeen: proces, geschil.


Zaakbeschadiging
Zaakbeschadiging (Str art. 350 e.v.), buitenwettelijke benaming voor de misdrijven strafbaar gesteld in Str art. 350  354, ~ of beschadiging van goederen.


Zaakgelastigde
Zaakgelastigde, diplomatiek ambtenaar van de laagste rang, niet geaccrediteerd bij het staatshoofd, maar bij de minister van buitenlandse zaken.


Zaaksgevolg
Zaaksgevolg, hèt kenmerk van een zakelijk recht; een zakelijk recht blijft op een zaak rusten, onverschillig in wiens handen zij komt; door de wetgever niet expliciet vastgelegd;  Droit de suite; zie voor zeeschip: art. 8:215 BW, binnenschepen 8:825 BW.


Zaaksvervanging
Zaaksvervanging, voor een teniet gegane zaak treedt in de plaats een andere zaak, in precies dezelfde rechtsverhouding, welke opkomt door het tenietgaan van de eerste; zie voor: ~ bij gemeenschap: art. 3:167 BW; ~ bij pand- en hypotheek: art. 3:229 BW; ~ bij voorrecht op een bepaald goed: art. 3:283 BW; ~ bij vruchtgebruik: 3:213 BW.


Zaaksvorming
Zaaksvorming (BW art. 5:16), vervaardigen van een nieuw voorwerp, specificatio, hetzij uit één andere zaak, hetzij uit meer zaken of uit een of meer stoffen; één zaak wordt een andere (nieuwe) zaak wanneer de waarde van de zaak voor een niet onaanzienlijk gedeelte wordt bepaald door de vormgeving, welke zij heeft ondergaan.


Zaakwaarnemer
Zaakwaarnemer 1 privaatrecht (art. 6:200 BW), negotiorum gestor: degene die zich willens en wetens op redelijke grond inlaat met het behartigen van andermans belang zonder de bevoegdheid daartoe aan een bestaande rechtsverhouding te ontlenen, zoals de eerlijke vinder (art. 5:5 BW; zie voor: binding belanghebbende aan rechtshandeling, verricht door ~: art. 6: 201, j° 3:66 en 78 BW; onbevoegd opgetreden ~: art. 6:202, j° art. 3:69 en 78 BW; recht op loon van professionele ~: art. 6:200, lid 2 BW; recht op schadevergoeding van ~: art. 6: 200, lid 1 BW; verplichtingen van ~: art. 6:199 BW; vertegenwoordigingsbevoegdheid van ~: art. 6:201 BW; 2 gemachtigde in kantongerechtszaken (over toelating daarvan: zie Brv art. 99a); verstrekt rechtskundige adviezen zonder ingeschreven te zijn als advocaat.


Zaakwaarneming
Zaakwaarneming (art. 6:198 e.v. BW), het zich willens en wetens op redelijke grond inlaten met de behartiging van andermans belang, zonder dat daartoe een rechtsplicht bestaat; zie voor: goedkeuring ~ door belanghebbende: art. 6:202 BW; rekening en verantwoording bij ~: art. 6:199, lid 2 BW; zorgplicht bij ~: art. 6:199, lid 1 BW.


Zakelijk
Zakelijk, of reëel 1 een ~ gerechtigde heeft een bevoegdheid tot heerschappij over een zaak die de zaak volgt (a.h.w. aan de zaak vastgekleefd zit), ongeacht in wiens handen die zaak zich bevindt; is hij eigenaar, pandhouder of vruchtgebruiker, dan kan hij de zaak, waarop hij recht heeft, opvorderen, waar hij haar ook aantreft; heeft hij een ander beperkt recht (erfdienstbaarheid, opstal, vruchtgebruik, pand, hypotheek e.a.) dan behoudt hij zijn ~ recht bij vervreemding van de zaak, waarop zijn recht betrekking heeft, met name van belang bij executoriale verkoop van de zaak; 2 ~ recht (boek 5 BW), recht op een zaak (stoffelijk voorwerp); absoluut, tegenover iedereen te handhaven recht; onderverdeeld in zakelijke genotsrechten (zoals erfpacht) en zakelijke zekerheidsrechten (pand en hypotheek); ~ zijn de rechten van erfpacht, opstal en vruchtgebruik, pand en hypotheek, maar de laatste drie slechts voorzover zij op stoffelijke zaken rusten; het appartementsrecht, hoewel behandeld in boek 5 BW, is geen ~ recht maar een aandeel (art. 5:106, lid 3) in een goed (eigendom, erfpacht, opstal); erfdienstbaarheid, eveneens behandeld in boek 5 is volgens de wettelijke definitie een last, de keerzijde van die last is een zakelijk recht; zie voor ~ recht op binnenschip: art. 8:783, 788 BW, op zeeschip: art. 8:193, 197 BW.


Zakelijke last
Zakelijke last (art. 5:70 BW), keerzijde van een zakelijk recht, zoals erfdienstbaarheid; ruimer: retributie of canon  die de zakelijk gerechtigde voor de uitoefening van zijn zakelijk recht moet voldoen.


Zakelijke overeenkomst
Zakelijke overeenkomst 1 overeenkomst waardoor een zakelijk recht wordt overgedragen, gevestigd, gewijzigd of teniet gedaan wordt, zulks onder vervulling van de daarvoor noodzakelijke formaliteiten en ter uitvoering van een bestaande verbintenis; ook wel levering(sovereenkomst) genaamd; bij onroerende zaken: transportakte; 2 goederenrechtelijke overeenkomst, ruimer dan 1: er valt ook de overeenkomst tot overdracht van een goed en van vestiging van een beperkt recht onder; het BW noemt deze ~: tweezijdige verklaring (art. 3:115 BW); zie voor de toepasselijke regels op een ~: art. 6:261 e.v., j° art. 6:261, lid 2 BW en art. 3:32 e.v. j° art. 3:59 BW.


Zakelijke werking
Zakelijke werking, doorgaande werking, werking van een rechtsbetrekking ook tegenover buitenstaanders, bijvoorbeeld van een huurovereenkomst tegenover latere verkrijgers van de verhuurde zaak (art. 7A: 1612 BW).


Zakelijke zekerheid
Zakelijke zekerheid (art. 6:51, lid 1 BW), pand, hypotheek (art. 3:227 e.v. BW), in tegenstelling tot persoonlijke zekerheid (borgtocht, art. 7:850 e.v. BW); ~ omvat hier zekerheid op alle goederen, dus zowel op zaken als op rechten.


Zakenrecht
Zakenrecht (Boek 5 BW), geheel van de rechtsregels met betrekking tot (stoffelijke) zaken en (beperkte) rechten daarop.


Zebrapad
Zebrapad (RVV art 49, lid 2),  Voetgangersoversteekplaats


Zeden, goede -
Zeden, goede  (art. 3:40, lid 1 BW),  Goede zeden.


Zedendelicten
Zedendelicten (Str art. 239  254), verzamelnaam voor zeer uiteenlopende misdrijven tegen de goede zeden; a strafbaarstelling van inbreuken op de persoonlijke vrijheid en geweldgebruik  tegen anderen, speciaal op seksueel terrein, zoals verkrachting (art. 242, 243 Str), ontucht met bewusteloze (art. 247 Str), mensenhandel (art. 250ter Str), toedienen van sterke drank aan een dronkeman (art. 252 Str) en dierenmishandeling (art. 254 Str); b bepalingen die bescherming van de openbare moraal (het fatsoen) ten doel hebben, zoals openbare schennis der eerbaarheid (Str art. 239) en pornografie (art. 240 Str) en c  bescherming van jeugdigen tegen misbruik door ouderen, met name op seksueel gebied, zoals verbod van kinderpornografie (art. 240b Str), seksueel verkeer met kinderen (art. 244 en 245 Str), verleiding (art. 248ter), ontucht met pupillen (art. 249 Str) en koppelarij (art. 250 Str).


Zee
Zee, territoriale zee: de zeegedeelten die tot het territoir van de oeverstaten worden gerekend, namelijk variërend van drie zeemijlen tot 200 zeemijlen vanaf de kust met insluiting van de baaien en zeearmen; de bodem van de territoriale ~ en van de Waddenzee is eigendom van de staat (art. 5:25 BW); open ~: alle zeegedeelten die niet tot territoriale wateren behoren; zie voor: uitbreiding van het zee-begrip bij de toepassing van hulp en berging: WvK art. 570;  zie Trbl. 1959, 124, Verdrag inzake de volle zee, Genève 29 april 1958 en Trbl. 1959, 123 Verdrag inzake de territoriale zee en de aansluitende zone, Genève 29 april 1958.


Zeeaanvaring
Zeeaanvaring botsing op zee; regels ter voorkoming van ~ staan in de Scheepvaartverkeerswet, S. 1988, 352.


Zeebrief
Zeebrief (Zeebrievenwet 1992 S. 544; WvK art. 347), bewijsstuk van rijkswege uitgegeven voor een Nederlands zeeschip: vereist voor het voeren van de Nederlandse vlag; zie voor vertrek zonder ~: art. 470 Str.


Zeegevaar
Zeegevaar (art. 594, art. 637 WvK), geheel van gevaren, waartegen een polis van zeeverzekering dekking geeft, dat wil zeggen tegen schade ontstaan door alle van buiten komende onheilen, zoals storm, stranding, schipbreuk, tenzij de wet of polissen beperkende bepalingen bevatten.


Zeehonden
Zeehonden, overeenkomst inzake de bescherming van ~ in de Waddenzee, Bonn, 16-10-1990, Trb. 1990, 174, 1991, 136.


Zeeoorlogsrecht
Zeeoorlogsrecht, regelt de rechten en verplichtingen van oorlogvoerenden en neutralen tijdens een oorlog ter zee.


Zeerecht
Zeerecht (art. 8:160  613 BW), het geheel van regels betreffende het vervoer van personen en goederen over zee en de overeenkomsten die daarop betrekking hebben: onderdeel van het vervoersrecht.


Zeereis
Zeereis (art. 8:500  528 BW), personenvervoer over zee; zie voor geboorte of overlijden tijdens ~: art. 1:25 en 346 WvK, van schepeling: art. 416 WvK; strafbaarstelling: art. 472 Str.


Zeeroof
Zeeroof (Str art. 381 e.v.), omvat het plegen van daden van geweld in open zee tegen andere vaartuigen of tegen zich daarop bevindende personen zonder door een oorlogvoerende mogendheid daartoe te zijn gemachtigd of tot de oorlogsmarine van een erkende mogendheid te behoren; zie voor de bestrijding van ~: Verdrag van Genève inzake de volle zee van 29 april 1958, Trbl. 1959, 124.


Zeeschip
Zeeschip (art. 8:2 BW), a elk schip dat teboek staat in een openbaar register voor zeeschepen (art. 8:193 BW); het ~ is dan een registergoed (art. 8:199, lid 1 BW); b als ook schepen die niet in een dergelijk register staan geboekt (en evenmin in een register voor binnenschepen), maar die blijkens hun constructie uitsluitend of in hoofdzaak bestemd zijn voor drijven in zee; teboekstelling van een ~ is, in tegenstelling tot inboeking van binnenschip (met >= 20 ton laadvermogen of met >=10 m³ waterverplaatsing, art. 8:785 BW) niet verplicht omdat een zeeschip een eigen nationaliteit heeft (art. 311 WvK) en de Nederlandse scheepsboekhouding niet betrekking heeft op elders ingeboekte of in te boeken schepen; indirect is (ergens) inschrijven voor een ~ wel noodzakelijk, want een nergens ingeboekt ~ kan geen zeebrief krijgen (art. 4 Zeebrievenwet), zodat het geen toegang heeft tot de Nederlandse havens (art. 14 Zeebrievenwet); evenmin is het mogelijk daarop een hypotheek (scheepsverband) te verlenen (art. 8:202 BW); levering van een te boek gesteld schip geschiedt door de inschrijving van de transportakte in een scheepsregister (Kadasterwet art. 85), die worden bijgehouden bij de kadasters te Amsterdam,  Rotterdam en Groningen;  zie Trbl. 1981, 165 Verdrag tot het vaststellen van enige eenvormige regels betreffende het conservatoir beslag op zeeschepen (S. 609, 1982); zie voor: bemanning van ~: art. 8:260 e.v. BW; brandmerken van ~: art. 22  27 Maatregel teboekgestelde schepen 1992, S. 1991, 572; eigendom van teboekgestelde ~: art. 8:201 BW; exploitatie van ~: art. 8:340  532 BW; geen retentierecht op ~: art. 8:210a BW; hypotheek op ~: art. 8:202  207 BW; levering van ~: art. 3:89 BW j° art. 8:199 BW; rechten op ~: art. 8:190  208 BW; rederij van ~: art. 8:160 e.v. BW; register voor teboekstelling van ~: art. 8:193, art. 85 e.v. Kadasterwet; ~ in aanbouw: art. 8:1, lid 6, art. 8:190 BW, art. 12 en 13, Maatregel teboekgestelde schepen 1992, S. 1991, 572;  voorrechten op ~: art. 8:210  219 BW; vruchtgebruik van ~: art. 8:208 BW; zakelijke rechten op ~: art. 8:193, 197 BW.


Zeevarenden
Zeevarenden 1 schepen van Lid-Staten van de EU (EEG-verordening van 14 juni 1971, 1408/71, herplaatst in PB EG 1992, C325, art. 13, lid 2 sub c), betreffende de toe te passen sociale wetgeving; op degene die zijn beroepswerkzaamheden uitoefent aan boord van een zeeschip, dat vaart onder de vlag van een Lid-Staat, is de wetgeving van die Lid-Staat van toepassing; zie voor uitzonderingen art. 14ter EEG-verordening;  Werklandbeginsel, woonlandbeginsel; 2 andere schepen: beslissend is de thuishaven van het schip: AAW art. 3 lid 2; AKW art. 3, lid 2, AOW; art. 3, lid 2; AWBZ art. 3, lid 2; AWW art. 3 lid 2; WAO art. 2, lid 2; WW art. 2, lid 2; ZW art. 2 lid 2.


Zeevervoer
Zeevervoer (Wet vervoer over zee, S. 629, 1982), regelt het vervoer over zee m.b.t. lijnvervoer, vergunningen e.d; zie voor: de overeenkomst van goederenvervoer: art. 8:370  613 BW.


Zeeverzekering
Zeeverzekering (WvK art. 592 e.v.), kan o.a. betreffen het casco en de kiel van het schip, de ingeladen goederen, de te verwachten winst en de te verdienen vrachtpenningen.


Zeevisserij
Zeevisserij (art. 452 WvK), het bedrijfshalve uitoefenen van de visserij buitengaats; zie voor schepelingen ter ~: art. 452a e.v. WvK; zeevissersschepen: art. 8:2, lid 3 BW.


Zeevond
Zeevond, het aantreffen van onbeheerde vaartuigen en goederen op open zee; zie Hulp en berging en de, slechts op de kusten en stranden betrekkelijke, strandvonderij.


Zeewaardigheid van een schip
Zeewaardigheid van een schip (art. 343, lid 1 WvK), ten aanzien van verzekering niet speciaal geregeld, zie evenwel art. 249 WvK (eigen gebrek), 251 WvK (verzwijging) en 276 WvK (eigen schuld).


Zegel
Zegel 1 kenmerk tot verzekering van de echtheid, de authenticiteit van een akte (oorkonde); in het bijzonder voor notariële akten, bevattende het Koninklijk wapen en in het randschrift de naam, het ambt en de standplaats van de Notaris (Wet op het Notarisambt, art. 45); 2 zegel (Koninklijk wapen met randschrift), van gerechtelijke instanties en deurwaarders, gebezigd bij verzegelingen en dergelijke gerechtelijke verrichtingen.


Zegels verbreken
Zegels verbreken (Str art. 199), het verbreken van zegels waarmede voorwerpen door of vanwege het openbaar gezag verzegeld zijn.


Zeilplank
Zeilplank (S. 1985, 329), klein vaartuig, voorzien van een vrij bewegende zeiltuigage,  gemonteerd op een in alle richtingen draaibare mastvoet die tijdens het zeilen niet in een vaste positie wordt ondersteund; mag niet gebruikt worden op die gedeelten van bepaalde vaarwegen, die bestemd zijn voor de doorgaande vaart.


Zeilvliegtuig
Zeilvliegtuig (Regeling zeilvliegtuigen 1982, S. 110), luchtvaartuig, zwaarder dan lucht, voorzien van starre hoofdconstructiedelen en vaste draagvlakken en niet voorzien van een voortstuwingsinrichting, dat slechts door een aanloop van een bestuurder in beweging kan worden gebracht, waarvan de besturing in hoofdzaak plaats heeft door middel van zwaartepuntverplaatsing; zie ook: S. 344, 1981.


Zekerheid
Zekerheid samenvattende benaming voor de verschillende wijzen waarop aan een crediteur de voldoening van zijn vordering verzekerd wordt naast de algemene aansprakelijkheid der goederen van de debiteur; onderscheiden in (art. 6:51, lid 1 BW): persoonlijke zekerheid (borgstelling, art. 7:850 e.v. BW), en zakelijke zekerheid (hypotheek, op registergoederen, art. 3:227 e.v. en 259 e.v. BW en pand, op niet-registergoederen, art. 3:227 e.v. en 236 e.v. BW).


Zekerheidseigendom
Zekerheidseigendom (art. 3:84 BW), verboden vorm van zekerheid, waarbij een goed wordt overgedragen onder de titel van zekerheidsverschaffing; is vervangen door de mogelijkheid van stil pandrecht op roerende zaken (art. 3:237 BW) en op vorderingsrechten op naam (art. 3:239 BW); het stil pandrecht op zaken wordt, minder juist, ook wel `bezitloos pandrecht' genoemd, onjuist, omdat de pandhouder wel degelijk `bezitter' is van het pandrecht (niet van het pandobject).


Zekerheidsrecht
Zekerheidsrecht, rechten die ertoe strekken de voldoening van een schuld te verzekeren; afhankelijk van een schuldvordering; ingedeeld in (art. 6:51, lid 1 BW): persoonlijke zekerheid: borgtocht (art. 7:850 e.v. BW); en zakelijke zekerheid: hypotheek (art. 3:227 e.v. en 259 e.v. BW) en pand: (art. 227 e.v. en 236 e.v. BW); met `zakelijk' worden hier zowel lichamelijke als onlichamelijke zaken bedoeld, zodat een hypotheek op een erfpacht en pand op een vordering er eveneens onder vallen.


Zekerheidstelling
Zekerheidstelling (art. 6:51 BW), het stellen van zekerheid door persoonlijke en zakelijke zekerheid; zie voor ~ bij: beneficiare aanvaarding: art. 4:1081 BW; bevel tot handhaving van de openbare orde: Sv art. 543; vermoedelijk overlijden: art. 1:418 e.v. BW; vruchtgebruik: art. 3:206 BW;  nakoming verbintenis: art. 6:51 BW; ~ van schorsing preventieve hechtenis, art. 80 Sv.


Zelfbeschikkingsrecht
Zelfbeschikkingsrecht van volkeren, het recht van de inwoners van een bepaald gebied, om zelf (zoals door middel van een volksstemming) te beslissen, tot welke staat dat gebied moet behoren, of dat dit gebied een afzonderlijke staat moet vormen; het ~  wordt uitdrukkelijk erkend in het Handvest van de VN.


Zelfbestuur
Zelfbestuur, uitvoering van wetten en verordeningen door lagere rechtsgemeenschappen, krachtens algemene machtiging en met zekere vrijheid in de wijze van uitvoering door provinciale besturen, gemeentebesturen, waterschapsbesturen en besturen van lichamen als bedoeld in art. 134 GW; juister: medebewind, omdat zelfbestuur een plicht van genoemde besturen is om medewerking te verlenen aan de uitvoering van wetgevende maatregelen van het centraal gezag; tegenstelling: autonomie, regeling en uitvoering der eigen huishouding door een lagere rechtsgemeenschap.


Zelfdoding
Zelfdoding (Str art. 294), zelfmoord, niet strafbaar evenmin als poging daartoe, maar wel het opzettelijk daartoe aanzetten, de verlening van hulp daarbij, of het verschaffen van middelen, wanneer althans zelfmoord gevolgd is;  Euthanasie.


Zelfmoord
Zelfmoord, hulp bij ~ (art. 294 Str), het aanzetten tot ~, het daarbij behulpzaam zijn of het verschaffen van de middelen tot ~, indien de ~ daarop volgt; het menselijk leven in het algemeen moet worden beschermd, ook indien de overledene het zelf niet wilde voortzetten; ~ als zodanig is niet strafbaar, vandaar dat bij ~ de deelneming als een zelfstandig delict strafbaar is gesteld.


Zelfstandigenaftrek
Zelfstandigenaftrek (art. 44m Wet IB j° art. 48), aftrek die een belastingplichtige van 18 tot 65 jaar geniet, wanneer gedurende het belastingjaar zijn tijd voor ten minste 1225 uren in beslag werd genomen door het voor eigen rekening feitelijk drijven van een onderneming (of eventueel zelf ten minste 875 uren en zijn echtgenote voor ten minste 525 uren).


Zelfverdediging, wettige -
Zelfverdediging, wettige  (art. 41 Str), noodweer.


Zelfwerkend
Zelfwerkend, vertaling van Engels: `selfexecuting' (art. 93 GW), rechtstreeks werkend, geeft aan dat een burger voor zijn nationale rechter een beroep kan doen op een bepaling van internationaal recht; volgens onze Grondwet hebben bepalingen van internationale verdragen en besluiten van internationale organisaties, die naar haar inhoud een ieder kunnen binden, hier te lande ogenblikkelijk bindende kracht, nadat zij zijn bekend gemaakt; het `kunnen binden' is afhankelijk van de inhoud van de bepaling, die moet een `clear, immediate and unconditional obligation' inhouden; ~ hangt derhalve nauw samen met de uitleg van de regel van internationaal recht; voor EU-regels heeft uiteindelijk hier het Hof van Justitie van de EU het laatste woord; ~ wordt in de literatuur wel onderscheiden van Direct applicable, dat dan de rechtstreekse doorwerking van EG-verordeningen en -richtlijnen in het nationale recht aangeeft.


Zetel
Zetel (NV: art. 2:66 BW, BV art 2:177 BW), domicilie, vestigingsplaats van een rechtspersoon.


Zicht
Zicht (WvK art. 132 e.v.), wissel betaalbaar op zicht (prima vista, zonder vervaldag) is terstond betaalbaar, invorderbaar; de aanduiding van enige dagen zicht betekent een uitstel van gelijke termijn; cheques zijn steeds op zicht betaalbaar (WvK art. 205).


Ziekenfonds
Ziekenfonds (art. 34 e.v. Zfw), instelling ten doel hebbend verstrekking van geneesmiddelen in ruime zin; een ~ staat onder toezicht van de Ziekenfondsraad (art. 50 e.v. Zfw), lichaam, dat tot taak heeft het geven van adviezen en voorlichting aan de Kroon en aan de minister over onderwerpen, die verband houden met de ziekenfondsverzekering; houdt ook toezicht op het beheer en de administratie door de ziekenfondsen.


Ziekenfondspremie
Ziekenfondspremie (art. 15 Zfw), de voor de ziekenfondsverzekering te betalen premie bestaat uit 1° een geheel door de werknemer te betalen nominaal gedeelte en 2° een procentuele, aan het dagloon gerelateerde premie; het nominale gedeelte is afhankelijk van de gezinssamenstelling van de werknemer: gemiddeld ƒ294, per jaar per volwassene; voor meeverzekerde kinderen, met een maximum van twee, is de helft van de premie verschuldigd; de procentuele premie wordt berekend over het dagloon,de premie bedraagt (1996) voor de werknemer 1,65% van het dagloon en voor de werkgever 5,35% van het dagloon; omdat de verzekerde door de premiebetaling recht krijgt op onbelaste verstrekkingen is de werknemerspremie niet aftrekbaar voor de loonheffing; daarentegen moet de werkgeversbijdrage aan de totale premie voor de loonheffing bij het loon worden opgeteld; het maximum dagloon waarover premie wordt geheven bedraagt (1996): ƒ195, per dag.


Ziekenfondsverzekering
Ziekenfondsverzekering (Ziekenfondswet 1964, S. 1992, 391), verplichte verzekering voor groepen werknemers beneden een bepaalde loongrens (welstandsgrens, Zfw art. 3 lid 1 sub a); voor 1996 ligt die bovengrens bij een jaarinkomen op 1 november 1995 van ƒ59.700,; het maximum premiedagloon voor de ~ is  voor het jaar 1996 vastgesteld op ƒ195,.


Ziekenhuis
Ziekenhuis (art. 1 Wet ziekenhuisvoorzieningen S. 268, 1971), inrichting, waarin personen worden opgenomen voor het ondergaan van een genees-, heel- of verloskundig onderzoek of voor een genees-, heel- of verloskundige behandeling;  zie art. 1 van de Wet Ziekenhuistarieven (S.190, 1965); zie voor ontucht in ~: art. 249 Str.


Ziektekosten
Ziektekosten (art. 1638c  1638cd BW), voor zover zijn loon niet meer bedraagt dan het maximum dagloon (art. 9 Coördinatiewet Sociale Verzekering) heeft de werknemer bij ziekte gedurende maximaal 52 weken in beginsel recht op doorbetaling van 70% van het naar tijdruimte vastgestelde loon.


Ziektewet
Ziektewet (Wet van 5 juni 1913 S. 204, S. 1987, 88), tot 1 maart 1996 verzekering van werknemers tegen de geldelijke gevolgen (loonderving) door arbeidsongeschiktheid; na genoemde datum heeft de ~ nog slechts een vangnetfunctie voor loonderving van bepaalde groepen zoals zwangere vrouwen, herintredende ex-arbeidsongeschikten, uitzendkrachten, oproepkrachten en thuiswerkers (Wet uitbreiding loondoorbetalingsplicht bij ziekte, WULBZ, S. 1996, 134).


Zittende magistratuur
Zittende magistratuur, rechters belast met de rechtspraak, zulks in tegenstelling tot het niet tot de rechterlijke macht (in enge zin) behorende Openbaar Ministerie (de staande magistratuur).


Zitting
Zitting 1 staatsrecht: zittingsperiode; de ~ van het parlement duurt nagenoeg het gehele jaar en wordt geopend op de derde dinsdag in september (GW art 65); Provinciale Staten hebben per jaar twee gewone zittingen, elk van enkele weken; 2 rechtspraak: terechtzitting ter mondelinge, in beginsel openbare, behandeling van zaken; tegenstelling: behandeling in Raadkamer.


Zondag
Zondag (Algemene termijnenwet art. 1), de eerste dag van de week; algemene rustdag; met zondagen worden de feestdagen gelijkgesteld; de Zondagswet 1953 S. 490 beoogt beletselen voor een waardige zondagsviering weg te nemen en de openbare (zondags)rust te verzekeren; openbare vermakelijkheden zijn pas na 13.00 uur toegestaan; sportbeoefening die niet als openbare vermakelijkheid is georganiseerd is ook op zondagmorgen toegestaan.


Zonder kosten
Zonder kosten (WvK art. 145, 220), `z.k.': beding gesteld op een wissel of cheque, ontslaat de houder van de verplichting tot het doen opmaken van een protest van non-acceptatie of non-betaling.


Zonder obligo
Zonder obligo (wisselrecht), clausule waardoor een endossant zijn regresplicht uitsluit.


Zorgvuldigheidsnorm
Zorgvuldigheidsnorm (BW art. 6:162, lid 2), ongeschreven norm: zorgzaamheid die de rechtsgenoten onderling in hun maatschappelijke omgang ten opzichte van elkaars gerechtvaardigde belangen betaamt; handelen in strijd met de ~ kan een onrechtmatige daad opleveren.


Zufallsmusik
Zufallsmusik (art. 10 lid 1 sub 5 Auteurswet 1912 S. 308), muziek met of zonder woorden waarvan de interpretatie (grotendeels) aan de uitvoerende kunstenaar wordt overgelaten.


Zuiver
Zuiver 1 erfrecht: (art. 4:1094 BW), ~ aanvaarden van een nalatenschap met alle daaraan verbonden rechten en verplichtingen; tegenstelling: aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving (art. 4:1076 e.v. BW), of verwerpen (art. 4:1103 e.v. BW); 2 verbintenissenrecht: zuivere verbintenis: verplicht tot één prestatie zonder meer, in tegenstelling tot de alternatieve verbintenis, die de schuldenaar  een keuze biedt; 3 strafrecht: zuivere vrijspraak: vrijspraak niet zijnde een verkapt ontslag van rechtsvervolging.


Zuiverheid van oogmerk
Zuiverheid van oogmerk, beginsel van goede procesorde, met name in het strafproces: het OM mag de hem toegemeten (ruime) bevoegdheid tot vervolging, die bevoegdheid niet gebruiken voor een doel, waarvoor zij hem niet werd verleend, bijvoorbeeld door een dagvaarding die een  onherstelbare fout bevat, te laten `inhalen' door een foutloos exemplaar (HR 8 jnui 1949, NJ 1949, 305; HR 9 maart 1982, NJ 1983, 703).


Zuivering
Zuivering 1 ~ van hypotheek (art. 3:273 BW), doorhaling na een executoriale verkoop van alle hypotheken, van niet- voldane hypothecaire schuldeisers en van alle beslagen die nog op een goed rusten; 2 ~ van verstek (art. 89a Brv) ongedaan maken van een tegen een niet verschenen gedaagde verleend verstek, zolang nog geen vonnis is gewezen; 3 ~ van verzuim (art. 6:86 BW) doordat de schuldenaar alsnog het verschuldigde vermeerderd met eventuele schadevergoeding presteert; 4 ~ van het gehele openbare leven: tijdelijke of definitieve verwijdering van ontrouwe en verdachte elementen, vanwege hun gedrag tijdens de bezetting (Zuiveringsbesluiten 1944, 1945)


Zuiveringsbelofte, zuiveringseed
Zuiveringsbelofte, zuiveringseed (art. 60 GW), plechtige verklaring, af te leggen door het pas benoemde lid der Staten-Generaal, dat het voor zijn benoeming niet enige giften heeft beloofd of gegeven en voorts, dat het niet enige beloften of geschenken zal aannemen om iets hoegenaamd als kamerlid te doen of te laten.


Zusterdienst
Zusterdienst (Dienstplichtwet S. 1922, 43 art. 19), wordt verleend aan de voor de dienstplicht ingeschrevene die ten minste twee broeders of zusters heeft of gehad heeft die dienen of gediend hebben bij de landmacht, bij de zeemacht of bij de overzeese krijgsmacht;  Broederdienst.


Zwagerschap
Zwagerschap (art. 1:3, lid 2 BW), aanverwantschap, de betrekking welke door huwelijk ontstaat tussen de ene van de echtgenoten en de bloedverwanten van de andere; ontbinding van het huwelijk laat zwagerschap onverlet.


Zwak merk
Zwak merk, merk met weinig of geen onderscheidend vermogen voor bepaalde (of alle) waren.


Zwanendrift
Zwanendrift (Jachtwet 1954 S. 523 art. 38 e.v.), uitsluitend recht tot het houden vanzwanen binnen een bepaald gebied, analoog aan het kooirecht.


Zwangerschap
Zwangerschap 1 afbreking van ~ (art. 296 Str), niet strafbaar indien de behandeling is verricht door een geneeskundige in een ziekenhuis of kliniek welke een vergunning heeft krachtens de Wet afbreking ~, die een gedetailleerde regeling bevat vooreen toegestane abortus provocatus; zie Besluit afbreking zwangerschap (S. 1984, 218),  Abortus provocatus; 2 zwangerschapsverlof (art. 7A:1638dd BW, Ziektewet art. 29a), recht van een vrouwelijke werknemer om zestien weken afwezig te zijn met volledige doorbetaling (in de vorm van ziekengeld); het ~ kan flexibel worden gegeven vanaf zes tot vier weken voor de vermoedelijke bevallingsdatum; 3 ontslagverbod bij ~: art. 7A: 1639e, art. 1639h en art. 1639o BW.


Zwarigheden
Zwarigheden, proces-verbaal van ~; ambtelijk vastgelegde problemen zich voordoend bij een administratief-rechtelijke handeling die om een nadere rechterlijke uitspraak vraagt, zoals bij ontzegeling van een nalatenschap (Brv art. 676), bij boedelbeschrijving, bij verkoop van boedelgoederen, bij boedelscheiding.


Zwart geld
Zwart geld (wet van 10 december 1992, S. 1993, 11, `Pluk-ze' wetgeving), Witwassen van geld.


Zwarte lijst
Zwarte lijst 1 algemene voorwaarden (art. 6:236 BW), als onredelijk aangemerkt en daardoor nietig beding in algemene voorwaarden; 2 lijst van personen, ondernemingen e.d die geboycot worden, dat wil zeggen opzettelijk van het normale economische verkeer worden uitgesloten. Het op een zwarte lijst plaatsen wegens politieke gezindheid, godsdienst, levensovertuiging, ras of welke grond dan ook is in strijd met de Grondwet (art. 1).


Zwart werken
Zwart werken (art. 68, lid 2 AWR, art. 18, lid 2 Coördinatiewet), het in dienstbetrekking werkzaam zijn zonder dat op het loon de verschuldigde loonheffing, de premies werknemers verzekeringen en/of omzetbelasting wordt ingehouden.


Zwemgelegenheden
Zwemgelegenheden, zie voor hygiëne en veiligheid in ~: Wet hygiëne en veiligheid ~ (S. 1982, 494); zie ook het Besluit hygiëne en veiligheid ~ (S. 1984, 470).


Zwendel
Zwendel (Str art. 326), oplichting.


Zwijgplicht
Zwijgplicht (art. 218 Sv), de plicht zich te verschonen van het afleggen van getuigenbewijs wegens ambts-, beroeps- en standsgeheim.


Zwijgrecht
Zwijgrecht (art. 217, 219 en 219a Sv), de mogelijkheid zich te verschonen van het afleggen van getuigenbewijs wegens  nauwe familiebetrekkingen tot de verdachte, wegens het gevaar zelf of de naaste verwanten aan vervolging bloot te stellen en ten aanzien van de identiteit: in geval  het verborgen houden daarvan noodzakelijk is.


Zwijgstelsel
Zwijgstelsel,  Auburn-stelsel.


Zijdlinie
Zijdlinie of zijlijn (art. 4:891 e.v. BW), de lijn die - in tegenstelling tot de rechte lijn - is ontstaan door de verwantschap tussen broeders en zusters en hun eventuele afstammelingen.


Kabinet Kok
Kabinet Kok (1994  199 .)

MINISTERS

Algemene zaken: W. Kok (minister-president, PvdA)

Binnenlandse zaken: H.F. Dijkstal (vice-minister-president, VVD)

Buitenlandse zaken: H.A.F.M.O. van Mierlo (vice-minister-president, D66)

Cultuur,  zie Onderwijs

Defensie, J.J.C. Voorhoeve (VVD)

Economische Zaken, G.J. Wijers (D66)

Financiën, G. Zalm (VVD)

Justitie, W. Sorgdrager (D66)

Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, J.J. van Aartsen (VVD)

Natuurbeheer,  zie Landbouw

Milieubeheer,  zie Volkshuisvesting

Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, J.M.M. Ritzen (PvdA)

Ontwikkelingssamenwerking, J.P. Pronk (PvdA)

Ruimtelijke Ordening,  zie Volkshuisvesting

Sociale Zaken en Werkgelegenheid, A.P.W. Melkert (PvdA)

Sport,  zie Volksgezondheid

Verkeer en Waterstaat, A. Jorritsma- Lebbink (VVD)

Visserij,  zie Landbouw

Volksgezondheid, Welzijn en Sport,  E. Borst-Eilers (D66)

Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, M. de Boer (PvdA)

Waterstaat,  zie Verkeer

Welzijn,  zie Volksgezondheid

Werkgelegenheid,  zie Sociale Zaken

Wetenschappen,  zie Onderwijs

STAATSSECRETARISSEN

Binnenlandse zaken: A.G.M. van de Vondervoort (PvdA)

Buitenlandse zaken: M. Patijn (VVD)

Defensie, J.C. Gmelich Meijling (VVD)

Economische Zaken, A. van Dok-Van Weele (PvdA)

Financiën, W.A.F.G. Vermeend (PvdA)

Justitie, E.M.A. Schmitz (PvdA)

Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,T. Netelenbos (PvdA), A. Nuis  (D66)

Sociale Zaken en Werkgelegenheid, F.H.G. de Grave (VVD)

Volksgezondheid, Welzijn en Sport,  E.G. Terpstra (VVD)

Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, D.J.K. Tommel (D66)